Cơ sở khoa học cho giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường nước biển ven bờ khu vực thành phố Hạ Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus cơ sở khoa học cho giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường nước biển ven bờ khu vực thành phố hạ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Lê Lâm Tuấn
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Cao Huần
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Cơ Sở Khoa Học Cho Giải Pháp Quản Lý Và Bảo Vệ Môi Trường Nước Biển Ven Bờ Khu Vực Thành Phố Hạ Long
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến hướng nghiên cứu của đề tài
• 1.1.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ CÁC NGUỒN TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC BIỂN VEN BỜ KHU VỰC THÀNH PHỐ HẠ LONG
• 2.1. Vị trí địa lý và vị thế trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường
• 2.2. Đặc điểm các điều kiện tự nhiên và ảnh hưởng của chúng tới môi trường nước biển ven bờ khu vực nghiên cứu
• 2.2.1. Đặc điểm địa chất - địa hình
• 2.2.2. Khí hậu - thủy, hải văn
• 2.2.3. Thổ nhưỡng
• 2.2.4. Thảm thực vật
• 2.2.5. Các quá trình tự nhiên và ảnh hưởng của chúng đến ô nhiễm môi trường nước ven bờ vịnh Hạ Long
• 2.2.6. Các quá trình tự nhiên và tai biến thiên nhiên
• 2.2.7. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và tai biến thiên nhiên đến ô nhiễm môi trường nước ven bờ Vịnh Hạ Long
• 2.3. Đặc điểm các điều kiện kinh tế - xã hội và ảnh hưởng của chúng tới môi trường nước biển ven bờ khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Dân cư, dân số và lao động
• 2.3.2. Các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên
• 2.3.3. Tình hình phát triển và phân bố các ngành kinh tế
• 2.3.4. Ảnh hưởng của hoạt động kinh tế - xã hội đến môi trường nước biển ven bờ khu vực nghiên cứu
• 2.4. Phân vùng các nguồn thải môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC BIỂN VEN BỜ THÀNH PHỐ HẠ LONG VÀ CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, BẢO VỆ
• 3.1. Diễn biến chất lượng môi trường nước ven bờ giai đoạn 2005 - 2017
• 3.1.1. Diễn biến chất lượng môi trường nước ven bờ trong giai đoạn 2005 - 2010
• 3.1.2. Diễn biến môi trường nước ven bờ trong giai đoạn 2011 - 2017
• 3.2. Chất lượng môi trường nước ven bờ khu vực nghiên cứu
• 3.2.1. Thu thập số liệu và tính toán
• 3.2.2. Đánh giá về chất lượng nước ven biển khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá tình hình quản lý môi trường và văn hóa cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường nước biển khu vực nghiên cứu
• 3.4. Định hướng và các giải pháp bảo vệ, quản lý môi trường nước biển ven bờ
• 3.4.1. Định hướng không gian bảo vệ môi trường nước biển ven bờ
• 3.4.2. Các giải pháp thích hợp trong quản lý môi trường nước biển ven bờ khu vực nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Diễn biến chất lượng môi trường nước ven bờ giai đoạn 2005 - 2017
• Phụ lục 2: Kết quả quan trắc nước biển khu vực ven bờ thành phố Hạ Long quý III năm 2017
• Phụ lục 3: Kết quả tính toán DO bão hòa trong nước biển ven bờ thành phố Hạ Long quý III năm 2017
• Phụ lục 4: Giá trị DO % bão hòa tại khu vực nghiên cứu quý III năm 2017
• Phụ lục 5: Giá trị WQIDO tại khu vực nghiên cứu quý III năm 2017
• Phụ lục 6: Kết quả tính toán chỉ số WQI các thông số thành phần quý III năm 2017
• Phụ lục 7: Biểu đồ thể hiện điểm đánh giá WQI tại 85 điểm quan trắc vùng ven biển thành phố Hạ Long

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý môi trường nước biển ven bờ Hạ Long

Môi trường nước biển ven bờ tại Hạ Long đang phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Việc quản lý và bảo vệ môi trường nước biển không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có những giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ tài nguyên nước và hệ sinh thái ven biển.

1.1. Tình hình hiện tại của môi trường nước biển ven bờ Hạ Long

Chất lượng nước biển ven bờ Hạ Long đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hoạt động khai thác, du lịch và công nghiệp. Các chỉ số ô nhiễm như coliform, kim loại nặng và dầu mỡ đang gia tăng, đe dọa đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

1.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường nước biển

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nước biển. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động bảo vệ môi trường sẽ giúp nâng cao nhận thức và tạo ra những thay đổi tích cực.

II. Các thách thức trong quản lý môi trường nước biển ven bờ Hạ Long

Quá trình phát triển kinh tế tại Hạ Long đã tạo ra nhiều áp lực lên môi trường nước biển. Các thách thức này bao gồm ô nhiễm từ hoạt động du lịch, khai thác tài nguyên và sự gia tăng dân số. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức này là rất cần thiết.

2.1. Ô nhiễm từ hoạt động du lịch

Hoạt động du lịch tại Hạ Long đã tạo ra một lượng lớn chất thải và ô nhiễm. Các khu vực đông đúc khách du lịch thường xuyên gặp phải tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường.

2.2. Tác động của khai thác tài nguyên

Khai thác tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là than và khoáng sản, đã dẫn đến ô nhiễm nước biển. Các chất thải từ quá trình khai thác này không chỉ làm giảm chất lượng nước mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái ven biển.

III. Phương pháp quản lý hiệu quả môi trường nước biển ven bờ Hạ Long

Để quản lý hiệu quả môi trường nước biển ven bờ, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc xây dựng các chính sách quản lý bền vững sẽ giúp bảo vệ tài nguyên nước và hệ sinh thái.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong quản lý môi trường

Công nghệ xử lý nước thải và giám sát môi trường là những công cụ quan trọng trong quản lý môi trường nước biển. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái.

3.2. Chính sách quản lý tổng hợp vùng bờ

Chính sách quản lý tổng hợp vùng bờ cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và sự tham gia của cộng đồng. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ môi trường nước biển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hạ Long

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong quản lý môi trường nước biển ven bờ Hạ Long đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường đã giúp cải thiện chất lượng nước và bảo vệ hệ sinh thái.

4.1. Kết quả quan trắc chất lượng nước biển

Kết quả quan trắc cho thấy sự cải thiện đáng kể về chất lượng nước biển sau khi áp dụng các biện pháp quản lý. Các chỉ số ô nhiễm đã giảm, cho thấy hiệu quả của các giải pháp bảo vệ môi trường.

4.2. Mô hình cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường

Mô hình cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường đã được triển khai thành công tại Hạ Long. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động bảo vệ môi trường đã tạo ra những thay đổi tích cực và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho môi trường nước biển ven bờ Hạ Long

Việc quản lý và bảo vệ môi trường nước biển ven bờ Hạ Long là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường nước biển không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức là rất cần thiết để đạt được mục tiêu này.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cho Hạ Long cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và sự tham gia của cộng đồng. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực ven biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi là nơi sinh sống của hơn 50% dân số toàn cầu và tập trung phần lớn các hoạt động kinh tế hàng hải. Tuy nhiên, theo đánh giá từ các tổ chức bảo tồn biển quốc tế, có tới 60% đến 70% tổng tải lượng chất ô nhiễm trên biển bắt nguồn trực tiếp từ các hoạt động trên đất liền. Tại tỉnh Quảng Ninh, thành phố Hạ Long sở hữu vị trí chiến lược với 50 km đường bờ biển, diện tích tự nhiên 27.195,03 ha, cùng hệ thống cảnh quan độc đáo của Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long. Dù vậy, khu vực này đang chịu áp lực rất lớn từ quá trình đô thị hóa với tỷ lệ dân thành thị đạt trên 90%, mật độ dân số chạm mức 825 người/km2 và hoạt động khai thác than quy mô lớn chiếm trữ lượng 1,2 tỷ tấn (tương đương 14% tổng trữ lượng than toàn tỉnh).

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là sự suy giảm chất lượng môi trường nước ven bờ do nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý triệt để, hoạt động bến cảng, du lịch và quá trình xói mòn đất đá từ các khai trường mỏ than lộ thiên. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác lập cơ sở khoa học dựa trên việc nhận diện các nguồn thải, đánh giá diễn biến chất lượng nước biển và phân tích năng lực quản lý của cơ quan chức năng cùng sự tham gia của cộng đồng. Phạm vi không gian nghiên cứu trải dài qua 11 phường ven bờ như Bãi Cháy, Tuần Châu, Hùng Thắng, Hồng Hải, Hà Tu, Hà Phong và mở rộng ra ngoài khơi đến phạm vi 3 hải lý. Chuỗi số liệu phân tích được thu thập liên tục trong giai đoạn 2005 - 2017. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp hệ thống luận cứ thực nghiệm và bản đồ phân vùng chức năng giúp kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái biển ven bờ và phục vụ trực tiếp cho chiến lược tăng trưởng xanh của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tiếp cận hệ thống và tổng hợp (Systemic and Integrated Approach) trong khoa học địa lý môi trường. Theo đó, đới bờ được nhìn nhận là một thể tổng hợp tự nhiên - kinh tế - xã hội mở, nơi các thành phần tự nhiên, dòng chảy vật chất và hoạt động nhân sinh tương tác qua lại mật thiết. Bên cạnh đó, nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết Quản lý tổng hợp vùng bờ (Integrated Coastal Zone Management - ICZM) và nguyên lý Phát triển bền vững theo Tuyên bố Rio-92 và Tuyên bố Johannesburg 2002.

Khung lý thuyết của đề tài làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Vùng biển ven bờ: Vùng nước biển tính từ ngấn nước triều thấp nhất trung bình nhiều năm ra ngoài khơi đến giới hạn 03 hải lý (khoảng 5,5 km) theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 10-MT:2015/BTNMT.
• Ô nhiễm môi trường nước biển: Sự biến đổi tiêu cực về tính chất lý, hóa, sinh học của nước biển vượt ngưỡng quy chuẩn kỹ thuật, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và sinh quyển.
• Sức tải môi trường nước: Khả năng tiếp nhận chất ô nhiễm của thủy vực mà không làm biến đổi vượt quá quy chuẩn chất lượng nước biển quy định.
• Chỉ số chất lượng nước (WQI - Water Quality Index): Công cụ toán học tích hợp nhiều thông số hóa lý thành một giá trị định lượng đơn nhất phản ánh mức độ sạch và khả năng sử dụng của nguồn nước.

Phương pháp nghiên cứu

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 85 điểm quan trắc được bố trí phủ khắp vùng biển ven bờ thành phố Hạ Long và khu vực Vịnh Cửa Lục (như Cảng B12, Cảng Cái Lân, Cống Bãi Cháy, Làng chài Cửa Vạn, Đảo Titop...). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp lưới không gian đồng đều, ưu tiên các khu vực xung yếu chịu tác động mạnh từ nguồn thải điểm (cống xả, bến cảng, bãi thải than) và nguồn thải diện (khu dân cư, bãi cát ngập triều).
• Nguồn dữ liệu và thời gian thu thập: Dữ liệu quan trắc định kỳ trong suốt 13 năm (2005 - 2017) của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long kết hợp các đợt khảo sát lấy mẫu đối chứng tại hiện trường vào quý III năm 2017.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Luận văn phân tích 09 thông số chất lượng nước chủ chốt gồm pH, TSS, Độ đục, DO, COD, BOD, NH4+, Coliform và PO43-. Phương pháp tính toán chỉ số WQI tổng hợp theo mô hình của Phạm Thị Minh Hạnh (2009) được lựa chọn vì tính tương thích cao với điều kiện thủy hải văn nhiệt đới gió mùa tại Việt Nam. Đồng thời, phần mềm MapInfo Professional 12.0 được sử dụng để phân tích không gian và thành lập bản đồ phân vùng chất lượng nước, giúp trực quan hóa bức tranh ô nhiễm phục vụ ra quyết định quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lượng bồi tích cơ học từ các bãi thải khai thác than gây bồi lắng đáy vịnh ở mức báo động. Vịnh Cửa Lục mỗi năm tiếp nhận khoảng 556,82 nghìn tấn vật liệu xói mòn từ toàn bộ lưu vực, trong đó riêng các bãi thải mỏ đóng góp 443,03 nghìn tấn (chiếm tới 79,56% tổng lượng bùn cát). Chỉ có 33,30 nghìn tấn bùn cát được thủy triều vận chuyển ra ngoài khơi, dẫn đến lượng trầm tích tích tụ ròng trong lòng vịnh lên đến 523,52 nghìn tấn mỗi năm, làm nông hóa nhanh luồng lạch cảng Cái Lân.

Thứ hai, chu kỳ trao đổi nước kém khiến chất ô nhiễm lưu cữu dài ngày. Thời gian lưu nước trong Vịnh Cửa Lục kéo dài khoảng 6 tháng và tại Vịnh Bái Tử Long lên tới 6 năm. Điều này làm giảm đáng kể khả năng tự làm sạch của vùng nước. Nồng độ chất rắn lơ lửng (TSS), dầu mỡ khoáng và amoni tại các cửa xả ven bờ Hà Phong, Hà Tu và cống thoát nước Bãi Cháy thường xuyên vượt quy chuẩn QCVN 10-MT:2015/BTNMT từ 1,5 đến 3,2 lần, nhất là sau các trận mưa lớn trên 200 mm.

Thứ ba, sự phân hóa chỉ số WQI theo không gian thể hiện rõ rệt. Kết quả tính toán WQI tại 85 trạm quan trắc phân chia vùng biển ven bờ thành các cấp chất lượng khác biệt: các khu vực gần bờ, ven cống xả đô thị và cảng than Nam Cầu Trắng có WQI ở mức Trung bình và Kém (điểm WQI dưới 50), trong khi các vùng nước xa bờ như Đảo Titop, Đầu Gỗ đạt mức Tốt và Rất tốt (WQI trên 80).

Thứ tư, suy giảm nghiêm trọng các hệ sinh thái nhạy cảm. Thảm cỏ biển từ trạng thái phân bố rộng trước năm 1985 nay chỉ còn 5 loài sót lại với diện tích manh mún. Diện tích bãi triều rạn đá quanh các đảo chỉ còn khoảng 30 ha, và độ che phủ rừng toàn thành phố năm 2017 chỉ đạt 24,58%, tạo áp lực nặng nề lên nguồn lợi thủy sản và 507 loài thực vật bậc cao ghi nhận trong khu vực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy thoái chất lượng nước là sự cộng hưởng giữa địa hình dốc với lượng mưa lớn trung bình 1.800 - 2.000 mm/năm. Khi xảy ra mưa bão, nước mưa rửa trôi lượng lớn kim loại nặng (Fe, Mn, Pb, As) và các hợp chất sunphít từ các bãi khai thác than lộ thiên xuống sông Diễn Vọng, sông Trới rồi đổ ra vịnh.

Trong báo cáo, diễn biến ô nhiễm được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường thể hiện xu thế nồng độ TSS, DO, Coliform giai đoạn 2011 - 2017 và bảng ma trận chuyển đổi trọng số WQI cho 85 điểm quan trắc. Khi so sánh với các nghiên cứu vùng cửa sông quốc tế, hiện tượng phú dưỡng cục bộ và ô nhiễm dầu khoáng tại Hạ Long có nét tương đồng với các vùng cảng công nghiệp châu Á, nhưng mức độ bồi lắng bùn than mang tính đặc thù cao, đòi hỏi mô hình quản trị đới bờ chuyên biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

• Kiểm soát nguồn thải mỏ: Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam chủ trì nâng cấp 100% các trạm xử lý nước thải mỏ tại Hà Tu, Hà Lầm đạt quy chuẩn xả thải trước năm 2025, xây dựng đê kè chắn đất đá tại các bãi thải để cắt giảm tối thiểu 60% lượng bùn cát xói mòn trôi vào vịnh Cửa Lục.
• Thiết lập mạng lưới quan trắc tự động: Ủy ban nhân dân thành phố Hạ Long phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường lắp đặt hệ thống 15 trạm quan trắc nước biển tự động, truyền dữ liệu thời gian thực trước năm 2023, nhằm phát hiện và cảnh báo sớm các sự cố tràn dầu và hiện tượng suy giảm DO dưới ngưỡng 4 mg/L.
• Phục hồi hệ sinh thái bảo vệ bờ: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng các phường ven biển trồng mới 150 ha rừng ngập mặn tại Đại Yên, Tuần Châu và phục hồi 20 ha thảm cỏ biển trong giai đoạn 2021 - 2026, đưa tỷ lệ che phủ rừng toàn thành phố vượt mốc 25,5%.
• Hoàn thiện cơ chế kinh tế và tài chính: Ban Quản lý Vịnh Hạ Long trích tối thiểu 15 tỷ đồng mỗi năm từ nguồn thu phí tham quan để hỗ trợ các hợp tác xã ngư dân tham gia thu gom rác thải trôi nổi, di dời 100% nhà bè nuôi trồng thủy sản không đúng quy hoạch ra khỏi vùng lõi di sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở TN&MT Quảng Ninh, UBND TP Hạ Long): Ứng dụng bản đồ phân vùng nguồn thải và cơ sở dữ liệu WQI để thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và quy hoạch không gian vùng bờ biển.
• Ban Quản lý Vịnh Hạ Long và các khu bảo tồn: Khai thác số liệu bồi lắng 523,52 nghìn tấn/năm và hiện trạng đa dạng sinh học để điều chỉnh kế hoạch bảo tồn 10 hệ sinh thái đặc thù của di sản thiên nhiên thế giới.
• Doanh nghiệp ngành than, cảng biển và du lịch: Sử dụng các hướng dẫn kỹ thuật về kiểm soát xói mòn và quy trình xử lý nước thải để xây dựng phương án sản xuất sạch hơn, giảm thiểu nguy cơ bị xử phạt môi trường.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Môi trường: Tiếp cận bộ phương pháp luận kết hợp GIS với chỉ số WQI và chuỗi số liệu thực nghiệm 13 năm (2005 - 2017) phục vụ nghiên cứu đới bờ.

Câu hỏi thường gặp

• Chỉ số WQI trong luận văn phản ánh chất lượng nước biển ven bờ Hạ Long như thế nào? Chỉ số WQI tích hợp 09 thông số hóa lý quan trắc tại 85 vị trí. Kết quả cho thấy vùng nước ven bờ thuộc các phường Hà Tu, Hà Phong và cống xả Bãi Cháy có chất lượng ở mức Kém và Trung bình, trong khi vùng biển ngoài khơi đạt mức Tốt và Rất tốt theo thang phân loại môi trường nước biển.

• Hoạt động khai thác than đóng góp bao nhiêu phần trăm vào hiện tượng bồi lắng vịnh Cửa Lục? Theo số liệu tính toán trong luận văn, các bãi thải than đóng góp tới 443,03 nghìn tấn trong tổng số 556,82 nghìn tấn vật liệu xói mòn hàng năm đổ vào Vịnh Cửa Lục, tương đương 79,56% tổng lượng bồi tích cơ học tiếp nhận.

• Thời gian lưu nước của Vịnh Hạ Long ảnh hưởng thế nào đến quá trình tích tụ ô nhiễm? Thời gian trao đổi nước tại Vịnh Cửa Lục là 6 tháng và Vịnh Bái Tử Long lên tới 6 năm. Chu kỳ lưu nước kéo dài khiến các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy và kim loại nặng không kịp pha loãng, gây lắng đọng đáy vịnh.

• Bản đồ phân vùng nguồn thải bằng GIS MapInfo 12.0 đem lại lợi ích gì? Phần mềm MapInfo 12.0 giúp liên kết dữ liệu không gian của 27.195,03 ha diện tích tự nhiên với các nguồn thải điểm và diện, hỗ trợ khoanh vùng chính xác các khu vực nhạy cảm môi trường để áp dụng giải pháp quản trị riêng biệt.

• Cộng đồng địa phương đóng vai trò gì trong quản lý môi trường nước biển ven bờ? Với quy mô dân số 175.212 người và mật độ 825 người/km2, sự tham gia của các tổ chức cộng đồng tại các làng chài (Cửa Vạn, Vông Viêng) giúp giám sát xả thải và bảo vệ hơn 30 ha rạn đá ven bờ hiệu quả hơn.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng cơ sở dữ liệu thực nghiệm toàn diện từ 85 điểm quan trắc chất lượng nước biển ven bờ thành phố Hạ Long trong giai đoạn 13 năm (2005 - 2017).
• Nghiên cứu chứng minh nguồn thải lục địa là nguyên nhân cốt lõi, trong đó bãi thải than cung cấp 443,03 nghìn tấn bùn cát mỗi năm, gây bồi lắng ròng 523,52 nghìn tấn tại Vịnh Cửa Lục.
• Đề tài ứng dụng thành công chỉ số WQI và công nghệ GIS để xây dựng bản đồ phân vùng không gian bảo vệ môi trường nước biển ven bờ theo chuẩn khoa học hiện đại.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp công trình và phi công trình đồng bộ, gắn liền với mục tiêu nâng độ che phủ rừng lên trên 25,5% và xử lý 100% nước thải mỏ than.
• Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần nhanh chóng ứng dụng khung phân vùng không gian của luận văn vào thực tiễn quy hoạch vùng bờ để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững vịnh di sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến hướng nghiên cứu của đề tài 1. Trên thế giới Tại Hội nghị Liên hiệp quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED) đã nhấn mạnh bảo vệ môi trường biển và ven biển để đảm bảo sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên là nhiệm vụ hàng đầu chương trình hành động (Chương trình Nghị sự 21).

heo đó, các uốc gia ven biển sẽ “cam kết quản lý tổng hợp và phát triển bền vững vùng ven biển và môi trường biển quốc gia trong phạm vi chủ quyền của mình”. Hội nghị cũng chỉ rõ tầm quan trọng của các chính sách quản lý và bảo vệ môi trường trong các quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của từng quốc gia (Eric, 2010). Trong bối cảnh biến đổi khí hậu như hiện nay, vùng ven biển đang đứng trước nguy cơ chịu nhiều tác động tiêu cực và suy thoái nghiêm trọng, nhưng thực tiễn quản lý, quy hoạch các không gian ven biển vẫn chưa đảm bảo được hài hoà các mục tiêu vừa phát triển kinh tế vừa đảm bảo tôn trọng và gìn giữ các giá trị sinh thái (Lawal, 2014). Xuất phát từ mục tiêu phát triển bền vững, các nghiên cứu xây dựng cơ sở khoa học cho quản lý và bảo vệ môi trường trong quy hoạch lãnh thổ được áp dụng trong hàng loạt các nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất, quản lý không gian ven biển, phát triển đô thị, công nghiệp, du lịch, kiểm soát ô nhiễm môi trường và hạn chế những tác động tiêu cực của thiên tai.

Nghiên cứu về quản lý và giám sát môi trường nước biển ven bờ Quản ượng rác thải được xem là một vấn đề quan trọng để tối ưu hóa hoạt động quản lý trong bối cảnh những tác động của các hoạt động từ con người đến khu vực này ngày càng gia tăng. Năm 2011, nghiên cứu về đánh giá rủi ro tích hợp cho việc quản lý của rác thải ven biển của Apitz và cộng sự đưa ra các giải pháp và chiến ược quản lý vùng ven biển trên cơ sở đánh giá và uản ượng rác thải do con người sử dụng, cũng như các tác động của chúng tới hệ sinh thái tự nhiên. Giám sát điều kiện môi trường vùng ven biển là rất cần thiết trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu và hỗ trợ quản lý giảm nhẹ thiệt hại từ thiên tai và biến đổi khí hậu. Hệ thống giám sát môi trường (Remote Environmental Monitoring System R.S) được sử dụng để đo từ xa các thông số được cài đặt cho ưu vực ven biển trong nghiên cứu của Margonia và Aris (2010).

Các thông số dữ liệu điện tử được theo dõi hàng ngày như độ cao mức nước, độ mặn, nồng độ oxy hòa tan, nhiệt độ nước và nhiệt độ không khí. Đây à một công cụ hữu ích hỗ trợ quản lý vùng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ven biển trước các tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu. Nghiên cứu cũng nêu lên sự cần thiết của việc giám sát thời gian thực có thể ngăn ngừa các tai biến thiên nhiên và thảm họa, được xem như một hệ thống áo động để ngăn chặn các mối nguy hiểm môi trường cho chính quyền địa phương. Gần đây, nghiên cứu của Senior (2017) đề cập đến các vấn đề xói lở, bồi tụ trong quản lý ven biển.

Hệ thống Thông tin giám sát môi trường (eMISK), kết hợp với hệ thống thôn tin địa (GIS) được thiết lập nhằm tạo ra cơ sở dữ liệu cho truy cập, phân tích các thông tin và diễn biến chất ượng môi trường. Cơ sở dữ liệu này được công khai rộng rãi nhằm phục vụ cho việc đánh giá, kiểm tra chất ượng môi trường và xây dựng kế hoạch quản lý thích hợp. Jin và nnk (2009) thực hiện nghiên cứu mối quan hệ giữa BOD5 và COD trong môi trường nước ven biển với hệ thống đo nhanh. Mục tiêu của nghiên cứu là thiết lập mô hình được mối quan hệ giữa các yếu tố này và có thẻ dự đoán được giá trị BOD5 trên sông Dongbao.

Ngoài các nghiên cứu chú trọng tập trung đến các chỉ số môi trường (như pH, độ mặn, độ oxy hòa tan.), một số khác đề cập đến chỉ số kinh tế - xã hội (ví dụ như chi phí àm sạch môi trường, chi phí bị mất từ việc đóng cửa bãi biển, số ượng các điểm du lịch công cộng.) một cách riêng lẻ (Areti và nnk, 2017). Mỗi hệ sinh thái ven biển có đặc tính vật riêng và hướng tới các mục tiêu quản lý khác nhau. Một phương pháp thống nhất để kết nối một cách công bằng các hoạt động của con người với những đánh giá về sức khỏe của hệ sinh thái tự nhiên được xác định trong nghiên cứu “Một giao thức quản lý tích hợp cho kết nối ưu tiên con người với sức khỏe hệ sinh thái trong ven biển Neponset” (2012) của Kim và nnk. Nghiên cứu điều tra về các chỉ số môi trường và kinh tế xã hội trong hệ sinh thái đô thị ven biển, áp dụng một giao thức phổ biến để lựa chọn các chỉ số môi trường và kinh tế - xã hội, từ đó đo ường sức khỏe hệ sinh thái vùng ven biển trên cơ sở sự tham gia của các bên liên quan trong việc hỗ trợ ra quyết định.

Nghiên cứu ước đầu đề cập đến sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng chính sách quản lý vùng ven biển. Phát triển ven biển bền vững là quá trình phát triển kinh tế nhưng vẫn tôn trọng môi trường, giữ gìn giá trị sinh thái (Lawal và nnk, 2014), nỗ lực xây dựng cuộc sống tốt hơn nhưng vẫn cân bằng các nguồn lực tại đây (Beat ey và nnk, 1994). Để àm được điều này các nghiên cứu cần được xây dựng trên cách tiếp cận tổng hợp các điều kiện, nhìn nhận một cách tổng uát, đa ngành. Do đó, tiếp cận hệ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thống và tổng hợp trở thành cách tiếp cận chính trong quản lý bền vững vùng cửa sông ven biển.

Để quản lý hiệu quả các ven biển, trước khi tiến hành xây dựng các kế hoạch và chương trình uản lý cấp quốc gia hoặc địa phương, những nghiên cứu về đặc trưng tự nhiên và phân vùng chất ượng môi trường để tạo cơ sở dữ liệu nền. rên cơ sở những dữ liệu này kết hợp với quá trình phân tích điều kiện kinh tế - xã hội - môi trường, phân tích chi phí lợi ích của các hoạt động phát triển để có phương án quy hoạch hiệu quả. Nghiên cứu về phân vùng chất lượng nước ven bờ Trong nghiên cứu của Karamouz và nnk (2004) trình bày kết quả phân vùng chất ượng nước dựa trên giá trị WQI (Water Qua ity Index) đối với hệ thống sông Karoon và Dez. Kết quả phân vùng còn có sự kết hợp của các lý thuyết tập mờ (fuzzy) trong xây dựng thang đánh giá.

Cũng theo hướng trên, Shams và nnk (2014) phân vùng chất ượng nước dựa trên kết hợp WQI, Wilcox và hệ thông tin địa lý. Fu iang và nnk (2017) đề xuất phương pháp phân vùng chất ượng nước thành các đơn vị kiểm soát chất ượng môi trường nước. Dựa trên phương pháp này, ưu vực sông Dương ử được chia thành 568 đơn vị với tổng diện tích 1,91 triệu km2. Các đơn vị kiểm soát cơ bản này được sử dụng àm đơn vị cơ sở trong phân tích hiện trạng chất ượng nước, xem xét nguồn ô nhiễm và tác động của hoạt động kinh tế.

Kerachian (2017) đề xuất phương pháp phân vùng chất ượng nước dựa trên chỉ số WQI. Các tác động tổng hợp từ tự nhiên và hoạt động của con người được xem xét đồng thời trong quá trình phân vùng. Các chỉ số về chất ượng được thể hiện trên bản đồ phân vùng đồng thời trên bản đồ tổng hợp phương pháp phân tích phân cấp (AHP) và các lý thuyết tập mờ cũng được kết hợp. Kung và nnk (2018) đề xuất một chỉ số chất ượng để đánh giá chất ượng nước và cho thấy phân tích phân cụm mờ có thể à được sử dụng như một bổ sung hoặc một thay thế cho các phương pháp định ượng phổ biến trong chất ượng nước đánh giá, đặc biệt khi điểm WQI gần với ngưỡng giữa điều kiện ình thường và bất thường.

Vùng biển ven biển tạo thành một vùng chuyển tiếp giữa đất liền và biển khơi. Các uá trình vật lý chuyên sâu ở ngã ba biển và biển mở là chịu trách nhiệm cải tiến vật liệu và năng ượng ở đó. Chất ượng cao của nguồn nước, chất dinh dưỡng và chất hữu cơ từ đất cùng với tính sẵn có của ánh sáng xuống đáy iển ở các vùng nông làm cho vùng ven biển năng suất cao và dễ bị tổn thương do sự phú dưỡng (Larsson và cộng sự, 2015). Artioli và nnk (2015) xem xét đến quá trình ô 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiễm nước ven bờ do nước thải từ hoạt động trên các cửa sông lớn.

Gibbs et al. (2006) sử dụng dữ liệu viễn thám để đề xuất phương pháp phân vùng chất ượng nước ven biển, xác định chất ượng các vùng nước và quá trình lan truyền chất ô nhiễm trong nước biển. Như vậy, qua các công trình nghiên cứu được tổng quan có thể thấy cơ sở khoa học cho quản lý và bảo vệ môi trường nước biển ven bờ đã được nghiên cứu theo nhiều hướng và tiếp cận khác nhau. Phần lớn đều tập trung vào phân tích hiện trạng chất ượng nước, phân vùng, tích hợp các phương pháp toán, hệ thông tin địa lý (GIS) phục vụ quá trình xây dựng chính sách quy hoạch và quản lý, bảo vệ môi trường ven biển hiệu quả.

Trong nước Tại Việt Nam, vùng ven iển à vùng sản xuất năng suất cao với các hẹ sinh thái tiêu iểu nhu đảo, cửa sông, đầm phá, vũng, vịnh, rừng ngạp mạn, rạn san hô và thảm cỏ iển. ài nguyên thiên nhiên và nhân van vùng ờ iển phong phú và đa dạng cho phép phát triển nhiều ĩnh vực kinh tế uan trọng nhu giao thông - cảng biển, nông lâm nghiẹp, ngu nghiẹp, diêm nghiẹp, công nghiẹp, khoáng sản, du ịch - dịch vụ. Đây à vùng có nhiều khu ảo tồn thiên nhiên có giá trị và cũng à vùng tạp trung dân số có mạt đọ cao. Các tác động của con người trong uá trình phát triển nền kinh tế đã gây nhiều ảnh huởng tiêu cực đến tài nguyên và môi truờng vùng ờ iển.

ác đọng của iến đổi khí hạu gần đây cũng àm gia tang thiên tai và sự cố môi truờng ên khu vực các vùng cửa sông nhạy cảm.