Nghiên cứu thực trạng và giải pháp quản lý môi trường khu vực Vịnh Hạ Long

Luận văn thạc sĩ HUS phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý môi trường khu vực vịnh Hạ Long, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

• Tác giả: Ngô Mạnh Đạt
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Mạnh Khải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý môi trường khu vực Vịnh Hạ Long
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Nội dung luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 1.2. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.2.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên khu vực Vịnh Hạ Long
• 1.2.2. Điều kiện kinh tế, xã hội khu vực Vịnh Hạ Long
• 1.2.3. Các nguy cơ suy thoái môi trường Vịnh Hạ Long do áp lực phát triển
• 1.2.3.1. Nguy cơ đục nước, bùn hóa và nông hóa đáy vịnh
• 1.2.3.2. Nguy cơ tai biến môi trường
• 1.2.3.3. Nguy cơ khai thác quá mức và khai thác hủy hoại nguồn lợi
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Quan điểm và cách tiếp cận của đề tài
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu chung
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Diễn biến chất lượng môi trường khu vực Vịnh Hạ Long và vai trò của công tác quản lý, bảo vệ môi trường
• 3.1.1. Diễn biến chất lượng môi trường Vịnh Hạ Long
• 3.1.2. Nguy cơ gây ô nhiễm và suy thoái môi trường Vịnh Hạ Long
• 3.1.3. Hiện trạng công tác quản lý môi trường Vịnh Hạ Long
• 3.1.4. Những tồn tại trong công tác quản lý, bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long
• 3.2. Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường khu vực Vịnh Hạ Long
• 3.2.1. Giải pháp chung
• 3.2.2. Các nhóm giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường khu vực Vịnh Hạ Long đến năm 2030
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý môi trường Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long, một trong những kỳ quan thiên nhiên thế giới, đang phải đối mặt với nhiều thách thức về môi trường. Việc quản lý môi trường tại đây không chỉ cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái mà còn để duy trì giá trị du lịch và phát triển bền vững. Giải pháp quản lý môi trường cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn địa phương.

1.1. Đánh giá hiện trạng môi trường Vịnh Hạ Long

Hiện trạng môi trường Vịnh Hạ Long đang bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như ô nhiễm nước, chất thải từ du lịch và khai thác tài nguyên. Các nghiên cứu cho thấy nồng độ ô nhiễm trong nước biển và không khí đang gia tăng, đe dọa đến đa dạng sinh học và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tầm quan trọng của bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ các hoạt động kinh tế và du lịch.

II. Các thách thức trong quản lý môi trường Vịnh Hạ Long

Quản lý môi trường tại Vịnh Hạ Long gặp nhiều thách thức lớn. Sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế đã tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên thiên nhiên. Các vấn đề như ô nhiễm nước, suy thoái đa dạng sinh học và khai thác tài nguyên không bền vững đang trở thành những vấn đề cấp bách.

2.1. Ô nhiễm nước và chất thải

Ô nhiễm nước tại Vịnh Hạ Long chủ yếu đến từ chất thải sinh hoạt và công nghiệp. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nồng độ chất ô nhiễm trong nước biển vượt quá giới hạn cho phép, ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển và sức khỏe con người.

2.2. Khai thác tài nguyên không bền vững

Khai thác tài nguyên thiên nhiên như than đá và hải sản đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, dẫn đến suy giảm nguồn lợi và làm tổn hại đến môi trường. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn để đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Giải pháp quản lý môi trường hiệu quả cho Vịnh Hạ Long

Để bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long, cần áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường công tác quản lý chất thải, bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển du lịch bền vững.

3.1. Tăng cường quản lý chất thải

Cần xây dựng hệ thống quản lý chất thải hiệu quả, bao gồm thu gom, xử lý và tái chế chất thải. Việc áp dụng công nghệ xanh trong xử lý chất thải sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

3.2. Bảo vệ đa dạng sinh học

Bảo vệ các hệ sinh thái và loài động thực vật quý hiếm là rất quan trọng. Cần có các chương trình bảo tồn và phục hồi môi trường tự nhiên để duy trì sự đa dạng sinh học tại Vịnh Hạ Long.

3.3. Phát triển du lịch bền vững

Du lịch bền vững cần được khuyến khích để giảm thiểu tác động đến môi trường. Các hoạt động du lịch nên được tổ chức theo hướng bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các giải pháp quản lý môi trường đã được áp dụng tại Vịnh Hạ Long và đã đạt được một số kết quả tích cực. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và sự tham gia của các bên liên quan là rất quan trọng trong quá trình này.

4.1. Kết quả từ các dự án bảo vệ môi trường

Nhiều dự án bảo vệ môi trường đã được triển khai và đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Các dự án này cần được mở rộng và nhân rộng.

4.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Các hoạt động giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường cần được tăng cường để nâng cao ý thức của người dân.

V. Kết luận và tương lai của quản lý môi trường Vịnh Hạ Long

Quản lý môi trường Vịnh Hạ Long là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và doanh nghiệp để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này.

5.1. Tương lai của Vịnh Hạ Long

Với những giải pháp quản lý hiệu quả, Vịnh Hạ Long có thể trở thành một mô hình phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị di sản thiên nhiên.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách quản lý

Cần xây dựng các chính sách quản lý môi trường đồng bộ và hiệu quả, đảm bảo sự tham gia của tất cả các bên liên quan trong quá trình bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long sở hữu 1.969 hòn đảo lớn nhỏ với 95% là đảo đá vôi, trong đó vùng lõi di sản thế giới có diện tích 434 km2 gồm 775 đảo mang giá trị ngoại hạng toàn cầu về địa chất, địa mạo và cảnh quan. Tuy nhiên, sự bùng nổ của các hoạt động kinh tế, khai thác khoáng sản và dịch vụ du lịch với hơn 504 tàu du lịch hoạt động thường xuyên đang tạo ra sức ép nặng nề lên môi trường vịnh. Mỗi ngày, khu vực này tiếp nhận một lượng chất thải khổng lồ từ lưu vực ven bờ đổ ra, ước tính khoảng 7.100 kg trầm tích lơ lửng, 6.050 kg photpho tổng số và 15.520 kg nitơ tổng số. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn gay gắt giữa bảo tồn di sản thiên nhiên thế giới và tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng tại dải ven biển Hạ Long - Cẩm Phả. Luận văn đặt ra mục tiêu tổng hợp, đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường đất, nước, không khí, đồng thời xác định các nguồn gây áp lực và đề xuất hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào vùng lõi di sản cùng khu vực ven bờ thuộc thành phố Hạ Long và Cẩm Phả trong giai đoạn quan trắc chuyên sâu từ năm 2011 đến năm 2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đóng góp cơ sở dữ liệu để kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô với tỷ lệ bao phủ sống đạt từ 24% đến 68%, hướng tới phát triển du lịch bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Quản lý Tổng hợp Vùng bờ kết hợp quan điểm Hệ thống Sinh thái - Nhân văn nhằm xem xét toàn diện mối tương tác giữa các hợp phần tự nhiên và hoạt động kinh tế - xã hội. Mô hình nghiên cứu phân tích dòng luân chuyển vật chất và năng lượng từ các lưu vực sông suối, moong khai thác than đổ về vùng trũng lắng đọng tại vịnh. Ba khái niệm khoa học cốt lõi được định hình gồm: sức tải môi trường sinh thái karst nhiệt đới, quá trình đục hóa - bùn hóa tầng đáy do xói mòn đất, và khả năng tự làm sạch của vùng vịnh kín ven bờ. Đề tài xây dựng khung đánh giá áp lực chất lượng nước dựa trên quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08-MT:2015/BTNMT và QCVN 40:2011/BTNMT, qua đó thiết lập các ngưỡng giới hạn an toàn cho từng phân vùng sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được kế thừa có chọn lọc từ chuỗi số liệu quan trắc môi trường giai đoạn 2007 - 2017 của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh và báo cáo phát thải của ngành than. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 16 đợt quan trắc thực địa thực hiện trong năm 2018 tại 12 vị trí lấy mẫu trọng điểm, bao gồm các lưu vực xả thải chính như suối Lộ Phong, suối Moong Cọc 6, sông Mông Dương và khu vực nước mặt vùng lõi vịnh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phân tầng theo không gian lưu vực và mùa thủy văn, giúp bao quát đầy đủ sự biến động giữa mùa khô (lượng mưa chỉ chiếm 15% đến 20%) và mùa mưa (lượng mưa chiếm 80% đến 85% tổng lượng mưa năm). Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả kết hợp phân tích đối sánh tiêu chuẩn chất lượng môi trường. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm định lượng chính xác biên độ dao động của các thông số ô nhiễm, bóc tách rành mạch tải lượng phát sinh từ 105,9 triệu m3 nước thải mỏ than mỗi năm so với nước thải sinh hoạt đô thị, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao cho toàn bộ kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về diễn biến suy thoái môi trường tại khu vực Vịnh Hạ Long:

Thứ nhất, nước thải ngành than là nguồn ô nhiễm điểm lớn nhất với lưu lượng khoảng 105,9 triệu m3/năm, chiếm tới 73% tổng lượng nước thải công nghiệp toàn vùng. Nước thải mỏ chưa qua xử lý có độ pH thấp (dao động từ 3,3 đến 3,8) và chứa hàm lượng kim loại nặng vượt ngưỡng cho phép.

Thứ hai, nồng độ chất rắn lơ lửng và sắt tại các nguồn nước mặt đổ ra vịnh ở mức báo động. Trong năm 2018, hàm lượng TSS tại suối Lộ Phong dao động từ 393,3 đến 1233,5 mg/l, vượt quy chuẩn từ 4 đến 12,3 lần; hàm lượng Fe vượt 1,8 lần. Tại suối Moong Cọc 6, chỉ số TSS có thời điểm chạm mức 2284 mg/l, vượt quy chuẩn 22,8 lần và COD vượt 3,8 lần quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Thứ ba, hiện tượng đục hóa và bùn hóa đáy vịnh đang đe dọa trực tiếp các rạn san hô khi hơn 72% số mẫu nước phân tích có hàm lượng chất rắn lơ lửng vượt giới hạn sinh thái, với lượng bùn lơ lửng trung bình từ 45 mg/l ở tầng mặt đến 50 mg/l ở tầng đáy.

Thứ tư, quá trình đô thị hóa và dịch vụ du lịch tạo áp lực thải lớn khi lượng khách tăng trưởng bình quân 30,8%/năm, đạt doanh thu tham quan 1.185 tỷ đồng vào năm 2018, trong khi 4 trạm xử lý nước thải đô thị Hạ Long chỉ đáp ứng công suất thiết kế 16.100 m3/ngày đêm, khiến hơn 75% lượng nước thải sinh hoạt đô thị chưa được xử lý triệt để trước khi xả ra biển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm là do hoạt động khai thác lộ thiên và sàng tuyển than thải ra môi trường trên 2 triệu tấn phế thải rắn mỗi năm, kết hợp với địa hình dốc và lượng mưa lớn cục bộ (lên tới 3.301 mm tại Hồng Gai) gây xói mòn mạnh. Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu trước đây tại dải ven biển Đông Bắc, mức độ ô nhiễm chất hữu cơ và vi sinh vật tại Vịnh Hạ Long có xu hướng tăng nhanh hơn, thể hiện qua mật độ Coliform tại suối Lộ Phong vượt từ 1,5 đến 2,5 lần ngưỡng an toàn do hạ tầng thu gom nước thải dân sinh chưa đồng bộ. Tình trạng phú dưỡng hóa tiềm ẩn lớn khi hàm lượng nitơ gấp 1,2 lần và photpho gấp 1,6 đến 2,2 lần giới hạn cho phép của hệ sinh thái biển.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua các biểu đồ diễn tiến nồng độ TSS, Fe, COD qua 4 quý và bảng cân bằng tải lượng ô nhiễm giữa các nhánh sông suối. Cách biểu diễn này giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện điểm nóng ô nhiễm tại các cửa xả trước khi hòa vào vùng nước di sản.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long đến năm 2030, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống xử lý nước thải mỏ: Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam chủ trì vận hành đồng bộ 66 trạm xử lý nước thải mỏ tập trung, nâng công suất xử lý đạt 110 triệu m3/năm nhằm đảm bảo 100% nước thải mỏ đạt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT trước năm 2022.

2. Mở rộng mạng lưới thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt đô thị: Ủy ban nhân dân thành phố Hạ Long và Cẩm Phả phối hợp với Sở Xây dựng đầu tư xây dựng mới các trạm xử lý tập trung, nâng tổng công suất xử lý từ 16.100 m3/ngày đêm lên 45.000 m3/ngày đêm, cắt giảm tối thiểu 60% tải lượng hữu cơ BOD và COD xả thẳng ra biển vào năm 2025.

3. Phục hồi sinh thái bãi thải và gia tăng lớp phủ thực vật: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các công ty lâm nghiệp triển khai phủ xanh 100% diện tích bãi thải khai trường than bằng cỏ Vetiver và cây bản địa, nâng tỷ lệ che phủ rừng khu vực ven bờ từ 16% lên trên 35% trong giai đoạn 2020 - 2028 nhằm hạn chế xói mòn, giảm bồi lắng lòng vịnh.

4. Tăng cường kiểm soát nguồn thải tàu du lịch và giám sát tự động: Ban Quản lý Vịnh Hạ Long và Sở Tài nguyên và Môi trường hoàn thành lắp đặt hệ thống phân loại, thu gom chất thải đạt chuẩn trên toàn bộ 504 tàu tham quan và lưu trú trước năm 2024, đồng thời thiết lập 10 trạm quan trắc tự động liên tục tại các cửa sông chính để kiểm soát chất lượng nước 24/7.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và đô thị: Cán bộ thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long và Ủy ban nhân dân các thành phố ven biển sẽ có thêm cơ sở dữ liệu thực chứng về 105,9 triệu m3 nước thải mỏ và 7.100 kg bùn lơ lửng phát sinh mỗi ngày để phục vụ quy hoạch không gian biển và thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường.

2. Các tập đoàn và doanh nghiệp khai thác khoáng sản: Lãnh đạo và kỹ sư môi trường tại Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam cùng các nhà máy sàng tuyển Cửa Ông, Hà Khánh có thể áp dụng các giải pháp công nghệ xử lý nước thải axit và tái chế hơn 2 triệu tấn phế thải rắn sàng tuyển nhằm thực hiện mô hình kinh tế tuần hoàn.

3. Nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học: Giới nghiên cứu chuyên ngành Khoa học môi trường và Quản lý tài nguyên có thể sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống và bộ dữ liệu 16 đợt quan trắc thực địa làm tài liệu tham khảo cho các đề tài về biến động môi trường vùng karst ven biển.

4. Tổ chức bảo tồn quốc tế và hiệp hội du lịch: Các đại diện từ UNESCO, IUCN cùng hơn 500 chủ tàu du lịch có thể ứng dụng các chỉ số cảnh báo về độ phủ san hô sống từ 24% đến 68% để xây dựng mô hình du lịch sinh thái không phát thải nhựa, bảo vệ thương hiệu kỳ quan thế giới.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn phát sinh ô nhiễm lớn nhất đe dọa chất lượng nước Vịnh Hạ Long là gì? Nước thải ngành than là nguồn ô nhiễm lớn nhất với lưu lượng 105,9 triệu m3/năm, chiếm 73% tổng lượng nước thải công nghiệp. Dòng thải này có tính axit cao (pH từ 3,3 đến 3,8) và chứa nhiều kim loại nặng cùng cặn lơ lửng đổ trực tiếp vào các suối nhánh ven bờ.

Hiện tượng bùn hóa và đục nước tác động như thế nào đến các rạn san hô? Hiện tượng bùn hóa với nồng độ chất lơ lửng 45 đến 50 mg/l làm 72% mẫu nước vượt ngưỡng an toàn của hệ sinh thái san hô. Tốc độ lắng đọng bùn từ 170 đến 315 mg/cm2/ngày ngăn cản ánh sáng quang hợp, khiến độ phủ san hô sống giảm mạnh, dao động trong khoảng 24% đến 68%.

Hoạt động du lịch đóng góp vào áp lực môi trường như thế nào? Với tốc độ tăng trưởng du khách 30,8%/năm và 504 tàu hoạt động thường xuyên, lượng dầu mỡ và rác thải sinh hoạt phát sinh rất lớn. Hệ số ô nhiễm dầu trong nước biển ven bờ đạt từ 1,6 đến 2,7, trong khi chỉ tiêu vi sinh Coliform tại một số điểm ven bờ vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 2,5 lần.

Luận văn đã sử dụng các quy chuẩn môi trường nào để đánh giá? Đề tài áp dụng bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia gồm QCVN 08-MT:2015/BTNMT (cột B2) về chất lượng nước mặt và QCVN 40:2011/BTNMT về nước thải công nghiệp. Việc đối chiếu các chỉ số COD, BOD5, TSS, Fe và Amoni qua 4 đợt quan trắc năm 2018 giúp xác định chuẩn xác mức độ ô nhiễm cục bộ.

Giải pháp then chốt để xử lý dứt điểm nước thải ngành than là gì? Giải pháp cốt lõi là đầu tư vận hành đồng bộ 66 trạm xử lý nước thải mỏ của ngành than đến năm 2022 để xử lý 110 triệu m3 nước thải/năm đạt chuẩn 100%. Đi kèm với đó là trồng cỏ Vetiver phủ xanh bãi thải nhằm giảm thiểu xói mòn và ngăn dòng chảy ô nhiễm TSS.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng toàn diện các nguồn thải chính, xác định lượng nước thải mỏ 105,9 triệu m3/năm và tải lượng 7.100 kg trầm tích lơ lửng mỗi ngày là áp lực môi trường lớn nhất đối với Vịnh Hạ Long.
• Kết quả quan trắc năm 2018 chỉ rõ hiện tượng ô nhiễm chất rắn lơ lửng nghiêm trọng tại suối Moong Cọc 6 (TSS vượt 22,8 lần) và suối Lộ Phong (TSS vượt 12,3 lần), đe dọa trực tiếp sự tồn tại của các rạn san hô.
• Công trình đã xây dựng thành công hệ thống 4 nhóm giải pháp liên ngành kết hợp giữa công nghệ xử lý nước thải, phục hồi sinh thái bãi thải và kiểm soát phương tiện du lịch.
• Lộ trình triển khai đến năm 2030 đặt mục tiêu xử lý 100% nước thải mỏ than trước năm 2022 và nâng công suất xử lý nước thải đô thị lên 45.000 m3/ngày đêm giai đoạn 2025 - 2030.
• Luận văn đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp địa phương hài hòa giữa nguồn thu du lịch trên 1.185 tỷ đồng và nhiệm vụ gìn giữ giá trị di sản toàn cầu.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng nghiên cứu hãy tích cực ứng dụng ngay các phát hiện và giải pháp từ công trình này vào thực tiễn để bảo vệ vững chắc môi trường sinh thái Vịnh Hạ Long cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Vịnh Hạ Long là vùng biển đảo thuộc tỉnh Quảng Ninh, có diện tích 1.969 hòn đảo, trong đó có 95% là đảo đá vôi. Khu vực di sản thiên nhiên thế giới có diện tích 434km2 gồm 775 hòn đảo, với các giá trị nổi bật: Giá trị cảnh quan: Vịnh Hạ Long là một vùng biển đảo rộng lớn với hàng ngàn đảo đá muôn hình muôn vẻ nhô lên từ mặt nƣớc cùng vô số hang động đẹp, độc đáo và kỳ lạ luôn biến đổi theo góc nhìn và thời gian. Giá trị điạ chất, địa mạo: Vịnh Hạ Long là một điển hình trên Thế giới về quá trình phát triển cảnh quan địa mạo karst nhiệt đới, trải qua gần 500 triệu năm với các quá trình tích tụ trầm tích, tạo đồng bằng cổ, vận động tạo sơn, uốn nếp, biển tiến, biển thoái, mài mòn, hòa tan đá vôi bởi nƣớc.

Nơi đây chứa đựng nhiều hệ tầng trầm tích thành phần cacbonat và lục nguyên với nhiều di tích cổ sinh vật dƣới dạng hóa thạch và hệ thống các hang động có tuổi từ 700.000 năm vẫn đang trong quá trình phát triển. Giá trị đa dạng sinh học: Hạ Long là một khu vực có sự đa dạng sinh học cao với những hệ sinh thái điển hình của vùng biển đảo nhiệt đới: rừng mƣa nhiệt đới, rừng ngập mặn, bãi triều lầy không có rừng ngập mặn, bãi cát triều, rong cỏ biển, rạn san hô, hang động và tùng áng. Thiên nhiên Vịnh Hạ Long độc đáo và đa dạng đã tạo điều kiện cho rất nhiều loài sinh vật quý hiếm sinh sống và phát triển, đặc biệt có những loài đặc hữu trên Vịnh Hạ Long nhƣ Giềng Hạ Long, Thiên Tuế Hạ Long, Cọ Hạ Long, Nhài Hạ Long… Giá trị lịch sử - văn hóa: Vịnh Hạ Long là một trong những cái nôi của ngƣời Việt Cổ với ba nền văn hóa nối tiếp nhau: Soi Nhụ, Cái Bèo, Hạ Long cách ngày nay từ 18. Nơi đây còn là nơi lƣu trữ nhiều di tích lịch sử, văn hóa, di chỉ khảo cổ, nét văn hóa truyền thống, những lễ hội, tập tục đặc sắc của ngƣ dân Hạ Long qua nhiều đời.

1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với những giá trị đặc biệt vô giá nhƣ vậy, Vịnh Hạ Long đƣợc Bộ Văn hoá Thông tin xếp hạng Di sản danh thắng cấp Quốc gia vào năm 1962; Năm 1994, trong phiên họp lần thứ 18 của Hội đồng Di sản Thế giới thuộc UNESCO tổ chức tại Thái Lan, Vịnh Hạ Long đƣợc UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới bởi giá trị cảnh quan theo tiêu chí (iii) của Công ƣớc Quốc tế về Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới. Năm 2000, lần thứ hai, Vịnh Hạ Long đƣợc UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên Thế giới bởi giá trị địa chất, địa mạo theo tiêu chí (i) của Công ƣớc Quốc tế về Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới. Năm 2012, sau cuộc vận động bình chọn, Vịnh Hạ Long chính thức đƣợc Tổ chức New Open World công nhận là một trong bảy kỳ quan thiên nhiên mới của Thế giới. Điều đó đã khẳng định giá trị ngoại hạng mang tính toàn cầu của Vịnh Hạ Long.

Ngoài những giá trị đặc biệt đó, Vịnh Hạ Long còn có tiềm năng to lớn để phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn nhƣ: giao thông cảng biển, du lịch, đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản. Đƣợc xác định là một trọng điểm kinh tế, một đàu tàu của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc; Quảng Ninh là tỉnh nằm trọn vẹn trong chƣơng trình “hai hành lang, một vành đai kinh tế” giữa Việt Nam và Trung Quốc. Do đó Quảng Ninh nói chung, vùng biển Đông Bắc nói riêng không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển các ngành kinh tế mà còn có ý nghĩa đối với vấn đề an ninh quốc phòng. Thành tựu về kinh tế - xã hội mà tỉnh Quảng Ninh đã đạt đƣợc hơn chục năm qua là rất khả quan.

Tuy nhiên, sự tăng trƣởng kinh tế - xã hội đang tạo áp lực đối với môi trƣờng nói chung và môi trƣờng Di sản thiên nhiên thế giới nói riêng; nơi đây hàng ngày, hàng giờ phải đối mặt với những thách thức không nhỏ về áp lực ô nhiễm môi trƣờng. Đây là một vấn đề nhức nhối đang đƣợc các ngành, các cấp đặc biệt quan tâm và tìm kiếm các giải pháp nhằm bảo vệ Di sản và môi trƣờng biển Vịnh Hạ Long để cho Vịnh Hạ Long luôn là điểm đến lý tƣởng của khách du lịch, để Vịnh Hạ Long mãi xứng đáng với danh hiệu Di sản Thiên nhiên Thế giới. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vì vậy, việc nghiên cứu hiện trạng môi trƣờng để đề xuất một số giải pháp nhằm bảo vệ môi trƣờng Vịnh Hạ Long là việc làm hết sức cần thiết, xuất phát từ những lý do đó, tôi lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý môi trường khu vực Vịnh Hạ Long”. Mục tiêu của đề tài - Tổng hợp, đánh giá hiện trạng môi trƣờng khu vực Vịnh Hạ Long và vùng lân cận tác động đối với môi trƣờng Vịnh.

- Đánh giá, dự báo các nguồn, yếu tố gây áp lực đối với môi trƣờng khu vực Vịnh. - Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp quản lý môi trƣờng khu vực Vịnh Hạ Long. Nội dung luận văn Chƣơng 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Đối tƣợng, phạm vi, phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài - Nghiên cứu về khí hậu - thủy văn: đƣợc đề cập một cách chung nhất trong các nghiên cứu của Phạm Ngọc Toàn và Phan Tất Đắc (1975) về khí hậu Việt Nam, đặc điểm khí hậu tỉnh Quảng Ninh; các số liệu quan trắc về khí hậu - thủy, hải văn tại các trạm Hồng Gai, Bãi Cháy, Cô Tô. - Nghiên cứu về địa chất, địa mạo: đã đƣợc nghiên cứu từ rất sớm trong các công trình nghiên cứu về những nét cơ bản địa chất cấu trúc của phần Bắc, Trung và Nam Đông Dƣơng của các nhà địa chất Pháp vào những năm đầu thế kỷ XX. Trong khoảng thời gian trƣớc năm 2000 còn có một số nghiên cứu địa mạo mang tính khái quát: địa mạo thềm lục địa Đông Dƣơng và các vùng kế cận của Lƣu Tỳ và đồng nghiệp năm 1986. Các báo cáo về thềm biển ở Việt Nam trong đó có các hệ thống giồng cát ở đồng bằng Nam bộ của Vũ Văn Phái (1982), Nguyễn Thế Thôn (1986),…Về đặc điểm quá trình bồi tụ ở bờ biển Việt Nam của Nguyễn Xuân Trƣờng (1982).

Bên cạnh đó là những nghiên cứu về địa mạo Di sản thế giới Vịnh Hạ Long của IUCN. - Nghiên cứu về thảm thực vật: Vịnh Hạ Long có một thảm thực vật tự nhiên đa dạng và phong phú. Những nghiên cứu về thực vật của khu vực Hạ Long - Cẩm Phả đƣợc đề cập chung nhất trong các công trình nghiên cứu về một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật và những hệ sinh thái rừng nhiệt đới ở Việt Nam (Trần Ngũ Phƣơng, 1970; Lê Trần Chấn và nnk, 1999; Thái Văn Trừng, 1999; Phan Nguyên Hồng, 1999. Và đƣợc nghiên cứu cụ thể hơn trong “ Điều tra nghiên cứu các hệ sinh thái thực vật thành phố Hạ Long và vùng phụ cận” của Vũ Quang Côn & nnk (1999); “Thực vật tự nhiên vịnh Hạ Long” của Nguyễn Tiến Hiệp & Ruth Kiew (2000); các nghiên cứu, điều tra của Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN).

- Nghiên cứu về môi trường: Hiện nay có nhiều di sản thiên nhiên thế giới đang bị suy thoái do sức ép từ các hoạt động của cộng đồng dân cƣ sinh sống phía ngoài các di sản. Vì vậy vấn đề môi trƣờng của các di sản đã và đang đƣợc các nhà 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khoa học trên thế giới rất quan tâm. Đã có rất nhiều dự án, công trình nghiên cứu nhằm bảo vệ môi trƣờng và bảo tồn vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long nhƣ: + Dự án Bảo tàng sinh thái Hạ Long (theo Việt báo - 15/07/2006): Xây dựng phƣơng pháp tiếp cận mới nhất đối với việc quản lý Di sản, phát triển bền vững tài nguyên môi trƣờng và bảo tồn văn hóa, lịch sử ở khu vực Di sản thế giới. Dự án Bảo tàng Sinh thái giúp Vịnh Hạ Long hòa hợp với các cộng đồng xung quanh thông qua việc phát huy các nguồn tài nguyên của khu vực Di sản, góp phần phát triển cộng đồng, giáo dục môi trƣờng một cách tổng quan.

+ Dự án bảo vệ môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long do Viện nghiên cứu phát triển du lịch - Tổng cục du lịch thực hiện từ năm 2005 - 2008. Dự án đã phân tích diễn biến về môi trƣờng tự nhiên trong 3 năm thông qua các chỉ tiêu về chất lƣợng môi trƣờng môi trƣờng đất, môi trƣờng nƣớc ven bờ, nƣớc biển, nƣớc sinh hoạt, nƣớc ngầm, môi trƣờng không khí, chất thải rắn, nƣớc thải tác động đến môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long. Dựa trên kết quả phân tích đó dự án đã chỉ ra những nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng và xây dựng các tiểu dự án bảo vệ môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long. + Dự án bảo vệ Môi trƣờng Vịnh Hạ Long (Tạp chí Môi trƣờng - 30/05/2011): do Ban chỉ đạo quản lý môi trƣờng Vịnh Hạ Long phối hợp với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức và quản lý, đƣợc khởi động từ 14/4/2010.

Dự án nhằm thực hiện tăng cƣờng năng lực quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và quản lý môi trƣờng cho du lịch bền vững tại khu vực Hạ Long, hƣớng tới mục tiêu tổng thể của việc bảo tồn môi trƣờng Vịnh Hạ Long và các vùng phụ cận. JICA cũng đã tiến hành nghiên cứu, quan trắc về môi trƣờng khu vực Vịnh Hạ Long, thống kê những hoạt động ảnh hƣởng đến môi trƣờng khu vực Hạ Long nhƣ khai thác than, phát triển khu công nghiệp. + Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu về đặc điểm địa hoá môi trƣờng, chất lƣợng môi trƣờng nƣớc - trầm tích ven bờ và hiện trạng ô nhiễm khá nhiều, tập trung vào các khu vực cửa sông, vũng vịnh và các khu du lịch trọng điểm trên dải ven biển Việt Nam của nhiều nhà khoa học: Lƣu Văn Diệu (1991 - 1993), Nguyễn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.