CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài Bắt đầu những năm đầu của thập kỷ 50, phân công lao động và chuyên môn hóa trong sản xuất ngày càng sâu sắc đã làm cho cạnh tranh trên thị trường trở nên sôi động hơn. Sự phát triển nhanh chóng của CNTT và truyền thông đã ảnh hưởng sâu sắc đến các ngành kinh tế.
Các DN cung cấp dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL), được xem như một ngành kinh tế mới nổi và đầy hấp dẫn của nền kinh tế, cũng không nằm ngoài xu hướng đó. Kế toán - với vai trò là một HTTT của DN, thông qua việc sử dụng CNTT và truyền thông, đã không chỉ mở rộng phạm vi hoạt động của mình mà còn thúc đẩy nâng cao chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, HTTTKT của các DN nói chung và các DN 3PL nói riêng còn tồn tại rất nhiều bất cập, gây cản trở đến sự phát triển chung của các DN. Trong bối cảnh đó, tác giả Su Yan (2008), Trường Đại học Shlhezi, Trung Quốc, trong nghiên cứu “The Analyze on Accounting Information System of Third - Party Logistics Enterprise” đã phân tích sự lạm dụng hệ thống kế toán thông thường và sử dụng những ý tưởng tiến bộ về CNTT, truyền thông và các lý thuyết hợp tác mới để thiết kế lại cấu trúc của HTTTK cho các DN kinh doanh dịch vụ logistics 3PL và đồng thời, chỉ ra các ưu điểm của hệ thống mới.
Vì thế, hệ thống này chủ yếu phản ánh, ghi nhận các hoạt động kinh doanh diễn ra tại DN cũng như là kết quả được tạo ra bởi những thay đổi của các khoản nợ, tài sản và vốn chủ sở hữu của DN thông qua các chứng từ kế toán [46]. Tuy nhiên, sự bùng nổ của CNTT, phạm vi ứng dụng CNTT của con người ngày càng trở nên phổ biến đã biến thông tin trở thành một nguồn lực vô giá đối với các hoạt động cũng như là quá trình ra quyết định của các DN, nhất là khi mà mức độ cạnh tranh của thị trường dịch vụ logistics 3PL lại rất khốc liệt. Vì thế để đạt được một vị trí vững chắc trên thị trường, các DN 3PL buộc phải ứng dụng CNTT để thiết kế quy trình kinh doanh cũng như nâng cao khả năng cạnh tranh của DN. Bên canh đó, theo lý thuyết “chuỗi giá trị” của Michael Porter thì các DN 3PL đóng 8 một vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra các giá trị về mặt thời gian và không gian cho toàn bộ chuỗi giá trị.
Ngoài ra, bản chất của kế toán là bằng việc sử dụng các phương tiện có giá trị để phản ánh hoạt động kinh tế của DN. Vì thế, để đáp ứng nhu cầu thông tin kế toán, trong khuôn khổ của phạm vi nghiên cứu, tác giả thiết kế lại cấu trúc của HTTTKT cho các DN 3PL theo khuynh hướng sửa đổi cho phù hợp với mục đích xây dựng HTTTKT như là một hệ thống mở, theo định hướng ra quyết định với một cơ chế kiểm soát nội bộ hiệu quả. Tuy nhiên, nghiên cứu của tác giả chưa thực sự mang tính khả thi, mới chỉ dừng lại ở các đề xuất mang tính khái quát, chung chung mà chưa được tiến hành khảo sát thực tế cũng như chưa đưa ra được các khuyến nghị mang giá trị thực tiễn. Trong nền kinh tế ngày nay, các DN phải dựa vào nhiều nguồn thông tin khác nhau để ra quyết định quản trị nhằm đạt được kết quả tốt nhất trong quá trình sản xuất kinh doanh của mình.
Để ra quyết định quản lý trong mọi lĩnh lực hoạt động sản xuất kinh doanh như: sản xuất, tiêu thụ, tài chính, đầu tư… lãnh đạo DN phải thường xuyên nắm bắt những thông tin liên quan đến các lĩnh vực đó. Có nhiều phương pháp thu thập thông tin khác nhau hỗ trợ cho quá trình ra quyết định của lãnh đạo. Trong đó, ra quyết định quản trị dựa trên nguồn thông tin từ hệ thống kế toán thực sự mang lại hiệu quả và ngày càng thu hút sự quan tâm của lãnh đạo thuộc nhiều cấp khác nhau. Với tầm quan trọng đó, trong nhiều thập kỷ qua, HTTTKT đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau.
Tiêu biểu cho các công trình nghiên cứu này có thể kể đến các công trình nghiên cứu về “Accounting Information Systems: Transactions Processing and Control” của Jame L Boockholdt (1990, 1991, 1993, 1996, 1999). Đây là những công trình được khá nhiều học viên biết đến bởi lượng kiến thức khá toàn diện và đầy đủ về hệ thống và HTTTKT từ khái niệm, mô hình xử lý đến các vấn đề khác của hệ thống như phân tích, thiết kế, vận hành hệ thống và thậm chí là cả các vấn đề về CNTT sử dụng cho hệ thống như phần cứng, phần mềm máy tính, các phương pháp xử lý và lưu trữ dữ liệu, các phương pháp quản lý cơ sở dữ liệu. Bên cạnh đó, các nội dung về kiểm soát, kiểm toán hệ thống và bảo mật dữ liệu; quy trình xử lý các giao dịch kế toán có liên quan đến các ứng dụng về chu trình doanh thu, chu trình chi phí, chu trình tài chính… cũng được trình bày khá cân bằng và hợp lý nhằm cung cấp cho 9 người học những kiến thức toàn diện và đầy đủ để có thể tự tin bắt đầu với công việc kế toán. Trong nhiều thập niên vừa qua, việc ứng dụng HTTTKT đã phát triển mạnh mẽ và góp phần không nhỏ vào việc nâng cao sự tiến bộ của CNTT trên thế giới.
Với vị thế là một trong những quốc gia đi đầu trong việc ứng dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ, các ngân hàng ở Jordan đã đẩy nhanh tốc độ ứng dụng các công nghệ hiện đại trong việc hỗ trợ quá trình xử lý dữ liệu và thông tin nhằm thích ứng nhanh với những biến động thường xuyên trên thị trường tài chính - kinh tế thế giới với mục đích cung cấp thông tin tài chính - kế toán của các ngân hàng phù hợp với quá trình lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định. Vì thế, các tác giả Lu’ay Mohammad Abdel - Rahman Wedyan, Adnan Turki Said Gharaibeh, Ahmad Ibrahim Mohammad Abu - dawleh và Hatem S. Abu Hamatta, Jordan, đã thực hiện nghiên cứu “The Affect of Applying Accounting Information System on the Profitability of Commercial Banks in Jordan” (2012), với mục đích nhận dạng ảnh hưởng của việc ứng dụng HTTTKT trong việc tăng lợi nhuận và giảm chi phí của các ngân hàng ở Jordan. Nghiên cứu cho thấy hoạt động của các ngân hàng ở Jordan phụ thuộc khá chặt chẽ vào hệ thống kế toán, bằng việc liên kết tất cả các dịch vụ trong từng bộ phận riêng biệt và liên kết các phòng ban khác nhau trong cùng một thời điểm, HTTTKT của các ngân hàng có thể thỏa mãn các yêu cầu của khách hàng một cách nhanh nhất và với nỗ lực tối thiểu nhất.
Theo đó, các ngân hàng có thể cung cấp các thông tin một cách chính xác bằng cách hiển thị các tình hình tài chính cho các khách hàng cũng như cung cấp quyền truy cập điện tử vào tài khoản cá nhân cho khách hàng và thực hiện bất kỳ giao dịch gửi tiển, rút tiền hoặc chuyển tiền nào thông qua việc sử dụng đầy đủ các kết nối giữa các hệ thống kế toán điện tử. Điều này đã giúp các ngân hàng ở Jordan đạt được lợi thế cạnh trạnh trên thị trường [41]. Tuy nghiên cứu chỉ được giới hạn ở phạm vi ở các ngân hàng ở Jordan, nhưng từ những kết quả quan trọng được rút ra từ nghiên cứu, các tác giả cũng đưa ra những khuyến nghị quan trọng trong việc đào tạo đội ngũ nhân viên và nâng cao nhận thức một cách đầy đủ về vai trò của các HTTTKT và từ đó, trên cơ sở đặc trưng văn hóa riêng của từng ngân hàng để đẩy mạnh việc thực hiện các dịch vụ ngân hàng nhằm giảm thời gian thực hiện và cuối cùng là giảm chi phí cho DN. 10 Ngày nay, các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán được kỳ vọng có thể giúp cho các tổ chức xác định được các rủi ro phát sinh trong quá trình hoạt động và cung cấp sự đảm bảo cho HTTT.
Với ấn phẩm cùng tên “Accounting Information Systems”, các tác giả Ulric Gelinas và Richard Dull (2009) đã giúp cho người đọc tích lũy một nền tảng kiến thức vững chắc trong quản lý rủi ro DN, đặc biệt là các rủi ro thuộc về các quy trình kinh doanh và HTTT giữa chúng. Có thể nói, thông qua sáu thành phần cơ bản: (1) HTTT, (2) Tổ chức và quản lý thông tin, (3) Quản lý rủi ro trong DN, (4) Quy trình kinh doanh, (5) Báo cáo, (6) Yêu cầu của HTTTKT [48], công trình nghiên cứu đã chuyển tải một cách cơ bản và cập nhật nhất về những vấn đề hiện tại liên quan đến HTTTKT trong DN. Bên cạnh những chủ đề truyền thống như kiểm soát nội bộ, các chu trình kế toán và phát triển hệ thống, công trình nghiên cứu còn đề cập đến một số nội dung mới mà các công trình trước đó chưa có như các vấn đề về đạo đức, sự ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kinh doanh quốc tế, vấn đề về không gian mạng… Dễ nhận thấy rằng, với cách viết rõ ràng, các tác giả đã giúp cho người đọc dễ dàng nắm bắt ngay cả với những chủ đề khó nhất, đồng thời, có thể khám phá các chủ đề nổi bật hiện nay có liên quan đến HTTTKT như quá trình kinh doanh, CNTT, quản trị chiến lược, an ninh và kiểm soát nội bộ… Với mục đích phân tích tác động của các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), công trình nghiên cứu “The impact of law on Accounting Information System: An Analysis of IFRS adoption in Italian Companies” của các tác giả Katia Corsi và Daniela Mancini (2010) đã cơ bản phản ánh được mối quan hệ cũng như ảnh hưởng của IFRS tới HTTTKT của các DN Ý. Các phân tích cho thấy tất cả những biện pháp can thiệp của các nhà lập pháp đã tạo ra những ảnh hưởng khác nhau vào hệ thống kiểm soát nội bộ và các thành phần của nó, bao gồm cả HTTTKT.
Cụ thể, các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế có tác động tương đối lớn tới HTTTKT của các DN. Vì vậy, sau khi triển khai tích hợp IFRS vào HTTTKT, các DN có thể đánh giá các hoạt động và tình hình tài chính của họ một cách chính xác hơn, tạo điều kiện cho việc thiết lập các bước nhằm nâng cao hiệu suất cho DN.