MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cải ngọt có tên khoa học là Brassica integrifolia, thuộc Họ Cải (Brassicaceae), thường được trồng để dùng làm rau ăn, được trồng ở khắp mọi miền của Việt Nam và được sử dụng làm thực phẩm giàu dinh dưỡng. Rau cải ngọt là loại cây dễ trồng, không kén đất, nhanh thu hoạch, chỉ từ 25 - 30 ngày, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, các vùng sinh thái khác nhau và có thể trồng được tất cả các vụ trong năm, nên rất nhiều hộ gia đình lựa chọn để trồng làm rau ăn tại nhà. Đồng thời là loại thực phẩm chứa nhiều vitamin A,B,C,E… có tác dụng tốt cho sức khoẻ và có khả năng chữa được nhiều bệnh.
Phân bón hữu cơ vi sinh là sản phẩm được sản xuất từ các nguồn nguyên liệu hữu cơ khác nhau, nhằm cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng, cải tạo đất, chứa một hay nhiều chủng vi sinh vật sống được tuyển chọn với mật độ đạt tiêu chuẩn quy định, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản. Phân hữu cơ vi sinh không gây ảnh hưởng xấu đến người, động vật, môi trường sinh thái và chất lượng nông sản [18]. Hiện nay trên thị trường có nhiều loại phân bón cho cây thành phần dinh dưỡng và cách sử dụng khác nhau do đó việc lựa chọn phân bón thích hợp cho cây trồng nói chung và cây rau cải ngọt nói riêng là rất cần thiết. Cùng một loại cây trồng nhưng trồng trong các điều kiện canh tác khác nhau sẽ cho chất lượng khác nhau.
Một trong những cây trồng bị ảnh hưởng nhiều nhất là cây rau, các loại cây ngắn ngày (trong đó có rau cải ngọt). Chính vì vậy, để sản xuất ra rau cải ngọt có chất lượng cao thì việc sử dụng phân hữu cơ để canh tác cần được quan tâm hàng đầu. Các chất hữu cơ sẽ làm đất tơi xốp hơn, nhờ vậy sẽ tăng khả năng “cầm” chặt các chất ở dạng ion hoặc phân tử dưới dạng liên kết bền vững. m 2 Hiện nay, trồng rau bằng phân bón hữu cơ là một trong những giải pháp trồng rau trọn gói được biết đến bởi ưu điểm: dễ trồng, dễ chăm sóc, diện tích sử dụng không quá lớn và chi phí đầu tư thấp.
nhưng mang lại năng suất cao. Cải ngọt là một loại rau phổ biến xuất hiện quanh năm trên thị trường, với lượng tiêu thụ lớn, do vậy việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đối với loại rau này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sức khỏe người tiêu dùng và bảo vệ môi trường. Trước thực tế đó, để tận dụng hiệu quả nguồn lực tự nhiên vốn có, đáp ứng yêu cầu thực tế sản xuất, góp phần tạo dựng nền nông nghiệp sạch, an toàn, ổn định và bền vững, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hiệu quả của phân bón hữu cơ vi sinh đến sinh trưởng và phát triển của rau cải ngọt tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Xác định được công thức phân bón thích hợp đến sinh trưởng phát triển, năng suất cho cây rau cải ngọt.
Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến thời gian sinh trưởng rau cải ngọt. - Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến động thái tăng trưởng và năng suất rau cải ngọt. - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại rau cải ngọt. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1.
Ý nghĩa khoa học Giúp sinh viên có kiến thức sâu hơn về cây rau cũng như cách tổng hợp theo dõi và báo cáo một đề tài nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở cho việc phát triển rau an toàn (về mặt kỹ thuật, sản xuất). m 3 - Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế xã hội của các xã, phường trồng rau trên cả nước nói chung và trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói riêng, tạo ra sản phẩm đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng, bảo vệ cộng đồng, môi trường sinh thái. - Giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng bố trí thí nghiệm và kỹ thuật chăm sóc cây trồng.
- Biết phương pháp thu thập, xử lý số liệu, trình bày báo cáo của một đề tài tốt nghiệp. - Trên cơ sở những kiến thức nắm được sẽ là hành trang phục vụ cho công việc của sinh viên sau khi ra trường. m 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cơ sở khoa học Rau là loại thực phẩm cần thiết trong đời sống hàng ngày và không thể thay thế được, vì rau có vị trí quan trong đối với sức khỏe con người. Nó là loại cây trồng cho hiệu quả kinh tế cao, giá trị sản xuất rau cao gấp 2 - 3 lần lúa. Bên cạnh đó rau lại có chu kỳ sinh trưởng ngắn, có thể trồng nhiều vụ trong năm. Hiện nay, nhiều địa phương trong nước đã ứng dụng những kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất rau như: kỹ thuật thủy canh, kỹ thuật trồng rau bằng giá thể, kỹ thuật trồng rau trong nhà lưới, nhà nilon, nhà màng, màng phủ nông nghiệp.
Tuy nhiên đến nay kỹ thuật sản xuất rau ngoài đồng vẫn chiếm phần lớn diện tích và sản lượng rau. Phân bón cũng là yếu tố có vai trò quyết định đến năng suất cây trồng. Giống mới chỉ có thể phát huy được tiềm năng, cho năng suất tối đa khi được bón phân hợp lý. Theo kết quả điều tra của tổ chức Nông - Lương thế giới (FAO), bón phân không cân đối làm giảm hiệu quả sử dụng phân bón 20 - 50%.
Chi phí phân bón chiếm 30 - 50% chi phí sản xuất. Để tiết kiệm chi phí sản xuất, thu được lợi nhuận lớn, người sản xuất phải tìm những biện pháp kỹ thuật bón phân cân đối, hợp lý. Như vậy sẽ góp phần tăng hiệu suất sử dụng phân bón, tránh lãng phí, sản phẩm an toàn với người tiêu dùng và môi trường. Nông nghiệp Việt Nam trong 20 năm qua đã có nhiều bước phát triển vượt bậc, xong sản xuất còn nhiều bất cập và chưa mang tính bền vững.
Nông sản hữu cơ đang là sản phẩm dược nhiều người tiêu dùng ở các nước công nghiệp ưa chuộng và có tiềm năng thị trường rất lớn. Áp dụng việc quản lý m 5 dinh dưỡng tổng hợp cây trồng kết hợp các tiến bộ kỹ thuật về giống, phân bón, và kiểm soát dịch hại, để xây dựng biện pháp tổng hợp trong chăm sóc toàn diện cây trồng sẽ tạo bước đột phá mới trong phát triển nông nghiệp ở nước ta. Để đáp ứng nhu cầu sản xuất, phân bón vi sinh là sản phẩm dược tạo ra từ những tổ hợp vi sinh đa hoạt tính, khi đó vi sinh vật sử dụng không chỉ có nhiệm vụ cung cấp, chuyển hóa dinh dưỡng, giúp cây trồng sử dụng dinh dưỡng tốt hơn mà còn có tác dụng nâng cao độ phì, giảm thiểu các yếu tố sinh học và phi sinh học đối với cây trồng (Chuyến khảo sát học tập về năng suất xanh và phát triển cộng đồng, 2003) [3]. Cơ sở thực tiễn Trước tình hình suy thoái đất hiện nay, vấn đề đặt ra là phải sử dụng đất hợp lý, duy trì, bảo vệ và cải thiện hàm lượng hữu cơ đất là rất cần thiết nhất trong điều kiện nước ta (nóng, ẩm, mưa nhiều) khi chất hữu cơ và mùn dễ bị khoáng hóa và rửa trôi khỏi đất diễn ra nhanh chóng.
Lợi ích của việc cung cấp phân hữu cơ và xu hướng phát triển, nhằm cải thiện và ổn định kết cấu của đất, làm cho đất tơi xốp thoáng khí. Cung cấp nguồn dinh dưỡng tổng hợp cho đất, làm dinh dưỡng trở thành dạng dễ hấp thu, tăng cường giữ phân cho đất. Tăng cường hoạt động của vi sinh vật trong đất, tăng cường sức khỏe của đất [29]. Cùng với chất hữu cơ vi sinh vật trong đất, nước và vùng rễ cây có ý nghĩa quan trọng trong các mối quan hệ giữa cây trồng, đất và phân bón.
Hầu như mọi quá trình xảy ra trong đất đều có sự tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp của vi sinh vật (mùn hóa, khoáng hóa chất hữu cơ, phân giải, giải phóng chất dinh dưỡng vô cơ từ hợp chất khó tan,…). Vì vậy từ lâu vi sinh vật đã được coi là một bộ phận của hệ thống dinh dưỡng cây trồng. Sản xuất rau ăn lá tại các hộ gia đình trong các khu đô thị hiện nay đang là nhu cầu thực sự của người dân. Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại m 6 đất sạch, giá thể trồng rau có giá thành cao khiến cho nhiều hộ gia đình không có khả năng tiếp cận.
Vì vậy, việc nghiên cứu xác định phân hữu cơ cho trồng rau ăn lá nói chung và rau cải ngọt nói riêng từ những nguồn nguyên liệu tận dụng là phụ phẩm trong nông nghiệp, trong chăn nuôi, trong sinh hoạt hoặc từ những nguồn có giá rẻ sẽ tiết kiệm chi phí cho người sản xuất rau theo quy mô hộ gia đình tại các đô thị. Tuy rau cải ngọt là loại rau dễ trồng, ít vốn, dễ tiêu thụ nhưng bị sâu bệnh hại tấn công nhiều, khó phòng trừ. Hơn nữa do tập quán canh tác truyền thống nên ít nhiều đã ảnh hưởng đến phẩm chất cây cải, cũng như gây nhiều khó khăn trong canh tác. Do đó cần xây dựng một quy trình sản xuất theo hướng khoa học hơn là sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh trồng cho rau cải ngọt [26].
Nguồn gốc và giá trị cây rau cải ngọt 2. Nguồn gốc, xuất xứ cây rau cải ngọt Cải ngọt có nguồn gốc từ Trung Quốc, là cây trồng được cho là xuất hiện từ khoảng thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Cải ngọt được trồng phổ biến ở Trung tâm và miền Nam Trung Quốc và tại Đài Loan. Nó được đưa đến Đông Nam Á vào thế kỷ 15.
Hiện nay, cải ngọt được trồng rộng rãi ở Philippin, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. Cải ngọt là sản phẩm được ưa thích tại Mỹ, Châu Âu và Úc.Cải ngọt là cây thảo, cao tới 50 - 100 cm, thân tròn, không lông, lá có phiến xoan ngược tròn dài, đầu tròn hay tù, gốc tù hẹp, mép nguyên không nhăn, mập, gân bên 5 - 6 đôi, cuống dài, tròn. Chùm hoa như ngù ở ngọn, cuống hoa dài 3 - 5 cm, hoa vàng tươi, quả cải dài 4 - 11 cm, có mỏ, hạt tròn [27].