Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân xã ngọc côn huyện trùng khánh tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân xã ngọc côn huyện trùng khánh tỉnh cao bằng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Trần Bình
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân xã Ngọc Côn, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan
• 2.2. Sinh kế, tiếp cận sinh kế và khung sinh kế
• 2.2.1. Khái niệm sinh kế
• 2.2.2. Tiếp cận sinh kế
• 2.2.3. Khung sinh kế
• 2.3. Chiến lược sinh kế
• 2.4. Cơ sở lí luận về sinh kế
• 2.4.1. Khung phân tích sinh kế bền vững theo DFID (2003)
• 2.4.2. Khái niệm chiến lược sinh kế
• 2.4.3. Khái niệm các nguồn vốn sinh kế
• 2.4.3.1. Nguồn vốn con người
• 2.4.3.2. Nguồn vốn tự nhiên
• 2.4.3.3. Nguồn vốn tài chính
• 2.4.3.4. Nguồn vốn vật chất
• 2.4.3.5. Nguồn vốn xã hội
• 2.5. Quan điểm lý thuyết cấu trúc chức năng
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Ngọc Côn có liên quan đến sản xuất nông nghiệp
• 4.2. Đặc điểm kinh tế – xã hội
• 4.3. Các hoạt động sinh kế và thu nhập của cộng đồng dân tộc xã Ngọc Côn
• 4.3.1. Các hoạt động sinh kế và thu nhập về nông nghiệp
• 4.3.2. Các hoạt động sinh kế và thu nhập về phi nông nghiệp
• 4.3.3. Các hoạt động sinh kế khác
• 4.4. Giải pháp cải thiện sinh kế nâng cao đời sống người dân
• 4.4.1. Giải pháp chung
• 4.4.2. Giải pháp cụ thể đối với từng nhóm hộ
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân xã Ngọc Côn, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng là một đề tài quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn. Đề tài này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hoạt động sinh kế của người dân mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc nâng cao thu nhập người dân. Đặc biệt, xã Ngọc Côn với đặc điểm dân cư chủ yếu là các dân tộc thiểu số như Tày, Nùng, đang đối mặt với nhiều khó khăn trong việc phát triển kinh tế. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho người dân địa phương.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh hiện nay, việc nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập người dân là rất cần thiết. Đất nước đang trong quá trình hội nhập kinh tế, và người dân nông thôn, đặc biệt là ở các xã như Ngọc Côn, cần có những chiến lược sinh kế phù hợp để cải thiện đời sống. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình sẽ giúp các cấp chính quyền có những chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn. Đặc biệt, nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quý giá về tình hình kinh tế - xã hội của xã Ngọc Côn, từ đó đưa ra những giải pháp phát triển kinh tế địa phương.

II. Đặc điểm kinh tế xã hội của xã Ngọc Côn

Xã Ngọc Côn có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội đặc thù, ảnh hưởng lớn đến hoạt động sinh kế của người dân. Địa bàn này chủ yếu là vùng núi, với đất đai hạn chế và khí hậu không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, người dân vẫn duy trì các hoạt động nông nghiệp truyền thống như trồng lúa, ngô, và chăn nuôi gia súc. Theo số liệu khảo sát, thu nhập người dân chủ yếu đến từ nông nghiệp, nhưng cũng có sự tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp như buôn bán nhỏ lẻ. Điều này cho thấy sự đa dạng trong hoạt động sinh kế của người dân, mặc dù vẫn còn nhiều khó khăn.

2.1. Điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên của xã Ngọc Côn có ảnh hưởng lớn đến hoạt động sinh kế của người dân. Địa hình đồi núi, đất đai không màu mỡ, và khí hậu khắc nghiệt đã tạo ra nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, người dân đã biết tận dụng các nguồn tài nguyên sẵn có, như rừng và đất đai, để phát triển các hoạt động sinh kế bền vững. Việc nghiên cứu điều kiện tự nhiên không chỉ giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn mà người dân phải đối mặt mà còn chỉ ra những cơ hội tiềm năng cho phát triển kinh tế địa phương.

III. Các hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân

Nghiên cứu cho thấy hoạt động sinh kế của người dân xã Ngọc Côn rất đa dạng, bao gồm cả nông nghiệp và phi nông nghiệp. Trong đó, nông nghiệp vẫn là nguồn thu nhập chính, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng thu nhập của hộ gia đình. Tuy nhiên, thu nhập hộ gia đình còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy mô sản xuất, trình độ canh tác, và khả năng tiếp cận thị trường. Các hoạt động phi nông nghiệp như buôn bán nhỏ và dịch vụ cũng đang dần phát triển, tạo thêm cơ hội cho người dân nâng cao thu nhập. Việc phân tích các hoạt động này sẽ giúp xác định những giải pháp phù hợp nhằm cải thiện sinh kế cho người dân.

3.1. Hoạt động nông nghiệp

Hoạt động nông nghiệp tại xã Ngọc Côn chủ yếu bao gồm trồng trọt và chăn nuôi. Người dân trồng các loại cây lương thực như lúa, ngô, và các loại cây ăn quả. Chăn nuôi gia súc cũng là một phần quan trọng trong hoạt động sinh kế. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn do điều kiện tự nhiên không thuận lợi và thiếu vốn đầu tư. Việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp là cần thiết để tăng thu nhập cho người dân. Các chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ có thể giúp cải thiện tình hình này.

IV. Giải pháp cải thiện sinh kế

Để nâng cao thu nhập người dân xã Ngọc Côn, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện hoạt động sinh kế. Trước hết, cần tăng cường đào tạo kỹ thuật canh tác cho người dân, giúp họ áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại. Thứ hai, cần phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Cuối cùng, việc xây dựng cơ sở hạ tầng như đường giao thông, chợ nông sản cũng rất quan trọng để hỗ trợ người dân trong việc tiêu thụ sản phẩm và tăng thu nhập.

4.1. Đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật

Đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân là một trong những giải pháp quan trọng để cải thiện hoạt động sinh kế. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc nâng cao kỹ năng canh tác, chăn nuôi, và quản lý tài chính. Việc này không chỉ giúp người dân nâng cao năng suất mà còn tạo ra những sản phẩm chất lượng hơn, từ đó tăng thu nhập cho hộ gia đình. Các tổ chức phi chính phủ và chính quyền địa phương có thể phối hợp tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo để chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước ta đang từng bước hội nhập nền kinh tế thế giới, giành được nhiều thành tựu trong tất cả các lĩnh vực đời sống văn hóa – kinh tế - xã hội. Chất lượng cuộc sống mọi mặt của người dân nó chung và người nông dân nói riêng không ngừng được cải thiện. Đặc biệt là vấn đề sinh kế bền vững và thu nhập của người dân đang là mối quan tâm hàng đầu.

Nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển nâng cao đời sồng của con người nhưng vẫn đáp ứng được đòi hỏi về chất lượng môi trường tự nhiên. Bên cạnh đó trong giai đoạn hiện nay khi điều kiện nguồn lực còn hạn chế, nhà nước xóa bỏ cơ chế tổ chức bao cấp. Hoạt động sản xuất nông nghiệp ngày càng đa dạng, phát triển theo hướng hàng hóa. Mà sự phát triển nhanh chóng, vượt bậc trong nền kinh tế hàng hóa đã tạo nên sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc trong xã hội, vấn đề sinh kế và thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, giữa các vùng, giữa thành thị và nông thôn ngày càng rõ rệt.

Với hơn 70% dân số ở các vùng nông thôn đây là nguồn lao động dồi dào nhưng lại chưa được sử dụng hợp lý. Trên thực tế cho thấy việc lựa chọn hoạt động sinh kế và việc tăng thu nhập cho hộ gia đình phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: Điều kiện tự nhiên, xã hội, yếu tố con người, vật Do đó việc nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân là yêu cầu cấp thiết và cần có sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành, chất, cơ sở hạ tầng,… Tình trạng đất đai phục vụ cho sản xuất, làm nhà ở cho người dân thì có hạn mà dân số thì ngày lại một tăng lên. Cho nên việc lựa chọn hoạt động sinh kế và việc tăng thu nhập cho hộ gia đình đã khó lại càng khó hơn. Do đó việc nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân là yêu cầu cấp thiết và cần có sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành, các đoàn thể n 2 giúp ta thấy được cuộc sống người dân như thế nào, thu nhập ra sao, đã hiệu quả và ổn định chưa.

Trong những năm gần đây hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân xã Ngọc Côn đã có những thay đổi lớn nhằm đáp ứng nhu cầu của chính hộ gia đình. Cộng đồng người dân chủ yếu là dân tộc Tày, Nùng nên cuộc sống còn nhiều khó khăn khiến, phụ thuộc vào nguồn tài nguyên rừng rất lớn khiến cho việc quản lý, bảo vệ nguồn tài nguyên tại đây gặp không ít khó khăn. Bên cạnh đó tại địa bàn xã đã có rất nhiều các hoạt động hỗ trợ sinh kế đã và đang triển khai thực hiện tại đây và hiệu quả ra sao, cuộc sống người dân thay đổi như thế nào, người dân đã được hưởng lợi những gì khi tham gia vào công tác bảo tồn, tác động của các giải pháp sinh kế ra sao?. Đó là những vấn đề mà chúng ta cần nghiên cứu để có những giải pháp mang tính bền vững cho người dân nơi đây giúp cho việc quản lý sử dụng tài nguyên một cách hợp lý và thông minh, giúp người dân có những định hướng đúng đắn trong sản suất.

Từ những yêu cầu trên, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài : “Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân tại xã Ngọc Côn, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng”.Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.Mục tiêu chung Đề tài tập chung nghiên cứu thực trạng các hoạt động sinh kế và cơ cấu thu nhập từ các hoạt động sinh kế của người dân tại xã Ngọc Côn. Trên cơ sở đó đề xuất được các giải pháp phát triển sinh kế thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tăng thu nhập cho người dân tại địa phương.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương có liên quan đến sản xuất nông nghiệp. n 3 - Nghiên cứu, đánh giá được các hoạt động sinh kế và thu nhập của cộng đồng các dân tộc địa phương. - Đề xuấ t được một số giải pháp cải thiê ̣n sinh kế cô ̣ng đồ ng điạ phương.

Ý nghĩa của đề tài + Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Giúp bản thân có thể vận dụng được những kiến thức đã học được để viết báo cáo tốt nghiệp phục vụ cho học tập nghiên cứu khoa học. Nâng cao kiến thức và kinh nghiệm cho bản thân. + Ý nghĩa trong thực tiễn Đánh giá được đúng thực trạng các hoạt động sinh kế của người dân tại xã để đề ra các giải pháp phù hợp phát triển xã. - Là căn cứ giúp cho các cấp chính quyền địa phương có những giải pháp và định hướng cho việc lựa chọn nguồn sinh kế bền vững và tăng thu nhập ổn định cho người dân trên địa bàn nghiên cứu.

n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan 2. Sinh kế, tiếp cận sinh kế và khung sinh kế - Khái niệm sinh kế: Theo mô ̣t số tác giả , sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (gồm các nguồn lực vật chất và xã hội như: cửa hàng, nguồn tài nguyên, đất đai, nước mặt, đường xá,…) cùng các hoạt động cần thiết làm phương tiện để kiếm sống của con người (Scoones, 1998). Sinh kế của nông hộ là hoạt động kiếm sống của con người , được thể hiện qua hai lĩnh vực chin ́ h là nông nghiệp và phi nông nghiê ̣p.

Hoạt động nông nghiệp bao gồm: Trồng trọt (lúa, ngô, khoai, sắn, lạc,…), chăn nuôi (lợn, gà, trâu, bò,…) và lâm nghiệp (trồng keo, bạch đàn, mỡ,…). Hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu bao gồm các dịch vụ , buôn bán và các ngành nghề khác. Như vâ ̣y, trong pha ̣m vi báo cáo này , sinh kế của người dân nông thôn đươ ̣c hiể u là các hoạt động sản xuất nông nghiệp để nuôi sống cho chính gia điǹ h ho ̣. - Tiếp cận sinh kế: Tiếp cận sinh kế là khái niệm tương đối mới mẻ.

Nó phản ánh bức tranh tổng hợp các sinh kế của người dân hay cộng đồng, chứ không chỉ theo phương thúc truyền thống chú trọng đến một hoặc hai sinh kế (chẳng hạn như nuôi trồng thủy sản, lâm nghiệp…). Tiếp cận sinh kế sẽ mang lại cho cộng đồng cũng như những người hỗ trợ từ bên ngoài cơ hội thoát nghèo, thích nghi với điều kiền tự nhiên xã hội và có những thay đổi tốt hơn cho chính họ và cho các thế hệ tiếp theo. n 5 - Khung sinh kế: + Sinh kế là sự kết hợp các hoạt động được thực hiện để sử dụng các nguồn lực để duy trì cuộc sống. Các nguồn lực có thể bao gồm các khả năng và kỹ năng cá nhân (nguồn lực con người), đất đai, tiền tích luỹ và các thiết bị (nguồn lực tự nhiên, tài chính, và vật chất) và các nhóm trợ giúp chính thức hay các hệ thống trợ giúp không chính thức tạo điều kiện cho các hoạt động được diễn ra (nguồn lực xã hội).

+ Một sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (cửa hàng, nguồn tài nguyên, đất đai, đường xá) và các hoạt động cần có để kiếm sống. + Sinh kế của con người phụ thuộc vào khối lượng và chất lượng của những nguồn vốn mà họ có hoặc có thể tiếp cận. Sự thành công của các chiến lược và hoạt động sinh kế tùy thuộc và mức độ hiểu biết mà con người có thể kết hợp cũng như quản lý những nguồn lực mà họ có. Vì thế, bàn về sinh kế và sinh kế bền vững có rất nhiều ý kiến, cách tiếp cận khác nhau.

+ Có ý kiến cho rằng sinh kế là phương tiện/ cách thức để kiếm sống. Có ý kiến cho rằng sinh kế của một hộ gia đình hay của một cộng đồng còn được gọi là kế sinh nhai, là cách thức kiếm sống. Hoặc sinh kế là thu nhập ổn định có được nhờ áp dụng các phương thức/ biện pháp khác nhau. Và có ý kiến cho rằng sinh kế có thể được miêu tả như những quyết định, những hàng động mà họ sẽ được thực hiện không những để kiếm sống mà còn để đạt được những ước vọng của họ.

+ Ta có thể miêu tả một sinh kế như là sự kết hợp các hoạt động được thực hiện để sử dụng các nguồn lực để duy trì cuộc sống. Các nguồn lực có thể bao gồm các khả năng và kỹ năng cá nhân (nguồn lực con người), đất đai, tiền tích luỹ và các thiết bị (nguồn lực tự nhiên, tài chính, và vật chất) và các nhóm trợ giúp chính thức hay các hệ thống trợ giúp không chính thức tạo điều kiện cho các hoạt động được diễn ra (nguồn lực xã hội). n 6 + Theo DFID sinh kế bao gồm 3 thành tố chính: nguồn lực và khả năng con người có được, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế. có quan niệm cho rằng sinh kế không đơn thuần chỉ là vấn đề kiếm sống, kiếm miếng ăn và nơi ở.

Mà nó còn đề cập đến vấn đề tiếp cận các quyền sở hữu, thông tin, kĩ năng, các mối quan hệ,…. Sinh kế cũng được xem như là “sự tập hợp các nguồn lực và khả năng mà con người có được kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ”(DFID). Về cơ bản các hoạt động sinh kế là do mỗi cá nhân hay hộ gia đình tự quyết định dựa vào năng lực và khả năng của họ và đồng thời chịu tác động của các thể chế chính sách và các mối quan hệ xã hội và mỗi cá nhân và hộ gia đình tự thiết lập trong cộng đồng. - Khung sinh kế bền vững: Khái niệm khung sinh kế lần đầu tiên được đề cập trong báo cáo Brundland (1987) tại hội nghị thế giới vì môi trường và phát triển.

Một sinh kế được cho là bền vững khi con người có thể đố phó và khắc phục được những áp lực và cú sốc. Đồng thời có thể duy trì hoặc nâng cao khả năng và tài sản ở cả hiện tại và trong tương lai mà không gây tổn hại đến cơ sở các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Thuật ngữ “sinh kế bền vững” được sử dụng đầu tiên như là một khái niệm phát triển vào những năm đầu 1990.