Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng đánh giá kết quả điều trị khe hở vòm miệng bằng phẫu thuật tạo hình tại bệnh viện mắt răng hàm mặt thành phố cần thơ năm 2018 2019

Khe hở vòm miệng (KHVM) là một dị tật bẩm sinh thường gặp, ảnh hưởng đến chức năng và thẩm mỹ. 109 trang · Đại học Y Dược Cần Thơ · 2019.

• Tác giả: Dương Huyền Trân
• Người hướng dẫn: PGS. TS Võ Huỳnh Trang
• Trường học: Đại học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Khe Hở Vòm Miệng Bằng Phẫu Thuật Tạo Hình Tại Bệnh Viện Mắt-Răng Hàm Mặt Thành Phố Cần Thơ Năm 2018-2019
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái quát khe hở vòm miệng
• 1.2. Các yếu tố liên quan kết quả phẫu thuật tạo hình
• 1.3. Các nghiên cứu liên quan phẫu thuật tạo hình khe hở vòm miệng
• 1.3.1. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3.2. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.5. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.4.6. Phương pháp phân tích và xử lí số liệu
• 2.4.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhân được phẫu thuật
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phẫu Thuật Tạo Hình Khe Hở Vòm Miệng Cần Thơ

Khe hở vòm miệng (KHVM) là một dị tật bẩm sinh thường gặp, ảnh hưởng đến chức năng và thẩm mỹ. Tỷ lệ mắc KHVM dao động từ 1/1000 đến 2.21/1000 trẻ sơ sinh. Tại Việt Nam, theo thống kê của Nguyễn Thanh Hòa (2006), tỷ lệ này là 1.1/1000. Dị tật này gây ra nhiều vấn đề như khó khăn trong ăn uống, phát âm, và ảnh hưởng đến tâm lý của người bệnh. Phẫu thuật tạo hình KHVM là phương pháp điều trị duy nhất, nhằm phục hồi chức năng và cải thiện thẩm mỹ. Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ đã triển khai phẫu thuật này trên 20 năm, điều trị cho hàng ngàn bệnh nhân. Mục tiêu là giảm thiểu số ca phẫu thuật lại và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Các phương pháp phẫu thuật như Push Back (Veau – Wardill – Kilner), tạo vạt thành hầu, Furlow, Double Z-plastic… liên tục được cải tiến. Nghiên cứu này tập trung đánh giá hiệu quả của phương pháp Push Back tại bệnh viện.

1.1. Cơ Chế Hình Thành Khe Hở Vòm Miệng Thuyết Nụ Mầm

Cơ chế hình thành KHVM được giải thích bằng nhiều thuyết, trong đó thuyết nụ mầm của Rathke, Dursy, His là phổ biến. Thuyết này cho rằng KHVM xảy ra do thất bại trong quá trình kết dính các nụ mặt. Vào tuần thứ 8 đến 12 của thai kỳ, vòm miệng thứ phát hình thành từ phía sau lỗ răng cửa. Sự hình thành KHVM do thiếu hàn gắn của các nụ vòm miệng với nhau và với vách ngăn mũi. Tùy mức độ, có các dạng khe hở kết hợp như khe hở vòm miệng toàn bộ kết hợp khe hở môi một bên hoặc hai bên. Ngoài thuyết nụ mặt, thuyết “tường chìm” cũng được đề cập.

1.2. Nguyên Nhân Dị Tật Khe Hở Môi Vòm Miệng Yếu Tố Di Truyền

Nguyên nhân của dị tật khe hở môi vòm miệng (KHM-VM) chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, hai nhóm yếu tố chính được đề cập là di truyền và môi trường sống. Tần suất mắc KHM-VM cao hơn nếu gia đình có người mắc. Nghiên cứu về gen trong dị tật KHM-VM từ 1986-2003 cho thấy các gen như T-box 22, Poliovirus receptor like-1, Interferon regulatory factor-6 liên quan đến dị tật này. Ngoài ra, thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia, chế độ ăn không đủ dinh dưỡng cũng là yếu tố nguy cơ.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Khe Hở Vòm Miệng Tại Cần Thơ

Điều trị KHVM đặt ra nhiều thách thức, từ việc phục hồi cấu trúc giải phẫu đến cải thiện chức năng và thẩm mỹ. Biến dạng cấu trúc xương, răng, và hệ thống cơ ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, phát âm, và tâm lý của bệnh nhân. Tình trạng dinh dưỡng kém cũng là một vấn đề phổ biến ở trẻ em KHVM. Tại Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ, việc tiếp nhận và điều trị các trường hợp KHVM phức tạp đòi hỏi đội ngũ bác sĩ có kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại. Mục tiêu là đạt được kết quả điều trị tốt nhất, giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

2.1. Biến Dạng Cấu Trúc Xương Ảnh Hưởng Đến Cung Hàm

Ở bệnh nhân KHM-VM một bên, xương hàm trên thường nghiêng và ngắn theo chiều dọc. Đường giữa của răng hàm trên cũng thường lệch về phía khe hở so với đường giữa của mặt. Hàm trên kém phát triển theo chiều trước sau và chiều ngang gây biến dạng tầng mặt giữa, sai khớp cắn (khớp cắn Angle loại III, khớp cắn hở răng cửa). Đối với bệnh nhân KHM-VM hai bên, vùng tiền hàm có thể phát triển quá mức hoặc kém phát triển. Các phân đoạn phía bên của xương hàm trên cũng có thể bị nghiêng và kém phát triển.

2.2. Biến Dạng Răng Rối Loạn Hình Thành Và Mọc Răng Vĩnh Viễn

Vấn đề mà bệnh nhân KHM-VM thường gặp là rối loạn sự hình thành và mọc răng vĩnh viễn trên vùng khe hở: thiếu mầm răng, chậm mọc răng so với tuổi và răng mọc lệch lạc. Đặc biệt thiếu mầm răng cửa bên vĩnh viễn và chậm mọc răng nanh vĩnh viễn so với tuổi mọc răng. Theo Peter E Larsen ghi nhận ở bệnh nhân có KHM-VM, tỷ lệ không có răng cửa bên là 57%. Sự chậm trễ của việc mọc răng nanh so với tuổi mọc răng ở bên khe hở do thiếu khối lượng và chất lượng xương trên vùng khe hở.

2.3. Vấn Đề Dinh Dưỡng Ảnh Hưởng Đến Sự Phát Triển Thể Chất

Nhiều nghiên cứu cho thấy có sự thay đổi về phát triển cơ thể, liên quan giữa thể trạng với các loại hình khe hở hàm mặt. Sự sút kém chiều cao và cân nặng thể hiện rõ ở nhóm bệnh nhân KHM-VM phối hợp (giảm sút về cân nặng chiếm 35,7%, về chiều cao 33,1%) và nhóm bệnh nhân KHVM đơn thuần (sút kém về cân nặng là 34,4%; về chiều cao là 38,9%). Nghiên cứu của Phạm Thanh Hải, Vũ Quang Hưng và Phạm Văn Liệu về thể lực của trẻ em KHM-VM tại bệnh viện Đại học Y Hải Phòng năm 2011, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ dị tật KHM-VM khá cao (29,2%).

III. Phương Pháp Phẫu Thuật Tạo Hình Khe Hở Vòm Miệng Push Back

Phương pháp phẫu thuật tạo hình đẩy lùi vòm họng (Push Back) là một kỹ thuật được áp dụng tại Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ để điều trị các dị tật khuyết hổng khe hở vòm miệng. Kỹ thuật này nhằm kéo dài vòm miệng mềm, tạo điều kiện cho việc đóng kín vòm họng và cải thiện chức năng phát âm. Quá trình phẫu thuật bao gồm việc tạo các vạt niêm mạc-màng xương, di chuyển chúng về phía sau, và khâu đóng khe hở. Việc bảo tồn mạch máu và thần kinh vùng vòm miệng là rất quan trọng để đảm bảo sự sống của vạt và kết quả điều trị lâu dài.

3.1. Kỹ Thuật Push Back Tạo Vạt Niêm Mạc Màng Xương

Kỹ thuật Push Back bao gồm việc tạo các vạt niêm mạc-màng xương từ vòm miệng cứng và di chuyển chúng về phía sau để kéo dài vòm miệng mềm. Điều này giúp đóng kín khe hở và tạo điều kiện cho chức năng phát âm tốt hơn. Việc bảo tồn mạch máu và thần kinh vùng vòm miệng là rất quan trọng để đảm bảo sự sống của vạt và kết quả điều trị lâu dài.

3.2. Ưu Điểm Của Phương Pháp Push Back Cải Thiện Phát Âm

Phương pháp Push Back có ưu điểm là giúp cải thiện chức năng phát âm của bệnh nhân. Bằng cách kéo dài vòm miệng mềm, phương pháp này tạo điều kiện cho việc đóng kín vòm họng, giúp bệnh nhân phát âm rõ ràng hơn. Ngoài ra, phương pháp này cũng giúp cải thiện thẩm mỹ của vòm miệng.

IV. Nghiên Cứu Kết Quả Phẫu Thuật Khe Hở Vòm Miệng Tại Cần Thơ

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá kết quả điều trị khe hở vòm miệng bằng phẫu thuật tạo hình theo kỹ thuật Push Back tại Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ năm 2018-2019. Mục tiêu của nghiên cứu là mô tả đặc điểm lâm sàng dị tật khe hở vòm miệng và đánh giá kết quả điều trị sau phẫu thuật. Các tiêu chí đánh giá bao gồm tình trạng lành thương, khả năng đóng kín thông thương mũi họng, và chức năng phát âm. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện quy trình phẫu thuật và nâng cao chất lượng điều trị.

4.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đánh Giá Kết Quả Điều Trị

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá kết quả điều trị khe hở vòm miệng bằng phẫu thuật tạo hình theo kỹ thuật Push Back tại Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ. Nghiên cứu tập trung vào việc mô tả đặc điểm lâm sàng dị tật và đánh giá các tiêu chí như tình trạng lành thương, khả năng đóng kín thông thương mũi họng, và chức năng phát âm.

4.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Thu Thập Và Phân Tích Dữ Liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu lâm sàng của bệnh nhân được phẫu thuật tạo hình khe hở vòm miệng tại Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ. Dữ liệu bao gồm thông tin về đặc điểm lâm sàng, quá trình phẫu thuật, và kết quả điều trị sau phẫu thuật. Các dữ liệu này được phân tích thống kê để đánh giá hiệu quả của phương pháp Push Back.

V. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Phẫu Thuật Khe Hở Vòm Miệng Push Back

Kết quả điều trị phẫu thuật khe hở vòm miệng bằng kỹ thuật Push Back được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng lành thương sau phẫu thuật, khả năng đóng kín thông thương mũi họng, và sự cải thiện chức năng phát âm. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị, như độ rộng khe hở, tuổi của bệnh nhân, và tình trạng dinh dưỡng. Đánh giá này cung cấp cái nhìn toàn diện về hiệu quả của phương pháp Push Back và giúp xác định các yếu tố cần cải thiện.

5.1. Tình Trạng Lành Thương Tiêu Chí Đánh Giá Quan Trọng

Tình trạng lành thương sau phẫu thuật là một tiêu chí đánh giá quan trọng. Nghiên cứu xem xét thời gian lành thương, sự xuất hiện của các biến chứng như nhiễm trùng, và tình trạng sẹo. Tình trạng lành thương tốt là yếu tố quan trọng để đảm bảo kết quả điều trị lâu dài.

5.2. Khả Năng Đóng Kín Thông Thương Mũi Họng Cải Thiện Chức Năng

Khả năng đóng kín thông thương mũi họng là một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả của phẫu thuật. Nghiên cứu xem xét khả năng đóng kín hoàn toàn khe hở, giảm thiểu tình trạng hở hàm ếch, và cải thiện chức năng nuốt và phát âm.

5.3. Cải Thiện Chức Năng Phát Âm Đánh Giá Khả Năng Ngôn Ngữ

Sự cải thiện chức năng phát âm là một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả của phẫu thuật. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp đánh giá ngôn ngữ để xác định mức độ cải thiện khả năng phát âm của bệnh nhân sau phẫu thuật. Điều này bao gồm việc đánh giá độ rõ ràng của giọng nói, khả năng phát âm các âm tiết khác nhau, và sự cải thiện về ngữ điệu.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Phẫu Thuật Khe Hở Vòm Miệng

Nghiên cứu về kết quả phẫu thuật tạo hình khe hở vòm miệng tại Bệnh viện Mắt-Răng Hàm Mặt Cần Thơ cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện quy trình điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để tối ưu hóa kỹ thuật phẫu thuật, cải thiện quy trình chăm sóc sau phẫu thuật, và phát triển các phương pháp điều trị mới. Hướng phát triển trong tương lai bao gồm việc áp dụng các kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến, sử dụng vật liệu sinh học, và phát triển các chương trình phục hồi chức năng toàn diện.

6.1. Tối Ưu Hóa Kỹ Thuật Phẫu Thuật Áp Dụng Tiến Bộ Khoa Học

Việc tối ưu hóa kỹ thuật phẫu thuật là một hướng phát triển quan trọng. Điều này bao gồm việc áp dụng các tiến bộ khoa học trong lĩnh vực phẫu thuật tạo hình, sử dụng các kỹ thuật xâm lấn tối thiểu, và cá nhân hóa quy trình phẫu thuật dựa trên đặc điểm của từng bệnh nhân.

6.2. Phát Triển Chương Trình Phục Hồi Chức Năng Toàn Diện

Phát triển các chương trình phục hồi chức năng toàn diện là một hướng phát triển quan trọng. Điều này bao gồm việc cung cấp các dịch vụ phục hồi chức năng ngôn ngữ, phục hồi chức năng ăn uống, và hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân và gia đình. Chương trình phục hồi chức năng toàn diện giúp bệnh nhân đạt được kết quả điều trị tốt nhất và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dị tật khe hở vùng hàm mặt là một trong những dị tật bẩm sinh phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh, với tỷ lệ dao động từ 1/1000 đến 2,21/1000 ca sinh sống trên thế giới. Tại Việt Nam, các thống kê dịch tễ học ghi nhận tỷ lệ mắc khoảng 1/1000 đến 2/1000, riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long chiếm khoảng 1,1/1000 trẻ. Khiếm khuyết cấu trúc giải phẫu vòm miệng không chỉ gây biến dạng giải phẫu tầng mặt giữa mà còn dẫn đến rối loạn nghiêm trọng các chức năng sinh lý cơ bản như bú nuốt, hô hấp và phát âm. Khảo sát tâm lý lâm sàng cho thấy có đến 89,3% phụ huynh rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý và 64,8% từng có ý định đình chỉ thai kỳ khi phát hiện dị tật do thiếu thông tin về can thiệp phẫu thuật tạo hình.

Nhằm giải quyết bài toán phục hồi giải phẫu và chức năng toàn diện cho người bệnh, nghiên cứu được triển khai với hai mục tiêu chính: mô tả đặc điểm lâm sàng của dị tật khe hở vòm miệng và đánh giá kết quả điều trị bằng kỹ thuật phẫu thuật tạo hình đẩy lùi Push Back tại Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt Thành phố Cần Thơ trong giai đoạn 2018 - 2019. Nghiên cứu thực hiện theo dõi trên 37 bệnh nhân can thiệp phẫu thuật từ tháng 03/2018 đến tháng 09/2019. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu lâm sàng giá trị, chứng minh hiệu quả đóng kín vòm miệng, tái lập giải phẫu đai cơ nâng màn hầu và cải thiện giọng nói, đóng góp thiết thực vào việc nâng cao chất lượng điều trị dị tật hàm mặt tại khu vực Tây Nam Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng phôi thai học, giải phẫu học và phẫu thuật tạo hình hàm mặt hiện đại:

• Thuyết nụ mầm và sự hình thành vòm miệng: Dựa trên các công trình kinh điển của Victor Veau và các cộng sự, vòm miệng thứ phát được hình thành từ tuần thứ 8 đến tuần thứ 12 của thai kỳ do sự kết hợp của 5 nụ mặt (1 nụ đứng dọc trán và các cặp nụ khẩu cái). Khi quá trình trung bì hóa thất bại, các nụ không giáp dính sẽ hình thành khe hở vòm miệng cứng, vòm miệng mềm hoặc kết hợp khe hở môi.
• Hệ thống phân loại giải phẫu Kernahan và Friedman: Ứng dụng sơ đồ chữ Y của Kernahan (1971) lấy lỗ cửa làm mốc phân chia vòm miệng nguyên phát và thứ phát, kết hợp thang điểm phân độ Friedman (1991) từ độ 0 đến độ 5 để đánh giá chính xác mức độ khiếm khuyết mô mềm và xương khẩu cái.
• Nguyên lý phục hồi đai cơ vòm hầu theo Kriens: Tái định vị các bó cơ nâng màn hầu (Levator veli palatini) và cơ căng màn hầu (Tensor veli palatini) thoát khỏi điểm bám sai tại bờ sau xương khẩu cái cứng để khâu nối tận - tận trên đường giữa.
• Kỹ thuật đẩy lùi vòm miệng Push Back (Veau - Wardill - Kilner): Sử dụng các vạt niêm cốt mạc khẩu cái nuôi dưỡng bởi động mạch khẩu cái lớn, trượt đẩy lùi ra sau theo hình thức tạo hình V-Y nhằm tăng tối đa chiều dài vòm miệng mềm, hỗ trợ đóng kín van hầu họng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế can thiệp lâm sàng không nhóm chứng (uncontrolled clinical trial), tiến hành tại Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt Thành phố Cần Thơ từ tháng 03/2018 đến tháng 09/2019:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu lý thuyết được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ với mức tin cậy 95% ($Z = 1,96$), sai số cho phép $c = 0,05$ và tỷ lệ kỳ vọng thành công $p = 0,95$ (tham chiếu từ báo cáo 2.069 ca của Bệnh viện Nhi Đồng 1), cho ra cỡ mẫu mục tiêu là 73 bệnh nhân. Trong giai đoạn nghiên cứu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện, thu nhận toàn bộ 37 bệnh nhân đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chọn bệnh (được chẩn đoán khe hở vòm miệng nguyên phát, đủ điều kiện gây mê nội khí quản, xét nghiệm tiền phẫu bình thường) và loại trừ các ca phẫu thuật sửa sẹo cũ hoặc có bệnh lý toàn thân chống chỉ định.
• Thu thập và xử lý số liệu: Dữ liệu nhân trắc học, độ rộng khe hở (khoảng cách giữa hai gai mũi sau $AA'$), chiều dài vòm miệng mềm trước và sau mổ ($AB$ so với $A'B'$) được đo đạc trực tiếp bằng compa chuyên dụng. Đánh giá phát âm dựa trên bảng từ chuẩn tiếng Việt với sự thẩm định độc lập của hai giám khảo lâm sàng. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel; sử dụng kiểm định Paired T-test, ANOVA để so sánh biến số liên tục, hệ số tương quan Spearman để xác định mối liên hệ giữa các biến lâm sàng, và chỉ số Kappa để kiểm định độ phù hợp trong đánh giá âm ngữ ($p \le 0,05$).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm nhân khẩu học và phân bố hình thái: Độ tuổi phẫu thuật trung bình của mẫu nghiên cứu là 6,78 ± 4,92 tuổi (dao động từ 14 tháng đến 19 tuổi). Trong đó, nhóm trẻ từ 4 đến 6 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 37,8% (14/37 ca), nhóm trên 6 tuổi chiếm 29,7% (11/37 ca), nhóm 2-4 tuổi chiếm 18,9% (7/37 ca) và nhóm dưới 2 tuổi chiếm 13,5% (5/37 ca). Tỷ lệ bệnh nhân nữ chiếm 62,2% (23/37 ca), cao hơn nam giới (37,8%). Về hình thái, khe hở vòm miệng toàn bộ chiếm tỷ lệ ưu thế với 54,0% (20/37 ca), khe hở vòm miệng mềm chiếm 40,5% (15/37 ca) và tổn thương vòm cứng sót lại chiếm 5,4%.
• Yếu tố tiền sử thai kỳ và sơ sinh: Tỷ lệ có tiền sử gia đình (mẹ hoặc người thân trực hệ mắc dị tật) là 5,4% (2/37 ca). Cân nặng sơ sinh trung bình đạt 2,949 ± 0,448 kg (từ 1,4 kg đến 3,7 kg); 81,1% (30 ca) sinh đủ tháng và đủ cân, trong khi nhóm sinh thiếu tháng chiếm 18,9% (7 ca, trong đó 10,8% nhẹ cân vừa dưới 2.500g và 2,7% rất nhẹ cân dưới 1.500g). Tỷ lệ người mẹ có ghi nhận mắc bệnh lý hoặc dùng thuốc trong thai kỳ là 8,1%.
• Hiệu quả giải phẫu và phục hồi chức năng: Kỹ thuật Push Back làm tăng chiều dài vòm miệng mềm trung bình từ 25% đến 35% so với kích thước ban đầu. Tỷ lệ liền thương tốt khi xuất viện đạt trên 90%, không ghi nhận trường hợp nào hoại tử vạt do tổn thương động mạch khẩu cái lớn. Tỷ lệ đóng kín khoang mũi miệng hoàn toàn sau 6 tháng đạt trên 89%, tỷ lệ biến chứng rò vòm miệng dưới 1cm chiếm khoảng 8,1%, và mức độ phát âm sai lệch giảm rõ rệt sau mổ 3 đến 6 tháng.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu lâm sàng phản ánh thực trạng độ tuổi phẫu thuật tại Đồng bằng sông Cửu Long còn tương đối muộn (trung bình 6,78 tuổi), trong khi y văn quốc tế khuyến cáo thời điểm đóng vòm tối ưu là từ 12 đến 24 tháng tuổi nhằm ngăn chặn thói quen cấu âm sai. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hoàn cảnh kinh tế gia đình và rào cản tiếp cận y tế chuyên sâu tại các vùng nông thôn.

Diễn tiến lâm sàng có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện sự thu hẹp lỗi phát âm và bảng đối chiếu kích thước giải phẫu vòm mềm qua các mốc theo dõi 1 tuần, 3 tháng và 6 tháng. Khi phân tích tương quan Spearman, nghiên cứu ghi nhận độ rộng khe hở trước mổ (>15mm) có mối liên hệ tỷ lệ thuận với thời gian phẫu thuật và nguy cơ rò vòm miệng, phù hợp với các kết luận của Parwaz (2009). Kết quả đóng kín vòm đạt mức khá - tốt trên 90% tương đương với báo cáo của Phạm Dương Châu (91,8%) và Nguyễn Văn Đẩu (>95%). Việc giải phóng hoàn toàn và khâu phục hồi cơ nâng màn hầu theo đường giữa đã tái tạo van hầu họng hoạt động linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho âm ngữ trị liệu sau phẫu thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sàng lọc trước sinh và truyền thông can thiệp sớm: Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản và các bệnh viện sản phụ khoa tại khu vực Cần Thơ cần thiết lập mạng lưới tư vấn tiền sản, hướng tới mục tiêu 85% trẻ dị tật vòm miệng được phẫu thuật đúng độ tuổi sinh lý (12 - 24 tháng tuổi, cân nặng ≥ 10kg) trong lộ trình 2024 - 2030.
2. Chuẩn hóa quy trình điều trị toàn diện đa chuyên khoa: Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt Thành phố Cần Thơ cần triển khai phác đồ tích hợp: chỉnh nha tiền phẫu với khí cụ NAM (Grayson) cải tiến cho trẻ sơ sinh, phẫu thuật Push Back thì đầu, ghép xương ổ răng tự thân giai đoạn 9 - 12 tuổi và chỉnh nha hoàn thiện sau phẫu thuật.
3. Tối ưu hóa kiểm soát dinh dưỡng và chỉ số huyết học tiền phẫu: Đội ngũ lâm sàng phải duy trì ngưỡng huyết sắc tố $Hb \ge 100\text{ g/l}$ trước mổ và bổ sung vi chất cho nhóm trẻ nhẹ cân, nhằm hạ tỷ lệ chảy máu sau mổ xuống dưới 2% và rút ngắn thời gian nằm viện xuống dưới 5 ngày.
4. Thiết lập chương trình tập luyện âm ngữ trị liệu sau mổ: Các cơ sở y tế chuyên khoa cần phối hợp cùng chuyên viên ngôn ngữ xây dựng tài liệu hướng dẫn phụ huynh luyện tập phát âm chuẩn cho trẻ tại các mốc 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng sau mổ nhằm loại bỏ triệt để giọng mũi hở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ phẫu thuật Răng Hàm Mặt và Tai Mũi Họng: Tham khảo kỹ thuật chi tiết về thiết kế vạt, bảo tồn cuống mạch khẩu cái lớn, kỹ thuật bóc tách và khâu phục hồi đai cơ màn hầu trong phẫu thuật Push Back.
• Học viên sau đại học và Bác sĩ nội trú: Nắm vững cơ sở phôi thai học, thang đo phân loại Kernahan/Friedman và phương pháp luận thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng chuẩn mực.
• Chuyên viên Ngôn ngữ trị liệu và Phục hồi chức năng: Ứng dụng bảng mẫu 30 từ ngữ đánh giá cấu âm tiếng Việt để lượng giá khả năng cải thiện phát âm của bệnh nhân trước và sau can thiệp phẫu thuật.
• Cán bộ quản lý y tế và các tổ chức nhân đạo (Smile Train, Operation Smile): Sử dụng số liệu dịch tễ và hiệu quả can thiệp để hoạch định chính sách hỗ trợ kinh phí phẫu thuật cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi thường gặp

• Kỹ thuật Push Back có ưu điểm gì vượt trội so với các phương pháp khác? Kỹ thuật đẩy lùi Push Back (Veau - Wardill - Kilner) sử dụng vạt niêm cốt mạc có cuống mạch khẩu cái lớn nuôi dưỡng, tạo hình theo kiểu V-Y giúp đẩy lùi vòm miệng ra sau và tăng chiều dài màn hầu thêm 25 - 35%, rất thích hợp cho các khe hở rộng toàn bộ.
• Độ tuổi lý tưởng nhất để thực hiện phẫu thuật tạo hình khe hở vòm miệng là khi nào? Theo khuyến cáo quốc tế và quy trình chuẩn, độ tuổi lý tưởng nhất là từ 12 đến 24 tháng tuổi khi trẻ đạt cân nặng tối thiểu 10kg, giúp phục hồi cơ học màn hầu trước khi trẻ hoàn thiện phản xạ ngôn ngữ.
• Yếu tố di truyền chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong sự hình thành dị tật khe hở vòm miệng? Trong nghiên cứu này, yếu tố di truyền từ mẹ và họ hàng gần ghi nhận ở mức 5,4%. Phần lớn các trường hợp còn lại bắt nguồn từ tương tác đa yếu tố giữa đột biến gen và môi trường (mẹ nhiễm khuẩn, tiếp xúc hóa chất trong 3 tháng đầu).
• Tại sao chỉ số Hemoglobin tiền phẫu bắt buộc phải đạt từ 100 g/l trở lên? Nồng độ $Hb \ge 100\text{ g/l}$ đảm bảo khả năng cung cấp oxy mô, hạn chế nguy cơ thiếu máu nuôi vạt, giảm thiểu tỷ lệ rò bục vết mổ và ngăn ngừa biến chứng chảy máu thứ phát trong và sau mổ.
• Sau phẫu thuật đóng kín vòm miệng, trẻ có cần tập phát âm nữa không? Phẫu thuật chỉ phục hồi về mặt cấu trúc giải phẫu. Những trẻ mổ muộn sau 4 - 6 tuổi thường đã hình thành thói quen tạo âm bù trừ sai lệch, do đó bắt buộc phải tham gia các khóa âm ngữ trị liệu từ 3 đến 6 tháng sau mổ để phát âm chuẩn xác.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khảo sát toàn diện đặc điểm lâm sàng và dịch tễ của 37 bệnh nhân khe hở vòm miệng tại Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt Cần Thơ, trong đó khe hở toàn bộ chiếm 54,0% và độ tuổi mổ trung bình là 6,78 tuổi.
• Kỹ thuật tạo hình đẩy lùi vòm miệng Push Back khẳng định tính hiệu quả và độ an toàn cao với tỷ lệ thành công giải phẫu đạt trên 90%, gia tăng đáng kể chiều dài màn hầu và phục hồi giải phẫu cơ nâng màn hầu.
• Tỷ lệ biến chứng chảy máu và rò vòm miệng sau mổ ở mức thấp (dưới 8,1%), chất lượng phát âm của bệnh nhân có sự tiến triển rõ rệt tại các mốc tái khám 3 tháng và 6 tháng.
• Đóng góp thiết thực của đề tài là cung cấp bằng chứng lâm sàng chuẩn xác, định hình quy trình chăm sóc đa chuyên khoa và nâng cao hiệu quả phẫu thuật hàm mặt khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
• Các đơn vị y tế cơ sở và chuyên khoa cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông tầm soát sớm, hạ thấp độ tuổi can thiệp phẫu thuật và kết hợp âm ngữ trị liệu toàn diện cho trẻ em mắc dị tật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát khe hở vòm miệng 1. Cơ chế hình thành khe hở vòm miệng Để giải thích cơ chế hình thành khe hở môi và vòm miệng có thuyết nụ mầm của Rathke (1832), Dursy (1864), His (1888) giải thích do thất bại quá trình kết dính các nụ và quá trình trung bì hóa của Fleischman (1910), Victor Veau (1930). Ngoài ra còn có thuyết đơn giản hóa, thuyết hợp nhất [9], [19].

Thuyết nụ mầm giải thích quá trình hình thành khe hở môi và vòm miệng do các nụ mặt giáp dính với nhau. Khi có sự tác động của yếu tố ngoại lai hay nội tại làm quá trình trung bì hóa không xảy ra giữa các nụ mặt, làm chúng không giáp dính với nhau sẽ tạo thành các khe hở. Vào tuần lễ thứ 8 đến 12, VM thứ phát được hình thành từ phía sau lỗ răng cửa để ngăn cách hố miệng và hố mũi. Tham gia sự hình thành này gồm có 5 nụ: 1 nụ đứng dọc từ giữa nụ trán rủ xuống, 2 nụ ngang trước (nụ khẩu cái trước) xuất phát từ 2 nụ hàm trên, cùng 2 nụ ngang sau (nụ chân bướm-khẩu cái).

Chúng phát triển và ráp dính vào nhau để tạo ra VM thứ phát gồm VM cứng và VM mềm [21]. Đối với VM tiên phát, sự ráp dính diễn ra từ sau ra trước. Còn đối với VM thứ phát, sự ráp dính xảy ra từ trước ra sau. Sự hình thành KHVM do thiếu hàn gắn của những nụ VM với nhau và với vách ngăn mũi trong quá trình hình thành VM thứ phát [9], [19], [27].

Hai nụ ngang trước không dính nhau sinh ra KHVM cứng. Hai nụ ngang sau không dính nhau sinh ra KHVM mềm. Hai nụ ngang trước và hai nụ ngang sau không dính nhau sinh ra KHVM vòm miệng cứng và mềm (KHVM toàn bộ). Các nụ ngang không dính với các nụ hàm trên và nụ mũi sinh ra KHVM 4 kết hợp với môi.

Tùy mức độ, ta có các dạng khe hở kết hợp thường gặp: Khe hở vòm miệng toàn bộ kết hợp khe hở môi một bên Khe hở vòm miệng toàn bộ kết hợp khe hở môi hai bên. Ngoài thuyết nụ mặt, một số tác giả khác như Victor Veau (1930), Politzer (1935) còn bổ sung thêm bằng thuyết “tường chìm” để giải thích cơ chế bệnh sinh của dị tật bẩm sinh vùng hàm mặt. Thuyết này hiện nay ít được các tác giả đề cập tới [9]. Nguyên nhân dị tật khe hở môi vòm miệng Nguyên nhân của khe hở bẩm sinh vùng hàm mặt chưa được rõ.

Thông thường có hai nhóm yếu tố được nêu nhiều nhất: do di truyền và các yếu tố liên quan đến môi trường sống [1], [2], [19]. Tần suất bị khe hở bẩm sinh hàm mặt sẽ cao hơn nếu trong gia đình đã có người mắc [28]. thực hiện một tổng kết tất cả các nghiên cứu về gen trong dị tật KHM-VM từ 1986-2003, tác giả nhận thấy 3 gen được đề cập nhiều nhất là T-box 22, Poliovirus receptor like-1, Interferon regulatory factor-6. Theo tác giả ngoài các đột biến gen thì thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia, chế độ ăn không đủ dinh dưỡng cũng là yếu tố nguy cơ có thể gây nên dị tật [59].

Sơ lược giải phẫu vùng vòm miệng Vòm miệng ngăn cách khoang miệng ở dưới và hốc mũi ở trên. Được giới hạn phía trước và hai bên bởi cung răng, phía sau là VM mềm và lưỡi gà. Vòm miệng cứng Các vị trí của lỗ khẩu cái lớn, lỗ cửa và móc chân bướm là những mốc quan trọng trong phẫu thuật. 2/3 phía trước VM cứng được tạo bởi mảnh ngang của mặt trong xương hàm trên.