Tình hình hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) trên lợn tại huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương

Nghiên cứu tình hình hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản PRRS trên lợn tại huyện Thanh Hà, Hải Dương và đặc tính sinh học phân tử của virus.

• Tác giả: Hoàng Thị Lụa
• Người hướng dẫn: Ts. Trịnh Đình Thâu
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình hình hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) trên lợn đang nuôi tại các nông hộ huyện Thanh Hà tỉnh Hải Dương. Nghiên cứu các đặc tính sinh học phân tử của chủng virus PRRS: KTY-PRRS-07.
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục đích của đề tài
• 1.9. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.10. Tổng quan tài liệu
• 1.10.1. Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) ở lợn
• 1.10.2. Hình thái và cấu tạo của virus PRRS
• 1.10.3. Phân loại virus PRRS và nguyên nhân gây bệnh
• 1.10.4. Khả năng gây bệnh và sức đề kháng
• 1.10.5. Cơ chế gây bệnh của virus
• 1.10.6. Triệu chứng lâm sàng
• 1.10.7. Vật chủ và phương thức truyền lây
• 1.10.8. Phòng và điều trị bệnh
• 1.10.9. Tình hình dịch bệnh PRRS. Trên thế giới
• 1.10.10. Tại Việt Nam
• 1.11. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.11.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.11.2. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.12. Tình hình chăn nuôi và dịch PRRS ở lợn tại Thanh Hà năm 2014
• 1.13. Nghiên cứu đặc sinh học phân tử của chủng virus KTY-PRRS-07
• 1.14. Kết quả và thảo luận
• 1.14.1. Tình hình chăn nuôi và hội chứng tai xanh ở lợn tại Thanh Hà năm 2014
• 1.14.2. Tình hình chăn nuôi lợn tại Thanh Hà Năm 2014
• 1.14.3. Tình hình chăn nuôi lợn tại xã Tiền Tiến, xã Tân Việt, xã Quyết Thắng, xã Thanh Sơn huyện Thanh Hà năm 2014
• 1.14.4. Tình hình hội chứng PRRS ở lợn tại Thanh Hà năm 2014
• 1.14.5. Đặc điểm dịch tễ của bệnh PRRS ở lợn tại Thanh Hà năm 2014
• 1.14.6. Phân bố dịch theo thời gian
• 1.14.7. Tình hình dịch PRRS ở lợn tại xã Tiền Tiến, xã Quyết Thắng, xã Thanh Sơn, xã Tân Việt
• 1.14.8. Tỷ lệ mắc PRRS theo các loại lợn tại Thanh Hà năm 2014
• 1.15. Nghiên cứu các đặc tính sinh học phân tử
• 1.15.1. Đặc tính sinh học của chủng virus KTY-PRRS-07
• 1.15.2. Đặc tính sinh học phân tử của chủng virus KTY-PRRS-07
• 1.16. Một số giải pháp phòng, chống dịch bệnh PRRS thực tế của Thanh Hà
• 1.16.1. Các giải pháp hành chính
• 1.16.2. Các giải pháp chuyên môn
• 1.16.3. Các biện pháp kỹ thuật
• 1.17. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về hội chứng PRRS trên lợn tại Hải Dương

Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi lợn. Bệnh này do virus PRRS gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn lợn. Tại Hải Dương, tình hình dịch bệnh PRRS đang diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về đặc tính sinh học của virus PRRS là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của virus PRRS và ảnh hưởng đến lợn

Virus PRRS thuộc họ Arteriviridae, có cấu trúc gen ARN. Virus này gây ra các triệu chứng như sảy thai, viêm đường hô hấp, và tỷ lệ chết cao ở lợn con. Đặc biệt, virus có khả năng biến đổi gen, làm cho việc phát triển vắc-xin trở nên khó khăn.

1.2. Tình hình dịch bệnh PRRS tại Hải Dương

Tại Hải Dương, dịch bệnh PRRS đã xuất hiện từ nhiều năm trước và đang có xu hướng gia tăng. Năm 2014, số lợn mắc bệnh lên tới hàng trăm con, gây thiệt hại lớn cho các hộ chăn nuôi. Việc theo dõi và báo cáo tình hình dịch bệnh là rất quan trọng để có biện pháp ứng phó kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong việc kiểm soát PRRS

Việc kiểm soát hội chứng PRRS gặp nhiều khó khăn do virus có khả năng lây lan nhanh chóng và biến đổi gen. Các biện pháp phòng ngừa hiện tại chưa đủ hiệu quả, dẫn đến tình trạng dịch bệnh kéo dài. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện và chẩn đoán bệnh

Virus PRRS có thể tồn tại trong cơ thể lợn mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, làm cho việc phát hiện và chẩn đoán bệnh trở nên khó khăn. Cần áp dụng các phương pháp xét nghiệm hiện đại để phát hiện virus sớm.

2.2. Tác động của PRRS đến kinh tế chăn nuôi

Dịch bệnh PRRS không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Chi phí điều trị và thiệt hại do lợn chết làm giảm lợi nhuận của các hộ chăn nuôi.

III. Phương pháp nghiên cứu virus PRRS hiệu quả

Để nghiên cứu và kiểm soát virus PRRS, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc thu thập mẫu bệnh phẩm, nuôi cấy virus và phân tích gen là những bước quan trọng trong việc hiểu rõ đặc tính sinh học của virus. Các nghiên cứu này sẽ giúp phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

3.1. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu

Việc thu thập mẫu từ lợn mắc bệnh và khỏe mạnh là rất quan trọng. Các mẫu này sẽ được phân tích để xác định sự hiện diện của virus PRRS và các biến thể của nó.

3.2. Nuôi cấy và phân lập virus PRRS

Nuôi cấy virus PRRS trong môi trường thích hợp giúp nghiên cứu đặc tính sinh học của virus. Phân lập virus từ mẫu bệnh phẩm cũng là một bước quan trọng để phát triển vắc-xin.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về PRRS

Các nghiên cứu về virus PRRS đã mang lại nhiều kết quả quan trọng trong việc hiểu rõ về bệnh. Những thông tin này giúp phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do dịch bệnh gây ra.

4.1. Kết quả nghiên cứu về đặc tính sinh học của virus

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng virus PRRS có khả năng biến đổi gen, điều này ảnh hưởng đến hiệu quả của các loại vắc-xin hiện có. Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các loại vắc-xin mới.

4.2. Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Các biện pháp như tiêm phòng, quản lý chăn nuôi và vệ sinh chuồng trại là rất cần thiết để kiểm soát dịch bệnh. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để thực hiện hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu PRRS

Nghiên cứu về hội chứng PRRS là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe đàn lợn và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Tương lai của ngành chăn nuôi lợn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát dịch bệnh này.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu PRRS

Nghiên cứu về PRRS không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe đàn lợn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức để thúc đẩy nghiên cứu này.

5.2. Hướng đi tương lai trong nghiên cứu và phòng ngừa PRRS

Cần phát triển các công nghệ mới trong việc phát hiện và điều trị PRRS. Việc hợp tác quốc tế trong nghiên cứu cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS), thường được gọi là bệnh tai xanh, là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu gây tổn thất nặng nề cho ngành chăn nuôi lợn toàn cầu và tại Việt Nam. Điển hình trong các đợt bùng phát dịch lớn trên toàn quốc giai đoạn 2007 - 2010, hàng triệu con lợn đã bị mắc bệnh và tiêu hủy, gây suy thoái nghiêm trọng về kinh tế và làm đứt gãy chuỗi cung ứng thực phẩm. Tại tỉnh Hải Dương, địa bàn huyện Thanh Hà có tốc độ phát triển đàn gia súc nhanh chóng với tổng đàn lợn đạt 5.804 con vào năm 2014, song phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ phân tán đã tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát sinh và lan rộng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt các dữ liệu dịch tễ học thực địa cập nhật cùng việc chưa xác định rõ đặc tính sinh học phân tử của chủng virus lưu hành tại địa phương, dẫn đến công tác phòng trị bệnh bằng vắc-xin và kiểm soát an toàn sinh học còn gặp nhiều lúng túng. Nghiên cứu được thực hiện nhằm mục tiêu khảo sát toàn diện tình hình dịch tễ của hội chứng PRRS trên đàn lợn nuôi tại các nông hộ thuộc huyện Thanh Hà năm 2014, đồng thời giải mã chi tiết các đặc tính sinh học phân tử của chủng virus PRRS phân lập mang mã hiệu KTY-PRRS-07. Phạm vi không gian của đề tài tập trung tại 4 xã trọng điểm gồm Tiền Tiến, Quyết Thắng, Thanh Sơn và Tân Việt với tổng đàn khảo sát 10.430 con lợn thuộc 112 nông hộ, diễn ra từ ngày 01/4/2014 đến ngày 30/4/2014.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học xác thực với 259 ca mắc bệnh và tỷ lệ tử vong, tiêu hủy là 19,69%, làm căn cứ trực tiếp để cơ quan chuyên môn địa phương xây dựng giải pháp kiểm soát dịch tễ, lựa chọn chủng vắc-xin tương đồng kháng nguyên và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm thú y kết hợp với mô hình lan truyền mầm bệnh trong quần thể vật nuôi khép kín và phân tán. Căn bản lý thuyết khẳng định PRRS là bệnh truyền nhiễm do virus thuộc họ Arteriviridae, bộ Nidovirales gây ra với bộ gen ARN chuỗi đơn dương có kích thước từ 13 đến 15 kb. Mô hình nghiên cứu cấu trúc di truyền tập trung vào 7 khung đọc mở (ORF1 đến ORF7), đặc biệt là gen ORF5 mã hóa glycoprotein màng GP5 kích thước 25 kDa – kháng nguyên bám dính chủ yếu và có tính biến dị di truyền cao nhất giữa các phân dòng.

Cơ chế bệnh sinh học được giải thích dựa trên hiện tượng virus xâm nhập có chọn lọc và phá hủy các đại thực bào phế nang phổi, làm suy giảm nghiêm trọng hệ miễn dịch tự nhiên của lợn. Tình trạng này mở đường cho các vi khuẩn kế phát như tụ huyết trùng, phó thương hàn và suyễn lợn bùng phát. Về mặt phân loại, virus PRRS được định danh thành hai kiểu gen chính: dòng Bắc Mỹ (Type II) với chủng đại diện ATCC VR-2332 và dòng Châu Âu (Type I) với chủng đại diện Lelystad, cùng các biến thể độc lực cao (HP-PRRSV) có khả năng gây chết ồ ạt trên mọi lứa tuổi lợn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp từ Cục Thống kê, Chi cục Thú y tỉnh Hải Dương và số liệu sơ cấp thu thập trực tiếp thông qua phiếu điều tra dịch tễ tại 112 hộ chăn nuôi trên địa bàn 4 xã có dịch thuộc huyện Thanh Hà trong tháng 4 năm 2014. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu cụm có chủ đích kết hợp phân tầng theo loại hình chăn nuôi và cơ cấu đàn lợn (lợn nái, lợn đực giống, lợn thịt và lợn con theo mẹ) với tổng quy mô đàn điều tra đạt 10.430 con.

Đối với nội dung nghiên cứu sinh học phân tử, chủng virus KTY-PRRS-07 được nhân dòng và phân lập trên môi trường tế bào thận khỉ MARC-145 với mật độ nuôi cấy 2,0 x 10^4 đến 5,0 x 10^4 tế bào/giếng. Hiệu giá virus được xác định thông qua phương pháp Reed-Muench với đơn vị TCID50/ml. Phản ứng phiên mã ngược kết hợp khuếch đại gen (RT-PCR) được thực hiện với cặp mồi chuyên biệt khuếch đại đoạn gen ORF5 trong chu trình nhiệt 35 chu kỳ, sau đó điện di kiểm tra trên gel agarose 1,2%. Sản phẩm PCR tinh sạch được giải trình tự tự động trên hệ thống máy Beckman Coulter CEQ 8000 theo nguyên lý Sanger. Dữ liệu nucleotide và amino acid được đối chiếu qua công cụ BLAST trên GenBank, sắp hàng chuỗi bằng ClustalW và xây dựng cây phát sinh loài bằng phần mềm Genetyx nhằm xác định chính xác nguồn gốc tiến hóa và đột biến phân tử.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về mặt dịch tễ học theo thời gian và không gian, dịch PRRS tại huyện Thanh Hà năm 2014 bùng phát tập trung trong vòng 30 ngày của tháng 4. Ca bệnh đầu tiên xuất hiện ngày 01/4/2014 tại xã Tân Việt với 2 con lợn mắc bệnh, sau đó lan nhanh và đạt đỉnh điểm vào ngày 15/4/2014 với 37 con mắc mới trong ngày, trước khi giảm dần và dập tắt hoàn toàn vào ngày 30/4/2014. Toàn đợt dịch ghi nhận 259 con lợn mắc bệnh tại 43 hộ chăn nuôi thuộc 12 thôn của 4 xã.

Thứ hai, tỷ lệ mắc và mức độ thiệt hại có sự phân hóa rõ rệt theo từng nhóm lợn. Trên tổng đàn 10.430 con tại 4 xã có dịch, tỷ lệ mắc bệnh chung đạt 2,48% và tỷ lệ chết, tiêu hủy chiếm 19,69% trên tổng số lợn bệnh (51/259 con). Cụ thể:

• Nhóm lợn nái có tổng đàn 1.593 con, ghi nhận 63 con mắc bệnh (tỷ lệ mắc 3,95%), trong đó có 10 con chết và tiêu hủy, chiếm tỷ lệ tử vong 15,87%.
• Nhóm lợn thịt và lợn con theo mẹ có tổng đàn 8.821 con, ghi nhận 196 con mắc bệnh (tỷ lệ mắc 2,22%), số chết và tiêu hủy là 41 con, chiếm tỷ lệ tử vong 20,92%.
• Nhóm lợn đực giống ghi nhận 16 con và không có trường hợp nào nhiễm bệnh (tỷ lệ mắc 0,00%).

Thứ ba, sự phân bố dịch bệnh giữa các xã cho thấy xã Tân Việt có tỷ lệ lợn mắc cao nhất toàn huyện với 3,50% (105 con mắc, 25 con chết và tiêu hủy), tiếp đến là xã Tiền Tiến với tỷ lệ mắc 2,37% (49 con), xã Thanh Sơn đạt 2,29% (30 con) và xã Quyết Thắng đạt 1,85% (75 con).

Thứ tư, về đặc tính sinh học phân tử, chủng virus KTY-PRRS-07 phân lập có hiệu giá virus đạt 2,25 x 10^6 TCID50/ml và thể hiện độc lực cao qua khả năng phá hủy tế bào MARC-145 mạnh mẽ sau 48 - 72 giờ gây nhiễm. Đoạn gen GP5 khuếch đại có độ dài 720 bp. Khi so sánh trình tự với chủng vắc-xin JXA1 và chủng chuẩn ATCC VR-2332, ghi nhận tổng cộng 71 vị trí sai khác nucleotide và 30 vị trí thay đổi amino acid. Chủng KTY-PRRS-07 chỉ sai khác 6 nucleotide và 6 amino acid so với chủng vắc-xin JXA1, trong khi sai khác tới 66 nucleotide và 29 amino acid so với chủng ATCC VR-2332.

Thảo luận kết quả

Diễn biến dịch PRRS bùng phát mạnh vào tháng 4 tại huyện Thanh Hà phản ánh rõ quy luật lây lan của bệnh truyền nhiễm dưới tác động của yếu tố thời tiết giao mùa từ xuân sang hè (mưa ẩm chuyển sang nắng gắt), làm suy giảm sức đề kháng của đàn lợn. Tại xã Tân Việt, tỷ lệ mắc cao nhất (3,50%) bắt nguồn từ vị trí địa lý có trục đường đê dài chạy dọc sông Hồng, lưu lượng vận chuyển buôn bán động vật qua lại lớn nhưng thiếu trạm kiểm soát chuyên biệt. Đa phần các ca bệnh tập trung ở những nông hộ chăn nuôi nhỏ lẻ có quy mô dưới 25 con/hộ, nơi công tác vệ sinh thú y kém và người dân chưa chủ động tiêm phòng vắc-xin.

Phân tích phả hệ di truyền xác nhận chủng KTY-PRRS-07 nằm cùng nhánh tiến hóa với các chủng độc lực cao của Trung Quốc và Việt Nam như SHZ-2010, HUAY2-11, KTY-PRRS-01, thuộc phân dòng Bắc Mỹ (Type II) và tách biệt hoàn toàn với dòng Châu Âu (chủng Lelystad). Sự tương đồng di truyền rất cao giữa KTY-PRRS-07 và chủng vắc-xin nhược độc JXA1 (chỉ sai khác 6 amino acid trên protein GP5) chỉ ra rằng việc sử dụng các dòng vắc-xin chế từ chủng JXA1-R sẽ mang lại hiệu quả bảo hộ chéo vượt trội hơn hẳn so với các dòng vắc-xin cổ điển dòng Bắc Mỹ như VR-2332.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ diễn biến dịch tễ và phân tích phân tử có thể được mô hình hóa chi tiết thông qua: biểu đồ đường thể hiện tiến trình ca mắc theo ngày; biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết giữa các nhóm lợn; cây sinh học phân tử dựng bằng thuật toán Neighbor-Joining minh họa khoảng cách di truyền giữa các biến chủng PRRSV.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng dịch tễ học và cấu trúc di truyền học phân tử, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm khống chế triệt để dịch bệnh PRRS:

1. Chuẩn hóa chương trình tiêm phòng vắc-xin đặc hiệu: Đẩy mạnh tiêm phòng bắt buộc vắc-xin nhược độc chủng độc lực cao (như dòng JXA1-R hoặc tương đồng kháng nguyên) cho 100% đàn lợn nái và lợn con sau cai sữa, phấn đấu đạt tỷ lệ bao phủ miễn dịch trên 85% tổng đàn toàn huyện. Lịch tiêm phòng triển khai định kỳ 2 đợt/năm vào tháng 3 và tháng 9 do Trạm Thú y huyện Thanh Hà phối hợp cùng cán bộ thú y cơ sở trực tiếp thực hiện.
2. Triển khai nghiêm ngặt quy trình vệ sinh an toàn sinh học: Thiết lập chế độ tiêu độc khử trùng định kỳ chuồng trại 1 - 2 lần/tuần bằng vôi bột hoặc dung dịch sát trùng chuyên dụng (như Iodine, Benkocid), mục tiêu giảm thiểu 70% nguy cơ tồn lưu mầm bệnh tại các vùng có nguy cơ cao trong vòng 3 tháng. Chủ thể thực hiện là các hộ chăn nuôi và chủ trang trại dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của mạng lưới thú y viên xã.
3. Thắt chặt kiểm dịch vận chuyển và kiểm soát giết mổ: Thiết lập các trạm kiểm dịch cơ động liên ngành dọc tuyến đê sông Hồng thuộc địa bàn xã Tân Việt và các trục giao thông liên xã, kiểm tra 100% các lô gia súc vận chuyển xuất nhập địa bàn, xử lý nghiêm hành vi bán chạy lợn ốm trong vòng 24 giờ sau khi phát hiện. Cơ quan chủ trì là UBND huyện, Công an huyện phối hợp với Chi cục Thú y tỉnh Hải Dương.
4. Quy hoạch và chuyển đổi mô hình chăn nuôi tập trung: Thực hiện lộ trình chuyển đổi từ chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ sang mô hình gia trại, trang trại tập trung cách xa khu dân cư tối thiểu 500 mét, phấn đấu đến năm 2020 nâng tỷ lệ đàn lợn nuôi tập trung đạt trên 60% tổng đàn huyện. Đơn vị phụ trách là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Thanh Hà.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ thú y địa phương: Chi cục Thú y, Trạm Thú y cấp huyện và mạng lưới thú y cơ sở có thể sử dụng dữ liệu để xây dựng bản đồ dịch tễ học nguy cơ, thiết lập kế hoạch phản ứng nhanh khi bùng phát dịch và chuẩn hóa quy trình giám sát dịch bệnh động vật trên địa bàn nông thôn.
2. Nhà khoa học, giảng viên và học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về quy trình phân lập virus trên tế bào MARC-145, kỹ thuật RT-PCR khuếch đại gen ORF5/GP5, phương pháp giải trình tự gen Sanger và ứng dụng tin sinh học phân tích phả hệ tiến hóa của các virus thuộc họ Arteriviridae.
3. Các đơn vị sản xuất, phân phối vắc-xin và sinh phẩm thú y: Doanh nghiệp dược phẩm thú y có cơ sở dữ liệu thực nghiệm về mức độ sai khác di truyền giữa chủng thực địa KTY-PRRS-07 và các chủng vắc-xin thương mại, từ đó định hướng sản xuất và khuyến cáo lựa chọn dòng vắc-xin nhược độc có độ tương thích cao.
4. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi lợn: Cung cấp kiến thức nhận diện triệu chứng lâm sàng đặc trưng ở từng nhóm lợn, áp dụng phác đồ điều trị phụ trợ giảm thiểu tỷ lệ tử vong và tuân thủ các nguyên tắc an toàn sinh học chuồng trại nhằm bảo vệ đàn vật nuôi.

Câu hỏi thường gặp

Chủng virus PRRS phân lập KTY-PRRS-07 thuộc nhóm độc lực nào và có đặc điểm phân tử gì nổi bật?

Chủng KTY-PRRS-07 thuộc nhóm virus tai xanh biến thể độc lực cao dòng Bắc Mỹ (Type II). Đoạn gen GP5 của chủng có độ dài 720 bp với hiệu giá đạt 2,25 x 10^6 TCID50/ml, có khả năng hủy hoại tế bào nuôi MARC-145 mạnh mẽ sau 48 - 72 giờ và có quan hệ di truyền rất gần với các chủng phân lập tại Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam.

Sự sai khác về di truyền giữa chủng KTY-PRRS-07 và chủng vắc-xin JXA1 có lớn không?

Sự sai khác giữa hai chủng là rất nhỏ với 6 vị trí nucleotide và 6 vị trí amino acid trên đoạn gen GP5. Ngược lại, KTY-PRRS-07 sai khác tới 66 nucleotide và 29 amino acid so với chủng chuẩn Bắc Mỹ cổ điển ATCC VR-2332, chứng minh chủng thực địa đã trải qua quá trình đột biến thích nghi mạnh mẽ.

Nhóm lợn nào ghi nhận tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết cao nhất trong đợt dịch tại Thanh Hà?

Lợn nái có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 3,95% (63/1.593 con) với các biểu hiện sảy thai, thai chết lưu. Tuy nhiên, nhóm lợn thịt và lợn con theo mẹ lại có tỷ lệ chết và tiêu hủy cao nhất đạt 20,92% (41 con chết trên 196 con mắc) do bị suy giảm miễn dịch và nhiễm khuẩn đường hô hấp kế phát nặng.

Tại sao dịch bệnh PRRS lại bùng phát mạnh tại xã Tân Việt hơn các xã khác?

Xã Tân Việt có trục đường đê dài ven sông Hồng, mạng lưới giao thông đường thủy và đường bộ phức tạp khiến việc buôn bán, lưu chuyển lợn giữa các vùng diễn ra tấp nập. Kết hợp với tập quán chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, thiếu biện pháp cách ly và tiêm phòng chưa triệt để, mầm bệnh đã nhanh chóng xâm nhập và lan rộng với tỷ lệ mắc 3,50%.

Phác đồ can thiệp nào hiệu quả nhất đối với đàn lợn nghi nhiễm PRRS tại nông hộ?

Do chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, phác đồ tối ưu là cách ly lợn bệnh, hạ sốt bằng Paracetamol hoặc Ketoprofen, nâng cao sức đề kháng bằng Vitamin C kết hợp đường Glucoza, và dùng kháng sinh phổ rộng (Amoxicillin LA hoặc Florfenicol) liên tục 10 - 15 ngày để kiểm soát vi khuẩn kế phát, giúp giảm tỷ lệ tử vong xuống dưới 20%.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ bức tranh dịch tễ học toàn diện của hội chứng PRRS tại huyện Thanh Hà năm 2014 với 259 ca mắc tại 4 xã, xác định tháng 4 là giai đoạn dịch bùng phát trọng điểm do biến động thời tiết giao mùa.
• Nghiên cứu chỉ ra lợn nái có tỷ lệ mắc cao nhất (3,95%), trong khi lợn thịt và lợn con theo mẹ chịu tổn thất lớn nhất với tỷ lệ chết và tiêu hủy lên tới 20,92%.
• Giải mã thành công đặc tính sinh học phân tử của chủng KTY-PRRS-07 với đoạn gen GP5 dài 720 bp, xác định đây là biến thể độc lực cao thuộc dòng Bắc Mỹ có quan hệ tiến hóa rất gần với chủng vắc-xin JXA1 (chỉ khác 6 amino acid).
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp tiêm phòng vắc-xin đạt độ bao phủ trên 85%, kiểm soát nghiêm ngặt khâu vận chuyển qua đê sông Hồng và đẩy nhanh lộ trình quy hoạch chăn nuôi tập trung.
• Để nâng cao tính bền vững cho ngành chăn nuôi địa phương, các cấp quản lý và hộ dân cần triển khai ngay chiến dịch tiêm phòng định kỳ trước mùa dịch tháng 3 hàng năm và tiếp tục mở rộng giám sát dịch tễ phân tử trên các biến chủng PRRS mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho quá trình đáp ứng miễn dịch đặc hiệu. Khi tế bào đại thực bào bị virus phá huỷ, các phản ứng miễn dịch không xảy ra được, lợn nhiễm bệnh rơi vào trạng thái suy giảm miễn dịch và dễ dàng mắc các bệnh nhiễm trùng thứ phát. Hậu quả suy giảm miễn dịch còn thể hiện ở góc độ không hoặc giảm hiệu lực của các vacxin khác ở lợn như vacxin dịch tả, tụ huyết trùng,. Điều này có thể thấy rõ ở những đàn lợn vỗ béo chuẩn bị giết thịt, khi bị nhiễm PRRS sẽ có sự tăng đột biến về tỷ lệ viêm phổi thứ (kế) phát do những vi khuẩn vốn sẵn có trong đường hô hấp (Drew TW, 2000).

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Viêm phổi làm thiếu oxy nên gây rối loạn chuyển hóa của thai, thai bị suy dinh dưỡng và gây chết thai, sảy thai. Lợn chửa kỳ cuối thì nhu cầu oxy tăng cao vì phải nuôi thai, ở thời kỳ cuối thai tăng trưởng rất nhanh nên nhu cầu về oxy tăng gấp bội, vì vậy lượng thiếu hụt oxy càng nghiêm trọng, nên thai hay sảy vào kỳ cuối. Sau sảy thai tế bào nội mạc tử cung bị thoái hóa, hoại tử nên làm chậm các quá trình sinh lý khác. Triệu chứng lâm sàng Theo ghi nhận của nhiều nghiên cứu về các triệu chứng lâm sàng ở lợn mắc bệnh PRRS cho thấy, lợn bệnh thường có các triệu chứng đầu tiên là sốt cao, bỏ ăn, mẩn đỏ da, khó thở, táo bón hoặc ỉa chảy và một số triệu chứng khác tuỳ thuộc vào bệnh kế phát và từng loại lợn.

Lợn con theo mẹ: Hầu như lợn con sinh ra chết sau vài giờ. Số con sống sót tiếp tục chết vào tuần thứ nhất sau khi sinh, một số tiếp tục sống đến lúc cai sữa nhưng có triệu chứng khó thở và tiêu chảy (Kamakawaa A. , 2006) Lợn có triệu chứng biếng ăn, ho nhẹ, lông xơ xác, gầy yếu, sưng mí mắt và kết mạc, đôi khi đây là triệu chứng mang tính chẩn đoán đối với lợn con dưới 3 tuần tuổi mắc bệnh PRRS có biểu hiện: tai, mõm tím, rối loạn hô hấp, tiêu chảy phân màu nâu đỏ hoặc xám. Tỷ lệ lợn chết là 15% hoặc cao hơn do viêm phổi và bội nhiễm vi khuẩn kế phát.

Lợn nái: các triệu chứng chủ yếu là tím âm hộ, sảy thai, thai chết lưu, thai gỗ hàng loạt, đẻ non, lợn con đẻ ra yếu ớt, tỷ lệ tử vong cao. Tỷ lệ thai chết tăng lên theo độ tuổi của thai: thai dưới 2,5 tháng tuổi tỷ lệ chết 20%, thai trên 2,5 tháng tỷ lệ chết là 93,75% (Phạm Ngọc Thạch và cs , 2007). Lợn nái trong giai đoạn nuôi con thường lười uống nước, viêm vú, mất sữa, viêm tử cung âm đạo, mí mắt sưng, có thể táo bón hoặc ỉa chảy, viêm phổi. Lợn chậm động dục trở lại Lợn đực giống: sốt cao, bỏ ăn, đờ đẫn hoặc hôn mê, một số con có hiện tượng tai xanh.

Đặc biệt xuất hiện hiện tượng viêm dịch hoàn, bìu dái nóng đỏ (chiếm 95%), dịch hoàn sưng đau, lệch vị trí (85%), giảm hưng phấn (Lê Văn Năm, 2007) lượng tinh ít, chất lượng kém. Lợn đực giống rất lâu mới hồi phục được khả năng sinh sản ( Nguyễn Như Thanh, 2007). Bệnh tích: Bệnh tích đặc trưng nhất là ở phổi. Viêm phổi hoại tử và thâm nhiễm đặc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trưng bởi những đám đặc chắc (nhục hóa) trên các thùy phổi.

Thùy bị bệnh có màu đỏ xám, có mủ và đặc chắc. Trên mặt cắt ngang của thùy bệnh lồi ra, khô. Nhiều trường hợp viêm phế quản phổi hóa mủ ở mặt dưới thùy đỉnh. Một số bệnh tích khác có thể thấy như: thận có thể có xuất huyết lấm tấm như đầu đinh ghim; não xung huyết; hạch hầu họng, amidan sưng hoặc sung huyết; gan sưng, tụ huyết; lách sưng, nhồi huyết; hạch màng treo ruột xuất huyết; loét van hồi manh tràng (Nguyễn Như Thanh và cs , 2001).

Vật chủ và phương thức truyền lây - Vật chủ: PRRS chỉ gây bệnh cho lợn, lợn ở tất cả các lứa tuổi đều cảm nhiễm, nhưng lợn con và lợn nái mang thai thường mẫn cảm hơn cả. Ngoài ra, lợn rừng cũng mắc bệnh và đây có thể được coi là nguồn dịch thiên nhiên và phát tán bệnh. Theo Tổ chức Nông lương Thế giới (FAO), PRRS được xác định không lây truyền và gây bệnh sang gia súc khác và con người (Rossow K D, 1994). - Đường truyền lây: Virus PRRS có trong dịch mũi, nước bọt, phân và nước tiểu của lợn ốm hoặc lợn mang trùng và phát tán ra môi trường; tinh dịch của lợn đực giống nhiễm virus cũng là nguồn lây lan bệnh.

Ở lợn nái mang thai, virus có thể từ mẹ xâm nhiễm sang bào thai và gây bệnh. Lợn con nhiễm bệnh và lợn mang trùng có thể đào thải virus ra môi trường trong vòng 6 tháng (La Tấn Cường, 2005). Bệnh truyền chủ yếu theo đường không khí, có thể lây trực tiếp thông qua sự tiếp xúc giữa lợn ốm, lợn mang trùng với lợn khoẻ và cũng có thể lây gián tiếp qua các nhân tố trung gian (không khí, đất, nước, thức ăn,…) bị nhiễm virus, virus có khả năng phát tán rộng và dễ gây nhiễm qua đường hô hấp ( Cho J. Chẩn đoán Chẩn đoán lâm sàng Chẩn đoán dựa vào 2 nhóm triệu chứng: + Triệu chứng đường sinh sản: chủ yếu đối với lợn nái.

Vào giai đoạn đầu của dịch PRRS, có thể thấy hiện tượng sảy thai ở giai đoạn cuối thời kỳ mang thai và đẻ non, có các thai yếu, thai chết lưu, đồng thời có thai gỗ, lợn con yếu, chết trước khi cai sữa. + Triệu chứng đường hô hấp: Chủ yếu dựa vào biểu hiện viêm phổi ở lợn con và lợn vỗ béo (Tô Long Thành, 2007). 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chẩn đoán bằng phương pháp giải phẫu bệnh + Đối với lợn con, lợn vỗ béo, lợn xuất chuồng: Bệnh tích khi mổ khám thấy phổi rắn, chắc và có vùng xám và hồng. + Trên tiêu bản vi thể: Viêm phổi kẽ tăng sinh đa điểm hoặc lan tràn làm vách phế nang dày lên, viêm não giữa và giảm số lượng tế bào lympho trong các tổ chức lympho.

+ Đối với thai sảy và thai chết lưu: Không có bệnh tích đại thể hoặc vi thể (Tô Long Thành, 2007). Phát hiện virus Lấy bệnh phẩm là huyết thanh, huyết tương, bạch cầu, phổi, hạch Amidan, tổ chức Lympho, dịch báng của thai chết lưu hoặc lợn chết ngay sau khi sinh để phát hiện virus. Có thể áp dụng một số kỹ thuật sau đây để phát hiện virus: - Phân lập virus trên một số loại tế bào: Tế bào phế nang của lợn, tế bào MA-104, tế bào MARC-145, CL-2621 và CL-11171. - Phương pháp bệnh lý miễn dịch.

- Phương pháp huỳnh quang gián tiếp phát hiện kháng nguyên. - Phương pháp sinh học phân tử. + Phương pháp nhân gen (RT-PCR). + Phương pháp lai phân tử tại chỗ (in situ hybridization).

Phản ứng RT-PCR có độ chính xác cao đáp ứng được yêu cầu phát hiện sớm và chính xác virus PRRS trên đàn lợn. Trong quá trình chẩn đoán, việc ứng dụng và hoàn thiện quy trình kỹ thuật RT-PCR góp phần xây dựng chiến lược kiểm soát bệnh trong ngành chăn nuôi lợn Việt Nam (Nguyễn Ngọc Hải và cs, 2007). Phương pháp sinh học phân tử có độ nhạy và độ chính xác cao đang được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán xác định bệnh dịch, và cung cấp các dữ liệu di truyền học của virus PRRS giúp cho việc nghiên cứu và điều chế vacxin phòng bệnh thế hệ mới. Chẩn đoán huyết thanh học Có thể phát hiện kháng thể kháng virus PRRS trong huyết thanh, dịch của 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cơ thể hoặc từ thai chết lưu bằng một số phương pháp huyết thanh học bao gồm phương pháp kháng thể huỳnh quang gián tiếp, phương pháp miễn dịch enzyme, ELISA và phản ứng trung hòa huyết thanh.

Trong đó, ELISA là phương pháp tiện lợi hơn cả. Thuận lợi của phương pháp này là có thể chẩn đoán một số lượng lớn các mẫu huyết thanh và các kết quả thu được của các phòng thí nghiệm (khi chẩn đoán huyết thanh cùng lúc) là tương đối đồng nhất (Tô Long Thành, 2007). Tuy nhiên, việc chọn lọc kháng nguyên chẩn đoán là hết sức quan trọng do PRRS là nhóm virus đa dòng, đa chủng. Phòng và điều trị bệnh Vệ sinh phòng bệnh: Để phòng bệnh PRRS cần phải thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp, nhất là trong điều kiện thực tế của Việt Nam.

Để các biện pháp vệ sinh phòng bệnh đạt hiệu quả, việc thay đổi phương thức chăn nuôi từ nhỏ lẻ, phân tán sang chăn nuôi lớn tập trung, nhập con giống phải khoẻ mạnh rõ nguồn gốc đóng vai trò quan trọng đầu tiên. Bên cạnh đó, cần phải áp dụng triệt để các biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi, chuồng trại phải đảm bảo vệ sinh an toàn thú y. Thường xuyên chăm sóc tốt cho lợn để nâng cao sức đề kháng cho lợn, đối với lợn mới mua về không rõ nguồn gốc cần cách ly ít nhất 3 tuần để theo dõi (Nguyễn Bá Hiên và cs, 2011). Phòng bệnh bằng vacxin: Bệnh chưa có loại thuốc nào đặc hiệu để điều trị, trong khi điều trị cần sử dụng thuốc tăng cường sức đề kháng, điều trị triệu chứng và chủ yếu là ngăn ngừa bệnh kế phát.

Chính vì vậy, để phòng chống bệnh ngoài việc chăn nuôi an toàn sinh học, chăm sóc nuôi dưỡng tốt.thì tiêm phòng vacxin cũng là một giải pháp. Việc tiêm vacxin sẽ giúp tạo được kháng thể cho đàn lợn, làm giảm tình trạng mẫn cảm của gia súc với chủng virus gây bệnh. Hiện trong "Danh mục vacxin được phép lưu hành và sử dụng tại Việt Nam" của Bộ Nông nghiệp và PTNT có 7 loại vacxin có thể sử dụng để phòng, chống bệnh PRRS ở lợn, cụ thể: Vacxin nhược độc BSL-PS 100 của Công ty Bestar - Sing-ga-po, chủng vacxin JKL 100 thuộc dòng Bắc Mỹ; 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vacxin nhược độc Amervac PRRS của Công ty Hipra - Tây Ban Nha, chủng vacxin VP046 BIS; vacxin Porcilis PRRS của Công ty Intervet Hà Lan. Vacxin nhược độc Ingelvac PRRS MLV của Công ty Boehringer - Đức, chủng vacxin ATCC VR-2332 thuộc dòng Bắc Mỹ; Vacxin vô hoạt PRRS của Công ty Chengdu- Trung Quốc, chủng NVDC- JXA1 thuộc dòng Bắc Mỹ; Vacxin nhược độc chủng JXA1-R của Công ty China Animal Husbandry Industry Company (CAHIC) - Trung Quốc, chủng JXA1-R thuộc dòng Bắc Mỹ; Vacxin nhược độc chủng độc lực cao (live (JXA1-R Highly Pathogenic Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome vaccine), của Công ty Đại Hoa Nông - Trung Quốc, chủng JXA1-R thuộc dòng Bắc Mỹ.