Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu hiện trạng đất ngập nước ở huyện thái thụy tỉnh thái bình và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng đất ngập nước ở Thái Thụy, Thái Bình và đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý cho tài nguyên nước.

• Tác giả: Đỗ Xuân Thuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Yêm
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng đất ngập nước ở huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về đất ngập nước
• 1.1.1. Khái niệm đất ngập nước
• 1.1.2. Hệ thống phân loại ĐNN
• 1.1.2.1. Phân loại ĐNN trên thế giới
• 1.1.2.2. Phân loại ĐNN của công ước Ramsar
• 1.1.2.3. Hệ thống phân loại ĐNN của tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN)
• 1.1.2.4. Phân loại đất ngập nước ở Việt Nam
• 1.1.2.4.1. Công ước Ramsar và phân loại đất ngập nước của Việt Nam/ Cục Bảo vệ Môi trường
• 1.1.2.4.2. Phân loại/ Kiểm kê đất ngập nước của Lê Diên Dực (1989)
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu
• 2.2.2. Phương pháp khảo sát thực tế
• 2.2.3. Phương pháp chuyên gia
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Các yếu tố tác động tới hiệu quả và chất lượng quản lý, bảo tồn, khai thác và sử dụng đất ngập nước khu vực huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Các đặc điểm kinh tế, xã hội
• 3.1.3. Diễn biến ĐNN khu vực huyện Thái Thụy tầm nhìn đến năm 2020
• 3.1.4. Các kiểu ĐNN huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.1.5. Các dịch vụ sinh thái huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.1.6. Diễn biến ĐNN 05 xã ven biển huyện Thái Thụy tầm nhìn đến năm 2020
• 3.1.7. Định hướng sử dụng hợp lý đất ngập nước ở huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình
• 3.1.7.1. Sử dụng ĐNNVB để phát triển nuôi trồng và đánh bắt hải sản
• 3.1.7.2. Sử dụng ĐNNVB để phát triển du lịch
• 3.1.8. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng và bảo vệ đất ngập nước ở Huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình
• 3.1.8.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của việc đề xuất các giải pháp
• 3.1.8.2. Các giải pháp quản lý
• 3.1.8.3. Các giải pháp công nghệ
• 3.1.8.4. Các điều kiện cần thiết để triển khai các biện pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện trạng đất ngập nước tại Thái Thụy Thái Bình

Đất ngập nước (ĐNN) tại huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái và phát triển kinh tế địa phương. Với diện tích khoảng 5.000 ha, ĐNN tại đây không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho người dân. Tuy nhiên, hiện trạng ĐNN đang bị đe dọa bởi nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu, khai thác quá mức và ô nhiễm môi trường. Việc nghiên cứu và đánh giá hiện trạng ĐNN là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn và sử dụng hợp lý.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Thái Thụy

Huyện Thái Thụy nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Thái Bình, có bờ biển dài 27 km và nhiều cửa sông lớn. Đặc điểm tự nhiên của khu vực này bao gồm hệ sinh thái đa dạng với nhiều loại hình ĐNN như rừng ngập mặn, đầm phá và bãi triều. Kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và du lịch, tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên ĐNN.

1.2. Vai trò của đất ngập nước trong phát triển bền vững

ĐNN không chỉ cung cấp tài nguyên cho người dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học. Chúng giúp điều hòa khí hậu, bảo vệ bờ biển và cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động thực vật. Việc bảo tồn ĐNN là cần thiết để duy trì các chức năng sinh thái và phát triển bền vững cho khu vực.

II. Thách thức trong quản lý và bảo tồn đất ngập nước tại Thái Thụy

Quản lý và bảo tồn ĐNN tại Thái Thụy đang gặp nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và các hoạt động phát triển kinh tế đã dẫn đến việc khai thác tài nguyên quá mức. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến chất lượng và diện tích ĐNN. Việc thiếu quy hoạch đồng bộ và sự tham gia của cộng đồng trong quản lý ĐNN cũng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến đất ngập nước

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến chất lượng và diện tích ĐNN. Mực nước biển dâng và sự thay đổi trong lượng mưa đã làm gia tăng tình trạng ngập úng và xói mòn bờ biển, đe dọa đến sự tồn tại của các hệ sinh thái ĐNN.

2.2. Khai thác tài nguyên và ô nhiễm môi trường

Khai thác tài nguyên ĐNN cho nuôi trồng thủy sản và du lịch đang diễn ra mạnh mẽ, nhưng thiếu quy hoạch và quản lý hiệu quả. Ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt cũng làm suy giảm chất lượng nước và đa dạng sinh học trong khu vực.

III. Giải pháp bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước tại Thái Thụy

Để bảo tồn và sử dụng hợp lý ĐNN tại Thái Thụy, cần áp dụng các giải pháp quản lý bền vững. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng quy hoạch sử dụng đất, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và áp dụng công nghệ mới trong quản lý tài nguyên. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để bảo vệ ĐNN.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất ngập nước bền vững

Xây dựng quy hoạch sử dụng đất ngập nước cần dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Quy hoạch này phải đảm bảo sự cân bằng giữa khai thác tài nguyên và bảo tồn môi trường, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế địa phương.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong quản lý ĐNN. Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò và giá trị của ĐNN, từ đó khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đất ngập nước

Nghiên cứu hiện trạng và giải pháp sử dụng hợp lý ĐNN tại Thái Thụy đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các mô hình quản lý bền vững đã được áp dụng thành công, giúp cải thiện chất lượng nước và bảo tồn đa dạng sinh học. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa cho Thái Thụy mà còn có thể áp dụng cho các khu vực khác có ĐNN tương tự.

4.1. Mô hình quản lý bền vững tại Thái Thụy

Mô hình quản lý bền vững đã được triển khai tại một số xã ven biển, giúp cải thiện chất lượng nước và bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm. Mô hình này kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế, tạo ra lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các giải pháp bảo tồn và sử dụng hợp lý ĐNN đã mang lại nhiều lợi ích. Chất lượng nước được cải thiện, đa dạng sinh học được bảo tồn, và đời sống của người dân cũng được nâng cao nhờ vào các hoạt động phát triển bền vững.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho đất ngập nước tại Thái Thụy

Việc bảo tồn và sử dụng hợp lý ĐNN tại Thái Thụy là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để thực hiện các giải pháp bền vững. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, cải thiện chính sách và áp dụng công nghệ mới trong quản lý tài nguyên.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn đất ngập nước

Bảo tồn ĐNN không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn bảo vệ môi trường sống cho người dân. ĐNN có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu và cung cấp tài nguyên cho các hoạt động kinh tế.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho đất ngập nước

Định hướng phát triển bền vững cho ĐNN cần dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quản lý và bảo tồn ĐNN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đất ngập nước trên thế giới chiếm khoảng 6% diện tích bề mặt trái đất (tương đương 8,6 triệu km2) và là không gian sinh tồn của hơn 70% dân số toàn cầu sinh sống tại các dải đồng bằng ven biển. Tại Việt Nam, hệ sinh thái đất ngập nước vô cùng phong phú với diện tích ước tính xấp xỉ 5.000 ha, đóng góp khoảng 8% tổng diện tích đất ngập nước toàn Châu Á. Nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Thái Bình, huyện Thái Thụy có bờ biển dài 27 km cùng hệ thống 3 cửa sông lớn gồm sông Hóa, sông Diêm Hộ và sông Trà Lý, bồi đắp nguồn phù sa màu mỡ và tạo nên 4.583,42 ha đất ngập nước ven biển giàu tiềm năng.

Tuy nhiên, sức ép từ mật độ dân số 1.028 người/km2 cùng các hoạt động khai thác thủy sản tự do thiếu quy hoạch đang đe dọa trực tiếp đến tính bền vững của hệ sinh thái tại 5 xã ven biển gồm Thái Đô, Thái Thượng, Thụy Trường, Thụy Xuân và Thụy Hải. Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường của tác giả Đỗ Xuân Thuấn tập trung giải quyết bài toán cân bằng giữa phát triển kinh tế biển và bảo vệ 2.056,86 ha rừng ngập mặn phòng hộ. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hiện trạng, phân tích các nhân tố chi phối và đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên đất ngập nước giai đoạn 2015 - 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần bảo vệ sinh kế cho 34.777 cư dân ven biển, nâng cao mức thu nhập bình quân 27,1 triệu đồng/người/năm và giảm thiểu rủi ro thiên tai vùng đới bờ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng khung Đánh giá Hệ sinh thái Thiên niên kỷ (Millennium Ecosystem Assessment - MA) nhằm phân tích toàn diện 4 nhóm dịch vụ sinh thái: dịch vụ cung cấp (thực phẩm, thủy hải sản), dịch vụ điều tiết (chắn sóng, kiểm soát xói lở, điều hòa vi khí hậu), dịch vụ văn hóa (du lịch sinh thái Cồn Đen) và dịch vụ hỗ trợ (chu trình dinh dưỡng, bồi tụ trầm tích). Đồng thời, nghiên cứu tích hợp nguyên lý Sử dụng hợp lý theo Công ước Ramsar năm 1971 với hệ thống chuẩn hóa 42 kiểu đất ngập nước và lý thuyết Quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng (Co-management). Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên mối tương tác hữu cơ giữa 3 trụ cột: hiện trạng tự nhiên môi trường, hoạt động phát triển kinh tế xã hội và thể chế quản lý nhà nước. Năm khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Đất ngập nước ven biển, Dịch vụ hệ sinh thái, Đa dạng sinh học đới bờ, Sử dụng hợp lý tài nguyên và Quản lý thích ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa số liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê huyện Thái Thụy giai đoạn 2010 - 2014, báo cáo của Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Thái Bình và số liệu sơ cấp thu thập qua các đợt khảo sát thực địa từ năm 2014 đến 2015.

Về phương pháp phân tích chất lượng môi trường, cỡ mẫu nghiên cứu gồm 5 mẫu nước biển ven bờ được thu thập đại diện tại 5 xã ven biển (1 mẫu/xã: Thụy Trường, Thụy Hải, Thụy Xuân, Thái Thượng, Thái Đô) và đối sánh với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 10:2008/BTNMT. Phương pháp chọn mẫu theo lát cắt không gian đới bờ được áp dụng nhằm phản ánh chính xác mức độ tích tụ chất thải từ các bãi nuôi ngao và cửa sông đổ ra biển. Về phương pháp xã hội học và chuyên gia, nghiên cứu tiến hành phỏng vấn 70 hộ ngư dân bằng phiếu điều tra bán cấu trúc kết hợp tham vấn 15 chuyên gia, cán bộ thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường và Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm đối chứng đa chiều giữa dữ liệu hóa lý thực nghiệm và nhận thức sinh kế thực tế của 15.766 lao động địa phương, đảm bảo tính chuẩn xác cho các dự báo diễn biến đất ngập nước đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ sinh thái đất ngập nước Thái Thụy ghi nhận độ phong phú loài vượt trội với 469 loài thực vật có mạch thuộc 111 họ (ngành hạt kín chiếm 96,6% với 453 loài) và 191 loài thực vật ngập mặn thích nghi cao. Hệ thủy sinh vật có 492 loài thuộc 291 giống, trong đó động vật không xương sống đáy chiếm 37,2% (183 loài), cá chiếm 27,0% (133 loài) và có tới 183 loài mang giá trị kinh tế cao (chiếm 39,9%). Quần xã chim nước có 108 loài thuộc 34 họ, bao gồm các loài nguy cấp toàn cầu như Cò mỏ thìa và Bồ nông chân xám.

Thứ hai, sinh kế địa phương phụ thuộc mật thiết vào tài nguyên đất ngập nước. Tại 5 xã ven biển, lao động nông nghiệp chiếm tới 71,04% (11.200 người), trong đó lao động nuôi trồng thủy sản chiếm 31,38% (4.948 người). Giá trị sản xuất thủy sản năm 2013 đạt 122,88 tỷ đồng, chiếm 51,3% giá trị ngành nông nghiệp toàn vùng. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế khi tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo lên tới 94,1%.

Thứ ba, cơ cấu kinh tế toàn huyện chuyển dịch nhanh chóng: tổng giá trị sản xuất tăng từ 431,94 tỷ đồng năm 2010 lên 592,48 tỷ đồng năm 2013; tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 47,75% xuống 40,43%, công nghiệp - xây dựng tăng lên 35,76% và thương mại - dịch vụ đạt 23,81%.

Thứ tư, môi trường nước biển ven bờ xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng. Hàm lượng Sắt (Fe) dao động 0,2 - 0,3 mg/l (vượt ngưỡng quy chuẩn 0,1 mg/l), hàm lượng Đồng (Cu) đạt 0,03 - 0,04 mg/l và Kẽm (Zn) đạt 0,04 - 0,06 mg/l, chạm và vượt mức cho phép của QCVN 10:2008/BTNMT.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng suy giảm chất lượng nước bắt nguồn từ việc mở rộng đầm nuôi thủy sản bán thâm canh thiếu kiểm soát, kết hợp dư lượng hóa chất và nguồn thải chưa qua xử lý từ 3 nhánh sông chính. Đối sánh với bài học quản lý bãi ngao tại Vườn quốc gia Xuân Thủy (Nam Định) và ao tôm sinh thái tại đầm Thị Nại (Bình Định), Thái Thụy đang thiếu cơ chế đồng quản lý rõ ràng, khiến tài nguyên bị khai thác tự do quá mức.

Để trực quan hóa các kết luận khoa học, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột đôi so sánh biến động giá trị sản xuất các ngành giai đoạn 2010 - 2013, biểu đồ tròn phân bố 71,04% lao động nông nghiệp và biểu đồ mạng radar biểu diễn 12 thông số hóa lý nước biển so với ngưỡng giới hạn QCVN 10:2008/BTNMT. Cách thể hiện này giúp làm nổi bật mức độ vượt chuẩn của Sắt và Kẽm, hỗ trợ đắc lực cho các cấp quản lý khi xây dựng chính sách can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng bền vững đất ngập nước huyện Thái Thụy:

Thứ nhất, thiết lập cơ chế đồng quản lý tài nguyên trên toàn bộ 4.583,42 ha đất ngập nước ven biển. Ủy ban nhân dân huyện Thái Thụy chủ trì phối hợp với Chi cục Thủy sản và Ủy ban nhân dân 5 xã ven biển ban hành quy chế chia sẻ trách nhiệm và quyền lợi, đặt mục tiêu đến năm 2018 thu hút trên 80% hộ ngư dân tham gia các tổ đồng quản lý bảo vệ bãi giống ngao tự nhiên.

Thứ hai, chuyển đổi và nhân rộng mô hình nuôi thủy sản sinh thái kết hợp rừng ngập mặn. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện hướng dẫn kỹ thuật cải tạo 300 ha đầm nuôi quảng canh suy thoái sang mô hình ao tôm sinh thái trong giai đoạn 2016 - 2020, giúp giảm thiểu 35% dư lượng chất thải hữu cơ và nâng giá trị gia tăng sản phẩm lên 20 - 25%.

Thứ ba, tăng cường quan trắc và kiểm soát ô nhiễm nước biển định kỳ. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện lắp đặt 3 trạm quan trắc tự động tại cửa Diêm Hộ, Trà Lý và sông Hóa trước năm 2019, phấn đấu đưa 100% chỉ tiêu kim loại nặng Sắt, Đồng, Kẽm về dưới ngưỡng an toàn QCVN 10:2008/BTNMT vào năm 2020.

Thứ tư, đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái đới bờ gắn liền bảo vệ 2.056,86 ha rừng ngập mặn. Ban Quản lý Khu du lịch Cồn Đen liên kết với các doanh nghiệp lữ hành xây dựng 3 tuyến tour trải nghiệm rừng ngập mặn tại Thái Đô và Thụy Xuân, đặt mục tiêu đón 100.000 lượt khách/năm vào năm 2020, nâng tỷ trọng đóng góp của dịch vụ ven biển lên 28%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu khoa học thiết thực phục vụ 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và kinh tế biển (Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình, Chi cục Bảo vệ Môi trường, Ủy ban nhân dân huyện Thái Thụy và các xã ven biển). Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng trên 4.583,42 ha đất ngập nước để phân vùng không gian khai thác, phê duyệt quy hoạch sử dụng đất và xây dựng quy chế bảo vệ rừng ngập mặn.

Thứ hai, các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học thuộc chuyên ngành Khoa học Môi trường, Sinh thái học và Quản lý Đới bờ. Công trình cung cấp quy trình đánh giá 4 nhóm dịch vụ sinh thái theo chuẩn MA và bộ dữ liệu kiểm kê 492 loài thủy sinh, 469 loài thực vật đặc trưng vùng ven biển Bắc Bộ.

Thứ ba, doanh nghiệp, hợp tác xã nuôi trồng thủy sản và đơn vị kinh doanh du lịch sinh thái. Luận văn cung cấp tài liệu kỹ thuật về mô hình nuôi tôm sinh thái kết hợp rừng ngập mặn và phương án thiết kế tour du lịch Cồn Đen nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trên mỗi hecta mặt nước.

Thứ tư, các tổ chức bảo tồn thiên nhiên phi chính phủ và cộng đồng cư dân ven biển. Đề tài hỗ trợ công cụ nâng cao năng lực tự quản tài nguyên và bảo vệ quyền lợi sinh kế cho 15.766 lao động địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Đa dạng sinh học vùng đất ngập nước huyện Thái Thụy có điểm gì đặc biệt? Hệ sinh thái đất ngập nước Thái Thụy ghi nhận 469 loài thực vật có mạch, 492 loài thủy sinh vật và 108 loài chim nước quý hiếm. Đáng chú ý, khu vực sở hữu 2.056,86 ha rừng ngập mặn phòng hộ và là trạm dừng chân quốc tế của nhiều loài chim nguy cấp như Cò mỏ thìa và Bồ nông chân xám.

2. Môi trường nước biển ven bờ huyện Thái Thụy đang gặp phải cảnh báo nào? Kết quả phân tích 5 mẫu nước tại 5 xã ven biển cho thấy nồng độ kim loại nặng bắt đầu vượt chuẩn. Cụ thể, hàm lượng Sắt (Fe) đạt 0,2 - 0,3 mg/l (vượt quy chuẩn 0,1 mg/l), trong khi Đồng (Cu) và Kẽm (Zn) chạm ngưỡng cho phép theo QCVN 10:2008/BTNMT do sức ép từ nuôi trồng thủy sản.

3. Tại sao mô hình đồng quản lý được xem là giải pháp then chốt tại Thái Thụy? Đồng quản lý tạo cơ chế gắn quyền lợi và trách nhiệm của 71,04% lao động nông nghiệp với việc bảo tồn tài nguyên. Khi ngư dân được giao quyền khai thác bãi ngao hợp lý, họ sẽ chủ động bảo vệ 4.583,42 ha đất ngập nước, chấm dứt tình trạng khai thác tự do làm suy thoái tài nguyên.

4. Nuôi trồng thủy sản sinh thái mang lại lợi ích gì so với nuôi thâm canh truyền thống? Mô hình tôm sinh thái kết hợp rừng ngập mặn giúp cắt giảm 35% dư lượng chất thải hữu cơ ra môi trường đới bờ. Phương thức này vừa bảo vệ 2.056,86 ha rừng ngập mặn, vừa nâng cao 20 - 25% giá trị gia tăng sản phẩm nhờ đáp ứng tiêu chuẩn hải sản sạch trên thị trường.

5. Luận văn đề xuất định hướng phát triển du lịch sinh thái tại những địa bàn nào? Nghiên cứu định hướng phát triển không gian du lịch sinh thái trọng điểm tại bãi biển Cồn Đen thuộc xã Thái Đô và dải rừng ngập mặn xã Thụy Xuân. Đề án đặt mục tiêu xây dựng 3 tuyến tour trải nghiệm đới bờ, thu hút 100.000 lượt khách/năm vào năm 2020.

Kết luận

• Luận văn đánh giá toàn diện hiện trạng 4.583,42 ha đất ngập nước và 2.056,86 ha rừng ngập mặn tại 5 xã ven biển huyện Thái Thụy.
• Xác định hệ thống đa dạng sinh học phong phú gồm 469 loài thực vật có mạch, 492 loài thủy sinh vật và 108 loài chim nước đặc hữu.
• Cảnh báo kịp thời tình trạng ô nhiễm kim loại nặng với hàm lượng Sắt đạt 0,2 - 0,3 mg/l và Kẽm đạt 0,04 - 0,06 mg/l vượt chuẩn QCVN 10:2008/BTNMT.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi gồm đồng quản lý tài nguyên, ao tôm sinh thái, quan trắc tự động và du lịch sinh thái đến năm 2020.
• Khẳng định vai trò bảo đảm sinh kế bền vững cho 34.777 cư dân và thúc đẩy mức thu nhập bình quân vượt 27,1 triệu đồng/người/năm.

Đóng góp cốt lõi của công trình là cung cấp luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp đồng bộ chuyển từ khai thác tự do sang đồng quản lý thích ứng. Lộ trình tiếp theo cần sớm ban hành quy chế đồng quản lý bãi bồi trước năm 2018 và hoàn thiện mạng lưới quan trắc tự động trước năm 2020. Các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương hãy nhanh chóng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên đất ngập nước Thái Thụy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất ngập nƣớc (ĐNN) có mặt khắp mọi nơi trên thế giới, từ vùng ẩm nhiệt đới đến các vùng ôn đới và chiếm diện tích khoảng 6% bề mặt trái đất, nghĩa là khoảng 8,6 triệu km2. ĐNN có vai trò quan trọng đối với đời sống của các cộng đồng dân cƣ. Hiện nay, khoảng 70% dân số thế giới ở các vùng cửa sông ven biển và xung quanh các thủy vực nội địa.

ĐNN còn là nơi sinh sống của một số lƣợng lớn các loài động và thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Ở Việt Nam, ĐNN rất đa dạng với diện tích xấp xỉ 5.000 ha, chiếm khoảng 8% diện tích toàn bộ các vùng ĐNN của Châu Á. ĐNN Việt Nam gồm 2 nhóm: ĐNN nội địa và ĐNN ven biển. ĐNN ven biển phân bố rộng khắp chiều dài bờ biển Việt Nam bao gồm rừng ngập mặn (RNM), ĐNN cửa sông, bãi triều, đầm phá và vùng biển có độ nƣớc sâu không quá 6 m khi triều kiệt.

Tuy nhiên, ĐNN của thế giới cũng nhƣ tại Việt Nam đang bị suy giảm khá mạnh cả về chất và lƣợng do nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó có nguyên nhân do các tác động của các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội của con ngƣời cũng nhƣ ảnh hƣởng của các yếu tố tự nhiên. ĐNN thƣờng rất nhạy cảm với các hoạt động của con ngƣời và các tác động của thiên nhiên. Do đó, việc quản lý ĐNN một cách hợp lý, sao cho vừa sử dụng những tài nguyên của ĐNN để phục vụ cuộc sống của ngƣời dân và cho xã hội nhƣng vẫn duy trì đƣợc các chức năng và thuộc tính của ĐNN đang trở thành mối quan tâm của các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách và ban hành các quyết định liên quan đến ĐNN. Huyện Thái Thụy nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Thái Bình, là huyện giáp biển với bờ biển dài 27 km và hàng chục nghìn km2 lãnh hải, có 3 cửa sông lớn (cửa Diêm Hộ, cửa Trà Lý và cửa Lân) hàng năm đổ ra biển một lƣợng lớn phù sa, vùng biển Thái Thụy có một tiềm năng hải sản phong phú.

Khu vực ĐNN huyện Thái Thụy có vai trò hết sức quan trọng trong phát triển kinh tế địa phƣơng, bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH), bảo vệ môi trƣờng (BVMT) và phòng tránh thiên tai. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khu vực đất ngập nƣớc huyện Thái Thụy có sự đa dạng về tài nguyên; các hệ sinh thái (HST) đặc thù, sự đa dạng về thành phần loài cao. Chính vì vậy, các nguồn tài nguyên của khu vực huyện Thái Thụy đang đƣợc đẩy mạnh khai thác phục vụ phát triển kinh tế nhƣ nuôi trồng và đánh bắt thủy sản và du lịch. Tuy nhiên, hiện nay ĐNN khu vực huyện Thái Thụy đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc khai thác, sử dụng và quản lý ĐNN.

Sức ép của sự gia tăng dân số, các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội và sự suy thoái tài nguyên, môi trƣờng do khai thác quá mức đang ngày càng đe dọa nghiêm trọng đến diện tích, chức năng, giá trị và dịch vụ cũng nhƣ chất lƣợng của ĐNN tại khu vực này. ĐNN ven biển huyện Thái Thụy còn chịu nhiều tác động mạnh mẽ từ các quá trình, hiện tƣợng và tai biến thiên nhiên. Ngoài ra, việc sử dụng ĐNN trong khu vực huyện Thái Thụy cho nhiều mục đích phát triển kinh tế vẫn diễn ra manh mún, thiếu quy hoạch đồng bộ, hệ thống. Nhu cầu thực tế đặt ra đối với quản lý ĐNN cần phải có những cách tiếp cận mới, phù hợp và hiệu quả.

Bảo tồn theo cách truyền thống vẫn tỏ ra chƣa thực sự hiệu quả, thực tế cho thấy ĐDSH vẫn đang bị suy giảm; hoạt động khai thác, sử dụng ĐNN vẫn chƣa đƣợc kiểm soát một cách chặt chẽ; vai trò của các cơ quan chức năng chƣa hoạt động đủ mạnh. Khi mà hiệu quả khai thác kinh tế thấp, nhu cầu khai thác tiếp tục gia tăng trong khi tài nguyên đã suy giảm, thì các hoạt động phát triển sẽ gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trƣờng. Câu hỏi đặt ra cho việc quản lý ĐNN ở đây là làm thế nào để sử dụng ĐNN, sao cho vừa khai thác hợp lý những tài nguyên của ĐNN để phục vụ cuộc sống của ngƣời dân địa phƣơng nhƣng vẫn duy trì đƣợc các chức năng và thuộc tính của ĐNN. Việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng và bảo tồn ĐNN là cần thiết, vì vậy chúng tôi lựa chọn đề tài “ Nghiên cứu hiện trạng đất ngập nƣớc ở huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình và đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý ” góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý và khai thác tài nguyên ĐNN khu vực huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu nghiên cứu Xây dựng cơ sở khoa học cho mô hình quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên ĐNN ở huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái bình. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan, phân tích, đánh giá và hệ thống hoá các nội dung liên quan đến sử dụng và bảo tồn ĐNN trên thế giới, trong khu vực và tại Việt Nam. - Nghiên cứu, đánh giá và xác định đƣợc các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả và chất lƣợng quản lý, khai thác và sử dụng ĐNN ở huyện Thái Thụy.

- Dự báo diễn biến ĐNN tại khu vực huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. - Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng và bảo tồn ĐNN khu vực huyện Thái Thụy. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4. Ý nghĩa khoa học - Luận văn nghiên cứu các luận cứ lý thuyết và thực tiễn về sử dụng hợp lý ĐNN, các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng và hiệu quả quản lý, bảo tồn, khai thác và sử dụng tài nguyên ĐNN tại những vùng ĐNN đặc trƣng thuộc huyện Thái Thụy, trên cơ sở phân tích này đề xuất đƣợc các giải pháp sử dụng hợp lý ĐNN tại huyện Thái Thụy.

- Luận văn xác định và đánh giá sự tham gia của các bên liên quan đặc biệt là vai trò của cộng đồng địa phƣơng tại huyện Thái Thụy. Ý nghĩa thực tiễn Các giải pháp sử dụng hợp lý ĐNN có thể sử dụng là tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý địa phƣơng, góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động quản lý và bảo tồn ĐNN tại huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng I. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan về đất ngập nƣớc 1. Khái niệm đất ngập nước Đất ngập nƣớc (ĐNN) rất đa dạng, có mặt khắp mọi nơi và là cấu thành quan trọng của các cảnh quan trên mọi miền của thế giới. ĐNN đã và đang bị suy thoái và mất đi ở mức báo động, mặc dù ngày nay ngƣời ta đã nhận biết đƣợc các chức năng và giá trị to lớn của chúng (Mitsch và Gosselink, 1986&1993; Dugan, 1990; Keddy, 2000). Hiện nay, trên thế giới có khoảng 50 định nghĩa về ĐNN (Mitsch and Gosselink, 1986 & 1993; Dugan, 1990).

Nhiều tài liệu ở các nƣớc nhƣ Canada, Hoa Kỳ và Úc (Zoltai, 1979), (33 CFR323. đã định nghĩa về ĐNN theo nhiều mức độ và mục đích khác nhau. Định nghĩa về ĐNN của Công ƣớc RAMSAR (Công ước về các vùng ĐNN có tầm quan trọng quốc tế, đặc biệt như là nơi cư trú của các loài chim nước - Convention on wetland of intrenational importance, especially as waterfowl habitat) có tầm khái quát và bao hàm nhất. Theo định nghĩa này, ĐNN là: "Các vùng đầm lầy, than bùn hoặc vùng nước tự nhiên hay nhân tạo, có nước thường xuyên hay tạm thời, nước đứng hay nước chảy, nước ngọt, nước lợ hay nước mặn, kể cả các vùng nước ven biển có độ sâu không quá 6m khi thuỷ triều thấp đều là các vùng đất ngập nước" (Điều 1.Công ƣớc Ramsar, 1971).

Hệ thống phân loại ĐNN 1. Phân loại ĐNN trên thế giới a) Phân loại hiện hành của Hoa Kỳ - Kiểm kê ĐNN quốc gia Phân loại đƣợc sử dụng trong kiểm kê các ĐNN và các nơi cƣ trú nƣớc sâu của Hoa Kỳ tập trung vào mô tả các nhóm phân loại sinh thái học, sắp xếp chúng thành một hệ thống có ích đối với các nhà quản lý tài nguyên, trang bị cho các đơn vị thành lập bản đồ, và cung cấp sự đồng nhất về các khái niệm và các thuật ngữ. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Phân loại này đƣợc dựa trên tiếp cận thứ bậc giống nhau về mặt phân loại học sử dụng để nhận dạng các loại động vật, thực vật. Mức rộng nhất là hệ thống: Sự phức tạp của các ĐNN và các nơi cƣ trú nƣớc sâu mà chúng cùng có ảnh hƣởng của các nhân tố thuỷ lực, địa mạo, hóa học hay sinh học”.

Các hệ thống phụ bao gồm: 1. Ven biển Lớp ĐNN cụ thể hay nơi cƣ trú nƣớc sâu mô tả sự xuất hiện nói chung của hệ sinh thái cả dƣới dạng thực vật ƣu thế và cả kiểu dạng chất nền. Khi độ che phủ của thảm thực vật vƣợt quá 30% thì lớp thảm thực vật đƣợc sử dụng (ví dụ, ĐNN cây bụi – bụi). Nếu nhƣ chất nền bị che phủ bởi thảm thực vật nhỏ hơn 30% thì khi đó lớp chất nền đƣợc sử dụng (ví dụ nền đáy không đƣợc vững chắc).

b) Phân loại ĐNN của công ƣớc Ramsar Vào những năm đầu của thập kỷ 70, Công ƣớc Ramsar (1971) đã phân ĐNN thành 22 kiểu mà không chia thành các hệ và lớp. Trong quá trình thực hiện Công ƣớc và thực tiễn áp dụng vào các vùng và các quốc gia khác nhau, sự phân hạng này đã thay đổi. Vào năm 1994, phụ lục 2B của Công ƣớc Ramsar đã chia ĐNN thành 3 nhóm chính đó là: 1) ĐNN ven biển và biển (11 loại hình); 2) ĐNN nội địa (16 loại hình); và 3) ĐNN nhân tạo (8 loại hình) (Davis, 1994 - Ramsar Convention Bureau) với tổng cộng 35 loại hình. Cũng theo Ramsar Convention Bureau (1997a,b - 2nd edition), thì các loại hình ĐNN đã đƣợc xem xét lại và chia thành 40 kiểu khác nhau.

Trong những năm gần đây, hệ thống phân loại ĐNN đã đƣợc xem xét, chỉnh sửa, bổ sung thành 42 kiểu. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] c) Hệ thống phân loại ĐNN của tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN wetland classification, Dugan, 1999) Hệ thống phân loại này thể hiện quan điểm sinh thái phát sinh, đã hình thành các đơn vị sơ cấp và các đơn vị thứ cấp.