Luận án tiến sĩ dinh dưỡng hiệu quả bổ sung đa vi chất dinh dưỡng và bột lá riềng ấm lên tình trạng dinh dưỡng và miễn dịch của trẻ em 36 59 tháng tuổi dân tộc thái tại thành phố

Chuyên khảo Hiệu quả bổ sung đa vi chất dinh dưỡng và bột lá riềng ấm cho trẻ em d phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Khúc Thị Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Hà Anh Đức
• Trường học: Viện Dinh Dưỡng
• Chuyên ngành: Dinh Dưỡng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Bổ Sung Đa Vi Chất Dinh Dưỡng Và Bột Lá Riềng Ấm Cho Trẻ Em Dân Tộc Thái Tại Sơn La
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả bổ sung đa vi chất dinh dưỡng cho trẻ em

Bổ sung đa vi chất dinh dưỡng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ em, đặc biệt là trẻ em dân tộc thiểu số. Nghiên cứu cho thấy rằng việc bổ sung này có thể giúp nâng cao sức khỏe và phát triển thể chất cho trẻ em, đặc biệt là trong độ tuổi từ 36 đến 59 tháng. Tại Sơn La, nơi có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao, việc áp dụng các biện pháp bổ sung dinh dưỡng là rất cần thiết.

1.1. Tình trạng dinh dưỡng trẻ em dân tộc Thái tại Sơn La

Tình trạng dinh dưỡng của trẻ em dân tộc Thái tại Sơn La đang gặp nhiều khó khăn. Theo thống kê, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân và thấp còi vẫn ở mức cao, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ.

1.2. Lợi ích của việc bổ sung đa vi chất dinh dưỡng

Việc bổ sung đa vi chất dinh dưỡng không chỉ giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng mà còn nâng cao khả năng miễn dịch cho trẻ. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ em được bổ sung đầy đủ vi chất dinh dưỡng có sức đề kháng tốt hơn và ít mắc bệnh hơn.

II. Vấn đề suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc Thái tại Sơn La

Suy dinh dưỡng là một vấn đề nghiêm trọng tại Sơn La, đặc biệt là ở trẻ em dân tộc Thái. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển lâu dài của trẻ. Các nguyên nhân chính bao gồm chế độ ăn uống không đầy đủ và thiếu kiến thức về dinh dưỡng.

2.1. Nguyên nhân gây suy dinh dưỡng ở trẻ em

Nguyên nhân chính dẫn đến suy dinh dưỡng ở trẻ em dân tộc Thái bao gồm thiếu hụt dinh dưỡng trong chế độ ăn uống, sự thiếu hụt kiến thức về dinh dưỡng của phụ huynh và điều kiện sống không đảm bảo.

2.2. Hệ lụy của suy dinh dưỡng đối với trẻ em

Suy dinh dưỡng gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như giảm khả năng miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ em.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả bổ sung dinh dưỡng

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của việc bổ sung đa vi chất dinh dưỡng và bột lá riềng ấm cho trẻ em dân tộc Thái. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu từ các trẻ em trong độ tuổi 36-59 tháng và đánh giá tình trạng dinh dưỡng trước và sau can thiệp.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp can thiệp ngẫu nhiên, với sự tham gia của trẻ em dân tộc Thái tại thành phố Sơn La. Đối tượng nghiên cứu được chọn lọc kỹ lưỡng để đảm bảo tính đại diện.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các bảng hỏi và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phương pháp thống kê để đánh giá hiệu quả của can thiệp.

IV. Kết quả nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng trẻ em

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc bổ sung đa vi chất dinh dưỡng và bột lá riềng ấm có tác động tích cực đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ em dân tộc Thái. Tỷ lệ suy dinh dưỡng giảm đáng kể sau khi can thiệp, cho thấy hiệu quả của phương pháp này.

4.1. Tình trạng dinh dưỡng trước và sau can thiệp

Trẻ em tham gia nghiên cứu cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chỉ số cân nặng và chiều cao sau khi được bổ sung dinh dưỡng. Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm từ 34% xuống còn 15%.

4.2. Tác động đến hệ miễn dịch của trẻ em

Việc bổ sung dinh dưỡng không chỉ cải thiện tình trạng dinh dưỡng mà còn nâng cao chỉ số miễn dịch IgG và IgM, giúp trẻ em có sức đề kháng tốt hơn trước các bệnh nhiễm khuẩn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bổ sung đa vi chất dinh dưỡng và bột lá riềng ấm là một giải pháp hiệu quả để cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ em dân tộc Thái tại Sơn La. Cần tiếp tục nghiên cứu và mở rộng các chương trình bổ sung dinh dưỡng để đạt được kết quả tốt hơn trong tương lai.

5.1. Đề xuất các giải pháp bổ sung dinh dưỡng

Cần xây dựng các chương trình giáo dục dinh dưỡng cho phụ huynh và cộng đồng, nhằm nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của dinh dưỡng cho trẻ em.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá lâu dài hiệu quả của các biện pháp bổ sung dinh dưỡng và tìm hiểu thêm về các sản phẩm tự nhiên có lợi cho sức khỏe trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Suy dinh dưỡng 1. Khái niệm Các định nghĩa trước đây cho rằng, SDD là tình trạng cơ thể chậm phát triển do thiếu dinh dưỡng, gây giảm năng lượng. Tất cả các chất dinh dưỡng đều có thể thiếu nhưng phổ biến nhất là thiếu protein và năng lượng.

Bệnh biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau nhưng đều ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ em [23]. SDD có ở tất cả các giai đoạn của cuộc đời, từ bào thai đến người lớn tuổi, trong điều kiện được coi là “dinh dưỡng trong suốt vòng đời” [24]. Tuy nhiên, gần đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra khái niệm về SDD [1]: Suy dinh dưỡng là sự thiếu hụt, dư thừa hoặc mất cân bằng năng lượng hoặc chất dinh dưỡng của cơ thể. N ó bao gồm các mức độ dinh dưỡng thiếu hoặc thừa khác nhau, dẫn đến những thay đổi về thành phần cơ thể, chức năng cơ thể và kết quả lâm sàng.

N ói cách khác, suy dinh dưỡng là một thuật ngữ bao hàm tất cả các biểu hiện của dinh dưỡng kém và bao gồm từ đói cực độ và thiếu dinh dưỡng đến béo phì [25]. Thuật ngữ SDD bao gồm 2 nhóm tình trạng lớn. Một là “thiếu dinh dưỡng” - gồm thấp còi, gầy còm, nhẹ cân hoặc thiếu VCDD (thiếu các vitamin và khoáng chất quan trọng). Loại còn lại là thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống (như bệnh tim, đột quỵ, tiểu đường và ung thư).

Việc phát hiện tình trạng thiếu dinh dưỡng và thừa cân, béo phì trong một đối tượng là khá phổ biến (như có thể vừa thừa cân vừa thiếu VCDD). Nguyên nhân suy dinh dưỡng Khung khái niệm của Quỹ N hi đồng Liên hợp quốc (UN ICEF) về suy dinh hưỡng cho bà mẹ và trẻ em (hình 3.1) đã được quốc tế công nhận để hiểu rõ các yếu tố quyết định về suy dinh dưỡng. Khung chia thành 3 cấp độ: nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân gián tiếp và nguyên nhân cơ bản [23]. Mô hình nguyên nhân – hậu quả của suy dinh dưỡng trẻ em (Nguồn: UNICEF, 1997) N guyên nhân trực tiếp dẫn đến SDD là khNu phần ăn thiếu về số lượng hoặc kém về chất lượng và bệnh tật ở trẻ em.

6 N guyên nhân sâu xa (tiềm tàng) là sự yếu kém trong dịch vụ chăm sóc bà mẹ, trẻ em; Kiến thức của người chăm sóc trẻ, yếu tố chăm sóc của gia đình, vấn đề nước sạch, vệ sinh môi trường và tình trạng nhà ở không đảm bảo vệ sinh, tình trạng đói nghèo, lạc hậu về các mặt phát triển nói chung bao gồm cả mất bình đẳng về kinh tế. N guyên nhân cơ bản (gốc rễ) dẫn đến thiếu dinh dưỡng đó là kiến trúc thượng tầng, chế độ xã hội, chính sách, tiềm năng của mỗi quốc gia. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em theo chỉ số Z-score Tình trạng dinh dưỡng là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hoá sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể [26]. Tình trạng dinh dưỡng của cá thể là kết quả của ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể.

Cơ thể sử dụng các chất dinh dưỡng có trong thực phNm không những phải trải qua quá trình tiêu hoá, hấp thu, mà còn phụ thuộc vào các yếu tố khác như sinh hoá, sinh lý trong quá trình chuyển hoá. Việc sử dụng thực phNm phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ của cá thể. Tình trạng dinh dưỡng tốt phản ánh sự cân bằng giữa thức ăn ăn vào và tình trạng sức khoẻ. Khi cơ thể có tình trạng dinh dưỡng không tốt (thiếu hoặc thừa dinh dưỡng), là thể hiện có vấn đề về sức khoẻ hoặc dinh dưỡng, hoặc cả hai.

Tình trạng dinh dưỡng của một quần thể dân cư được thể hiện bằng tỷ lệ của các cá thể bị tác động bởi các vấn đề về dinh dưỡng. Tình trạng dinh dưỡng của trẻ em dưới 5 tuổi thường được coi là đại diện cho tình hình dinh dưỡng và thực phNm của một cộng đồng. Các tỷ lệ trên phản ánh tình trạng dinh dưỡng của toàn bộ quần thể dân cư ở cộng đồng đó, và có thể sử dụng để so sánh với số liệu của quốc gia hoặc các cộng đồng khác [27]. Có nhiều chỉ số nhân trắc để đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở trẻ em.

Đó là các chỉ số chiều cao, cân nặng, chu vi cánh tay, nếp gấp cơ tam đầu và nhị đầu, vòng đầu… Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là chỉ số chiều cao và cân nặng của trẻ. Theo đó, các số đo chiều cao, cân nặng của trẻ sẽ được sử dụng để tính toán các chỉ số cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao [28]. Do trẻ em dưới 5 tuổi nếu được nuôi dưỡng hợp lý và điều kiện sống hợp vệ sinh thì khả năng phát triển không khác nhau theo chủng tộc, nên Tổ chức Y tế Thế giới năm 1980 đã chọn 7 số liệu N CHS (N ational Center for Health Statistics) của Hoa Kì làm quần thể tham chiếu để so sánh. Tháng 4 năm 2006, Tổ chức Y tế Thế giới đã chính thức khuyến cáo sử dụng quần thể chuNn (WHO Child Growth Standards) để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ, thay thế cho quần thể N CHS đã được sử dụng trước đó.

ChuNn mới mô tả sự phát triển bình thường của trẻ dưới điều kiện môi trường tối ưu và có thể sử dụng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em ở bất kỳ nơi nào, bất kể dân tộc, tình trạng kinh tế xã hội và tập quán nuôi dưỡng [29]. Tại Việt N am, Viện Dinh dưỡng cũng đã khuyến cáo sử dụng quần thể chuNn 2006 này [30]. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo sử dụng các chỉ số Z-scores để đánh giá TTDD ở trẻ. Z- score được tính bằng công thức [31]: Kích thước đo được trị số trung bình của quần thể Z score Độ lệch chuẩn của quần thể chuẩn N hư vậy ta có các chỉ số Z-score tương ứng với các chỉ số nhân trắc bao gồm chiều cao theo tuổi (Height for age Z-score - HAZ), cân nặng theo tuổi (Weight for age Z-score - WAZ), cân nặng theo chiều cao (Weight for length/height Z-score - WHZ).

Ba chỉ số này so sánh chiều cao, cân nặng của một trẻ với giá trị trung bình của quần thể chuNn được nuôi dưỡng tốt cùng tuổi và cùng giới. Chỉ số HAZ được sử dụng để đo lường tình trạng SDD mạn tính ở trẻ. Chỉ số WHZ sử dụng để đo lường SDD cấp tính ở trẻ và chỉ số này có thể thay đổi rất nhanh. Chỉ số WAZ bị ảnh hưởng bởi SDD cấp tính và mạn tính.

Một trẻ được coi là SDD nhẹ cân, SDD thấp còi và SDD gầy còm khi các chỉ số Z-score tương ứng WAZ, HAZ, WHZ dưới -2 [29], [31]. - Cân nặng theo tuổi (WAZ): là chỉ số được dùng sớm và phổ biến nhất. Trẻ có WAZ thấp là trẻ bị SDD chung, không phân được SDD mạn tính hay cấp tính, trường hợp này còn được gọi là trẻ nhẹ cân (Underweight). - Chiều cao theo tuổi (HAZ): phản ánh sự tăng trưởng về chiều cao, HAZ thấp chỉ sự thiếu sức khỏe hay thiếu dinh dưỡng đã kéo dài và tích lũy.

Trẻ có HAZ thấp gọi là trẻ bị thấp còi (Stunting). - Cân nặng theo chiều cao (WHZ): phản ánh trọng lượng với chiều cao cơ thể, chỉ số này thấp là hậu quả của một quá trình cấp tính và nặng dẫn tới mất cân bằng đáng kể, thường là đói cấp tính hoặc bệnh nặng. Trẻ có WHZ thấp gọi là trẻ SDD cấp hay gầy còm (Wasting). Tình trạng dinh dưỡng trẻ em thế giới 1.

Tình trạng thiếu dinh dưỡng Tình trạng thiếu dinh dưỡng ở trẻ em là một gánh nặng của thế giới, đặc biệt nghiêm trọng ở các nước đang phát triển, gây ảnh hưởng không chỉ trong lĩnh vực sức khỏe mà còn trong mọi lãnh vực khác như kinh tế, xã hội [32]. N ăm 2020, theo thống kê của UN ICEF, WHO và N gân hàng Thế giới (WB), trên toàn cầu có khoảng có 144,0 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị SDD thể thấp còi, 47,0 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị gầy còm, trong đó 14,3 triệu trẻ bị SDD nặng. N hư vậy, SDD vẫn ở tình trạng báo động. Đặc biệt, SDD thể thấp còi giảm rất chậm và SDD thể gầy còm còn ảnh hưởng đến nhiều trẻ em.2 cho thấy, sự phân bố SDD thể thấp còi của trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới.

Có khoảng hơn 90% các trường hợp thấp còi sống ở châu Phi và châu Á. Trong số đó, có hơn một nửa trẻ thấp còi phân bố ở Châu Á (khoảng 78,2 triệu trẻ) và khoảng 2/5 phân bố ở Châu Phi (57,5 triệu) [33]. Tỷ lệ trẻ thấp còi vẫn còn chiếm ở mức rất cao trong cộng đồng (khu vực Đông Phi 34,5%, N am Á 31,7%, Trung Phi 31,5%). Phân bố trẻ em suy dinh dưỡng thấp còi 2019 (Nguồn: UNICEF, WHO, WB, 2020) N guyên nhân được giải thích cho tỷ lệ SDD cao ở các khu vực trên vì SDD có liên quan chặt chẽ đến nghèo đói [34].

Tác động của nghèo đói đối với các cá nhân có thể được nhìn thấy qua nhiều biểu hiện, bao gồm tình trạng dinh dưỡng kém, mất an ninh lương thực, dễ bị bệnh tật, giảm năng suất, và sự phát triển thể chất và trí tuệ bị tổn hại. N goài ra, những người sống trong cảnh nghèo đói không thể tiếp cận các 9 nhu cầu thiết yếu bao gồm thực phNm dinh dưỡng, môi trường hợp vệ sinh, nơi ở thích hợp và chăm sóc sức khỏe đầy đủ [35]. Do đó, sẽ không sai khi cho rằng, mặc dù SDD là một hiện tượng toàn cầu, nhưng những người sống trong cảnh nghèo đói phải đối mặt với gánh nặng cao hơn. Một nghiên cứu khác đã xác định các yếu tố liên quan đến tình trạng thấp còi ở trẻ là: trình độ học vấn của mẹ thấp, giới tính nam, hộ nghèo, thời gian cho con bú kéo dài, trẻ nhẹ cân, tuổi của mẹ (<20 tuổi), nguồn nước uống (không được cải thiện), chỉ số BMI (Body Mass Index - chỉ số khối cơ thể) của mẹ thấp (<18,5), tình trạng tiêu chảy, trình độ học vấn và nơi ở của người cha thấp (khu vực nông thôn) [36].

Xu hướng suy giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi của trẻ em dưới 5 tuổi giai đoạn 2000-2019 (Nguồn: UNICEF, WHO, WB, 2020) Hình 1.3 cho thấy sự suy giảm tỷ lệ thấp còi của trẻ dưới 5 tuổi trên thế giới kể từ năm 2000 cho đến 2019.