Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống ngô mới tại huyện phù ninh tỉnh phú thọ

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng giống ngô mới tại Phù Ninh, Phú Thọ, đánh giá tiềm năng phát triển và hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp.

• Tác giả: Đào Hữu Quảng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Mão
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô mới tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình sản xuất ngô ở Phú Thọ
• 1.2.4. Sản xuất ngô ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ
• 1.3. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô ở Việt Nam
• 2. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.2. Quy trình kỹ thuật
• 2.5. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi, đánh giá
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống ngô thí nghiệm vụ Xuân 2017 tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ
• 3.1.1. Giai đoạn từ gieo đến tung phấn
• 3.1.2. Giai đoạn từ gieo đến phun râu
• 3.1.3. Giai đoạn từ gieo đến chín sinh lý
• 3.2. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh lý
• 3.2.1. Chiều cao cây, chiều cao đóng bắp của các giống ngô tham gia thí nghiệm
• 3.2.2. Số lá và chỉ số diện tích lá của các giống ngô tham gia thí nghiệm
• 3.2.3. Trạng thái cây, trạng thái bắp và độ bao bắp của các giống ngô tham gia thí nghiệm
• 3.3. Kết quả đánh giá tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của các giống ngô thí nghiệm
• 3.3.1. Tình hình nhiễm sâu bệnh hại của các giống ngô thí nghiệm
• 3.3.2. Khả năng chống đổ của các giống ngô thí nghiệm
• 3.4. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống ngô thí nghiệm
• 3.4.1. Số bắp trên cây
• 3.4.2. Chiều dài bắp
• 3.4.3. Đường kính bắp
• 3.4.4. Số hàng hạt/bắp
• 3.4.5. Số hạt/hàng
• 3.4.6. Khối lượng 1000 hạt
• 3.4.7. Năng suất lý thuyết
• 3.4.8. Năng suất thực thu
• KẾT LUẬN ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống ngô mới

Giống ngô mới là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống ngô mới tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ không chỉ giúp xác định những giống có tiềm năng mà còn góp phần vào việc phát triển nông nghiệp bền vững. Việc lựa chọn giống ngô phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai là rất cần thiết để tối ưu hóa năng suất. Theo nghiên cứu, các giống ngô mới có khả năng chống chịu tốt với điều kiện bất lợi, từ đó giúp nông dân giảm thiểu rủi ro trong sản xuất. Đặc biệt, việc áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại sẽ giúp tăng cường khả năng sinh trưởng của giống ngô mới, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.1. Tầm quan trọng của giống ngô mới

Giống ngô mới không chỉ đáp ứng nhu cầu lương thực mà còn đóng vai trò quan trọng trong ngành chăn nuôi. Năng suất ngô ở Việt Nam hiện nay vẫn còn thấp so với tiềm năng, do đó việc nghiên cứu và phát triển giống ngô mới là cần thiết. Các giống ngô mới có khả năng sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu và đất đai của Phú Thọ sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Việc áp dụng các giống ngô mới sẽ góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng vụ, từ đó cải thiện thu nhập cho nông dân.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống ngô mới được thực hiện thông qua các thí nghiệm tại huyện Phù Ninh. Các giống ngô được chọn lựa dựa trên tiêu chí năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện khí hậu. Phương pháp thí nghiệm bao gồm việc theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số lá, và khả năng chống đổ. Các điều kiện khí hậu và đất đai cũng được ghi nhận để đánh giá ảnh hưởng đến sự phát triển của giống ngô. Kết quả thu được từ các thí nghiệm sẽ được phân tích và so sánh để đưa ra những nhận định chính xác về khả năng sinh trưởng của từng giống.

2.1. Thiết kế thí nghiệm

Thiết kế thí nghiệm được thực hiện theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn, với các lô thí nghiệm được bố trí ngẫu nhiên trên diện tích đất trồng. Mỗi giống ngô sẽ được trồng trên các lô khác nhau để đảm bảo tính chính xác trong việc đánh giá khả năng sinh trưởng. Các chỉ tiêu sinh trưởng sẽ được theo dõi định kỳ, từ đó đưa ra những nhận định về sự phát triển của giống ngô trong điều kiện thực tế tại Phù Ninh. Việc áp dụng các phương pháp khoa học trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao độ tin cậy của kết quả.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống ngô mới có khả năng sinh trưởng tốt hơn so với giống cũ. Các chỉ tiêu như chiều cao cây, số lá và năng suất đều đạt kết quả khả quan. Đặc biệt, giống ngô mới cho thấy khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh, điều này rất quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay. Năng suất lý thuyết và thực thu của các giống ngô mới đều cao hơn so với giống truyền thống, cho thấy tiềm năng phát triển của giống ngô mới tại Phù Ninh. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa trong việc nâng cao năng suất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại địa phương.

3.1. Đánh giá năng suất

Năng suất của các giống ngô mới được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như số bắp trên cây, chiều dài bắp và khối lượng 1000 hạt. Kết quả cho thấy giống ngô mới có năng suất lý thuyết đạt từ 60 đến 70 tạ/ha, trong khi năng suất thực thu đạt từ 55 đến 65 tạ/ha. Điều này cho thấy khả năng sinh trưởng và phát triển của giống ngô mới rất tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai của Phú Thọ. Việc lựa chọn giống ngô mới có năng suất cao sẽ góp phần vào việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

IV. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của giống ngô mới tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ đã chỉ ra rằng việc áp dụng giống ngô mới có thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Đề nghị các cơ quan chức năng tiếp tục hỗ trợ nghiên cứu và phát triển giống ngô mới, đồng thời khuyến khích nông dân áp dụng các giống này vào sản xuất. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại địa phương. Cần có các chương trình đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân để họ có thể áp dụng hiệu quả các giống ngô mới trong sản xuất.

4.1. Đề xuất chính sách

Đề xuất các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi sang sử dụng giống ngô mới, bao gồm việc cung cấp giống, kỹ thuật canh tác và hỗ trợ tài chính. Cần có các chương trình khuyến nông để nâng cao nhận thức của nông dân về lợi ích của việc sử dụng giống ngô mới. Việc này sẽ giúp tăng cường khả năng sinh trưởng của giống ngô mới, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại Phú Thọ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) là một trong ba cây trồng chủ lực đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu, với khoảng 17% tổng sản lượng ngô được sử dụng làm lương thực. Trên thế giới, 66% sản lượng ngô được dùng làm thức ăn chăn nuôi, đồng thời ngô còn là nguyên liệu quan trọng cho các ngành công nghiệp thực phẩm và nhiên liệu sinh học. Tại Việt Nam, cây ngô giữ vị trí thứ hai sau lúa trong cơ cấu cây lương thực, với diện tích trồng ngô vùng Trung du và miền núi phía Bắc chiếm khoảng 43,14% diện tích cả nước, nhưng năng suất chỉ đạt khoảng 37,9 tạ/ha, thấp hơn 16,3% so với mức trung bình cả nước (45,3 tạ/ha). Tỉnh Phú Thọ, đặc biệt huyện Phù Ninh, có tiềm năng lớn về diện tích đất nông nghiệp (khoảng 95.987 ha), nhưng năng suất ngô vẫn chưa đạt hiệu quả tối ưu do sử dụng chủ yếu các giống ngô cũ, giống địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô mới tại huyện Phù Ninh, nhằm lựa chọn giống có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ Xuân 2017 tại hai xã Tử Đà và An Đạo, với các chỉ tiêu về sinh trưởng, đặc điểm hình thái, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu về giống ngô lai mới ở miền núi phía Bắc, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây ngô, trong đó sinh trưởng được hiểu là sự tăng kích thước và số lượng các bộ phận cây, còn phát triển là sự thay đổi về chất và chức năng của các cơ quan cây. Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây ngô được chia thành hai giai đoạn chính: giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng (từ gieo đến trỗ cờ) và giai đoạn sinh trưởng sinh thực (từ phun râu đến chín sinh lý). Các khái niệm chính bao gồm: thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, chỉ số diện tích lá, khả năng chống đổ, mức độ nhiễm sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất như số bắp/cây, chiều dài bắp, số hàng hạt/bắp, khối lượng 1000 hạt.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình chọn tạo giống ngô lai dựa trên ưu thế lai, khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái và khả năng chống chịu sâu bệnh, kết hợp với các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập từ thí nghiệm thực địa tại hai xã Tử Đà và An Đạo, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ trong vụ Xuân 2017 (từ tháng 2 đến tháng 6). Thí nghiệm sử dụng 8 giống ngô mới và một giống đối chứng phổ biến tại địa phương, bố trí theo thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, tổng diện tích mỗi ô thí nghiệm là 14 m², mật độ gieo 5,7 vạn cây/ha.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm: thời gian sinh trưởng (từ gieo đến tung phấn, phun râu, chín sinh lý), đặc điểm hình thái (chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, diện tích lá), khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy, các yếu tố cấu thành năng suất (số bắp/cây, chiều dài bắp, số hàng hạt, khối lượng 1000 hạt), năng suất lý thuyết và năng suất thực thu. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel 2003 và SAS 9 với phương pháp phân tích ANOVA và phân tích tương quan, cỡ mẫu 30 cây theo dõi mỗi giống trên mỗi ô thí nghiệm.

Quy trình kỹ thuật thí nghiệm bao gồm bón phân hữu cơ và vô cơ theo tỷ lệ chuẩn, chăm sóc, tưới tiêu đảm bảo độ ẩm đất 70-80%, phòng trừ sâu bệnh theo hướng dẫn ngành bảo vệ thực vật, thu hoạch khi ngô đạt độ chín sinh lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và phát triển:
   Thời gian từ gieo đến tung phấn của các giống ngô mới dao động từ 64 đến 68 ngày, tương đối ổn định giữa hai xã nghiên cứu. Thời gian từ gieo đến chín sinh lý biến động từ 109 đến 119 ngày, thuộc nhóm giống trung ngày, phù hợp với cơ cấu mùa vụ địa phương. Giống CP501 có thời gian gieo đến chín sinh lý dài nhất (118-119 ngày), trong khi HT119 ngắn nhất (109-110 ngày).

2. Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp:
   Chiều cao cây trung bình của các giống dao động từ 195,08 cm đến 230,17 cm, trong đó DK6818 có chiều cao cây cao nhất, vượt trội so với đối chứng NK4300 (205,80 cm). Chiều cao đóng bắp dao động từ 95,13 cm đến 114,63 cm, với CP501 có chiều cao đóng bắp cao nhất, tỷ lệ chiều cao đóng bắp so với chiều cao cây phù hợp với khả năng chống đổ và cơ giới hóa.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy:
   Các giống ngô mới thể hiện khả năng chống chịu sâu đục thân, sâu đục bắp và các bệnh phổ biến như khô vằn, đốm lá ở mức độ nhẹ đến trung bình, thấp hơn hoặc tương đương giống đối chứng. Tỷ lệ cây đổ rễ và gãy thân thấp, đảm bảo năng suất ổn định.

4. Năng suất và các yếu tố cấu thành:
   Năng suất thực thu của các giống ngô mới dao động từ khoảng 50 đến 65 tạ/ha, trong đó một số giống như CP501 và DK6818 đạt năng suất cao hơn đối chứng từ 10-15%. Các yếu tố cấu thành năng suất như số bắp/cây, chiều dài bắp, số hàng hạt và khối lượng 1000 hạt đều có giá trị cao, góp phần nâng cao năng suất tổng thể.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các giống ngô mới có thời gian sinh trưởng phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Phù Ninh, không ảnh hưởng đến lịch mùa vụ tiếp theo, đồng thời có chiều cao cây và chiều cao đóng bắp tối ưu giúp cân bằng giữa khả năng chống đổ và hiệu quả thụ phấn. Khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy của các giống mới được cải thiện rõ rệt so với giống đối chứng, phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai miền núi phía Bắc.

So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh miền núi khác như Hà Giang và Quảng Ninh, các giống ngô mới tại Phù Ninh cũng thể hiện tiềm năng năng suất và khả năng thích nghi cao, góp phần đa dạng hóa bộ giống ngô lai tại Việt Nam. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất và chiều cao cây giữa các giống, bảng phân tích mức độ nhiễm sâu bệnh và tỷ lệ đổ gãy để minh họa rõ nét hiệu quả của từng giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng giống ngô mới có năng suất cao:
   Khuyến khích nông dân huyện Phù Ninh và các vùng lân cận sử dụng các giống CP501, DK6818 và HT119 trong vụ Xuân và các vụ tiếp theo nhằm tăng năng suất trung bình lên ít nhất 10% trong vòng 2 năm tới.

2. Tăng cường biện pháp kỹ thuật canh tác:
   Đẩy mạnh áp dụng quy trình bón phân cân đối, tưới tiêu hợp lý và phòng trừ sâu bệnh theo hướng dẫn kỹ thuật để nâng cao khả năng chống chịu và ổn định năng suất, thực hiện ngay từ vụ Xuân 2024.

3. Xây dựng mô hình trình diễn và chuyển giao công nghệ:
   Thiết lập các mô hình trình diễn giống ngô mới tại các xã trọng điểm, phối hợp với các trung tâm khuyến nông để đào tạo, tập huấn cho nông dân về kỹ thuật trồng và chăm sóc, triển khai trong vòng 1 năm.

4. Nghiên cứu tiếp tục và mở rộng khảo nghiệm:
   Tiếp tục khảo nghiệm các giống ngô mới tại các vùng sinh thái khác trong tỉnh Phú Thọ và các tỉnh miền núi phía Bắc để đánh giá khả năng thích nghi, dự kiến thực hiện trong 3 năm tới nhằm xây dựng bộ giống phù hợp đa dạng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và cán bộ khoa học nông nghiệp:
   Sử dụng kết quả để phát triển chương trình chọn tạo giống ngô lai phù hợp với điều kiện sinh thái miền núi phía Bắc, nâng cao hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống.

2. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:
   Tham khảo để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống ngô mới, thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân vùng Trung du và miền núi.

3. Doanh nghiệp sản xuất và cung ứng giống cây trồng:
   Áp dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn, sản xuất và phân phối các giống ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, đáp ứng nhu cầu thị trường và điều kiện sản xuất địa phương.

4. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp:
   Tham khảo để lựa chọn giống ngô phù hợp, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm thiểu rủi ro do sâu bệnh và điều kiện thời tiết bất lợi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống ngô mới cho huyện Phù Ninh?
   Vì giống ngô cũ có năng suất thấp, khả năng chống chịu sâu bệnh kém, không phù hợp với điều kiện sinh thái hiện tại. Giống mới giúp tăng năng suất, ổn định sản xuất và nâng cao thu nhập cho nông dân.

2. Các giống ngô mới có thời gian sinh trưởng như thế nào?
   Các giống mới thuộc nhóm trung ngày, thời gian từ gieo đến chín sinh lý dao động từ 109 đến 119 ngày, phù hợp với lịch mùa vụ và điều kiện khí hậu địa phương.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh của các giống mới ra sao?
   Các giống mới có mức độ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp và bệnh khô vằn ở mức nhẹ đến trung bình, thấp hơn hoặc tương đương giống đối chứng, giúp giảm thiểu tổn thất và tăng năng suất.

4. Năng suất của các giống ngô mới so với giống đối chứng như thế nào?
   Năng suất thực thu của các giống mới cao hơn đối chứng từ 10-15%, đạt khoảng 50-65 tạ/ha, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất ngô tại địa phương.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất thực tế?
   Nông dân cần được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh, đồng thời sử dụng giống ngô mới trong các vụ sản xuất tiếp theo, phối hợp với các trung tâm khuyến nông và doanh nghiệp cung ứng giống.

Kết luận

• Đã xác định được 7 giống ngô mới có thời gian sinh trưởng trung bình, phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ.
• Các giống mới có chiều cao cây từ 195 đến 230 cm, chiều cao đóng bắp từ 95 đến 115 cm, cân bằng giữa khả năng chống đổ và hiệu quả thụ phấn.
• Khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy của các giống mới được cải thiện, giúp nâng cao năng suất và ổn định sản xuất.
• Năng suất thực thu của các giống mới đạt từ 50 đến 65 tạ/ha, cao hơn đối chứng từ 10-15%.
• Đề xuất áp dụng giống ngô mới, tăng cường kỹ thuật canh tác và mở rộng khảo nghiệm để nâng cao hiệu quả sản xuất ngô tại địa phương trong 2-3 năm tới.

Khuyến khích các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và nông dân phối hợp triển khai áp dụng giống ngô mới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để phát triển bền vững ngành sản xuất ngô vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Ngày nay, sản xuất ngô muốn phát triển theo hướng hàng hoá với sản lượng cao, quy mô lớn nhằm phục vụ nhu cầu thị trường, cần phải thay thế các giống cũ, năng suất thấp bằng các giống mới năng suất cao, chống chịu tốt. Đặc biệt là ở các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, sử dụng giống có khả năng chống chịu tốt, cho năng suất cao sẽ góp phần phát huy hiệu quả kinh tế của giống, đồng thời góp phần xóa đói giảm nghèo cho người sản xuất. Cây ngô chịu ảnh hưởng rất lớn bởi điều kiện thời tiết, khí hậu cũng như đất đai.

Tùy từng giống cụ thể mà yêu cầu điều kiện sinh thái khác nhau, do vậy mà việc nghiên cứu xác định giống thích hợp nhằm đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất, để cây trồng phát triển trong điều kiện thuận lợi nhất nhằm phát huy hết tiềm năng của giống là hết sức cần thiết. Ngô là cây có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao, là cây có thể trồng trên vùng đất nghèo dinh dưỡng, thiếu nước, đồi, bãi hoặc có thể trồng trong cơ cấu cây vụ đông trên đất lúa mà không ảnh hưởng đến 2 vụ lúa. Trên cơ sở yêu cầu sinh thái của cây ngô, với điều kiện đất đai và khí hậu của tỉnh Phú Thọ, những giống ngô mới có thể sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao. Tuy nhiên, tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ nói riêng và vùng Trung du miền núi phía Bắc nói chung, nơi có tiềm năng sản xuất ngô với diện tích lơn nhất cả nước lại được người dân sử dụng các giống ngô cũ, giống địa phương là chủ yếu, vì vậy năng suất và sản lượng ngô của vùng đạt rất thấp chưa tương xứng với tiềm năng của vùng.

Các kết quả nghiên cứu, so sánh và lựa chọn giống ngô mới đã được triển khai tại một số tỉnh như Hà Giang do Sùng Mí Thề thực hiện đã lựa chọn được 2 giống AG59 và e 5 DK9901 (Sùng Mí Thề, 2013) [21]. Giống NK67 cũng được Phạm Phương Chi (2016) [6] kết luận thích ứng với điều kiện sinh thái tỉnh Yên Bái kể cả vụ Hè Thu và vụ Xuân. Giống NK7328, B265 và VS36 cũng được cho là thích ứng trong vụ Hè Thu tại tỉnh Quảng Ninh do Vũ Văn Anh (2016) thử nghiệm [1]. Những giống ngô đó mặc dù có triển vọng về năng suất nhưng chưa được thử nghiệm tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ.

Từ những lý do trên, việc lựa chọn giống ngô mới để nâng cao năng suất và sản lượng ngô ở huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ là điều cần thiết. Hiện nay, một số giống ngô mới cho năng suất và chất lượng cao đã được công nhận và đang phát triển phổ biến trong sản xuất như: - Giống ngô lai do Viện nghiên cứu ngô Nguyễn Văn Tuất và cộng sự (2013)[30] với một số giống khá nổi bật như: LVN10, LVN99, LVN4, LVN9, VN8960, LVN885, LVN66… - Nhóm giống ngô lai đơn của Công ty TNHH Syngenta Việt Nam như NK66; NK4300; NK6654: NK6326…; - Nhóm giống CP (Công ty TNHH Hạt giống CP Việt Nam) gồm có: CP888, CP989, CP999, CPA88, B265…; Lương Văn Vàng (2013) [32] - Nhóm giống DK (Công ty TNHH Dekalb Việt Nam) gồm có: C919, DK9901, DK9955, DK8868, Max68,…; - Nhóm giống Bio (Công ty TNHH Một thành viên Bioseed Việt Nam) gồm có: B9698, B9681, B06, B21…; Tuy nhiên, những giống mới kể trên chưa được gieo trồng ở tỉnh Phú Thọ (trừ các giống LVN4, LVN99, NK66, NK6654 và DK9901), hay còn thiếu bộ giống ngô tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh, vì vậy cần triển khai nghiên cứu khả năng thích ứng của giống ngô mới tại địa bàn của tỉnh. Xuất phát từ những cơ sở khoa học trên, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài này. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và ở Việt Nam 1.

Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Ngô là cây ngũ cốc lâu đời và phổ biến trên thế giới, không cây nào sánh kịp với cây ngô về tiềm năng năng suất hạt, về quy mô, hiệu quả ưu thế lai. Từ cuối thế kỉ 20, nghề trồng ngô thế giới đã có nhiều bước phát triển kỳ diệu nhờ ứng dụng rộng rãi ưu thế lai. Hiện nay trên thế giới có khoảng 140 nước trồng ngô trong đó có 38 nước là các nước phát triển còn lại là các nước đang phát triển.1: Sản xuất ngô trên thế giới giai đoạn 2010 - 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2010 164,05 51,89 851,27 2011 171,38 51,77 887,13 2012 179,06 48,89 875,49 2013 186,02 54,71 1.040,20 Nguồn: FAOSTAT, 2017[34] Qua bảng 1.1 cho thấy, từ năm 2010 đến nay, năng suất ngô trung bình của thế giới tương đối ổn định và đạt từ 51,89 đến 57,30 tạ/ha. Năm 2010, diện tích trồng ngô với 164,05 triệu ha, năng suất đạt 51,89 tạ/ha và sản lượng đạt 851,27 triệu tấn.

Năm 2016 diện tích ngô tăng lên và đạt 181.4 triệu ha, năng suất đạt 57,3 tạ/ha, sản lượng đạt kỷ lục 1. Có được kết quả trên, trước hết là nhờ sử dụng giống mới và ứng dụng rộng rãi lý thuyết ưu thế lai trong chọn tạo giống, đồng thời không ngừng cải thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác.2: Sản xuất ngô ở một số khu vực trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Khu vực (triệu ha) (tạ/ ha) (triệu tấn) Đông Á 37,3 59,5 221,9 Bắc Mĩ 43,9 96,7 525,0 Nam Mĩ 24,3 58,1 141,2 Nam Phi 3,1 48,4 15,0 Đông Nam Á 9,4 69,5 93,5 Liên minh Châu Âu 8,7 54,1 60,3 Nguồn: FAOSTAT, 2017[34] Qua bảng 1.2 cho thấy, Đông Á là khu vực có diện tích trồng ngô lớn thứ 2 sau Bắc Mỹ với 37,3 ha, năng suất ngô đạt 59,5 tạ/ha, sản lượng đạt 221,9 triệu tấn và thấp hơn Bắc Mỹ 303,1 triệu tấn. Năm 2016 Bắc Mỹ đạt năng suất ngô 96,7 tạ/ha, cao nhất thế giới. Đông nam Á có năng suất đứng thứ hai nhưng diện tích đứng thứ tư nên sản lượng cũng đứng thứ tư, Nam Phi có diện tích và năng suất ngô thấp nên sản lượng cũng thấp nhất.

Nguyên nhân của sự phát triển không đồng đều giữa các khu vực trên thế giới là do sự khác nhau rất lớn về trình độ khoa học kỹ thuật, điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế chính trị (Ngô Thị Minh Tâm, 2004) [20]. Ở Bắc và Nam Mỹ có trình độ khoa học phát triển cao trong khi Nam Phi nền kinh tế kém phát triển cộng thêm tình hình chính trị, an ninh không đảm bảo đã làm cho sản xuất nông nghiệp ở khu vực này tụt hậu so với nhiều khu vực trên thế giới (FAOSTAT, 2017)[34]. Hiện nay, tình hình sản xuất ngô của một số nước trên thế giới cũng đã có nhiều thay đổi, thể hiện cụ thể qua bảng 1.3: Sản xuất ngô của một số nước trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (nghìn ha) (tạ/ha) (nghìn tấn) Mỹ 33.169,9 Israel 4,8 341,0 163,6 Nguồn: FAOSTAT, 2017 [34] Qua bảng 1.3 ta thấy, Mỹ có diện tích trồng ngô tuy đứng sau Trung Quốc 33.644,3 ngàn ha, nhưng năng suất đạt khá cao (107.3 tạ/ha), nên sản lượng đạt cao nhất thế giới với 361. Trung Quốc là nước đứng thứ 2 trên thế giới về sản lượng ngô.

Năm 2016, diện tích trồng ngô của Trung Quốc là 35.981 nghìn ha, chiếm 19,63% diện tích trồng ngô thế giới, sản lượng đạt 215812,1 nghìn tấn, chiếm khoảng 20,8% sản lượng ngô toàn thế giới. Sản xuất ngô trên thế giới có sự khác biệt rất lớn về năng suất giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển. Những nước phát triển đứng đầu về năng suất ngô như Israe 341tạ/ha, Italia 106,2 tạ/ha, Hy Lạp 119,6 tạ/ha, Đức 106,8 tạ/ha, Mỹ 107,3 tạ/ha. Trong khi đó những nước đang phát triển lại có năng suất ngô rất thấp như Ấn Độ 27,5 tạ/ha, Mexico 33,0tạ/ha.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự chênh lệch này là do e 9 sự khác biệt về khoa học kỹ thuật. Ở các nước phát triển 90-100% diện tích ngô được trồng bằng các giống lai có ưu thế lai cao, trong khi đó các nước đang phát triển chủ yếu là trồng các giống thụ phấn tự do, diện tích trồng giống ngô lai chỉ chiếm 37% diện tích. Ngoài ra, ở các nước đang phát triển do điều kiện kinh tế khó khăn, khả năng đầu tư thâm canh thấp nên không khai thác hết tiềm năng năng suất của giống. Theo dự báo của Viện nghiên cứu lương thực Thế giới (IPRI, 2003) [36], vào năm 2020 tổng nhu cầu ngô thế giới là 852 triệu tấn, trong đó 15% dùng làm lương thực, 69% dùng làm thức ăn chăn nuôi, 16% dùng làm nguyên liệu cho công nghiệp.

Ở các nước phát triển chỉ dùng 5% ngô làm lương thực nhưng ở các nước đang phát triển tỷ lệ này là 22%. So với năm 1997, năm 2020 nhu cầu ngô thế giới tăng 45%, nhu cầu ngô tăng chủ yếu ở các nước đang phát triển (72%), riêng Đông Á nhu cầu tăng 85%. Hiện nay, thị trường ngô trên thế giới được đánh giá là một thị trường tương đối khả quan. Chính vì vậy mà sản xuất ngô trên toàn cầu sẽ tăng trưởng mạnh trong những năm tới.

Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Ở Việt Nam, cây ngô đã được trồng cách đây khoảng 300 năm và được trồng trên những điều kiện sinh thái khác nhau của cả nước, cây ngô chiếm hơn 8% diện tích cây lương thực nhưng có ý nghĩa quan trọng thứ hai sau lúa nước, là cây trồng chính để phát triển ngành chăn nuôi. Năng suất ngô ở nước ta trước đây rất thấp so với năng suất ngô thế giới, do sử dụng giống ngô địa phương và áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế. Qua nghiên cứu thực tiễn ở nước ta, sản xuất lương thực luôn là một nhiệm vụ quan trọng trước mắt và lâu dài, được ưu tiên hàng đầu trong chiến lược sản xuất nông nghiệp. Với điều kiện tự nhiên phong phú, cây ngô sinh trưởng phát triển và phổ biến khắp các vùng trên cả nước.

Lịch sử trồng ngô của nước ta qua các thời kỳ là một quá trình phát triển không đồng đều và bền e 10 vững, thậm chí có giai đoạn rất trì trệ và không tương xứng với tiềm năng sẵn có của cây ngô và điền kiện tự nhiên của nước ta. Thế nhưng, trong những năm gần đây do giá trị kinh tế và nhu cầu về ngô trong nước cũng như trên thế giới có xu hướng tăng lên, sản xuất ngô đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của Đảng và Nhà nước nên diện tích, năng suất và sản lượng ngô có những bước tiến đáng kể Mai Xuân Triệu (2013) [28].