ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, cùng với sự phát triển của ngành chăn nuôi nói chung, chăn nuôi gia cầm đang rất phát triển ở Hưng Yên, đặc biệt đối với giống gà quý Đông Tảo trong những năm gần đây đã được nhiều người chăn nuôi, và người tiêu dùng biết đến như một sản phẩm đặc sản. Do đó, hiệu quả thu được từ sản phẩm gà Đông Tảo được nâng cao. Gà Đông Tảo là một giống gà bản địa nổi tiếng với thân hình vạm vỡ, da đỏ, Gà trống có hai mã lông cơ bản gồm mã mận (màu tím pha đen) và màu của trái mận. Gà cũng có cặp chân sù sì, cặp chân gà trống to và bao quanh chân ở phía trước là một lớp vảy da sắp xếp không theo hàng, phần còn lại (3/4 diện tích) da sùi giống bề mặt trái dâu tằm ăn, bốn ngón chân xòe ra, chia ngón rõ nét, bàn chân dày, cân đối nên gà bước đi vững chắc.
Gà Đông Tảo là loài rất khó tính, không quen nuôi nhốt, quen chạy nhảy nên chuồng trại phải rộng rãi vì thế chất lượng thịt cao được người tiêu dùng trong nước ưa chuộng. Tuy nhiên, thực tế gà Đông Tảo sinh sản và tỷ lệ nhân giống thấp, khó phát triển nhanh đàn gà giống gốc, nên việc thụ tinh nhân tạo cho gà sẽ là một trong những giải pháp tốt nhất trong việc bảo tồn, nhân nhanh đàn gà ra chăn nuôi. Tuy vậy, còn nhiều vấn đề tồn tại cần được tiếp tục nghiên cứu, đặc biệt là vấn đề khai thác và bảo tồn tinh dịch. Việc khai thác tinh ở giai đoạn thích hợp sẽ thu được tinh dịch có số lượng cũng như chất lượng tốt, còn công tác bảo tồn tinh dịch vừa giữ được tinh trùng sống lâu, vừa dễ ứng dụng vào sản xuất.
Đông lạnh tinh dịch gia súc để kéo dài thời gian sống của tinh trùng là một thành tự kỳ diệu của kỹ thuật TTNT nói riêng và của sinh học lạnh nói chung. Bằng kỹ thuật đông lạnh, người ta có thể giữ tinh trùng sống hàng chục năm, tiến tới việc thành lập ngân hàng gen cho mỗi quốc gia. Với mục đích mang lại hiệu quả và năng suất cao cũng như nhằm khắc phục những hạn chế trong kỹ thuật khai thác tinh truyền thống, kỹ thuật thu lấy tinh trực tiếp từ bao dịch hoàn đã góp phần đáp ứng đáng kể nhu cầu của thời đại. Để giải quyết được vấn đề này, bảo tồn và lưu giữ tinh dịch của những con giống thuần chủng có đủ phẩm chất bằng công nghệ đông lạnh là rất cần 1 thiết.
Do đó, chúng tôi tiến hành “Nghiên cứu kỹ thuật bảo tồn tinh dịch gà ĐôngTảo”. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Pha loãng, bảo tồn tinh dịch gà Đông Tảo phục vụ thụ tinh nhân tạo. - Đông lạnh tinh dịch gà Đông Tảo góp phần bảo tồn nguồn gen. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Kết quả đề tài làm cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu và giảng dạy, đồng thời phục vụ các trang trại và doanh nghiệp ứng dụng phát triển chăn nuôi gà Đông Tảo.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ SINH LÝ SINH SẢN CỦA GIA CẦM Gia cầm nói chung và gà mái nói riêng, về sinh lý sinh sản hoàn toàn khác so với động vật có vú ở chỗ không phân ra rõ rệt về chu kỳ động dục và mùa phối giống, cũng không phân rõ pha động dục và pha có chửa. Mặt khác do cấu tạo đặc biệt của cơ quan sinh dục đực và cái, do quá trình phát triển và tiến hóa, do đặc tính sinh lý sinh sản… cũng rất khác xa với động vật có vú. Chính vì vậy, quá trình sinh sản ở gia cầm cũng có những đặc điểm riêng biệt.
Cho nên việc nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp và kỹ thuật TTNT ở gia cầm đòi hỏi phù hợp với những đặc trưng trên của loại gia cầm. Cơ quan sinh dục đực Cơ quan sinh dục loài chim nói chung, gia cầm nói riêng, cơ quan sinh dục đực bao gồm hai dịch hoàn và hệ thống ống dẫn đều nằm trong xoang bụng, gai giao cấu ở vùng lỗ huyệt. Dịch hoàn Cơ quan sinh dục đực là những dịch hoàn (testes) treo trên phúc mạc hơi thấp hơn các thùy thận. Hình dạng của chúng là hình hạt đậu, hình trứng, màu từ vàng đến trắng xám, đôi khi chúng có mang sắc tố.
Kích thước thay đổi khá nhiều. Dịch hoàn trái hơi to hơn dịch hoàn phải. Trong thời kỳ hoạt động sinh dục, dịch hoàn to phồng lên. Đến thời kỳ thay lông (thời kỳ yên tĩnh) mô của chúng thoái hóa mạnh.
Chiều dài trung bình của dịch hoàn là 4cm, chiều rộng là 2,5cm và chiều dày là 2,5cm. Bên trong dịch hoàn có toàn bộ mạng lưới những ống sinh tinh liên hệ với nhau bởi mô liên kết. Trong các ống tinh trùng được sinh ra và trưởng thành. Sự thành thục sinh dục có thể được bắt đầu khi gà trống còn đang lớn, tinh trùng có thể được sản xuất khi gà trống từ 3 đến 4 tháng tuổi.
Kích thước dịch hoàn và sự sản sinh ra tinh trùng ngoài sự phụ thuộc vào các yếu tố bên trong còn phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài đặc biệt là thức ăn và ánh sáng. Nếu gà trống ăn đói thì chúng có dạng bại sinh dục. Trong thời kỳ bắt đầu sinh sản các sản phẩm sinh dục nếu được ăn no đủ thì gà trống sẽ thành thục sớm và bắt đầu vào thời kỳ hoạt động sinh dục. Thiếu vitamin B gây ra sự thoái hóa dịch hoàn.
Nếu gà trống đang lớn mà bị nhốt trong lồng thiếu ánh sáng thì dịch hoàn của chúng bé và không thể bắt 3 đầu thành thục được. Trái lại nếu chiếu sáng quá nhiều (thí dụ chiếu sáng ban đêm) quá trình thành thục có thể được rút ngắn lại. Dịch hoàn phụ (epididymis) có dạng như cái gối nhỏ, nằm ở miền giữa của dịch hoàn phải và trái. Cũng như dịch hoàn, dịch hoàn phụ cũng phát triển mạnh về kích thước vào mùa xuân.
Dịch hoàn phụ gắn vào dịch hoàn bằng các rãnh. Các rãnh này sau đó đi vào một ống rất phát triển của dịch hoàn phụ. Ống này tiếp tục chạy tới ống dẫn tinh. Hệ thống ống dẫn tinh Ống dẫn tinh có nhiều khúc cong trên đường đi, ở phía dưới chúng đi song song với ống dẫn nước giải.
Cả hai ống dẫn tinh chảy vào phần giữa của huyệt ở hai bên phải và trái ống dẫn nước tiểu. Trước khi chảy tới huyệt các ống dẫn tinh nở rộng ra tạo thành một túi tinh, túi tinh này dùng để dự trữ tinh dịch. Ở gà trống không có gai sinh dục, trên thành dưới của phần sau huyệt chúng chỉ có hai mấu lồi không lớn thay cho cơ quan giao cấu. Đây là một cơ quan thoái hóa nhờ đó mà ta có thể phân biệt được đực cái ở gà con một ngày tuổi.
Ở gà và gà tây hành động giao phối được thực hiện nhờ sự áp sát hai lỗ huyệt. Hình thái và cấu trúc tinh trùng Tinh trùng có hình dạng như sợi chỉ, đầu tinh trùng hơi cong. Người ta chia tinh trùng thành 2 phần: đầu và đuôi. - Phần đầu gồm có vùng acrosome và nhân - Phần đuôi bao gồm cổ, thân, đoạn chính.
Thể acrosome có dạng hình chóp nón, bên trong có chứa chất đồng nhất (homogenous) và nó đã được bao bọc bởi một lớp màng liên tục. Nhân có chứa chất nhiễm sắc (chromatin) đặc và được bao bọc bởi hai lớp màng nhân. Phần cổ là phần nối giữa phần đầu và phần đuôi, cổ được cấu tạo bởi hạt trung tâm rất phức tạp. Thân tinh trùng được tạo ra bởi khoảng 30 sợi ty lạp thể bao bọc xung quanh hạt trung tâm phức tạp.
Biên giới giữa vùng thân và phần chính của tinh trùng được đánh dấu bởi một vòng nhân dày đặc. Ở phần chính, sợi trục được bao bọc bởi màng lọc không định hình. Thành phần tinh dịch Thành phần hóa học của tinh dịch bao gồm khoảng 50 - 60 thành phần (Lake, 1971, 1981). Những yếu tố cần thiết của tinh dịch là dung dịch muối hòa tan, một số protein và 1 vài acid amin.
Thành phần hóa học tinh dịch gà và gà tây cũng rất khác tinh dịch động vật có vú. Trong thành phần đó có rất ít chloride và thiếu hầu hết các chất như fructose, citrate, ergothioneine, inositol (C6H12O6), phosphoryl choline và glycerophosphoryl choline, glutamate là ion âm chủ yếu (Bahr and Bakst). Chính vì thế, tinh dịch gà và gà tây rất đặc, tinh trùng chỉ ở trong đường sinh dục đực trong thời gian rất ngắn và khi ra ngoài cơ thể, tinh trùng rất chóng chết. Theo một số nghiên cứu, tinh trùng lấy ra ở ngay phần ống dẫn tinh vẫn có khả năng thụ tinh.
Kết quả nghiên cứu của Bakst et al., (1981) khi lấy tinh dịch ở phần giữa của ống dẫn tinh, đưa vào âm đạo của gà mái, kết quả trứng có phôi đạt tỷ lệ rất cao. Theo Howarth (1984) đã lấy tinh trùng ngay trong dịch hoàn, dẫn tinh cho gà mái vào vị trí ở phần bên trong của ống dẫn trứng kết quả cho thấy tinh trùng vẫn có khả năng thụ tinh. Cơ quan sinh dục cái Cấu tạo cơ quan sinh dục con cái gồm một buồng trứng trái, ống dẫn trứng và cuối cùng đi ra ngoài ở vùng lỗ huyệt. Buồng trứng Cơ quan sinh dục cái cũng gồm có hai tuyến nhưng trong quá trình phát triển của gia cầm buồng trứng bên phải và ống dẫn trứng bên phải trong phần lớn trường hợp đã thoái hóa hoàn toàn.
Ở gia cầm thường chỉ có buồng trứng bên trái hoạt động. Ở gà mái con buồng trứng trông giống như một cái dải, ở gà mái trưởng thành trông giống như hình chữ nhật đầu sau chúc xuống phía dưới. Mặt dưới buồng trứng được phủ bởi một nếp nhăn nằm ngang. Buồng trứng gắn chặt với thùy trước của thận trái, phía trên buồng trứng gần với phổi trái, phía sau buồng trứng được che lấp bởi dạ dày cơ.
Trong thời gian nghỉ đẻ mùa đông kích thước buồng trứng có chiều dài là 12- 34mm, chiều rộng là 8 - 22mm và bề dày 3,5 - 10mm. Trong thời kỳ đẻ trứng to lên rõ rệt. 5 Chức năng của buồng trứng trái ở gia cầm hoạt động cũng giống như động vật có vú. Nó sản xuất những giao tử cái (noãn bao) và hoạt động như một tuyến nội tiết, sản xuất ra hormone steroid.
Cấu tạo buồng trứng gồm 2 phần: - Phần tủy: Chứa mô liên kết, mạch máu và dây thần kinh. - Phần vỏ: Chứa phần tạo trứng, phát triển nên các tế bào trứng. Trong buồng trứng có những quả trứng chuẩn bị để thụ tinh. Những tế bào trứng đã có từ khi gà con mới nở.