CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề chung về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm và phân loại doanh thu: Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, doanh ngiệp phải mua sắm và tiêu hao các nguồn lực kinh tế như: tiền, nguyên vật liệu, hàng hóa, tài sản cố định,. để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh.
Từ hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp sẽ thu được các lợi ích kinh tế nhất định như: giá trị các khoản phải thu hoặc tiền thu được từ hoạt động bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ; tiền lãi thu được từ hoạt động cung cấp tín dụng.Giá trị các lợi ích mà doanh nghiệp thu được từ các hoạt động kinh doanh trong từng kỳ nhất định sẽ làm vốn chủ sở hữu tăng lên một cách gián tiếp và được ghi nhận là doanh thu của kỳ đó. Như vậy, Doanh thu là: “ Tổng giá trị các lợi ích kinh tế đơn vị kế toán thu được trong kỳ kế toán từ các hoạt động của đơn vị, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu một cách gián tiếp ” (Chuẩn mực VAS01) Theo chuẩn mực kế toán Việt nam số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” Doanh thu là : “Tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”. Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu.
Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu. Doanh thu được tạo ra từ nhiều loại hoạt động kinh doanh khác nhau. Tùy thuộc vào mục đích sử dụng thông tin của đơn vị thì doanh thu có thể được phân loại theo các cách khác nhau. Kế toán sẽ lựa chọn tiêu thức phân loại phù hợp để LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 thỏa mãn tốt nhất nhu cầu thông tin chung liên quan đến việc nhận diện các khoản doanh thu được trình bày trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Phân loại doanh thu phục vụ kế toán tài chính Trong quá trình SXKD của đơn vị, có rất nhiều các khoản doanh thu, thu nhập phát sinh trong kỳ. Trên cơ sở các thông tin về doanh thu của doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ xác định đúng KQKD của từng loại hình sản xuất, từng loại sản phẩm… Để quản lý tốt các khoản doanh thu, các doanh nghiệp có thể tiến hành phân loại doanh thu theo các cách sau: *Phân loại doanh thu theo mối quan hệ với hệ thống tổ chức kinh doanh Doanh thu bán hàng nội bộ: Là doanh thu của khối lượng bán hàng trong nội bộ hệ thống tổ chức của doanh nghiệp như tiêu thụ nội bộ giữa các đơn vị trực thuộc trong Tổng công ty… Doanh thu bán hàng ra ngoài: Là toàn bộ doanh thu của khối lượng sản phẩm, hàng hóa doanh nghiệp đã bán ra cho khách hàng ngoài phạm vi doanh nghiệp. *Phân loại doanh thu theo khu vực địa lý Doanh thu nội địa: Là các khoản thu được từ bán hàng và cung cấp dịch vụ trong nước. Doanh thu quốc tế: Là các khoản thu từ bán hàng và cung cấp dịch vụ phát sinh tại nước ngoài.
*Phân loại doanh thu theo tình hình kinh doanh Theo tiêu thức này doanh thu của doanh nghiệp được phân loại như sau: Doanh thu bán hàng hóa: Là toàn bộ doanh thu của khối lượng hàng hóa đã bán được trong kỳ. Doanh thu bán thành phẩm: Là doanh thu của toàn bộ khối lượng sản phẩm, thành phẩm đã bán trong kỳ, hay đã được xác định tiêu thụ trong kỳ. Doanh thu cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ doanh thu của khối lượng dịch vụ đã hoàn thành, đã cung cấp cho khách hàng và đã được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Doanh thu trợ cấp, trợ giá: Là toàn bộ các khoản doanh thu từ trợ cấp, trợ giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 của nhà nước khi doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ theo yêu cầu của nhà nước.
Doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư: Là toàn bộ các khoản doanh thu cho thuê bất động sản đầu tư và doanh thu bán, thanh lý bất động sản đầu tư Phân loại doanh thu phục vụ kế toán quản trị Việc quản trị doanh thu không nằm ngoài mục đích tối đa hóa doanh thu cho doanh nghiệp. Vì vậy, các nhà quản trị doanh nghiệp luôn cần thiết thông tin một cách chi tiết cụ thể về doanh thu của từng loại hoạt động, từng loại sản phẩm… để đáp ứng yêu cầu và những quyết định đúng đắn cho sự phát triển doanh nghiệp của nhà quản trị. Do đó, việc nhận diện và phân loại doanh thu nhằm phục vụ thông tin cho công tác kế toán quản trị doanh thu hết sức quan trọng: *Phân loại doanh thu theo mối quan hệ với điểm hòa vốn Theo cách phân loại này, doanh thu được chia làm 2 loại: Doanh thu hòa vốn: Là doanh thu mà tại đó mà lợi nhuận của các sản phẩm dịch vụ bằng không hay doanh thu bằng chi phí Doanh thu an toàn: Là mức doanh thu lớn hơn mức doanh thu hòa vốn hay nói cách khác là mức doanh thu mà doanh nghiệp có được khi bù đắp được các khoản chi phí 1. Khái niệm và phân loại chi phí: Để tiến hành các hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp phải tiêu hao các nguồn lực kinh tế.
Ví dụ, để có doanh thu từ hoạt động bán hàng, doanh nghiệp phải mua hàng hóa, giao hàng cho người mua, chi tiền lương cho nhân viên, chi cho quảng cáo. Giá trị của những khoản này được hiểu là khoản tiêu hao giá trị nguồn lực kinh tế, chúng làm giảm lợi ích kinh tế của doanh nghiệp và được ghi nhận là chi phí. Chi phí là: “Tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế của đơn vị trong kỳ kế toán, góp phần giảm vốn chủ sở hữu một cách gián tiếp ” – Theo Chuẩn mực chung VAS 01 Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 “Chuẩn mực chung” Chi phí là: “tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu” Như vậy, chi phí là một trong hai mặt của quá trình hoạt động kinh doanh, đối lập với doanh thu. Trong quá trình xác định kết quả kinh doanh, nếu doanh thu làm kết quả kinh doanh tăng lên thì chi phí làm kết quả kinh doanh giảm xuống.
Doanh thu làm tăng gián tiếp vốn chủ sở hữu, còn chi phí làm giảm gián tiếp vốn chủ sở hữu. Chi phí của đơn vị phát sinh từ nhiều loại hoạt động khác nhau. Tùy thuộc vào mục đích sử dụng thông tin, chi phí của đơn vị có thể được phân loại theo các cách khác nhau. Kế toán sẽ lựa chọn tiêu thức phân loại phù hợp để thỏa mãn tốt nhất nhu cầu thông tin chung liên quan đến việc nhận diện các khoản chi phí được trình bày trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Phân loại chi phí phục vụ cho kế toán tài chính Trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp, phát sinh rất nhiều loại chi phí. Việc phân loại chi phí một cách khoa học và hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng việc quản lý và hạch toán chi phí của doanh nghiệp. Phân loại chi phí theo các cách chủ yếu sau: *Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất chi phí - Chi phí nguyên vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị nguyên, vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, công cụ, dụng cụ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán (loại trừ giá trị vật liệu dùng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi). - Chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương: Phản ánh tổng số tiền lương và các khoản phụ cấp mang tính chất lương, các khoản trích theo lương phải trả cho toàn bộ công nhân viên.
- Chi phí khấu hao tài sản cố định: Phản ánh tổng số khấu hao phải trích trong kỳ của tất cả tài sản cố định sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm các chi phí gắn liền với các dịch vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 mua từ bên ngoài cung cấp cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán của doanh nghiệp như chi phí dịch vụ điện nước, bảo hiểm tài sản nhà cửa, phương tiện, quảng cáo … - Chi phí bằng tiền khác: Bao gồm tất cả các chi phí sản xuất kinh doanh khác bằng tiền chưa phản ánh ở các yếu tố trên mà doanh nghiệp thường phải thanh toán trực tiếp trong kỳ kế toán. *Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh theo mối quan hệ của chi phí với các khoản mục trên báo cáo tài chính - Chi phí sản phẩm là những khoản chi phí gắn liền với quá trình sản xuất sản phẩm hay quá trình mua hàng hóa để bán. Khi sản phẩm hàng hóa chưa được bán ra thì chi phí sản phẩm nằm ở chỉ tiêu giá vốn hàng tồn kho trong bảng cân đối kế toán.
Chỉ khi nào sản phẩm, hàng hóa đã được bán ra thì chi phí sản phẩm sẽ trở thành chi phí “Giá vốn hàng bán” trong báo cáo kết quả kinh doanh và được bù đắp bằng doanh thu (thu nhập) của số sản phẩm hàng hóa đã bán. Như vậy, sự phát sinh và khả năng bù đắp của chi phí sản phẩm trải qua nhiều kỳ sản xuất kinh doanh khác nhau. - Chi phí thời kỳ là các chi phí để phục vụ cho hoạt động kinh doanh, không tạo nên giá trị hàng tồn kho mà ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận trong kỳ mà chúng phát sinh - Chi phí thời kỳ bao gồm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.