Luận văn thạc sĩ về giám sát sự lưu hành vi rút cúm A H5N1 và H5N6 tại Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018

Nghiên cứu giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 tại chợ gia cầm Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018, cung cấp thông tin quan trọng về dịch bệnh.

• Tác giả: Nông Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Lại Thị Lan Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống tại địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục biểu đồ
• 1.6. Danh mục hình
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục tiêu của đề tài
• 1.10. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.10.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.10.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Đặc tính sinh học của vi rút cúm Type A
• 1.11.1.1. Hình thái và cấu trúc
• 1.11.1.2. Đặc tính kháng nguyên của vi rút cúm type A
• 1.11.1.3. Thành phần hóa học
• 1.11.1.4. Quá trình nhân lên của vi rút
• 1.11.1.5. Độc lực của vi rút
• 1.11.1.6. Phân loại vi rút
• 1.11.1.7. Nuôi cấy và lưu giữ vi rút
• 1.11.2. Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.1. Lịch sử bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.2. Dịch tễ học về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.2.1. Động vật cảm nhiễm
• 1.11.2.2.2. Động vật mang vi rút
• 1.11.2.2.3. Sự truyền lây
• 1.11.2.3. Sức đề kháng của vi rút
• 1.11.2.4. Tuổi mắc bệnh
• 1.11.2.5. Tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết
• 1.11.2.6. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.6.1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.6.2. Bệnh tích bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.7. Miễn dịch chống bệnh của gia cầm
• 1.11.2.8. Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.8.1. Chẩn đoán dựa vào dịch tễ, triệu chứng và bệnh tích
• 1.11.2.8.2. Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm
• 1.11.2.9. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.9.1. Một số nghiên cứu trên thế giới về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.9.2. Một số nghiên cứu trong nước về bệnh cúm gia cầm
• 1.11.2.10. Phòng bệnh
• 1.11.2.10.1. Khi chưa có dịch
• 1.11.2.10.2. Phòng bệnh bằng vắc xin
• 1.11.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.11.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.11.3.2. Địa điểm nghiên cứu
• 1.11.3.3. Thời gian nghiên cứu
• 1.11.3.4. Vật liệu dùng trong nghiên cứu
• 1.11.3.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.11.3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.11.3.6.1. Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm A/H5N1 và A/H5N6 từ năm 2017-2018
• 1.11.3.6.2. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 1.11.3.6.3. Phương cách giám sát vi rút cúm gia cầm A/H5N1, A/H5N6 ở gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn
• 1.11.3.6.4. Phương pháp chẩn đoán bệnh
• 1.11.3.6.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.11.4. Kết quả và thảo luận
• 1.11.4.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên và tình hình chăn nuôi gia cầm
• 1.11.4.1.1. Về điều kiện tự nhiên
• 1.11.4.1.2. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Lạng Sơn từ năm 2015 đến nay
• 1.11.4.2. Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm từ năm 2015 đến nay
• 1.11.4.3. Một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm từ năm 2011 đến nay
• 1.11.4.3.1. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 1.11.4.3.2. Tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm
• 1.11.4.4. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 trên gia cầm
• 1.11.4.5. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ trên địa bàn tỉnh
• 1.11.4.6. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2017
• 1.11.4.7. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2018
• 1.11.4.8. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm
• 1.11.4.9. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm
• 1.11.5. Kết luận và đề nghị
• 2. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 tại Lạng Sơn

Bệnh cúm gia cầm, đặc biệt là vi rút cúm A H5N1 và H5N6, đã gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi tại Việt Nam. Tỉnh Lạng Sơn, với vị trí địa lý đặc biệt, là nơi có nguy cơ cao về sự lây lan của các chủng vi rút này. Việc giám sát sự lưu hành của vi rút cúm là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngành chăn nuôi.

1.1. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Lạng Sơn

Tình hình dịch cúm gia cầm tại Lạng Sơn đã diễn biến phức tạp trong những năm qua. Các chợ buôn bán gia cầm sống là nơi tập trung nhiều loại gia cầm khác nhau, tạo điều kiện cho vi rút cúm phát tán. Việc giám sát tại các chợ này giúp phát hiện sớm sự lưu hành của vi rút.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu giám sát vi rút cúm

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phát hiện sự lưu hành của vi rút cúm A H5N1 và H5N6 tại các chợ gia cầm ở Lạng Sơn, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhằm giảm thiểu nguy cơ lây lan.

II. Vấn đề và thách thức trong giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6

Việc giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 tại Lạng Sơn gặp nhiều thách thức. Sự thiếu hụt về nguồn lực, cơ sở hạ tầng và ý thức của người dân là những yếu tố cản trở công tác giám sát hiệu quả.

2.1. Nguy cơ lây lan vi rút từ gia cầm sang người

Nguy cơ lây lan vi rút cúm từ gia cầm sang người là rất cao, đặc biệt tại các chợ buôn bán gia cầm. Việc tiếp xúc trực tiếp với gia cầm không được kiểm soát có thể dẫn đến sự bùng phát dịch bệnh.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực trong công tác giám sát

Công tác giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 cần nhiều nguồn lực về nhân lực và tài chính. Sự thiếu hụt này làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh.

III. Phương pháp giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 hiệu quả

Để giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng kỹ thuật Realtime-PCR là một trong những phương pháp chính trong nghiên cứu này.

3.1. Kỹ thuật Realtime PCR trong chẩn đoán vi rút

Kỹ thuật Realtime-PCR cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác sự hiện diện của vi rút cúm A H5N1 và H5N6 trong mẫu bệnh phẩm. Phương pháp này đã được áp dụng thành công trong nhiều nghiên cứu trước đây.

3.2. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu

Việc thu thập và xử lý số liệu từ các mẫu bệnh phẩm là rất quan trọng. Số liệu được xử lý qua phần mềm chuyên dụng giúp đưa ra các kết quả chính xác và kịp thời.

IV. Kết quả nghiên cứu về sự lưu hành vi rút cúm A H5N1 và H5N6

Kết quả nghiên cứu cho thấy vi rút cúm A H5N1 và H5N6 có sự lưu hành tại nhiều chợ gia cầm ở Lạng Sơn. Tỷ lệ nhiễm vi rút ở các mẫu bệnh phẩm cho thấy sự hiện diện của các chủng vi rút này trong cộng đồng.

4.1. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm A H5N1 và H5N6

Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm A H5N1 và H5N6 trong các mẫu bệnh phẩm cho thấy sự hiện diện của vi rút tại các chợ. Cụ thể, tỷ lệ dương tính với vi rút cúm A H5N6 là 14,54% trên mẫu vịt và 27,82% trên mẫu gà.

4.2. Diễn biến dịch cúm gia cầm tại Lạng Sơn

Diễn biến dịch cúm gia cầm tại Lạng Sơn trong giai đoạn 2017-2018 cho thấy sự gia tăng tỷ lệ nhiễm vi rút trong các tháng đầu năm. Điều này cần được theo dõi chặt chẽ để có biện pháp ứng phó kịp thời.

V. Kết luận và triển vọng trong công tác giám sát vi rút cúm

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc giám sát vi rút cúm A H5N1 và H5N6 là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngành chăn nuôi. Cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ lây lan.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng ngừa dịch cúm

Đề xuất các biện pháp phòng ngừa như tiêm vắc xin cho gia cầm, tăng cường công tác vệ sinh tại các chợ gia cầm và nâng cao nhận thức của người dân về nguy cơ lây nhiễm.

5.2. Tương lai của công tác giám sát vi rút cúm

Công tác giám sát vi rút cúm cần được duy trì và phát triển hơn nữa. Việc áp dụng công nghệ mới và tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong phòng chống dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao luôn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Kể từ khi xuất hiện lần đầu tại Việt Nam vào cuối năm 2003, dịch đã bùng phát trên diện rộng tại 57 tỉnh thành, làm chết và tiêu hủy bắt buộc 56,88 triệu con gia cầm, tương đương 16,71% tổng đàn trên cả nước. Nguy hiểm hơn, bệnh có khả năng lây truyền trực tiếp sang người; thống kê từ năm 2003 đến năm 2018 đã ghi nhận 127 ca nhiễm cúm gia cầm ở người với 64 trường hợp tử vong, chiếm tỷ lệ tử vong lên tới 50,4%. Bên cạnh chủng cúm A/H5N1 lưu hành truyền thống, sự xuất hiện của chủng cúm A/H5N6 từ năm 2014 với mức độ tương đồng di truyền đến 99% so với chủng gây tử vong trên người tại Trung Quốc đã đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát dịch bệnh.

Tỉnh Lạng Sơn là địa bàn miền núi phía Bắc có đường biên giới giáp Trung Quốc dài trên 200 km, với tổng đàn gia cầm ước tính khoảng 4.000.000 con. Hoạt động giao thương, vận chuyển và buôn bán gia cầm sống qua biên giới cũng như giữa các vùng nội địa diễn ra vô cùng sôi động nhưng tập quán chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ và điều kiện vệ sinh tại các chợ truyền thống còn nhiều hạn chế. Xuất phát từ thực tiễn cấp bách đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm giám sát sự lưu hành của vi rút cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ buôn bán gia cầm sống trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018. Mục tiêu cụ thể là xác định tỷ lệ nhiễm, theo dõi sự biến động của các phân type vi rút, đánh giá các yếu tố dịch tễ theo loài và theo mùa, từ đó cung cấp căn cứ khoa học giúp cảnh báo sớm ổ dịch, nâng cao hiệu lực phòng chống và giảm thiểu nguy cơ lây truyền mầm bệnh nguy hiểm sang người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm kinh điển kết hợp mô hình tương tác đa chiều giữa ba yếu tố: nguồn truyền nhiễm (động vật mang mầm bệnh), đường truyền lây (trực tiếp qua chất bài tiết hoặc gián tiếp qua môi trường chợ) và khối cảm thụ (quần thể gia cầm và con người). Đồng thời, nghiên cứu vận dụng sâu sắc lý thuyết sinh học phân tử về cấu trúc kháng nguyên của vi rút cúm Type A thuộc họ Orthomyxoviridae. Hệ gen của vi rút gồm 8 phân đoạn ARN sợi đơn mang tính biến dị cao thông qua hai cơ chế chính: đột biến điểm làm trôi dạt kháng nguyên (Antigenic Drift) và tái tổ hợp di truyền gây dịch chuyển kháng nguyên (Antigenic Shift), có khả năng tạo ra 16 biến thể kháng nguyên ngưng kết hồng cầu Haemagglutinin (H1-H16) cùng 9 biến thể men cắt Neuraminidase (N1-N9).

Khung lý thuyết của luận văn tập trung làm rõ 4 khái niệm trọng tâm:

1. Vi rút cúm gia cầm độc lực cao (HPAI) với chỉ số gây bệnh tiêm tĩnh mạch IVPI từ 1,2 trở lên, có khả năng làm chết từ 75% đến 100% gia cầm mẫn cảm.
2. Thụ thể liên kết đặc hiệu tế bào vật chủ, trong đó vi rút thích ứng trên gia cầm có xu hướng gắn kết với thụ thể chứa axit sialic liên kết alpha-2,3 galactose.
3. Cơ chế xâm nhập tế bào qua hiện tượng ẩm bào (endocytosis) và sự giải phóng vỏ bọc nhờ protein màng M2.
4. Vai trò tàng trữ mầm bệnh của loài thủy cầm, đặc biệt là vịt nuôi và vịt trời mang vi rút bài thải qua phân trong 30 ngày mà không bộc lộ triệu chứng lâm sàng rõ rệt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu dịch tễ thứ cấp thu thập từ Cục Thống kê tỉnh Lạng Sơn, Chi cục Thú y tỉnh Lạng Sơn và Cơ quan Thú y vùng II, kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thực địa trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2018. Tổng cỡ mẫu khảo sát là 399 mẫu bệnh phẩm, bao gồm 240 mẫu ngoáy dịch khí quản và phân ở gà, 102 mẫu ở vịt và 57 mẫu môi trường (nước rửa chuồng, bùn đất, dịch bề mặt lồng nhốt) tại các chợ trọng điểm như Đồng Đăng, Lộc Bình, Thất Khê, Na Dương, Giếng Vuông, Na Sầm, Đồng Mỏ, Khu tiêu hủy và Bản Ngà. Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-83:2011/BNNPTNT về yêu cầu lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm động vật.

Luận văn lựa chọn phương pháp xét nghiệm sinh học phân tử Realtime-PCR thực hiện tại phòng vi rút thuộc Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương. Phương pháp này được ưu tiên lựa chọn nhờ độ nhạy vượt trội đạt trên 98%, độ đặc hiệu cao, thời gian phân tích rút ngắn chỉ trong vài giờ và khả năng định lượng trực tiếp các gen đặc thù của Type A, subtype H5, subtype N6 và N1 mà không cần trải qua công đoạn nuôi cấy phân lập phức tạp trên phôi trứng gà 9-11 ngày tuổi. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng WinEpiscope 2.0 và Microsoft Excel để so sánh các tỷ lệ lưu hành, phân tích tương quan dịch tễ học mô tả theo không gian, thời gian và chủng loại vật chủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình giám sát dịch tễ trên 399 mẫu bệnh phẩm thu thập tại các chợ buôn bán gia cầm sống tỉnh Lạng Sơn trong hai năm 2017 và 2018 đã mang lại các phát hiện cụ thể như sau:

1. Sự lưu hành phổ biến của vi rút cúm Type A: Tỷ lệ nhiễm cúm Type A được phát hiện trên tất cả các đối tượng khảo sát với 193 mẫu dương tính, chiếm tỷ lệ chung khoảng 48,37%. Trong đó, số mẫu dương tính ở gà chiếm tỷ lệ cao nhất với 111/399 mẫu (tương đương 27,82%), ở vịt là 58/399 mẫu (chiếm 14,54%) và ở mẫu môi trường là 24/399 mẫu (chiếm 6,02%).
2. Tỷ lệ lưu hành kháng nguyên phân type H5: Subtype H5 ghi nhận tỷ lệ nhiễm chung là 5,71% trên toàn bộ mẫu khảo sát. Đáng chú ý, tỷ lệ dương tính với H5 phân bố không đều giữa các loài: ở vịt đạt mức cao nhất với 8,23%, ở mẫu môi trường đạt 6,83%, trong khi ở gà chỉ ghi nhận 2,26%.
3. Sự hiện diện của kháng nguyên phân type N6: Subtype N6 được tìm thấy trên các mẫu bệnh phẩm vịt với 6/399 mẫu dương tính (chiếm 1,5%) và trong môi trường chợ với 1/399 mẫu (chiếm 0,25%), trong khi hoàn toàn không phát hiện mẫu dương tính trên đối tượng gà (0/399 mẫu, tương ứng 0%).
4. Cơ cấu phân type và tính chu kỳ mùa vụ: Năm 2018, nghiên cứu ghi nhận 4 trên tổng số 6 chợ khảo sát có sự lưu hành thực tế của vi rút cúm A/H5N6. Ngược lại, không có bất kỳ mẫu nào dương tính với phân type cúm A/H5N1 (0%). Về mặt thời gian, vi rút cúm A/H5N6 bùng phát và xuất hiện tập trung nhiều nhất vào các tháng đầu năm, cụ thể là tháng 1, tháng 2 và tháng 3.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong bức tranh dịch tễ học cúm gia cầm tại địa bàn biên giới. Việc tỷ lệ dương tính với subtype H5 và N6 đạt mức cao nhất trên đàn vịt (lần lượt là 8,23% và 1,5%) đã củng cố lý thuyết dịch tễ học rằng thủy cầm chính là nguồn tàng trữ mầm bệnh tự nhiên nguy hiểm nhất. Vịt mang vi rút bài thải ra môi trường trong thời gian dài nhưng thường không biểu hiện bệnh tích lâm sàng rõ rệt, khiến người chăn nuôi và thương lái chủ quan, tạo điều kiện cho vi rút âm thầm lây lan sang các loài mẫn cảm cao như gà.

Khi biểu diễn số liệu qua biểu đồ cột phân bố tỷ lệ nhiễm theo loài và bảng thống kê đối chiếu giữa các chợ, nguy cơ ô nhiễm môi trường chợ gia cầm sống hiện lên rất rõ ràng với 6,02% mẫu môi trường nhiễm cúm Type A và 6,83% nhiễm H5. Điều này xuất phát từ thói quen buôn bán, lưu giữ gia cầm mật độ cao và giết mổ thủ công ngay tại sạp chợ mà không có hệ thống thu gom, xử lý chất thải đạt chuẩn. Sự vắng mặt của phân type H5N1 (0%) cùng sự xuất hiện áp đảo của H5N6 tại 4/6 chợ năm 2018 cho thấy đã có sự thay thế ưu thế giữa các phân type độc lực cao tại vùng biên giới.

Hiện tượng dịch bệnh bùng phát mạnh vào các tháng 1, 2 và 3 hoàn toàn tương thích với điều kiện khí hậu mùa đông - xuân miền Bắc: nhiệt độ môi trường giảm thấp xuống dưới 20 độ C và độ ẩm không khí tăng cao giúp vi rút kéo dài sức sống từ 30 đến 35 ngày ngoài tự nhiên. Đồng thời, đây là thời điểm nhu cầu vận chuyển, tiêu thụ gia cầm phục vụ Tết Nguyên đán gia tăng đột biến, làm tăng tần suất tiếp xúc giữa gia cầm và con người. Sự tương đồng 99% về chuỗi gen của chủng H5N6 nội địa với chủng gây tử vong trên người tại Trung Quốc là một lời cảnh báo nghiêm trọng về nguy cơ biến chủng lây truyền xuyên biên giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát và ngăn chặn hiệu quả dịch cúm gia cầm:

1. Thiết lập mạng lưới giám sát dịch tễ chủ động bằng kỹ thuật Realtime-PCR: Triển khai lấy mẫu định kỳ hàng quý tại 100% chợ đầu mối, chợ biên giới và cơ sở giết mổ tập trung trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Đặt mục tiêu phát hiện sớm sự lưu hành của các biến chủng H5N6 và H5N8 với độ chính xác trên 95%, do Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Lạng Sơn chủ trì thực hiện từ quý 1 năm 2019.
2. Nâng cao tỷ lệ bao phủ vắc xin phòng bệnh chuyên biệt: Tổ chức tiêm phòng bắt buộc vắc xin vô hoạt dị chủng (như vắc xin chứa kháng nguyên tái tổ hợp H5N2 hoặc vắc xin nhược độc thế hệ mới) cho toàn bộ đàn gà, vịt, ngan. Mục tiêu đạt tỷ lệ bảo hộ miễn dịch trên 80% tổng đàn gia cầm địa phương (tương đương 3,2 triệu con trên tổng số 4.000.000 con) trước mùa cao điểm tháng 1 hàng năm, do Trạm Thú y các huyện và Ủy ban nhân dân cấp xã phối hợp tổ chức.
3. Quy chuẩn hóa quy trình vệ sinh tiêu độc khử trùng tại các chợ buôn bán: Ban hành quy định bắt buộc các ban quản lý chợ và hộ kinh doanh thực hiện vệ sinh, thu gom toàn bộ chất độn chuồng, phun thuốc sát trùng bằng xút nồng độ 2% đến 3% hoặc rắc vôi bột 10% với tần suất tối thiểu 3 lần mỗi tuần. Mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ ô nhiễm vi rút trong môi trường chợ xuống dưới mức 1% trong vòng 12 tháng.
4. Siết chặt kiểm soát vận chuyển gia cầm liên ngành vùng biên giới: Thành lập các chốt kiểm dịch lưu động trên các tuyến giao thông trọng điểm và đường mòn biên giới dài trên 200 km nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng nhập lậu gia cầm không rõ nguồn gốc. Đặt mục tiêu kiểm dịch 100% các lô hàng gia cầm thương phẩm trước khi đưa vào tiêu thụ nội địa, do lực lượng liên ngành Thú y, Quản lý thị trường và Bộ đội Biên phòng phối hợp thực thi liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo giá trị, cung cấp dữ liệu thực chứng hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ dịch tễ thú y: Giúp nắm vững diễn biến lưu hành thực tế của vi rút cúm A/H5N6 và H5N1 tại các chợ biên giới. Dữ liệu từ 399 mẫu xét nghiệm là cơ sở thực tiễn để xây dựng kịch bản ứng phó khẩn cấp, hoạch định chính sách tiêm phòng vắc xin và hoàn thiện quy chuẩn kiểm dịch động vật cấp tỉnh và cấp quốc gia.
2. Nhà khoa học, giảng viên và nghiên cứu viên ngành Thú y - Y tế dự phòng: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình ứng dụng công nghệ Realtime-PCR trong chẩn đoán phân tử vi rút cúm. Đây là nguồn dữ liệu chuẩn mực phục vụ nghiên cứu tiến hóa hệ gen Orthomyxoviridae, cơ chế lây truyền bệnh từ động vật sang người theo mô hình Một sức khỏe (One Health).
3. Học viên cao học và sinh viên đại học khối ngành Nông nghiệp - Sinh học: Giúp tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học thực địa, kỹ thuật thu thập mẫu bệnh phẩm theo chuẩn QCVN 01-83:2011/BNNPTNT và kỹ năng xử lý số liệu dịch tễ chuyên sâu trên phần mềm WinEpiscope 2.0.
4. Chủ trang trại chăn nuôi, thương lái và ban quản lý chợ thương mại: Cung cấp kiến thức thực tế về nguy cơ lây truyền mầm bệnh tiềm ẩn từ đàn vịt mang trùng không triệu chứng (tỷ lệ nhiễm 14,54%). Từ đó, hỗ trợ các cơ sở kinh doanh chủ động thiết lập hàng rào an toàn sinh học và quy trình khử trùng chuồng trại đạt chuẩn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao vi rút cúm A/H5N6 lại được phát hiện với tỷ lệ cao nhất trên đàn vịt?

Loài thủy cầm như vịt đóng vai trò là ổ chứa mầm bệnh tự nhiên nhờ khả năng dung nạp miễn dịch tốt với vi rút cúm độc lực cao. Kết quả xét nghiệm cho thấy tỷ lệ dương tính với subtype H5 ở vịt đạt mức cao nhất là 8,23% và subtype N6 là 1,5%. Do vịt ít biểu hiện triệu chứng lâm sàng nặng nên mầm bệnh dễ dàng bài thải qua phân và phát tán rộng rãi mà không bị phát hiện sớm.

Vì sao không phát hiện mẫu nào dương tính với vi rút cúm A/H5N1 trong giai đoạn 2017-2018?

Trong giai đoạn 2017-2018, cơ cấu lưu hành của các biến chủng cúm gia cầm tại miền Bắc có sự dịch chuyển mạnh mẽ. Kết quả 0% mẫu dương tính với H5N1 chứng minh sự thay thế ưu thế của chủng mới H5N6 (xuất hiện tại 4/6 chợ năm 2018), đồng thời phản ánh hiệu quả tích cực từ các chương trình tiêm phòng vắc xin H5N1 định kỳ trước đó tại địa phương.

Thời điểm nào trong năm có nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm cao nhất tại Lạng Sơn?

Nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm cao nhất tập trung vào các tháng 1, tháng 2 và tháng 3 hàng năm. Đây là thời kỳ chuyển mùa có nhiệt độ không khí thấp và độ ẩm cao, giúp vi rút tồn tại kéo dài từ 30 đến 35 ngày ngoài môi trường. Đồng thời, mật độ vận chuyển và buôn bán gia cầm phục vụ dịp Tết Nguyên đán gia tăng mạnh tạo điều kiện cho mầm bệnh phát tán.

Kỹ thuật Realtime-PCR mang lại ưu thế gì vượt trội trong công tác giám sát dịch tễ?

Kỹ thuật Realtime-PCR cho phép khuếch đại và phát hiện trực tiếp các đoạn gen đặc hiệu của vi rút cúm Type A, H5 và N6 chỉ trong vòng vài giờ với độ nhạy trên 98%. Phương pháp này khắc phục hoàn toàn nhược điểm tốn thời gian và đòi hỏi an toàn sinh học phức tạp của phương pháp phân lập vi rút trên phôi gà 9-11 ngày tuổi truyền thống.

Môi trường chợ buôn bán gia cầm sống đóng vai trò như thế nào trong sự truyền lây mầm bệnh?

Môi trường chợ là mắt xích trung gian làm lây lan thứ cấp dịch bệnh nguy hiểm. Kết quả khảo sát 57 mẫu môi trường ghi nhận tỷ lệ nhiễm cúm Type A là 6,02% và H5 là 6,83%. Hoạt động giết mổ gia cầm tại chỗ cùng việc không tiêu độc khử trùng lồng nhốt định kỳ 3 lần mỗi tuần khiến vi rút tích tụ, làm tăng nguy cơ lây truyền chéo sang người.

Kết luận

• Luận văn đã giám sát toàn diện 399 mẫu bệnh phẩm tại các chợ tỉnh Lạng Sơn, ghi nhận tỷ lệ nhiễm vi rút cúm Type A chung đạt 48,37% và xác định sự lưu hành ưu thế của phân type cúm A/H5N6 tại 4 trên 6 chợ khảo sát năm 2018.
• Nghiên cứu chỉ ra không có mẫu nào dương tính với chủng cúm A/H5N1 (tỷ lệ 0%), phản ánh sự thay thế rõ rệt về mặt dịch tễ của chủng vi rút cúm A/H5N6 tại vùng biên giới phía Bắc.
• Đàn vịt được chứng minh là nguồn tàng trữ mầm bệnh chính với tỷ lệ dương tính subtype H5 cao nhất đạt 8,23% và subtype N6 đạt 1,5%, duy trì sự tồn lưu của vi rút mà không biểu hiện triệu chứng lâm sàng điển hình.
• Các mẫu môi trường chợ ghi nhận tỷ lệ nhiễm subtype H5 lên đến 6,83%, khẳng định môi trường buôn bán gia cầm sống là ổ chứa thứ cấp có nguy cơ lây truyền mầm bệnh rất cao sang người.
• Tính chu kỳ dịch tễ được xác định tập trung vào các tháng 1, 2 và 3, tạo tiền đề khoa học cho việc chủ động phân bổ nguồn lực phòng dịch trước các đợt cao điểm mùa vụ.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã cung cấp hệ thống số liệu thực địa xác thực về sự lưu hành của vi rút cúm gia cầm tại địa bàn giáp ranh biên giới dài trên 200 km, khẳng định hiệu quả ứng dụng của công nghệ Realtime-PCR trong cảnh báo sớm dịch tễ học thú y.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2019 đến năm 2025, các cơ quan chức năng cần duy trì chương trình giám sát định kỳ theo chu kỳ 6 tháng một lần và mở rộng giải trình tự gen các phân nhóm vi rút mới. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cơ sở chăn nuôi hãy chủ động áp dụng ngay các quy trình an toàn sinh học, tăng cường tỷ lệ tiêm phòng vắc xin đạt trên 80% để bảo vệ an toàn cho ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NÔNG THỊ THU HẰNG GIÁM SÁT SỰ LƯU HÀNH VI RÚT CÚM A/H5N1 VÀ H5N6 TẠI MỘT SỐ CHỢ BUÔN BÁN GIA CẦM SỐNG TẠI ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN GIAI ĐOẠN 2017-2018 Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lại Thị Lan Hương TS. Hoàng Minh Sơn NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nông Thị Thu Hằng i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Thú y đã quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Lại Thị Lan Hương và TS. Hoàng Minh Sơn, hai thầy cô đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, bộ môn Giải phẫu tổ chức, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện của Ban lãnh đạo Chi cục Thú y tỉnh Lạng Sơn, cùng tập thể cán bộ Phòng Dịch tễ Chi cục Thú y Lạng Sơn đã tạo mọi điều kiện tốt nhất và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, bạn bè, những người luôn tạo điều kiện, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu cũng như hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nông Thị Thu Hằng ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục biểu đồ.

viii Danh mục hình. ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu.

Đặc tính sinh học của vi rút cúm Type A. Hình thái và cấu trúc. Đặc tính kháng nguyên của vi rút cúm type A. Thành phần hóa học.

Quá trình nhân lên của vi rút. Độc lực của vi rút. Phân loại vi rút. Nuôi cấy và lưu giữ vi rút.

Giới thiệu chung về bệnh cúm gia cầm. Lịch sử bệnh cúm gia cầm. Dịch tễ học về bệnh cúm gia cầm. Động vật cảm nhiễm.

Động vật mang vi rút. Sự truyền lây. 13 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sức đề kháng của vi rút.

Tuổi mắc bệnh. Tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết. Triệu chứng và bệnh tích của bệnh cúm gia cầm. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm.

Bệnh tích bệnh cúm gia cầm. Miễn dịch chống bệnh của gia cầm. Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm gia cầm. Chẩn đoán dựa vào dịch tễ, triệu chứng và bệnh tích.

Chẩn đoán trong phòng thí nghiệm. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh cúm gia cầm. Một số nghiên cứu trên thế giới về bệnh cúm gia cầm. Một số nghiên cứu trong nước về bệnh cúm gia cầm.

Phòng bệnh. Khi chưa có dịch. Phòng bệnh bằng vắc xin. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Vật liệu dùng trong nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Điều tra một số chỉ tiêu và tình hình dịch cúm gia cầm A/H5N1 và A/H5N6 từ năm 2017-2018. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ.

Phương cách giám sát vi rút cúm gia cầm A/H5N1, A/H5N6 ở gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn. Phương pháp chẩn đoán bệnh. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận.

40 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái quát về điều kiện tự nhiên và tình hình chăn nuôi gia cầm. Về điều kiện tự nhiên. Tình hình chăn nuôi gia cầm tại Lạng Sơn từ năm 2015 đến nay.

Diễn biến tình hình dịch cúm gia cầm từ năm 2015 đến nay. Một số đặc diểm dịch tễ học của bệnh cúm gia cầm từ năm 2011 đến nay. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa. Tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm.

Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 trên gia cầm. Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và A/H5N6 tại các chợ trên đại bàn tỉnh. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2017. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2018.

Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm vi rút cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm. Kết luận và đề nghị. 62 Tài liệu tham khảo.

63 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt BNN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn BYT Bộ Y tế LMLM Lở mồm long móng NXB Nhà xuất bản QĐ Quyết định TTLT Thông tư liên tịch vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 - 2018. Bảng cúm gia cầm tại Việt Nam. Chăn nuôi gia cầm tại Lạng Sơn giai đoạn 2015-2018.

Tổng đàn gia cầm tỉnh Lạng Sơn từ năm 2015-2018. Cơ cấu đàn gia cầm tỉnh Lạng Sơn qua các năm 2015-2018. Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm giai đoạn từ năm 2015-2018. Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm theo mùa.

Tỷ lệ mắc bệnh theo loài gia cầm. Kết quả lấy mẫu tại các chợ năm 2017. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm năm 2017. Kết quả lấy mẫu tại các chợ năm 2018.

Tỷ lệ nhiễm virus cúm gia cầm type A trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm. 58 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.

Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới giai đoạn 2004 – 6/2018. Tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm giai đoạn từ năm 2015-2018. Biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa. Biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm loài.

Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm A trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu bệnh phẩm. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu bệnh phẩm.

59 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Cấu trúc kháng nguyên của vi rút cúm. Bản đồ phân bố không gian ổ dịch H5N1 từ năm 2007 đến 2011. Bản đồ phân bố không gian ổ dịch H5N1 từ năm 2012 đến 2014.

Bản đồ dịch cúm gia cầm năm 2015 – 2016. Bản đồ dịch cúm gia cầm năm 2017 – 2018. Bản đồ tỉnh Lạng Sơn năm 2017. 51 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nông Thị Thu Hằng Tên đề tài: Giám sát sự lưu hành vi rút cúm A/H5N1 và H5N6 tại một số chợ buôn bán gia cầm sống tại địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2017-2018.

Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Phát hiện sự lưu hành virus cúm H5N1, H5N6 tại một số chợ biên giới và chợ nội địa trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, đồng thời theo dõi sự thay đổi tỷ lệ lưu hành các chủng nhằm cảnh báo sớm dịch cúm gia cầm và đề xuất các biện pháp phòng chống dịch cho phù hợp. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp lấy mẫu: Lấy mẫu theo quy chuẩn Quốc gia: QCVN 01- 83:2011/BNNPTNT Quy chuẩn Quốc gia về bệnh Động vật - Yêu cầu chung lấy mẫu bệnh phẩm, bảo quản và vận chuyển. - Phƣơng pháp tiến hành phản ứng Realtime-PCR - Phƣơng pháp thu thập số liệu Thu thập số liệu về tình hình chăn nuôi và đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm giai đoạn 2017 - 2018 từ Chi cục Thú y Lạng Sơn, Cơ quan thú y vùng II. - Phƣơng pháp xƣ̉ lý số liêụ Kết quả xét nghiệm được nhập và xử lý qua MS.

Excel, phần mềm WinEpiscope 2. Kết quả chính và kết luận - Tình hình chăn nuôi gia cầm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn từ năm 2017 – 2018; - Diễn biến cúm gia cầm tại tỉnh Lạng Sơn năm 2017-2018; - Giám sát sự lưu hành virus cúm A/H5N1, H5N6 tại các chợ Đồng Đăng, Lộc Bình, Thất Khê, Na Dương, Giếng Vuông, Na Sầm, Đồng Mỏ, Khu tiêu hủy, Bản Ngà; - Ứng dụng kỹ thuật Realtime-PCR trong chẩn đoán bệnh. - Qua kết quả tổng hợp cho thấy, vi rút Cúm A(H5N6) thường xuất hiện nhiều vào các tháng (1,2,3). - Các loài gia cầm khác nhau thì tỷ lệ mắc bệnh cũng khác nhau.

x LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trong các năm 2017 và 2018, tỷ lệ nhiễm cúm type A có mặt ở hầu hết các chợ giám sát, và tất cả các đối tượng giám sát với tỷ lệ khác nhau. Số mẫu dương tính trên đối tượng vịt với 102/399 mẫu (trong đó mẫu dương tính là 58 mẫu, chiếm tỷ lệ 14,54%). Trên đối tượng gà với 240/399 mẫu (trong đó mẫu dương tính là 111 mẫu chiếm tỷ lệ 27,82%) và đối với mẫu bệnh phẩm môi trường là 57/399 mẫu (trong đó mẫu dương tính là 24 mẫu, chiếm tỷ lệ 6,2%). - Tỷ lệ dương tính với vi rút cúm subtype H5 thấp với tỷ lệ nhiễm chung là 5,71%.