Đặt vấn đề Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) thuô ̣c ho ̣ cà (Solanaceae), có nguồn gốc ở Nam Mỹ là loại rau ăn quả được người tiêu dùng trên thế giới cũng như ở Việt Nam rất ưa chuộng. Cà chua là loại quả cung cấ p vitamin A và C quan trọng và được sử dụng rất phong phú, đa da ̣ng, phù hợp với khẩu vị của nhiều người và của nhiều lứa tuổi. Cà chua có thể sử dụng theo nhiều phương thức khác nhau như: ăn tươi (làm salat, ăn quả tươi, chế biến các món ăn); chế biến (cà chua cô đặc, cà chua đóng hộp nguyên quả, nước quả, tương cà chua). Nhưng thực trạng sản xuất cà chua ở Việt Nam còn nhiều bất cập, mới chỉ tập trung ở một số vùng chuyên canh rau và vụ Đông Xuân là chính vụ trong khi cây trồng này có tính thích ứng khá rộng.
Vì vậy, gây nên tình trạng dư thừa cà chua trong vụ Đông Xuân và khan hiếm trong thời ký trái vụ. Thành phố Thái Nguyên là nơi tập trung đông dân số, đặc biệt có nhiều cơ quan xí nghiệp, trường học của Trung ương, với nhu cầu sử dụng cà chua ngày càng lớn. Nhưng sản lượng cà chua còn quá thấp và không thường xuyên. Nguyên nhân chủ yếu là chưa có bộ giống tốt và các biện pháp kỹ thuật phù hợp để sản xuất cà chua đạt hiệu quả kinh tế cao.
Phần lớn các giống cà chua được trồng tại đây là giống địa phương có năng suất thấp và không ổn định, các giống này chỉ cho thu hoạch trong điều kiện chính vụ (vụ Đông Xuân), còn trong điều kiện trái vụ như Thu Đông, Xuân Hè thì gần như thất thu, nên không khuyến khích được người nông dân sản xuất cà chua trái vụ. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triên của một số giống cà chua mới vụ Thu – Đông 2014 tại tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích của đề tài Lựa chọn giống cà chua chịu nhiệt và sâu hại để sản xuất cà chua trái vụ tại Thái Nguyên 1.
Yêu cầ u của đề tài - Đánh giá tình hình sinh trưởng, phát triển của các giống cà chua mới trong vụ Thu – Đông 2014. - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại các giống cà chua vụ mới Thu – Đông 2014. - Đánh giá các yế u tố cấ u thành năng suấ t và năng suấ t của cà chua mới trong vụ Thu – Đông 2014. - Đánh giá đặc điểm hiǹ h thái , cấ u trúc quả và chấ t lươ ̣ng quả của các giống cà chua mới trong vụ Thu – Đông 2014.Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên sau khi ra trường nắm chắc được lý thuyết cũng như làm quen với tay nghề, vận dụng vào trong sản xuất.
- Biết cách thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học. - Giúp cho sinh viên hiểu biết hơn kiến thức thực tiễn sản xuất và có tư duy, phương pháp nghiên cứu khoa học từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp. Đồng thời rèn luyện cho sinh viên có ý thức tự lập, chủ động trong nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất sau này. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Từ kết quả nghiên cứu của đề tài giúp tìm ra được giống cà chua có triển vọng trong vụ Thu Đông, góp phần bổ sung thêm nguồn giống mới giới thiệu cho sản xuất nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, tăng thu nhập cho nông dân sản xuất cà chua, kích thích phát triển cà chua quanh năm ở Thái Nguyên.
n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài “Cà chua trồng hiện nay có nguồn gốc phát sinh từ vùng Pêru, Ecurado và Bolivia dọc bờ biển Thái Bình Dương từ quần đảo Galanpagos tới Chile, là các nước Nam Mỹ thuộc khu vực nhiệt đới khô” (De Candelle A. Tuy nhiên nhiều tác giả khác nhận định L.esculetum var cerasiforme (cà chua anh đào) là tổ tiên của cà chua trồng. Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư.
Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam. Ở nước ta hiện nay, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau ăn quả được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua.
Do những khó khăn của thời tiết như nhiệt độ cao, mưa nhiều, sâu bệnh hại, chất lượng quả kém nên việc tăng năng suất và sản lượng rất khó khăn. Bộ giống cà chua được các Viện nghiên cứu và trường Đại học chọn tạo ra khá phong phú. Ngoài ra, giống Cà chua mới còn được một số công ty nhập khẩu từ nước ngoài vào Việt Nam như Công ty TNHH Trang Nông, Hoa n 4 Sen, Sygenta. Tuy nhiên, giống cà chua mới trước khi giới thiệu vào sản xuất đại trà cho từng vùng sinh thái và từng vụ trồng cần phải qua khảo nghiệm.
Vì vậy, việc chọn ra những giống cà chua mới có triển vọng chống chịu sâu bệnh hại, chống chịu được điều kiện bất thuận của thời tiết cho vùng sinh thái mà không ảnh hưởng đến năng suất cũng như chất lượng quả là điều vô cùng cần thiết.2 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới và Việt Nam 2.1 Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cây cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs, 2006 [4], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (protein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, malic, galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit. Quả cà chua chưa chín chứa narcotin. Chính vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng phổ biến và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới.
Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới từ năm 2008 đến năm 2012 được thể hiện trong bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua toàn thế giới giai đoạn từ năm 2008 - 2012 Năm Diện tích Năng suất Sản lƣợng (1000ha) (tạ/ha) (1000tấn) 2008 4,237 332,925 141,068 2009 4,545 339,719 154,386 2010 4,532 335,487 152,055 2011 4,734 335,892 159,023 2012 4,804 336,812 161,794 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2015 [13] n 5 Qua bảng 2.1 cho ta thấy: Diện tích: Năm 2008 diện tích trồng là 4,237 nghìn ha sau đó tăng lên 217 nghìn ha vào năm 2009 diện tích trồng cà chua là 4,545 nghìn ha. Năm 2012 cả thế giới trồng được 4,803 nghìn ha tăng 476 nghìn ha so với năm 2008. Năng suất: Năm 2008 năng suất cà chua chỉ đạt 332,925 tạ/ha đến năm 2010 là 335,487 tạ/ha tăng 2,562 tạ/ha. Đến năm 2011 năng suất cà chua tăng nhẹ lên 335,487 tạ/ha.
Năm 2012 năng suất cà chua thế giới đạt 336,812 tạ/ha tăng 3,887 tạ/ha so với năm 2008. Sản lượng: Năm 2008 sản lượng cà chua thế giới đạt 141,068 nghìn tấn thì đến năm 2010 đạt 152,055 nghìn tấn, tăng 10,987 nghìn tấn. Năm 2011 sản lượng cà chua thế giới đạt 159,023 nghìn tấn. Sản lượng cà chua thế giới đạt cao nhất năm 2012 là 161,794 nghìn tấn, so với năm 2008 sản lượng cà chua tăng 20,726 nghìn tấn.2: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2012 Châu Diện tích Năng suất Sản lƣợng (1000ha) (tạ/ha) (1000tấn) Châu Á 2.694 Châu Đại Dương 9 534,180 472 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2015 [13] Kết quả thống kê của FAO cho thấy năm 2012 đứng đầu về diện tích cà chua là Châu Á với diện tích 2,825 nghìn ha, sản lượng lớn nhất đạt 23,979 nghìn tấn.
Tuy diện tích cao nhưng năng suất cà chua của châu lục này lại gần như thấp nhất với 346,553 tạ/ha chỉ cao hơn Châu Phi (169,057 tạ/ha). Châu n 6 Âu là châu lục có diện tích trồng cà chua gần như thấp nhất đạt 453 nghìn ha nhưng lại đứng đầu về năng suất (452,905 tạ/ha) nên sản lượng cà chua của châu lục này khá cao đạt 24,798 nghìn tấn, đứng đầu trên thế giới. Sản lượng cà chua của một số nước sản xuất lớn trên thế giới được thể hiện ở bảng 2.3: Sản lƣợng cà chua của một số nƣớc sản xuất cà chua lớn trên thế giới từ năm 2009-2012 Đơn vị: nghìn tấn Năm STT Quốc gia 2009 2010 2011 2012 1 Trung Quốc 45,366 46,876 48,573 50,125 2 Mỹ 14,181 12,859 12,526 13,207 3 Ấn Độ 11,149 12,433 16,826 17,500 .4 Thổ Nhĩ Kỳ 10,746 10,052 11,003 11,350 5 Ai Cập 10,279 8,545 8,105 8,625 6 Italia 6,878 6,025 5,950 5,132 7 Iran 5,888 5,256 5,565 6,000 8 Tây Ban Nha 4,798 4,313 3,864 4,007 9 Braxin 3,868 4,310 4,107 4,417 10 Mêhico 2,691 2,998 2,436 3,434 11 Hi Lạp 1,561 1,406 1,170 980 Nguồn: FAOSTAT &FAO Statistics Division 2015[13] Qua bảng 2.3 cho thấy: Trung Quốc là nước có sản lượng cà chua lớn nhất, trong vòng 4 năm từ năm 2009 đến năm 2012 sản lượng cà chua của nước này tăng liên tục từ 45,366 nghìn tấn (năm 2009) lên 50,125 nghìn tấn (năm 2012), tăng 4,760 nghìn tấn. Kế tiếp là Ấn Độ với 17,500 nghìn tấn năm 2012, tăng lên 6,351 nghìn tấn so với năm 2009 (11,149 nghìn tấn).
Tuy n 7 nhiên, một số nước có sản lượng cà chua tăng giảm thất thường như Mỹ, Ai Cập, Italia, Tây Ban Nha, Iran, Hi Lạp sản lượng tăng vào năm 2010 - 2011 nhưng từ năm 2011 – 2012 lại giảm. Từ số liệu thống kê của FAO ta thấy, trong những năm gần đây, tình hình tiêu thụ cà chua trên thế giới đã gia tăng nhanh chóng.