BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------oOo------ NGUYỄN HẢI THIÊN NGHIÊN CỨU HIỆU ỨNG ĐƯỜNG CONG J ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CẢM ƠN Trước hết tác giả xin gửi lời cám ơn chân thành đến người hướng dẫn khoa học, PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa, về những ý kiến đóng góp, những chỉ dẫn có giá trị giúp tác giả hoàn thành luận văn. Tác giả xin gửi lời cám ơn đến gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã hết lòng ủng hộ và động viên tác giả trong suốt thời gian thực hiện luận văn này.
Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2013 Tác giả Nguyễn Hải Thiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả với sự giúp đỡ của Cô hướng dẫn và những người mà tác giả đã cảm ơn. Số liệu thống kê được lấy từ nguồn đáng tin cậy, nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn này chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào cho tới thời điểm hiện nay. Hồ Chí Minh, ngày 24 tháng 09 năm 2013 Tác giả Nguyễn Hải Thiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN .i LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.
iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ .2 2 Tổng quan các kết quả nghiên cứu trước đây .4 3 Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp nghiên cứu.2 Dữ liệu nghiên cứu.1 Tính tỷ số xuất nhập khẩu.2 Tính tỷ giá thực đa phương.1 Chọn rổ tiền tệ đặc trưng .2 Điều chỉnh chỉ số tiêu dùng CPI về kỳ gốc.3 Tính chỉ số tỷ giá danh nghĩa song phương.4 Tính tỷ trọng thương mại.5 Tính tỷ giá thực đa phương.3 Tính GDP nước ngoài.3 Mô hình sử dụng .1 Mô hình hồi quy phương trình đồng liên kết.2 Mô hình vector hiệu chỉnh sai số (VECM).3 Hàm phản ứng xung (IRF).4 Phân rã phương sai.14 4 Nội dung và kết quả nghiên cứu.1 Kiểm định tính dừng của biến.15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Xác định độ trễ tối ưu .3 Kiểm định đồng liên kết.4 Mô hình hồi quy phương trình đồng liên kết .5 Mô hình vector hiệu chỉnh sai số VECM.6 Hàm phản ứng xung (IRF) .7 Phân rã phương sai.1 Kết quả nghiên cứu chính .2 Định hướng các chính sách .3 Các hạn chế của mô hình và hướng phát triển trong tương lai .29 TÀI LIỆU THAM KHẢO .31 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ARDL Autoregressive distributed Phân bổ trễ tự hồi quy lag CPI Consumer Prices Chỉ số giá hàng tiêu dùng e Exchange rate ratio Chỉ số tỷ giá danh nghĩa E Export Giá trị xuất khẩu VECM Vector Error Correction Mô hình vector hiệu chỉnh sai Model số GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm quốc dân trong nước GDPF Foreign gross domestic Tổng sản phẩm quốc dân nước product ngoài I Import Giá trị nhập khẩu IMF Internationnal monetary Quỹ tiền tệ quốc tế Fund IRF Impulse Response Funtion Hàm phản ứng thúc đẩy LN Logarit Logarit tự nhiên OLS Ordinary least squares Phương pháp bình phương bé nhất PP Phillips – Perron Kiểm định nghiệm đơn vị theo phương pháp Phillips – Perron Q Quater Quý REER Real effective exchange Rate Tỷ giá thực đa phương TB Trade balance Cán cân thương mai (Tỷ số xuất khẩu trên nhập khẩu) W weight Tỷ trọng thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ Danh mục bảng biểu Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu trước đây Bảng 4.1: Kiểm định nghiệm đơn vị theo tiêu chuẩn PP.2: Kết quả kiểm định đồng liên kết.3: Kết quả xác định độ trễ tối ưu.4: Hồi quy phương trình 3.1 xác định mối liên hệ dài hạn giữa các biến.5: Kết quả kiểm định loại biến không có ý nghĩa.6: Hồi quy phương trình 3.3 xác định mối liên hệ dài hạn giữa các biến sau khi loại bỏ biến.7: Kết quả kiểm định ý nghĩa giải thích của mô hình.8: Kết quả ước lượng mô hình ECM xác định mối quan hệ ngắn hạn giữa các biến.9: Kết quả phân rã phương sai. Danh mục hình vẽ Hình 1.1: Hình thể hiện hiệu ứng đường cong J Hình 4.1: Phản ứng xung của tỷ giá lên cán cân thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 TÓM TẮT Mục tiêu chính của nghiên cứu nhằm tìm hiểu tác động của việc phá giá tiền tệ lên cán cân thương mại trong ngắn hạn và trong dài hạn. Theo lý thuyết đường cong J, mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại thay đổi qua thời gian, và có thể chia thành hai loại đó là quan hệ trong ngắn hạn và quan hệ trong dài hạn. Trước tiên, một sự giảm giá của nội tệ so với ngoại tệ, tức tỷ giá tăng, sẽ có ảnh hưởng trực tiếp ngay lên giá cả nhập khẩu.
Trong khi đó, giá cả xuất khẩu chưa chịu sự tác động này. Kết quả là cán cân thương mại, được đo bằng tỷ số giữa kim ngạch xuất khẩu trên nhập khẩu sẽ suy giảm. Tuy nhiên, qua thời gian, lượng nhập khẩu sẽ giảm do giá cả nhập khẩu tăng. Đồng thời, giá cả hàng hoá xuất khẩu tính bằng ngoại tệ sẽ giảm, làm tăng tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế, dẫn đến lượng xuất khẩu tăng.
Như vậy, trong dài hạn cán cân thương mại sẽ chuyển biến theo chiều hướng tích cực. Để kiểm định mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại tác giả sử dụng các biến tỷ số xuất khẩu trên nhập khẩu, tỷ giá thực đa phương, tổng thu nhập quốc dân trong nước và tổng thu nhập quốc dân nước ngoài. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy phương trình đồng liên kết, mô hình vector hiệu chỉnh sai số, hàm phản ứng xung và phân rã phương sai với số liệu được thu thập và tính toán từ năm 1999 đến năm 2012. Kết quả nghiên cứu phát hiện ra tỷ giá thực đa phương tỷ lệ nghịch với tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu, tức khi phá giá tiền tệ thì cán cân thương mại bị giảm sút.
Kết quả kiểm định cho thấy sau khi phá giá tiền tệ thì cán cân thương mại giảm, sau đó có tăng lên nhưng không tăng bằng mức ban đầu trước khi giảm, dẫn đến trong dài hạn cán cân thương mại bị giảm và sau khi giảm giá tiền tệ thì khoảng 8 quý cán cân thương mại mới trở về trạng thái cân bằng mới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 1 Giới thiệu Trong thời đại toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế sâu rộng, hoạt động ngoại thương đã trở thành một bộ phận quan trọng không thể thiếu của mỗi quốc gia. Tỷ giá hối đoái với tư cách là thước đo tương quan kinh tế giữa một quốc gia với các nước khác là một công cụ chính sách vĩ mô quan trọng nhằm thực hiện các mục tiêu như thúc đẩy kinh tế phát triển, kích thích xuất khẩu…Chính vì vậy, việc điều chỉnh tỷ giá nhằm đạt được những thành quả kinh tế nhất định đã và đang là vấn đề hết sức quan trọng. Đây cũng là vấn đề được các nhà kinh tế đặc biệt quan tâm nghiên cứu nhằm tìm ra chính sách điều hành tỷ giá tối ưu nhất của một quốc gia.
Phá giá tiền tệ là một biện pháp điều chỉnh tỷ giá trong đó nó làm giảm giá đồng nội tệ, do đó thúc đẩy xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu. Tuy nhiên phá giá tiền tệ là một quyết định khó khăn và nhạy cảm vì nó ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh khác nhau của hoạt động kinh tế, xã hội. Đồng thời nó cũng là biện pháp mạnh với nền kinh tế, vì vậy nếu không có những biện pháp hợp lý sẽ có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Thực tế này đòi hỏi phải nghiên cứu vấn đề phá giá một cách kỹ lưỡng cả mặt lý thuyết lẫn thực tiễn.
Phá giá tiền tệ ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia nên một câu hỏi thường được đặt ra cho các nhà kinh tế và hoạch định chính sách là: “Liệu phá giá tiền tệ có giúp cải thiện tình hình cán cân thương mại và tài khoản vãng lai”. Lý thuyết về hiệu ứng đường cong J đã trả lời cho câu hỏi này một cách hợp lý. Đường cong J là một đường mô tả hiện tượng cán cân vãng lai bị xấu đi trong ngắn hạn và chỉ cải thiện trong dài hạn. Đường biểu diễn hiện tượng này giống hình chữ J LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Hiệu ứng đường cong J Cán cân vãng lai Thặng dư (+) Thời gian Thâm hụt (-) Nguyên nhân xuất hiện đường cong J là do trong ngắn hạn hiệu ứng giá cả có tính trội hơn hiệu ứng số lượng nên làm xấu đi cán cân thương mại, ngược lại trong dài hạn, hiệu ứng số lượng có tính trội hơn hiệu ứng giá cả làm cán cân thương mại được cải thiện.
Mục tiêu của bài nghiên cứu để kiểm tra tác động của phá giá tiền tệ đến cán cân thương mại trong ngắn hạn và trong dài hạn, để xem xét việc phá giá tiền tệ có thúc đẩy hoạt động thương mại ở Việt Nam như lý thuyết đường cong J nêu ra hay không, để từ đó đưa ra các khuyến nghị cho chính sách tỷ giá ở Việt Nam trong thời gian tới. Tác giả kiểm tra hiệu ứng đường cong J ở Việt Nam bằng cách sử dụng dữ liệu tỷ giá thực đa phương theo quý từ năm 1999 đến năm 2012. Bài nghiên cứu tập trung giải quyết các câu hỏi sau: 1. Khi tỷ giá tăng thì tác động như thế nào đến tỷ số xuất khẩu trên nhập khẩu? 2.
Độ trễ thời gian tác động của việc tăng tỷ giá đến xuất nhập khẩu là bao lâu? LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Cấu trúc của bài nghiên cứu gồm 5 phần chính: 1. Tổng quan các kết quả nghiên cứu trước đây 3. Phương pháp nghiên cứu 4. Nội dung và các kết quả nghiên cứu 5.
Kết luận của nghiên cứu 2 Tổng quan các kết quả nghiên cứu trước đây a. Bài nghiên cứu về hiệu ứng đường cong J ở SERBIA của PANOECONOMICUS, năm 2010. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu theo tháng từ tháng 1 năm 2002 đến tháng 9 năm 2007 và sử dụng các biến nghiên cứu là tỷ số thương mại, GDP trong nước và tỷ giá thực đa phương.