Nghiên Cứu Hiện Trạng Sâu Đầu Đen Hại Dừa Opisina Arenosella Tại Bến Tre

Khóa luận nghiên cứu hiện trạng sâu đầu đen opisina arenosella tại Bến Tre và tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến ong ký sinh trichospilus pupivorus.

• Tác giả: Danh Lam Truong
• Người hướng dẫn: TS. Lê Khắc Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Điều Tra Hiện Trạng Sâu Đầu Đen Hại Dừa Tại Bến Tre
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược về cây dừa
• 1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dừa tại Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm sinh học của sâu đầu đen hại dừa O. arenosella
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự ký sinh
• 1.5. Phòng trừ sâu đầu đen bằng thuốc bảo vệ thực vật
• 1.6. Hoạt chất được sử dụng phổ biến hiện nay để trừ sâu đầu đen
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu và dụng cụ sử dụng trong phòng thí nghiệm
• 2.4. Điều tra hiện trạng sâu đầu đen hại dừa tại Bến Tre
• 2.5. Nhân nguồn nhộng sâu đầu đen O. arenosella và OKS nhộng
• 2.6. Sử dụng nhộng sâu đầu đen O. arenosella và lá dừa tâm thuốc bảo vệ thực vật
• 2.7. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để phun trực tiếp
• 2.8. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để xông hơi
• 2.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng mức độ gây hại của sâu đầu đen hại dừa O. arenosella tại 3 xã ở huyện Mỏ Cày Nam tỉnh Bến Tre
• 3.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của một số thuốc bảo vệ thực vật đến OKS nhộng pupivorus trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 3.2.1. Sử dụng nhộng sâu đầu đen O. arenosella và lá dừa tâm thuốc bảo vệ thực vật
• 3.2.2. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để phun trực tiếp
• 3.2.3. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để xông hơi
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• PHỤ LỤC
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Hiện Trạng Sâu Đầu Đen Hại Dừa Tại Bến Tre

Nghiên cứu hiện trạng sâu đầu đen hại dừa tại Bến Tre là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh cây dừa đang bị đe dọa bởi nhiều loại sâu hại. Sâu đầu đen (Opisina arenosella) đã được ghi nhận là một trong những loài gây hại nghiêm trọng nhất đối với cây dừa, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc tìm hiểu về tình hình hiện tại của loài sâu này sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

1.1. Tình Hình Sâu Đầu Đen Hại Dừa Tại Bến Tre

Tại Bến Tre, sâu đầu đen đã xuất hiện và gây hại trên diện rộng. Nghiên cứu cho thấy nhiều vườn dừa bị ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt là ở các xã như Phước Hiệp và Đa Phước Hội. Mức độ gây hại có thể lên đến 62,9% năng suất dừa, làm giảm đáng kể thu nhập của người trồng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Cây Dừa Tại Bến Tre

Cây dừa không chỉ là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Việc bảo vệ cây dừa khỏi sâu đầu đen là cần thiết để duy trì sản xuất và phát triển kinh tế bền vững.

II. Vấn Đề Gây Hại Của Sâu Đầu Đen Đến Cây Dừa

Sâu đầu đen Opisina arenosella gây ra nhiều thiệt hại cho cây dừa, ảnh hưởng đến sự phát triển và năng suất của cây. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sâu này có thể làm giảm tỷ lệ ra hoa và tăng tỷ lệ rụng quả non. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng mà còn đến chất lượng dừa.

2.1. Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Cây Dừa

Nghiên cứu cho thấy sâu đầu đen có thể làm giảm năng suất dừa đến 45,4%. Điều này gây ra thiệt hại lớn cho người trồng dừa, đặc biệt là trong các vụ mùa chính.

2.2. Tác Động Đến Chất Lượng Sản Phẩm

Ngoài việc giảm năng suất, sâu đầu đen còn ảnh hưởng đến chất lượng dừa. Những quả dừa bị tấn công thường có kích thước nhỏ hơn và chất lượng kém hơn, làm giảm giá trị thương phẩm.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hiện Trạng Sâu Đầu Đen Hại Dừa

Để đánh giá hiện trạng sâu đầu đen hại dừa, nghiên cứu đã được thực hiện thông qua việc điều tra tại các vườn dừa ở Bến Tre. Phương pháp này bao gồm việc thu thập dữ liệu từ nhiều xã khác nhau để có cái nhìn tổng quan về mức độ gây hại.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Tại Các Vườn Dừa

Nghiên cứu đã tiến hành điều tra tại 3 xã, mỗi xã chọn 10 vườn dừa để thu thập dữ liệu. Mỗi vườn được khảo sát 5 điểm ngẫu nhiên, từ đó đánh giá mức độ gây hại của sâu đầu đen.

3.2. Phương Pháp Thí Nghiệm Đánh Giá Tác Động Của Thuốc BVTV

Các thí nghiệm được thực hiện để đánh giá tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến sâu đầu đen và các thiên địch của nó. Điều này giúp xác định hiệu quả của các loại thuốc trong việc kiểm soát sâu hại.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sâu Đầu Đen Hại Dừa

Kết quả nghiên cứu cho thấy sâu đầu đen đã gây hại nghiêm trọng đến cây dừa tại Bến Tre. Mức độ gây hại khác nhau giữa các xã, với một số xã bị ảnh hưởng nặng nề hơn. Các thí nghiệm cũng cho thấy hiệu quả của một số loại thuốc bảo vệ thực vật trong việc kiểm soát sâu hại.

4.1. Mức Độ Gây Hại Tại Các Xã

Kết quả điều tra cho thấy xã Phước Hiệp và Đa Phước Hội là những nơi bị sâu đầu đen tấn công nặng nề nhất, với tỷ lệ gây hại lên đến 62,9%.

4.2. Hiệu Quả Của Các Loại Thuốc BVTV

Thí nghiệm cho thấy hoạt chất Emamectin benzoate có hiệu quả cao trong việc tiêu diệt sâu đầu đen, với tỷ lệ chết đạt 100% sau 96 giờ sử dụng.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Sâu Đầu Đen Hại Dừa Tại Bến Tre

Nghiên cứu về sâu đầu đen hại dừa tại Bến Tre đã chỉ ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề và tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Cần có những nghiên cứu tiếp theo để theo dõi diễn biến và tìm ra các giải pháp bền vững.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Sâu Đầu Đen

Cần tiếp tục nghiên cứu để hiểu rõ hơn về sinh học và hành vi của sâu đầu đen, từ đó phát triển các biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn.

5.2. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Trừ Hiệu Quả

Đề xuất các biện pháp phòng trừ tổng hợp, bao gồm việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật kết hợp với các biện pháp sinh học để kiểm soát sâu đầu đen một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây dừa (Cocos nucifera L.) là cây công nghiệp lâu năm có giá trị kinh tế quan trọng tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại Việt Nam, dừa xếp thứ tư trong nhóm cây công nghiệp lâu năm với tổng diện tích trên 175.000 ha, trong đó vùng Đồng bằng sông Cửu Long chiếm gần 80% (khoảng 130.000 ha). Tỉnh Bến Tre là thủ phủ dừa của cả nước với hơn 72.000 ha và gần 200.000 hộ dân canh tác, đóng góp nguồn thu nhập chiếm tới 50% tổng thu nhập của nông hộ tại địa phương.

Vào tháng 7 năm 2020, một loài dịch hại nguy hiểm mới xâm nhập là sâu đầu đen (Opisina arenosella Walker, thuộc họ Xyloryctidae, bộ Lepidoptera) được ghi nhận lần đầu tại xã Phú Long, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre. Đến tháng 6 năm 2021, loài sâu này đã lan rộng và gây hại trên 547 ha vườn dừa trên địa bàn tỉnh, tiếp tục xâm nhập các huyện Mỏ Cày Nam, Mỏ Cày Bắc, Chợ Lách, Châu Thành và thành phố Bến Tre. Sâu non ăn biểu bì mặt dưới lá chét, làm lá khô cháy, cây rụng quả non và có thể làm suy giảm năng suất từ 42,8% đến 62,9%. Trước nguy cơ dịch hại bùng phát, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học là biện pháp cấp bách nhưng có nguy cơ tiêu diệt các loài thiên địch tự nhiên, đặc biệt là ong ký sinh nhộng Trichospilus pupivorus (Hymenoptera: Eulophidae) – tác nhân kiểm soát sinh học tiềm năng. Do đó, đề tài được thực hiện nhằm cung cấp dữ liệu khoa học về hiện trạng gây hại và đánh giá mức độ an toàn của thuốc BVTV đối với thiên địch.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

1. Xác định hiện trạng và mức độ gây hại của sâu đầu đen Opisina arenosella hại dừa tại huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre trong tháng 07/2022.
2. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt chất Emamectin benzoate và Flubendiamide đến khả năng gây chết, sự vũ hóa và vòng đời của ong ký sinh nhộng Trichospilus pupivorus trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Thực hiện điều tra hiện trạng, tỷ lệ cây bị hại, tỷ lệ tàu lá bị hại, chỉ số hại và mật độ quần thể sâu non, nhộng O. arenosella trên các vườn dừa tại 3 xã thuộc huyện Mỏ Cày Nam.
2. Đánh giá hiệu lực của hoạt chất Emamectin benzoate (5%) và Flubendiamide (20%) gây ảnh hưởng đến ong ký sinh T. pupivorus qua ba phương thức tiếp xúc: tẩm thức ăn/ký chủ, phun trực tiếp và xông hơi trong phòng thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sâu đầu đen hại dừa Opisina arenosella, ong ký sinh nhộng Trichospilus pupivorus, hoạt chất trừ sâu Emamectin benzoate 5% (liều lượng 0,5 g/L nước) và Flubendiamide 20% (liều lượng 0,4 g/L nước).
• Phạm vi không gian: Điều tra thực địa tại 3 xã (Đa Phước Hội, Phước Hiệp, Tân Trung) thuộc huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre. Các thí nghiệm độc học được thực hiện tại phòng thí nghiệm Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật tỉnh Bến Tre.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành từ tháng 05/2022 đến tháng 10/2022; số liệu điều tra đồng ruộng được thu thập trong tháng 07/2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý luận của nghiên cứu dựa trên các nghiên cứu sinh thái học côn trùng và nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Sâu đầu đen O. arenosella là dịch hại ngoại lai nguy hiểm có vòng đời tiền trưởng thành kéo dài khoảng 46 ngày (trứng 3 ngày, sâu non 36 ngày, nhộng 7-8 ngày). Ấu trùng tạo ống tơ kết hợp phân để ẩn nấp ở mặt dưới lá chét và cạo biểu bì lá. Ong ký sinh Trichospilus pupivorus là loài nội ký sinh đa thực trên nhộng của các loài bướm thuộc bộ Lepidoptera, mỗi con cái có khả năng ký sinh từ 3 - 5 nhộng và phát triển quần thể mạnh mẽ trong điều kiện ẩm độ cao.

Phương pháp điều tra thực địa:

• Khảo sát 30 vườn dừa tại 3 xã Đa Phước Hội, Phước Hiệp, Tân Trung (10 vườn/xã, diện tích mỗi vườn tối thiểu 5.000 $\text{m}^2$).
• Phương pháp lấy mẫu: Mỗi vườn chọn 5 điểm ngẫu nhiên trên 2 đường chéo góc, mỗi điểm kiểm tra 10 cây (tổng số 50 cây/vườn). Tại mỗi điểm, chọn ngẫu nhiên 1 cây thu thập 30 lá chét ở vị trí giữa tàu lá để đếm số lượng sâu non và nhộng dưới kính lúp soi nổi.
• Đánh giá theo thang 5 cấp hại của Cục Bảo vệ Thực vật (2020): C0 (0%), C1 (< 20% lá chét bị hại), C2 (21 - 40%), C3 (41 - 60%), C4 (61 - 80%), C5 (> 80% lá chét bị hại).
• Các chỉ số tính toán gồm: Tỷ lệ cây bị hại (%), Tỷ lệ tàu lá bị hại (%), Mật độ sâu/nhộng (cá thể/30 lá chét) và Chỉ số hại (CSH %):

$$\text{CSH (%)} = \frac{\sum (N_i \times i)}{N \times 5} \times 100$$

Phương pháp bố trí thí nghiệm trong phòng thí nghiệm:

• Điều kiện nuôi và thử nghiệm: Nhiệt độ $28 \pm 2^\circ\text{C}$, ẩm độ không khí $70 \pm 5%$ (hoặc $75 \pm 5%$), chế độ chiếu sáng 12 giờ sáng : 12 giờ tối.
• Quy trình nhân nuôi: Sâu đầu đen thu từ tự nhiên được nuôi bằng lá dừa tươi trong hộp nhựa ($28,5 \times 17 \times 9,2\text{ cm}$) để thu nhộng thế hệ $\text{F}_1$. Ong ký sinh T. pupivorus được nhân nuôi liên tục trên nhộng sâu đầu đen $\text{F}_1$ để thu ong $\text{F}_2$ đồng đều tuổi phục vụ thử nghiệm.
• Bố trí thí nghiệm: Cả 3 thí nghiệm đều được thiết kế theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên đơn yếu tố (CRD) với 3 nghiệm thức và 3 lần lặp lại:
  • Nghiệm thức 1: Emamectin benzoate 5% (0,5 g/L nước).
  • Nghiệm thức 2: Flubendiamide 20% (0,4 g/L nước).
  • Nghiệm thức 3: Đối chứng (nước cất).
  • Quy mô mỗi lần lặp lại gồm 20 nhộng sâu đầu đen (3 ngày tuổi) và 50 cá thể ong ký sinh T. pupivorus (1 ngày tuổi).

Ba phương thức xử lý độc học:

1. Thí nghiệm tẩm nhộng và lá dừa: Nhúng 7 đoạn lá dừa (dài 10 - 13 cm) và 20 nhộng vào dung dịch thuốc trong 3 giây, để ráo tự nhiên rồi cho tiếp xúc với 50 ong ký sinh.
2. Thí nghiệm phun trực tiếp: Đặt 20 nhộng và 50 ong ký sinh vào hộp rồi dùng bình phun trực tiếp dung dịch thuốc lên cơ thể ong và nhộng.
3. Thí nghiệm xông hơi: Đặt bông gòn tẩm dung dịch thuốc vào hộp nhựa kín chứa sẵn lá dừa, nhộng và ong ký sinh.

Chỉ tiêu theo dõi và xử lý thống kê:

• Theo dõi số ong chết tại các thời điểm 12, 24, 48, 72, 96, 120 giờ sau xử lý. Khả năng gây chết hiệu chỉnh (%) được tính theo công thức Abbott:

$$\text{Hiệu lực Abbott (%)} = \frac{C_a - T_a}{C_a} \times 100$$

(Trong đó $T_a$ là số ong sống ở nghiệm thức xử lý thuốc, $C_a$ là số ong sống ở nghiệm thức đối chứng).

• Theo dõi tổng số ong ký sinh vũ hóa ở thế hệ tiếp theo và thời gian vòng đời (ngày).
• Dữ liệu được xử lý bằng Microsoft Excel 2010 và phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định Duncan/Tukey trên phần mềm RStudio (dữ liệu tỷ lệ phần trăm được chuyển đổi $\arcsin \sqrt{x}$ hoặc $\sqrt{x + 0,5}$ trước khi phân tích).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về cây dừa, dịch hại sâu đầu đen và ong ký sinh nhộng. Tác giả trình bày vị trí phân loại học của cây dừa (Cocos nucifera L.), tình hình phân bố và giá trị kinh tế tại các vùng ven biển nhiệt đới. Phần tổng quan sâu đầu đen O. arenosella nêu rõ lịch sử phân bố từ Ấn Độ (1907), Sri Lanka, Thái Lan (2008) đến Trung Quốc (2013) và Việt Nam (2020), phân tích tập tính ăn biểu bì lá tạo ống tơ và danh mục các cây ký chủ phụ như chuối, thốt nốt, cọ, cau. Chương 1 cũng trình bày đặc điểm sinh học của ong ký sinh T. pupivorus, khả năng nội ký sinh trên 30 loài thuộc bộ Lepidoptera, cũng như cơ chế tác động của hai hoạt chất BVTV: Emamectin benzoate (nguồn gốc từ xạ khuẩn Streptomyces avermitilis, tác động tiếp xúc và vị độc gây độc thần kinh) và Flubendiamide (kích hoạt thụ thể ryanodine gây co cứng cơ côn trùng).

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm tại Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Bến Tre và các vườn dừa huyện Mỏ Cày Nam. Tác giả quy định cụ thể thông số kỹ thuật của các dụng cụ nhân nuôi, lồng mica ($30 \times 30 \times 25\text{ cm}$), hộp nhựa thí nghiệm ($17 \times 11,6 \times 5,6\text{ cm}$). Nội dung chương chi tiết hóa các bước điều tra theo phương pháp đường chéo góc, thang phân cấp hại 5 bậc của Cục Bảo vệ Thực vật, các công thức toán học xác định tỷ lệ hại, công thức Abbott và các bước bố trí 3 thí nghiệm độc tính với các mức nồng độ thuốc chuẩn xác.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu thập được qua 2 nội dung chính:

1. Hiện trạng gây hại của sâu đầu đen tại huyện Mỏ Cày Nam (tháng 07/2022): Tại 30 vườn điều tra, dịch hại phân bố không đều giữa các địa bàn:

• Xã Phước Hiệp bị gây hại nặng nhất: Tỷ lệ cây bị hại đạt $100 \pm 0%$, tỷ lệ tàu lá bị hại $86,3 \pm 10,3%$, chỉ số hại $58,8 \pm 17,0%$, mật độ sâu non trung bình $67,6 \pm 53,1$ con/30 lá chét, mật độ nhộng $7,2 \pm 2,2$ nhộng/30 lá chét.
• Xã Đa Phước Hội có mức độ nhiễm tương đương: Tỷ lệ cây bị hại $100 \pm 0%$, tỷ lệ tàu lá bị hại $83,3 \pm 7,4%$, chỉ số hại $57,0 \pm 8,1%$, mật độ sâu $20,4 \pm 14,1$ con/30 lá chét, mật độ nhộng $4,6 \pm 2,9$ nhộng/30 lá chét. Vườn dừa tại đây phần lớn là cây lâu năm, thân cao gây khó khăn cho việc phun trừ.
• Xã Tân Trung mới bị xâm nhiễm: Tỷ lệ cây bị hại $98,0 \pm 3,0%$, tỷ lệ tàu lá bị hại $46,4 \pm 26,0%$, chỉ số hại $26,3 \pm 19,2%$, mật độ sâu $17,1 \pm 13,7$ con/30 lá chét, mật độ nhộng $2,1 \pm 3,8$ nhộng/30 lá chét. 50% số vườn tại đây có chỉ số hại dưới 20%.

2. Ảnh hưởng của thuốc BVTV đến ong ký sinh T. pupivorus trong phòng thí nghiệm:

• Thí nghiệm tẩm nhộng và lá dừa: Hoạt chất Emamectin benzoate 5% thể hiện độc tính rất cao, làm chết $15,3$ ong ở mốc 12 giờ (hiệu lực Abbott $30,7%$) và đạt tỷ lệ tiêu diệt $100%$ ($50/50$ cá thể) ở thời điểm 96 giờ. Flubendiamide 20% có tác động chậm hơn, gây chết $3,0$ ong ở 12 giờ (hiệu lực $6,0%$), đạt hiệu lực $86,1%$ ở 96 giờ và $94,8%$ ở 120 giờ.
• Thí nghiệm phun trực tiếp: Cả hai hoạt chất đều thể hiện độc lực cực mạnh qua tiếp xúc trực tiếp. Sau 12 giờ, Emamectin benzoate làm chết trung bình $48,0$ ong (hiệu lực $96,0%$), Flubendiamide làm chết $46,0$ ong (hiệu lực $92,0%$). Đến thời điểm 24 giờ, cả hai nghiệm thức thuốc đều tiêu diệt hoàn toàn $100%$ ong ký sinh thí nghiệm ($50/50$ con), khác biệt có ý nghĩa thống kê so với đối chứng ($1,3$ con chết).
• Thí nghiệm xông hơi: Độc tính xông hơi của Emamectin benzoate cao hơn Flubendiamide. Emamectin benzoate đạt hiệu lực gây chết $96,2%$ ở 96 giờ và $100%$ ở 120 giờ. Flubendiamide đạt hiệu lực gây chết $59,2%$ ở 96 giờ và $94,8%$ ở 120 giờ.
• Ảnh hưởng đến sự vũ hóa và vòng đời thế hệ sau: Thuốc BVTV làm suy giảm nghiêm trọng số lượng ong vũ hóa ở thế hệ con. Ở thí nghiệm tẩm lá/nhộng, đối chứng đạt $684 \pm 193,6$ ong vũ hóa, trong khi nghiệm thức Flubendiamide chỉ đạt $170 \pm 104,7$ ong và Emamectin benzoate chỉ đạt $51 \pm 14,1$ ong. Ở thí nghiệm phun trực tiếp, số ong vũ hóa của đối chứng là $318,3 \pm 74,7$ con, trong khi Emamectin benzoate chỉ đạt $60,7 \pm 32,5$ con và Flubendiamide đạt $55,3 \pm 43,0$ con. Về thời gian vòng đời, không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê giữa các nghiệm thức xử lý thuốc và đối chứng (dao động trung bình từ 16,7 đến 18,3 ngày).

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp số liệu thực nghiệm định lượng chi tiết về hiện trạng phân bố dịch hại sâu đầu đen và mức độ ảnh hưởng của hai loại thuốc trừ sâu phổ biến đến thiên địch tại tỉnh Bến Tre.

Nội dung chỉ tiêu	Nghiệm thức / Địa bàn	Giá trị trung bình $\pm$ SD	Mức độ / Đánh giá
Điều tra dịch hại tại Mỏ Cày Nam (tháng 07/2022)	Xã Phước Hiệp	CSH: $58,8 \pm 17,0%$	Hại nặng nhất; Mật độ sâu: $67,6$ con/30 lá chét
	Xã Đa Phước Hội	CSH: $57,0 \pm 8,1%$	Hại nặng; Mật độ sâu: $20,4$ con/30 lá chét
	Xã Tân Trung	CSH: $26,3 \pm 19,2%$	Mới chớm nhiễm; Mật độ sâu: $17,1$ con/30 lá chét
Khả năng gây chết Abbott ở TN Tẩm lá/nhộng (96h)	Emamectin benzoate 5%	$100%$	Tiêu diệt hoàn toàn thiên địch
	Flubendiamide 20%	$86,1%$	Độc tính cao
Khả năng gây chết Abbott ở TN Phun trực tiếp (24h)	Emamectin benzoate 5%	$100%$	Tiêu diệt $100%$ ong trong 24h
	Flubendiamide 20%	$100%$	Tiêu diệt $100%$ ong trong 24h
Khả năng gây chết Abbott ở TN Xông hơi (120h)	Emamectin benzoate 5%	$100%$	Hiệu lực xông hơi tuyệt đối
	Flubendiamide 20%	$94,8%$	Hiệu lực xông hơi cao
Số lượng ong vũ hóa thế hệ sau (TN Tẩm lá/nhộng)	Đối chứng	$684 \pm 193,6$ con	Quần thể phát triển bình thường
	Flubendiamide 20%	$170 \pm 104,7$ con	Giảm $75,1%$ so với đối chứng
	Emamectin benzoate 5%	$51 \pm 14,1$ con	Giảm $92,5%$ so với đối chứng

Giải pháp và kiến nghị rút ra từ nghiên cứu:

• Cảnh báo việc sử dụng thuốc BVTV hóa học phun trùm diện rộng trên vườn dừa vì cả hai hoạt chất Emamectin benzoate và Flubendiamide đều có độc tính tiếp xúc cấp tính cực cao, tiêu diệt hoàn toàn ong ký sinh trưởng thành trong vòng 24 giờ và làm suy giảm trên 75% khả năng nhân đàn thế hệ kế tiếp.
• Trong chiến lược IPM, cần khoanh vùng xử lý thuốc hóa học ở các khu vực dịch hại bùng phát nghiêm trọng (như Phước Hiệp, Đa Phước Hội) và ưu tiên nhân nuôi phóng thích ong ký sinh nhộng T. pupivorus tại các vùng dịch mới xâm nhiễm mật độ thấp (như Tân Trung) để thiết lập cân bằng sinh học.
• Tránh phóng thích ong ký sinh ngay sau các đợt phun thuốc hóa học; cần có khoảng cách ly thích hợp để dư lượng thuốc trên lá và nhộng phân giải hoàn toàn.

Đóng góp khoa học và thực tiễn:

• Khóa luận đóng góp bộ dẫn liệu thực tế đầu tiên về diễn biến xâm nhiễm của O. arenosella tại 3 xã thuộc huyện Mỏ Cày Nam.
• Xác lập cơ sở dữ liệu thực nghiệm về độc tính chọn lọc của Emamectin benzoate và Flubendiamide đối với ong ký sinh T. pupivorus, hỗ trợ Chi cục Trồng trọt & BVTV và nông dân Bến Tre xây dựng quy trình kết hợp hài hòa giữa kiểm soát sinh học và hóa học.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Khảo sát thực địa chỉ được tiến hành trong một đợt ngắn hạn (tháng 07/2022) tại 3 xã của một huyện (Mỏ Cày Nam), chưa theo dõi được biến động mật độ quần thể sâu hại và thiên địch qua các mùa trong năm.
• Thí nghiệm độc học mới chỉ đánh giá ở một mức liều lượng đơn lẻ theo khuyến cáo của nhà sản xuất trong môi trường phòng thí nghiệm có kiểm soát, chưa xác định được nồng độ gây chết trung bình ($\text{LC}{50}$, $\text{LC}{90}$) và thời gian gây chết trung bình ($\text{LT}_{50}$).
• Chưa đánh giá được tác động tồn lưu thực tế của hoạt chất trên tán dừa ngoài đồng ruộng tự nhiên dưới ảnh hưởng của bức xạ mặt trời và lượng mưa.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiến hành các thử nghiệm xác định đường cong liều lượng - đáp ứng và các giá trị $\text{LC}_{50}$ của các hoạt chất trừ sâu khác nhau đối với ong ký sinh T. pupivorus.
• Đánh giá thời gian tồn lưu của thuốc BVTV trên tán lá dừa ngoài đồng ruộng để xác định thời điểm an toàn cho việc phóng thích ong ký sinh sau xử lý thuốc.
• Mở rộng phạm vi điều tra định kỳ theo mùa vụ tại các huyện trồng dừa trọng điểm khác của tỉnh Bến Tre.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu các ngành Bảo vệ Thực vật, Nông học, Côn trùng học ứng dụng và Quản lý Nông nghiệp bền vững.
• Phần quy trình nhân nuôi nguồn sâu đầu đen $\text{F}_1$ và nhân đàn ong ký sinh nhộng $\text{F}_2$ trong phòng thí nghiệm (Chương 2) là tài liệu hướng dẫn kỹ thuật thực nghiệm chi tiết cho các phòng thí nghiệm kiểm soát sinh học.
• Cán bộ kỹ thuật thuộc Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật, Trung tâm Khuyến nông các tỉnh trồng dừa vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Bến Tre, Trà Vinh, Tiền Giang, Vĩnh Long) tham khảo số liệu để khuyến cáo nông dân về việc sử dụng thuốc hóa học và thời điểm thả thiên địch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ gây hại của sâu đầu đen tại xã nào ở huyện Mỏ Cày Nam là nghiêm trọng nhất trong đợt điều tra tháng 07/2022? Xã Phước Hiệp là địa bàn bị hại nặng nhất với tỷ lệ cây bị hại đạt 100%, tỷ lệ tàu lá bị hại trung bình là 86,3%, chỉ số hại đạt 58,8%, mật độ sâu non lên tới 67,6 con/30 lá chét và mật độ nhộng đạt 7,2 nhộng/30 lá chét.

2. Phương thức tiếp xúc nào của thuốc BVTV gây chết ong ký sinh Trichospilus pupivorus nhanh nhất? Phương thức phun thuốc trực tiếp gây chết nhanh nhất. Chỉ sau 12 giờ xử lý, tỷ lệ gây chết của Emamectin benzoate đạt 96,0% và Flubendiamide đạt 92,0%. Sau 24 giờ, cả hai hoạt chất đều tiêu diệt 100% ong ký sinh thí nghiệm.

3. Hoạt chất Emamectin benzoate 5% hay Flubendiamide 20% có độc tính cao hơn đối với ong ký sinh T. pupivorus? Emamectin benzoate 5% (0,5 g/L) có độc tính và tốc độ tiêu diệt thiên địch cao hơn Flubendiamide 20% (0,4 g/L). Ở thí nghiệm tẩm nhộng và lá, Emamectin benzoate gây chết 100% ong ở 96 giờ (so với 86,1% của Flubendiamide). Ở thí nghiệm xông hơi, Emamectin benzoate đạt hiệu lực 96,2% ở 96 giờ trong khi Flubendiamide chỉ đạt 59,2%.

4. Việc tiếp xúc với thuốc BVTV ảnh hưởng thế nào đến khả năng vũ hóa của ong ký sinh thế hệ kế tiếp? Thuốc làm suy giảm nghiêm trọng khả năng nhân đàn. Trong thí nghiệm tẩm lá và nhộng, số ong vũ hóa ở thế hệ sau tại nghiệm thức Emamectin benzoate chỉ đạt trung bình 51 con và Flubendiamide đạt 170 con, giảm rất mạnh so với nghiệm thức đối chứng nước cất đạt 684 con.

5. Các hoạt chất thử nghiệm có làm biến đổi thời gian vòng đời của ong ký sinh T. pupivorus không? Các kết quả xử lý thống kê cho thấy sự khác biệt về vòng đời giữa các nghiệm thức xử lý thuốc và đối chứng là không có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$). Vòng đời của ong ký sinh dao động ổn định trong khoảng từ 16 đến 19 ngày ở tất cả các nghiệm thức.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Danh Lam Trường đã phản ánh chân thực mức độ xâm nhiễm nghiêm trọng của dịch hại sâu đầu đen Opisina arenosella trên các vườn dừa tại huyện Mỏ Cày Nam, tỉnh Bến Tre trong tháng 07/2022, đặc biệt tại xã Phước Hiệp và Đa Phước Hội. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh cả hai hoạt chất Emamectin benzoate 5% và Flubendiamide 20% đều có độc tính tiếp xúc rất cao, tiêu diệt hoàn toàn ong ký sinh nhộng Trichospilus pupivorus trong vòng 24 giờ khi phun trực tiếp và làm giảm mạnh khả năng vũ hóa của thế hệ sau. Kết quả này là căn cứ thực tiễn quan trọng, khuyến cáo các cơ quan nông nghiệp và người trồng dừa cần hạn chế phun thuốc hóa học diện rộng để bảo vệ quần thể thiên địch, hướng tới xây dựng chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp bền vững cho ngành dừa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1.1 So lược về cây dừa 1.1 Nguồn gốc và phân bố Dừa có tên khoa học là Cocos nucifera L., thuộc giới Plantae, bộ Arecales, họ Arecaceae, chi Cocos. Cây dita phân bố rộng khắp vùng nhiệt đới. Dừa thường được tìm thấy hầu hết ở tất cả khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới (23°) Bắc và (23°) Nam của đường xích đạo (Hiệp hội dừa Bến Tre, 2013). Nguồn gốc của cây dừa trên thé giới vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi, có nguồn tin người di cư từ New Zealand va Hawaii vào Thái Bình Dương cách đây 4500 năm đã mang theo.

Vào cùng thời điểm đó, những người từ Indonesia, Malayasia đang thuộc địa hóa các hòn đảo Micronesia. Các thương nhân Mã Lai va A Rap đã truyền bá kiến thức các loại dừa cải tiến từ phía Tây sang Ấn Độ, Sri Lanka và Đông Phi khoảng 3000 năm trước. Dừa đã được đưa vào Tây Phi va Caribbean (bao gồm bờ biển Đại Tây Dương của Trung Mỹ) trong thế kỷ 16 bởi các nhà thám hiểm Châu Âu (Chan và ctv, 2006). Tại New Zealand các nhà khoa học đã chỉ ra rằng những thực vật là tổ tiên cây dừa đã mọc ở khu vực này từ khoảng 15 triệu năm trước.

Đến ngày nay cây dừa đã phô biến khắp các khu vực nhiệt đới và cận xích đạo. Tuy nhiên, cây dừa tập trung nhiều nhất ở khu vực Châu A — Thái Bình Dương. Cây dừa là một loại cây trồng nông nghiệp truyền thống, sức sống mãnh liệt, phân bé rộng, phát triển tốt ở khu vực duyên hải đến Đồng bằng, chủ yếu tập trung ở vùng đồng bằng ven biển (Grimwood và Ashman, 1975). Dừa là loại cây được trồng và sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới.

Theo FAO (2020), tổng diện tích dừa trên thế giới vào năm 2019 là khoảng 11,8 triệu ha và được trồng ở trên 93 quốc gia. Trong đó, Philippines khoảng 3,7 triệu ha, Indonesia 2,8 triệu ha và An Độ 2.2 triệu ha là ba quốc gia có diện tích dừa lớn nhất thé gid. Năm 2019, Indonesia 17,12 triệu tan, Philippines 14,76 triệu tan va An Độ 14,68 triệu tan là ba quốc gia có sản lượng dừa cao nhất chiếm hon 70% san lượng dừa trên thé giới, tiếp theo là Sri Lanka 2,47 triệu tấn, Brazil 2,33 triệu tấn, Việt Nam 1,68 triệu tan, Mexico 1,29 triệu tan và Papua New Guinea 1,19 triệu tan (FAO, 2021).1 Diện tích và san lượng dừa trên thé giới năm 2019 Quốc gia Diện tích (ha) Sản lượng Philippines 3.957 Papua New Guinea 188. Dầu dừa nguyên chất (Bawalan và Chapman 2006), được tạo ra dưới nhiệt độ thấp từ thịt dừa tươi dé giữ lại các vitamin và enzym tự nhiên của nó (Marikkar va ctv 2007) hiện đang trở nên phô biến trong ngành dược phẩm va đang chiếm lĩnh thị trường quốc tế.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ dừa tại Việt Nam Hiện nay, diện tích dừa Việt Nam tập trung tại các tỉnh Duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long.

Dừa được xếp thứ tư trong các cây công nghiệp lâu năm ở nước ta với diện tích trên 175. Trong đó, ĐBSCL chiếm gan 80% diện tích đừa cả nước với khoảng 130.000 ha; các tỉnh có điện tích trồng dừa lớn: Bến Tre (trên 72.000 ha), Trà Vinh (gần 20.000 ha), Tiền Giang (trên 14.000 ha), Vĩnh Long (trên 7. Tại Bến Tre, hiện có gần 200.000 hộ dân trồng dừa. Mặc dù sản xuất dừa vẫn còn nhỏ lẻ, chưa tập trung nhưng dừa vẫn là cây cho thu nhập chính của nhiều vùng.

Theo nghiên cứu của Viện nghiên cứu Dầu và Cây có dầu, tại các vùng trồng dừa ở Bến Tre, Trà Vĩnh, thu nhập từ cây dừa chiếm 50% thu nhập của người dân (Sở Công Thương Bến Tre, 2021).