Nghiên cứu đặc điểm hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương phục vụ bảo tồn và phát triển

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu đặc điểm hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương phục vụ công tác bảo tồn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Hường
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương phục vụ công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục các bảng
• 1.3. Danh mục các hình
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 1.5. Thesis abstract
• 1.6. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.7. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.7.1. Mục đích của đề tài
• 1.7.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.8. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.8.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.8.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.9. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.9.1. Cơ sở khoa học của bảo tồn. Thu thập và nhập nội nguồn gen
• 1.9.2. Lưu giữ nguồn gen
• 1.9.3. Đánh giá nguồn gen
• 1.9.4. Tư liệu và thông tin nguồn gen. Giới thiệu chung về nguồn gen cây bí đỏ
• 1.9.5. Nguồn gốc, phân bố và phân loại thực vật
• 1.9.6. Giá trị dinh dưỡng và sử dụng của nguồn gen cây bí đỏ
• 1.9.7. Tình hình nghiên cứu về nguồn gen cây bí đỏ
• 1.9.7.1. Tình hình nghiên cứu về nguồn gen cây bí đỏ trên thế giới
• 1.9.7.2. Tình hình nghiên cứu về nguồn gen cây bí đỏ ở Việt Nam
• 1.10. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.10.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.10.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.10.3. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 1.10.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.10.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.10.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.10.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.5.1. Phương pháp bố trí
• 1.10.5.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 1.10.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.11. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.11.1. Kết quả đánh giá đặc điểm hình thái, nông sinh học nguồn gen bí đỏ
• 1.11.1.1. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái thân lá
• 1.11.1.2. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái hoa
• 1.11.1.3. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái quả
• 1.11.1.4. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái hạt
• 1.11.1.5. Đánh giá một số đặc điểm nông học của nguồn gen bí đỏ nghiên cứu
• 1.11.2. Kết quả đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại của nguồn gen bí đỏ nghiên cứu
• 1.11.3. Kết quả đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của nguồn gen bí đỏ nghiên cứu
• 1.11.4. Kết quả đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng của nguồn gen bí đỏ
• 1.11.5. Giới thiệu một số nguồn gen bí đỏ triển vọng
• 1.12. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương

Nghiên cứu hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nguồn gen thực vật. Bí đỏ, hay còn gọi là bí ngô, có giá trị dinh dưỡng cao và được trồng rộng rãi ở Việt Nam. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm hình thái của các giống bí đỏ mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen.

1.1. Đặc điểm hình thái của bí đỏ địa phương

Bí đỏ địa phương có nhiều đặc điểm hình thái đa dạng, từ hình dáng quả đến màu sắc và kích thước. Các nghiên cứu cho thấy rằng các giống bí đỏ này thường có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu và đất đai khác nhau.

1.2. Giá trị dinh dưỡng của bí đỏ

Bí đỏ chứa nhiều vitamin và khoáng chất, đặc biệt là vitamin A và C, có lợi cho sức khỏe con người. Nghiên cứu cho thấy rằng việc tiêu thụ bí đỏ có thể giúp cải thiện sức khỏe và phòng ngừa một số bệnh tật.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn nguồn gen bí đỏ địa phương

Mặc dù có giá trị cao, nguồn gen bí đỏ địa phương đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất và sự du nhập của các giống bí đỏ lai thương mại đang đe dọa sự đa dạng di truyền của các giống bí đỏ địa phương.

2.1. Nguy cơ mất mát nguồn gen

Nhiều giống bí đỏ địa phương đang có nguy cơ bị xói mòn do sự phát triển nông nghiệp hiện đại. Việc bảo tồn các giống này là cần thiết để duy trì sự đa dạng di truyền.

2.2. Tác động của giống lai thương mại

Giống bí đỏ lai thương mại có năng suất cao nhưng lại thiếu tính đa dạng di truyền. Việc sử dụng quá nhiều giống này có thể dẫn đến sự suy giảm chất lượng và khả năng chống chịu của các giống bí đỏ địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ

Để đánh giá đặc điểm hình thái và nông học của nguồn gen bí đỏ, các phương pháp nghiên cứu hiện đại đã được áp dụng. Các thí nghiệm được thiết kế để thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn, với các ô thí nghiệm có kích thước và điều kiện giống nhau để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các chỉ tiêu hình thái như chiều cao cây, kích thước quả, và năng suất. Các chỉ tiêu này giúp đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống bí đỏ.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng các giống bí đỏ địa phương có nhiều đặc điểm hình thái và nông học nổi bật. Những thông tin này có thể được ứng dụng trong công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen.

4.1. Đặc điểm hình thái nổi bật

Các giống bí đỏ địa phương cho thấy sự đa dạng về hình thái, từ màu sắc đến kích thước quả. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển các giống mới.

4.2. Năng suất và chất lượng

Nghiên cứu cho thấy rằng một số giống bí đỏ địa phương có năng suất cao và chất lượng tốt, phù hợp với nhu cầu thị trường. Việc phát triển các giống này có thể mang lại lợi ích kinh tế cho nông dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu nguồn gen bí đỏ

Nghiên cứu hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn mà còn mở ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp bền vững. Việc bảo tồn và khai thác nguồn gen này cần được chú trọng hơn trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn nguồn gen

Bảo tồn nguồn gen bí đỏ địa phương là cần thiết để duy trì sự đa dạng di truyền và phát triển bền vững trong nông nghiệp.

5.2. Hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp

Việc nghiên cứu và phát triển các giống bí đỏ địa phương có thể giúp nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguồn tài nguyên thực vật họ Bầu bí đóng vai trò chiến lược trong an ninh lương thực và chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông nghiệp. Theo thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), diện tích canh tác cây họ bầu bí toàn cầu đạt khoảng 1,79 triệu ha với sản lượng trên 24,6 triệu tấn, trong đó khu vực Châu Á đóng góp hơn 50% tổng sản lượng thế giới. Tại Việt Nam, cây bí đỏ được canh tác trên diện tích ước tính hơn 8.000 ha với sản lượng hàng năm đạt trên 30.000 tấn, tập trung ở các vùng chuyên canh hàng hóa như Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Hải Dương, Hòa Bình và Đắk Lắk.

Tuy nhiên, nguồn gen bí đỏ bản địa đang đứng trước nguy cơ xói mòn di truyền nghiêm trọng do quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất và sự xâm lấn ồ ạt của các giống lai thương mại F1 nhập nội. Mặc dù Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia đã thu thập và lưu giữ ngoại vi hơn 650 mẫu giống thuộc chi Cucurbita, phần lớn các nguồn gen này mới dừng lại ở khâu thu thập sơ bộ mà chưa được mô tả, đánh giá hình thái và nông sinh học có hệ thống.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học cây trồng thực hiện nghiên cứu đánh giá toàn diện 30 mẫu giống bí đỏ địa phương đại diện cho các vùng sinh thái miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Nghiên cứu được triển khai thực địa tại Trung tâm Tài nguyên thực vật (An Khánh, Hoài Đức, Hà Nội) trong thời gian từ tháng 12/2018 đến tháng 08/2019. Mục tiêu trọng tâm là tư liệu hóa 42 chỉ tiêu hình thái, nông học cùng 06 chỉ tiêu chất lượng sinh hóa, tạo cơ sở dữ liệu khoa học chuẩn mực phục vụ bảo tồn nguồn gen lâu dài và cung cấp vật liệu khởi đầu ưu tú cho các chương trình chọn tạo giống cây trồng mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết bảo tồn tài nguyên di truyền thực vật nông nghiệp theo quy chuẩn của Viện Tài nguyên Di truyền Thực vật Quốc tế (IPGRI/Bioversity International) và mạng lưới bảo tồn nguồn gen thực vật châu Âu (ECPGR). Hệ thống lý thuyết nhấn mạnh hai trụ cột cốt lõi: bảo tồn ngoại vi (ex situ) thông qua ngân hàng gen hạt ở nhiệt độ lạnh sâu (-18 độ C đến 5 độ C) và khai thác bền vững giá trị sử dụng của nguồn gen. Việc bảo tồn chỉ đạt hiệu quả thực chất khi nguồn vật liệu được mô tả kiểu hình chính xác và đánh giá sâu các tính trạng nông sinh học.

Khung phân loại thực vật học xác định chi Cucurbita (họ Cucurbitaceae) gồm 25 loài, trong đó có 5 loài thuần hóa chính thuộc hai nhóm sinh thái: nhóm trung sinh (mesophytic) sống một năm và nhóm hạn sinh (xerophytic) sống lâu năm. Đề tài vận dụng lý thuyết di truyền số lượng để phân tích các tính trạng kiểu hình có tính ổn định cao như dạng lá, cấu trúc đài hoa, hình thái quả và vỏ hạt. Các khái niệm then chốt bao gồm: đánh giá ban đầu (characterization), đánh giá chi tiết tính trạng kinh tế (evaluation), tập đoàn hạt nhân (core collection), ưu thế lai (heterosis) và các chỉ số tích lũy hoạt chất sinh học (độ brix, hàm lượng đường tổng số, carotene).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 30 mẫu giống bí đỏ địa phương thu thập từ các địa bàn đặc trưng như Thái Nguyên, Cao Bằng, Lạng Sơn, Sơn La, Hà Giang, Hòa Bình, Quảng Ninh, Thanh Hóa và Điện Biên. Phương pháp chọn mẫu áp dụng nguyên tắc chọn mẫu phân tầng đại diện sinh thái từ tập đoàn quỹ gen đang lưu giữ tại Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia.

Thí nghiệm đồng ruộng được bố trí theo phương pháp đánh giá tập đoàn quỹ gen chuẩn của Trung tâm Tài nguyên thực vật: thiết kế ô tuần tự không nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 15 m2 với mật độ 10 cây/ô. Luống trồng có quy cách rộng 2,7 m, rãnh rộng 0,3 m, chiều cao luống 0,3 m, khoảng cách trồng cây cách cây 1,0 m theo kiểu nanh sấu. Quy trình bón phân chuẩn hóa cho 1 ha bao gồm: 25 tấn phân chuồng kết hợp 115 kg N, 72 kg P2O5 và 180 kg K2O (tương ứng 250 kg urê, 450 kg supe lân và 300 kg kali clorua).

Lý do lựa chọn phương pháp đánh giá định lượng và phân tích hóa sinh dựa trên các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia (QCVN 01-169: 2014/BNNPTNT về khảo nghiệm DUS bí đỏ) nhằm đảm bảo độ lặp lại chính xác và tính tương thích quốc tế. Hàm lượng chất khô được phân tích theo TCVN 5366-91; đường tổng số xác định bằng phương pháp Bertrand theo TCVN 4594-1998; hàm lượng vitamin C theo TCVN 6427-2:1998; hàm lượng β-Caroten phân tích bằng phương pháp đo quang phổ hấp thụ UV-VIS theo TCVN 9092:2012; và độ brix đo bằng khúc xạ kế tiêu chuẩn TCVN 7771:2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả đánh giá 30 mẫu giống bí đỏ địa phương đã xác lập những phát hiện khoa học quan trọng về mặt nông sinh học:

• Phân loại thực vật học: Đa số các mẫu giống thuộc loài Cucurbita moschata Duch chiếm tỷ lệ 94% (28 mẫu), trong khi loài Cucurbita maxima Duch chỉ chiếm tỷ lệ 6% (2 mẫu).
• Đa dạng hình thái thân lá và hạt: Tỷ lệ mẫu giống có lá phân thùy vừa phải đạt 94%. Về hình thái vỏ hạt, màu kem chiếm ưu thế áp đảo với 62%, còn lại là màu vàng chiếm 38%. Chiều dài và chiều rộng đài hoa cái, hoa đực ở đa số mẫu giống phân bố ở mức trung bình.
• Biến thiên hình thái quả: Tập đoàn nghiên cứu ghi nhận sự xuất hiện của 8 dạng hình quả khác biệt (dạng quả tròn, elip, dạng đĩa, quả lê, dạng thuôn, hình phẳng, hình quả tạ và cong cổ). Thịt quả có màu vàng chiếm tỷ lệ 76%, quả có vị ngọt đạt 57%.
• Tình hình sâu bệnh hại: Đồng ruộng xuất hiện 5 đối tượng sâu hại chính (ruồi đục lá, bọ phấn, rệp muội, sâu xanh, bọ dưa) và 4 loại bệnh gây hại (phấn trắng, giả sương mai, cháy lá, khảm virus). Đáng chú ý, hai mẫu giống SĐK6555 và SĐK7546 thể hiện khả năng kháng bệnh phấn trắng vượt trội với tỷ lệ nhiễm bệnh nhẹ nhất toàn tập đoàn, chỉ từ 20% đến 25%.
• Chọn lọc nguồn gen triển vọng: Đề tài đã tuyển chọn thành công 02 giống ưu tú:
  • Mẫu giống SĐK6555 (thu thập tại Quản Bạ, Hà Giang): Thời gian sinh trưởng 154 ngày, ra hoa tập trung, năng suất thực thu 12,9 tấn/ha, chống chịu bệnh phấn trắng tốt, hàm lượng β-Caroten vượt bậc đạt 52,8 mg/kg.
  • Mẫu giống SĐK7546 (Xéng to - thu thập tại Đà Bắc, Hòa Bình): Thời gian sinh trưởng ngắn 154 ngày, năng suất đạt 10,8 tấn/ha, phẩm chất ngọt đậm, kháng phấn trắng tốt, hàm lượng đường tổng số cao đạt 7,55%.

Thảo luận kết quả

Sự áp đảo tuyệt đối của loài Cucurbita moschata (94%) giải thích rõ tính thích ứng sinh thái vượt trội của loài này đối với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa tại Việt Nam. Cucurbita moschata có khả năng chịu nhiệt, chống úng cục bộ và kháng chịu sâu bệnh tốt hơn so với Cucurbita maxima.

Trong nghiên cứu, dữ liệu về các tính trạng số lượng như kích thước quả, tỷ lệ chiều dài trên đường kính quả (D/ĐK), độ dày thịt quả và khối lượng 100 hạt có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ phân tán (scatter plot) kết hợp cây phân loại phát sinh (dendrogram). Bảng số liệu đa biến cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm giống thu thập từ vùng núi cao phía Bắc (Hà Giang, Cao Bằng) với nhóm đồng bằng (Hải Dương, Bắc Ninh) về độ dày thịt quả và hàm lượng chất khô.

Hàm lượng β-Caroten cao vượt bậc ở mẫu SĐK6555 (52,8 mg/kg) và hàm lượng đường tổng số 7,55% ở mẫu SĐK7546 mở ra triển vọng to lớn trong việc tạo nguồn vật liệu lai tạo giống bí đỏ dinh dưỡng cao, phục vụ công nghiệp chế biến bột dinh dưỡng và dược liệu chống oxy hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể nhằm bảo tồn và phát triển nguồn gen bí đỏ địa phương:

1. Khảo nghiệm và tuyển chọn diện rộng: Khảo nghiệm sinh thái đối với 2 mẫu giống triển vọng SĐK6555 và SĐK7546 tại 3 vùng sinh thái trọng điểm (Đồng bằng sông Hồng, Trung du miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ) nhằm xác lập tính ổn định năng suất mục tiêu từ 14 đến 16 tấn/ha. Tiến độ thực hiện trong giai đoạn 2020-2022 do Trung tâm Tài nguyên thực vật chủ trì.
2. Chuẩn hóa lưu trữ ngân hàng gen: Áp dụng quy trình nhân giống cách ly kiểm soát thụ phấn nhân tạo trong lồng lưới chuyên dụng cho toàn bộ 30 mẫu giống bí đỏ, đảm bảo tỷ lệ nảy mầm hạt trên 90% khi đưa vào lưu trữ trung hạn (5-10 năm) và dài hạn (trên 50 năm ở nhiệt độ -18 độ C). Hoàn thành định kỳ 3 năm một lần bởi Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia.
3. Ứng dụng công nghệ sinh học phân tử: Tích hợp các chỉ thị phân tử (SSR, SNP) để lập bản đồ gen quy định tính kháng bệnh phấn trắng và tính trạng tích lũy β-Caroten cao, rút ngắn thời gian chọn tạo dòng thuần từ 6 vụ xuống còn 3 vụ. Đơn vị phối hợp thực hiện là Viện Di truyền Nông nghiệp và Học viện Nông nghiệp Việt Nam từ năm 2021 đến 2024.
4. Xây dựng chuỗi liên kết thương mại hóa: Phối hợp cùng các hợp tác xã nông nghiệp tại Hòa Bình và Hà Giang quy hoạch vùng trồng bí đỏ thương phẩm an toàn quy mô 50 ha, định hướng thu hoạch đa mục tiêu (quả chín, quả non, ngọn và hoa), nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích đạt 80 đến 100 triệu đồng/ha. Hoạt động do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các địa phương điều phối trong giai đoạn 2022-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Nhà khoa học và chuyên gia chọn tạo giống: Khai thác kho tư liệu mô tả chi tiết 48 tính trạng nông sinh học và hóa sinh để chọn lọc vật liệu bố mẹ phục vụ các chương trình lai tạo giống bí đỏ ưu thế lai có năng suất cao, giàu vi chất và kháng sâu bệnh.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Nông học: Sử dụng công trình như tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm đánh giá tập đoàn quỹ gen thực vật, quy trình theo dõi khảo nghiệm DUS và kỹ thuật phân tích hóa sinh theo TCVN.
• Cán bộ khuyến nông và cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương: Tiếp cận gói kỹ thuật canh tác tối ưu (mật độ 10 cây/15 m2, cân đối N:P:K = 115:72:180 kết hợp 25 tấn phân chuồng/ha) để xây dựng cẩm nang chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng vụ đông tại địa phương.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và hợp tác xã chế biến thực phẩm: Khai thác dữ liệu phân tích hóa sinh để đặt hàng phát triển vùng nguyên liệu đối với các giống có chất lượng thịt quả vượt trội (độ brix cao, hàm lượng đường 7,55%, β-Caroten 52,8 mg/kg) phục vụ sản xuất thực phẩm chức năng và nông sản sấy.

Câu hỏi thường gặp

Chi Cucurbita tại Việt Nam phân bố những loài thực vật nào là chủ yếu? Nghiên cứu thực nghiệm trên 30 mẫu giống bản địa xác định 94% mẫu giống thuộc loài Cucurbita moschata Duch và 6% thuộc loài Cucurbita maxima Duch. Loài C. moschata chiếm ưu thế tuyệt đối nhờ khả năng thích nghi cao với điều kiện nhiệt độ và độ ẩm nhiệt đới, chống chịu sâu bệnh tốt và phù hợp với tập quán canh tác truyền thống.

Hai giống bí đỏ nào đạt giá trị nông sinh học và chất lượng cao nhất trong đề tài? Đó là hai mẫu giống SĐK6555 thu thập tại Hà Giang và SĐK7546 thu thập tại Hòa Bình. Mẫu SĐK6555 đạt năng suất 12,9 tấn/ha cùng hàm lượng β-Caroten cao vượt trội 52,8 mg/kg. Mẫu SĐK7546 đạt năng suất 10,8 tấn/ha, thịt quả mịn, vị ngọt đậm với hàm lượng đường tổng số đạt 7,55% sau 154 ngày sinh trưởng.

Những loài sâu bệnh hại nào phổ biến nhất trên tập đoàn bí đỏ nghiên cứu? Đề tài xác định 5 loài sâu hại chính gồm ruồi đục lá, bọ phấn, rệp muội, sâu xanh, bọ dưa và 4 bệnh hại chủ yếu gồm phấn trắng, giả sương mai, cháy lá, khảm virus CMV. Trong đó, bệnh phấn trắng xuất hiện phổ biến nhất, nhưng hai dòng triển vọng SĐK6555 và SĐK7546 duy trì tính kháng cao với tỷ lệ nhiễm bệnh chỉ từ 20% đến 25%.

Quy trình phân bón tiêu chuẩn được áp dụng trong mô hình nghiên cứu là gì? Quy trình bón phân tính cho 1 ha bao gồm 25 tấn phân chuồng, 115 kg N, 72 kg P2O5 và 180 kg K2O (quy đổi thành 250 kg urê, 450 kg supe lân và 300 kg kali clorua). Lượng phân được chia thành bón lót toàn bộ lân, phân chuồng và bón thúc 3 đợt ở các giai đoạn sau trồng 20 ngày, 40 ngày và giai đoạn nuôi quả.

Việc đánh giá hình thái nông học đóng góp gì cho công tác bảo tồn nguồn gen quốc gia? Hoạt động đánh giá 42 chỉ tiêu hình thái giúp phân lập chính xác các kiểu gen, loại bỏ hiện tượng đồng danh dị chủng hoặc dị danh đồng chủng do tập quán đặt tên địa phương. Kết quả cung cấp cơ sở dữ liệu số hóa phục vụ xây dựng tập đoàn hạt nhân, giúp giảm chi phí bảo tồn lạnh từ 30% đến 50% trong khi vẫn bảo tồn trọn vẹn đa dạng di truyền.

Kết luận

• Phân loại chính xác tập đoàn 30 mẫu giống bí đỏ địa phương với 94% thuộc loài Cucurbita moschata Duch và 6% thuộc loài Cucurbita maxima Duch.
• Xác định mức độ đa dạng kiểu hình phong phú thông qua 8 dạng hình quả, 94% mẫu giống có lá phân thùy vừa phải và 62% hạt có vỏ màu kem.
• Nhận diện đầy đủ thành phần dịch hại gồm 5 loài sâu hại, 4 loài bệnh hại và sàng lọc được các nguồn gen có khả năng kháng bệnh phấn trắng tự nhiên.
• Tuyển chọn thành công 02 nguồn gen triển vọng xuất sắc: SĐK6555 (năng suất 12,9 tấn/ha, β-Caroten 52,8 mg/kg) và SĐK7546 (năng suất 10,8 tấn/ha, đường tổng số 7,55%).
• Hoàn thiện bộ cơ sở dữ liệu số hóa 48 chỉ tiêu nông sinh học và hóa sinh, đóng góp trực tiếp vào Hệ thống quản lý thông tin tài nguyên di truyền thực vật quốc gia.

Công trình tạo tiền đề khoa học vững chắc cho chiến lược bảo tồn ex situ gắn liền với khai thác kinh tế nguồn gen bí đỏ bản địa. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung mở rộng khảo nghiệm đa điểm sinh thái và ứng dụng chỉ thị phân tử trong giai đoạn 2021-2025. Các viện nghiên cứu, doanh nghiệp giống cây trồng và địa phương cần đẩy mạnh liên kết công - tư để nhanh chóng đưa các nguồn gen bí đỏ ưu tú vào cơ cấu sản xuất hàng hóa bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ MINH NGUYỆT NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ NÔNG HỌC NGUỒN GEN BÍ ĐỎ ĐỊA PHƯƠNG PHỤC VỤ CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN GEN Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 8620110 Người hướng dẫn khoa học: TS. Đỗ Thị Hường TS. Hoàng Thị Huệ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn, TS. Hoàng Thị Huệ và TS.

Đỗ Thị Hường, người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, lãnh đạo và tập thể cán bộ Trung tâm Tài nguyên thực vật đã giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn chủ nhiệm đề tài cấp nhà nước: “Đánh giá tiềm năng di truyền một số nguồn gen rau địa phương họ Bầu bí và Hoa thập tự ở miền Bắc Việt Nam” - PGS. Lã Tuấn Nghĩa đã tạo điều kiện cho tôi được tham gia và sử dụng số liệu của đề tài.

Tôi xin cảm ơn Ban Đào tạo sau đại học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn tới các Thầy, Cô giáo đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã luôn động viên, khuyến khích và giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Lê Minh Nguyệt i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS.

Hoàng Thị Huệ và TS. Đỗ Thị Hường cùng với sự giúp đỡ của tập thể cán bộ nghiên cứu thuộc Trung tâm Tài nguyên thực vật. Các số liệu và kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về những số liệu trong luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Lê Minh Nguyệt ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cảm ơn. i Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

v Danh mục các bảng. vi Danh mục các hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu của đề tài. Mục đích của đề tài. Yêu cầu của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Tổng quan tài liệu nghiên cứu. Cơ sở khoa học của bảo tồn.

Thu thập và nhập nội nguồn gen. Lưu giữ nguồn gen. Đánh giá nguồn gen. Tư liệu và thông tin nguồn gen.

Giới thiệu chung về nguồn gen cây bí đỏ. Nguồn gốc, phân bố và phân loại thực vật. Giá trị dinh dưỡng và sử dụng của nguồn gen cây bí đỏ. Tình hình nghiên cứu về nguồn gen cây bí đỏ.

Tình hình nghiên cứu về nguồn gen cây bí đỏ trên thế giới. 17 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình nghiên cứu về nguồn gen cây bí đỏ ở Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp bố trí.

Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi:. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Kết quả đánh giá đặc điểm hình thái, nông sinh học nguồn gen bí đỏ.

Đánh giá về một số đặc điểm hình thái thân lá. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái hoa. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái quả. Đánh giá về một số đặc điểm hình thái hạt.

Đánh giá một số đặc điểm nông học của nguồn gen bí đỏ nghiên cứu. Kết quả đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại của nguồn gen bí đỏ nghiên cứu. Kết quả đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của nguồn gen bí đỏ nghiên cứu. Kết quả đánh giá một số chỉ tiêu chất lượng của nguồn gen bí đỏ.

Giới thiệu một số nguồn gen bí đỏ triển vọng. Kết luận và đề nghị. 75 Tài liệu tham khảo. 81 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt AVRDC Asian Vegetable Research and Development Center (Nay là The World Vegetable Center Trung tâm Rau Thế giới) C.dài Chiều rộng/Chiều dài CS Cộng sự CPM Quy trình kiểm soát sâu bệnh hại ĐLC Độ lệch chuẩn ECPGR The European Cooperative Programme for Plant Genetic Resources (Chương trình tài nguyên di truyền thực vật, cộng đồng châu Âu) FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations (Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc) IPGRI International Plant Genetic Resources Institute (Nay là BIOVERSITY Tổ chức sinh học quốc tế) MĐN Mật độ nhiễm NSTT Năng suất thực thu P100 hạt Khối lượng 100 hạt PTNT Phát triển nông thôn TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TB Trung bình TGST Thời gian sinh trưởng TNTV Tài nguyên Thực vật TLB Tỷ lệ bệnh Tỷ lệ D/R Tỷ lệ chiều dài/chiều rộng v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Các nhóm loài và phân bố của chi Cucurbita.

Danh sách và nguồn gốc thu thập. 33 của các mẫu giống nghiên cứu. Phân loại tập đoàn mẫu giống bí đỏ nghiên cứu theo loài. Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu.

Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu theo trạng thái. 46 biểu hiện của đặc điểm hình thái lá. Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. 49 theo trạng thái biểu hiện của đài hoa.

Đánh giá hình thái quả của các mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu theo. 55 một số tính trạng số lượng về hình thái quả. Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu theo một số.

58 tính trạng số lượng về hình thái hạt. Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. 60 theo một số chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển. Sâu bệnh hại các mẫu giống bí đỏ nghiên cứu.

Mức độ phát sinh sâu hại mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Mức độ nhiễm bệnh các mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Năng suất mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Đánh giá mẫu giống bí đỏ nghiên cứu theo trạng thái.

69 biểu hiện của một số đặc điểm về quả. Các chỉ tiêu hoá sinh của một số mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Một số đặc điểm khả năng sinh trưởng và chống chịu. 73 bệnh phấn trắng của 02 mẫu giống bí đỏ triển vọng.

Một số đặc điểm hình thái, nông sinh học chính. 73 của 02 mẫu giống bí đỏ triển vọng. 73 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Hình vẽ minh hoạ đặc điểm thực vật học của C.

Hình ảnh đặc điểm chung về thân, lá, hoa, quả của các mẫu giống Cucurbita moschata Duch. Hình ảnh đặc điểm chung về thân, lá, hoa, quả của các mẫu giống Cucurbita maxima Duch. Một số trạng thái đặc trưng của tính trạng về lá. Hình ảnh về đặc điểm đài hoa.

Hình thái quả của tập đoàn bí đỏ nghiên cứu. Màu sắt mẫu giống hạt bí. Hình ảnh về hình thái hạt của các mẫu giống. Một số hình ảnh sâu hại mẫu giống bí đỏ nghiên cứu.

Một số hình ảnh bệnh hại mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Một số trạng thái đặc trưng thịt quả của các mẫu giống bí đỏ. 70 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lê Minh Nguyệt Tên Luận văn: Nghiên cứu đặc điểm hình thái và nông học nguồn gen bí đỏ địa phương phục vụ công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 8620110 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 1. Mục đích nghiên cứu Đánh giá được đặc điểm hình thái và nông học có ý nghĩa của nguồn gen bí đỏ địa phương nhằm bổ sung thông tin dữ liệu cho các nguồn gen đang lưu giữ, từ đó tạo cơ sở cho bảo tồn, chọn lọc nguồn gen tiềm năng, hướng tới khai thác sản xuất cũng như tạo nguồn vật liệu cho công tác chọn tạo giống mới.

Phương pháp nghiên cứu 2. Nội dung nghiên cứu - Đánh giá đặc điểm hình thái và nông học của một số mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. - Đánh giá mức độ nhiễm sâu, bệnh hại của một số mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. - Đánh giá năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của một số mẫu giống bí đỏ nghiên cứu.

- Đánh giá chất lượng của một số mẫu giống bí đỏ nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu Vật liệu nghiên cứu bao gồm 30 mẫu giống cây bí đỏ có nguồn gốc thu thập từ các vùng sinh thái của Việt Nam đang được lưu giữ tại Ngân hàng gen cây trồng Quốc gia, An Khánh, Hoài Đức, Hà Nội. Phương pháp nghiên cứu Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp đang được áp dụng cho đánh giá tập đoàn quĩ gen cây bí đỏ tại Trung tâm Tài nguyên thực vật, Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam. Ô thí nghiệm được bố trí tuần tự không nhắc lại, mỗi ô thí nghiệm 15 m2 với 10 cây.

- Luống trồng rộng 2,7m, rãnh 0,3m, cao luống 0,3m. - Gieo ươm cây con trong khay ngày 4/12/2018, trồng cây con khi cây đạt 2-3 lá thật vào ngày 26/12/2018, trồng 2 hàng nanh sấu trên luống, cây cách cây 1m. - Lượng phân bón tính cho 1 ha: 25 tấn phân chuồng +115N + 72P2O5 + 180 K2O ( quy ra 250kg ure + 450kg supe lân + 300kg kaliclorua) viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Kỹ thuật chăm sóc theo quy trình canh tác bí đỏ tập đoàn tại Trung tâm Tài nguyên thực vật.