PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngành kiểm toán nói chung và các công ty kiểm toán nói riêng gần như chiếm vị thế cao trong nền kinh tế khi nhu cầu minh bạch về các thông tin trên báo cáo tài chính ngày càng trở nên quan trọng đối với các cơ quan nhà nước, các nhà đầu tư, người lao động… Trong các thông tin tài chính, thông tin về doanh thu đặc biệt được quan tâm. Chúng là cơ sở để xác định lãi, lỗ trong kỳ của doanh nghiệp cũng như là nhân tố quan trọng trong việc xác định nghĩa vụ phải thực hiện của doanh nghiệp đối với Nhà nước. Khoản mục doanh thu trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp luôn ẩn chứa những rủi ro, sai sót và gian lận do những nguyên nhân khách quan và chủ quan của doanh nghiệp.
Như vậy với bối cảnh khó khăn chung của nền kinh tế hiện nay, những sai sót và gian lận đối với doanh thu của các doanh nghiệp vẫn tiếp tục xảy ra. Do đó việc đánh giá, kiểm tra, xác minh về tính đúng đắn của khoản mục này luôn được chú trọng và được nhiều đối tượng quan tâm. Hoạt động kiểm toán ở nước ta hiện nay đang phát triển để đảm bảo tính minh bạch về thông tin tài chính giúp những người sử dụng thông tin tài chính đưa ra những quyết định đúng đắn. Vì vậy, doanh thu là một trong những nội dung không thể thiếu trong kiểm toán báo cáo tài chính.
Tuy nhiên, do hoạt đông kiểm toán ở nước ta còn non trẻ và khá mới mẻ nên các phương pháp và thủ tục kiểm toán của khoản mục doanh thu vẫn đang trong quá trình hoàn thiện để đánh giá tốt nhất về tính trung thực, hợp lý của khoản mục trọng yếu này. Bởi vậy kiểm toán khoản mục doanh thu phải được phân tích và nghiên cứu để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa góp phần nâng cao chất lượng kiểm toán khoản mục doanh thu. Do đó tôi chọn đề tài nghiên cứu “Kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp tại Công ty TNHH kiểm toán và tư vấn UHY ACA” 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1.
Luận văn thạc sĩ của học viên Trần Xuân Bách, bảo vệ tại trường Đại học Thương mại năm 2014 với đề tài: “Kiểm toán khoản mục doanh thu bán Luan van 3 hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC các doanh nghiệp thương mại tại các công ty kiểm toán độc lập” Các vấn đề nghiên cứu trong luận văn: - Luận văn đã trình bày những lý luận cơ bản về kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC bao gồm: Một số khái niệm liên quan đến kiểm toán doanh thu như kiểm toán, kiểm toán BCTC, kiểm toán khoản mục doanh thu, quy trình kiểm toán, chương trình kiểm toán và thủ tục kiểm toán; trình bày một số yêu cầu và nguyên tắc đối với khoản mục doanh thu, các nguyên tắc cơ bản chi phối chi phối kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC, một số chuẩn mực kế toán, kiểm toán liên quan đến kiểm toán doanh thu trong các doanh nghiệp thương mại; quy trình kiểm toán doanh thu tại các doanh nghiệp thương mại - Luận văn đã đưa ra thực trạng kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC các doanh nghiệp thương mại tại các công ty kiểm toán độc lập bằng việc sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu, xử lý dữ liệu: điều tra, phỏng vấn, khảo sát, tổng hợp số liệu so sánh tại 03 công ty kiểm toán độc lập: Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn UHY, Công ty TNHH Kiểm toán AASC, công ty TNHH Kiểm toán DFK - Luận văn đã đưa ra một số ưu điểm và hạn chế và các trao đổi hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán báo cáo tài chính các doanh nghiệp thương mại tại các công ty kiểm toán độc lập Hạn chế của đề tài nghiên cứu: - Luận văn chưa trình bày được mục đích và ý nghĩa của kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dich vụ trong kiểm toán BCTC. - Đề tài mới chỉ tập trung nghiên cứu kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tại các doanh nghiệp thương mại, chưa đi sâu vào nghiên cứu đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ hay doanh nghiệp sản xuất. Luan van 4 Luận văn thạc sĩ của học viên Lê Thị Thanh Huyền, bảo vệ tại trường Đại học Kinh tế quốc dân năm 2013 với đề tài: “Hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC tại các doanh nghiệp sản xuất do công ty kiểm toán độc lập thực hiện”. Các vấn đề nghiên cứu trong luận văn: - Luận văn trình bày các lý luận cơ bản về kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC tại các doanh nghiệp sản xuất bao gồm: Doanh thu và kế toán doanh thu tại các doanh nghiệp sản xuất;kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các doanh nghiệp sản xuất, quy trình kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC tại các doanh nghiệp sản xuất - Luận văn đã trình bày thực trạng kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC tại các doanh nghiệp sản xuất do các công ty kiểm toán độc lập thực hiện.
Luận văn đã sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu, xử lý dữ liệu tại 1 đến 2 công ty khách hàng sản xuất của Công ty TNHH Deloitte Việt Nam và Công ty kiểm toán quốc gia (Mekong Nag) để nêu lên thực trạng kiểm toán BCTC tại các doanh nghiệp sản xuất do các công ty kiểm toán độc lập thực hiện và các ưu điểm, hạn chế của thực trạng. - Luận văn cũng đã nêu ra được phương hướng và giải pháp hoàn thiện kiểm toán khoản mục doanh thu trong kiểm toán BCTC do các công ty kiểm toán độc lập thực hiện. Hạn chế của đề tài nghiên cứu: - Luận văn chỉ đưa ra 01 đến 02 công ty khách hàng của 2 công ty kiểm toán độc lập để nêu lên cả thực trạng kiểm toán doanh thu trong kiểm toán BCTC tại các doanh nghiệp sản xuất do các công ty kiểm toán độc lập thực hiện. Như vậy, luận văn chỉ nêu lên được một phần của thực trạng qua việc phân tích 1 đến 2 khách hàng cụ thể, không thể nêu lên được cả thực trạng tại các công ty kiểm toán độc lập.
- Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu kiểm toán doanh thu tại các doanh nghiệp sản xuất, không nghiên cứu kiểm toán doanh thu tại doanh nghiệp thương mại hay dịch vụ. Luan van 5 Qua các công trình nghiên cứu liên quan đến kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ ở trên, thực tế các luận văn đã trình bày được những lý luận cơ bản về kiểm toán khoản mục doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC; đưa ra thực trạng quy trình kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC và các ưu điểm và hạn chế cũng như các trao đổi hoàn thiện quy trình kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ; tuy nhiên các luận văn mới chỉ dừng lại nêu lên được một phần của thực trạng thông qua việc phân tích một hoặc hai khách hàng cụ thể hoặc chỉ tập trung nghiên cứu kiểm toán doanh thu các doanh nghiệp sản xuất hoặc các doanh nghiệp thương mại để nêu lên được cả thực trạng tại các công ty kiểm toán. Đề tài luận văn “ Kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp tại Công ty TNHH Kiểm toán và tư vấn UHY ACA” là đề tài nghiên cứu tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn UHY ACA về kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ được khái quát chung tại tất cả các khách hàng và mọi lĩnh vực hoạt động doanh nghiệp điển hình (thương mại, sản xuất, dịch vụ). Vì vậy, việc nghiên cứu của luận văn là cần thiết và không trùng lặp.
Mục đích nghiên cứu của đề tài Phân tích, hệ thống hóa lý luận về kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC doanh nghiệp. Khảo sát, đánh giá thực trạng quy trình kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC doanh nghiệp tại Công ty TNHH Dịch vụ Kiểm toán và Tư vấn UHY ACA. Từ đó tìm hiểu thực tế việc áp dụng chuẩn mực kiểm toán vào quy trình kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tại Công ty TNHH Dịch vụ Kiểm toán và Tư vấn UHY ACA, các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố, xem nhân tố nào ảnh hưởng tích cực, nhân tố nào ảnh hưởng tiêu cực. Luan van 6 Đề xuất các giải pháp giảm thiểu những nhân tố tiêu cực, phát huy những nhân tố tích cực nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ nói riêng và hoạt động kiểm toán nói chung.
Qua đó đảm bảo được tính trung thực, hợp lý và minh bạch về các thông tin tài chính được trình bày trong BCTC, giúp những người quan tâm đưa ra các quyết định kinh tế đúng đắn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài Đối tượng nghiên cứu: Lý luận và thực trạng kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC doanh nghiệp do Công ty TNHH Dịch vụ Kiểm toán và Tư vấn UHY ACA thực hiện. Phạm vi nghiên cứu: - Về không gian nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn tại Công ty TNHH Kiểm toán và tư vấn UHY ACA - Về thời gian nghiên cứu: Năm 2013, 2014, 2015,2016 - Về nội dung nghiên cứu: Quy trình kiểm toán và phương pháp kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán báo cáo tài chính doanh nghiệp 4. Các câu hỏi đặt ra trong quá trình nghiên cứu - Cơ sở lý luận của kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC doanh nghiệp là gì? - Thực trạng kiểm toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong kiểm toán BCTC doanh nghiệp tại Công ty TNHH Kiểm toán và tư vấn UHY ACA như thế nào? Có những ưu điểm và hạn chế gì?