Luận án tiến sĩ: Hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí doanh nghiệp khai thác than TKV

Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Bích Ngọc
• Trường học: Đại học Mỏ - Địa chất
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Hệ Thống Thông Tin Kế Toán Quản Trị Chi Phí Trong Doanh Nghiệp Khai Thác Than
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 1.1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước
• 1.2. Các vấn đề kế thừa và khoảng trống nghiên cứu
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, KINH NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT KINH DOANH
• 2.1. Cơ sở lý luận về quản trị chi phí
• 2.1.1. Khái niệm và vai trò của quản trị chi phí
• 2.1.2. Nội dung của quản trị chi phí
• 2.1.3. Thông tin phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp
• 2.2. Cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.2.1. Các khái niệm về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.2.2. Vai trò, chức năng của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.2.3. Cấu thành của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.3. Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.3.1. Nguyên tắc và yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.3.3. Phương pháp tiếp cận xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.3.4. Quy trình xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.3.5. Xây dựng các phân hệ của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 2.4. Kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam
• 2.4.1. Kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại một số nước trên thế giới
• 2.4.2. Bài học kinh nghiệm xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp cho các doanh nghiệp ở Việt Nam
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 2.5.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.5.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.5.4. Phương pháp mô hình hóa bằng sơ đồ, bảng biểu
• 2.5.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN – KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát chung về Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam và các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn
• 3.1.1. Khái quát chung về Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam
• 3.1.2. Khái quát chung về các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam
• 3.2. Thực trạng hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp khai thác than
• 3.2.1. Hệ thống thông tin kế toán tài chính
• 3.2.2. Hệ thống thông tin kế toán quản trị
• 3.3. Thực trạng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than
• 3.3.1. Phân hệ thông tin chi phí dự toán
• 3.3.2. Phân hệ thông tin chi phí thực hiện
• 3.3.3. Phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí
• 3.4. Đánh giá hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế tồn tại và nguyên nhân
• 3.5. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN PHỤC VỤ QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN – KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm, nguyên tắc và yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than
• 4.2. Các căn cứ xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí
• 4.3. Nội dung xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam
• 4.3.1. Nhận diện và phân loại chi phí theo yêu cầu quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 4.3.2. Xây dựng mô hình dòng thông tin của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 4.3.3. Xây dựng các phân hệ của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 4.4. Điều kiện thực hiện
• 4.4.1. Về phía Tập đoàn
• 4.4.2. Về phía các doanh nghiệp khai thác than
• 4.5. Kết luận chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu HTTT Kế Toán Quản Trị Chi Phí Than

Nghiên cứu hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT) phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than là vô cùng quan trọng. Bài toán đặt ra là làm sao để chi phí sản xuất than hợp lý, tăng tính cạnh tranh. Công tác quản lý chi phí đòi hỏi thông tin chính xác, kịp thời từ hệ thống thông tin. Chất lượng thông tin phụ thuộc vào hệ thống thông tin kế toán, bao gồm cả kế toán tài chính và kế toán quản trị. Sự phát triển của ứng dụng CNTT trong kế toán tạo ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức cho việc xây dựng HTTTKT hiệu quả. Bài toán tối ưu chi phí cho doanh nghiệp khai thác than cần được giải quyết triệt để.

1.1. Nghiên cứu tổng quan HTTT kế toán ở nước ngoài

Các nghiên cứu quốc tế về hệ thống thông tin kế toán và kế toán quản trị chi phí đã tập trung vào việc ứng dụng các công nghệ mới như hệ thống ERP, Big Data trong kế toán, và công nghệ Blockchain trong kế toán. Các nghiên cứu này nhấn mạnh vào việc cải thiện tính minh bạch, hiệu quả và khả năng kiểm soát của hệ thống thông tin. Đồng thời, tập trung vào việc dự báo chi phí, phân tích biến động và đưa ra các quyết định quản trị kịp thời. Những nghiên cứu này cung cấp các bài học quý giá cho Việt Nam trong việc xây dựng hệ thống kế toán số.

1.2. Tổng quan các nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khai thác than, vẫn sử dụng các phương pháp kế toán truyền thống. Việc ứng dụng phần mềm kế toán còn chưa đồng bộ và chưa khai thác hết tiềm năng. Các nghiên cứu hiện tại thường tập trung vào các vấn đề cơ bản như tính giá thành, nguyên vật liệu trực tiếp, và nhân công trực tiếp, mà chưa đi sâu vào việc phân tích và kiểm soát chi phí một cách hiệu quả. Điều này tạo ra một khoảng trống lớn trong nghiên cứu và ứng dụng kế toán quản trị trong ngành than.

II. Cơ Sở Lý Luận Về HTTT Kế Toán Quản Trị Chi Phí Than

Quản trị chi phí là yếu tố then chốt trong hoạt động doanh nghiệp khai thác than. Nó không chỉ là việc ghi chép số liệu, mà còn là việc phân tích, dự báo và kiểm soát chi phí sản xuất than. Hệ thống thông tin kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho quản trị chi phí. Hệ thống này cần phải đảm bảo tính chính xác, kịp thời và đầy đủ để hỗ trợ nhà quản lý đưa ra các quyết định đúng đắn. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán bao gồm quy mô doanh nghiệp, công nghệ sử dụng và trình độ của nhân viên.

2.1. Khái niệm và vai trò của quản trị chi phí trong doanh nghiệp

Quản trị chi phí là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, kiểm soát và đánh giá các hoạt động liên quan đến chi phí sản xuất. Mục tiêu của quản trị chi phí là tối ưu hóa hiệu quả chi phí, tăng cường lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong doanh nghiệp khai thác than, quản trị chi phí bao gồm việc quản lý nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, và chi phí sản xuất chung. Việc áp dụng các phương pháp kế toán quản trị tiên tiến giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro trong quản lý chi phí và đưa ra các quyết định đầu tư hiệu quả.

2.2. Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí

Việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí đòi hỏi việc xác định rõ các mục tiêu, yêu cầu và phạm vi của hệ thống. Hệ thống cần phải được thiết kế sao cho có thể thu thập, xử lý, lưu trữ và cung cấp thông tin một cách nhanh chóng, chính xác và đầy đủ. Các yếu tố cần xem xét bao gồm lựa chọn phần mềm kế toán phù hợp, xây dựng quy trình nghiệp vụ rõ ràng, và đào tạo nhân viên về kế toán quản trị và ứng dụng CNTT trong kế toán. Chuyển đổi số trong kế toán là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán.

III. Thực Trạng HTTT Kế Toán Quản Trị Chi Phí Khai Thác Than

Thực tế cho thấy, hệ thống thông tin kế toán trong các doanh nghiệp khai thác than còn nhiều hạn chế. Thông tin về chi phí sản xuất than thường không đầy đủ, chậm trễ và thiếu tính chính xác. Điều này gây khó khăn cho việc quản lý chi phí và ra quyết định. Phần lớn doanh nghiệp vẫn sử dụng phương pháp thủ công hoặc phần mềm kế toán đơn giản, chưa đáp ứng được yêu cầu của kế toán quản trị. Việc phân tích và kiểm soát chi phí sản xuất chung còn yếu, dẫn đến tối ưu hóa chi phí chưa hiệu quả.

3.1. Hệ thống thông tin kế toán tài chính và quản trị trong doanh nghiệp than

Các doanh nghiệp khai thác than thường tập trung vào hệ thống thông tin kế toán tài chính để đáp ứng yêu cầu báo cáo theo quy định. Tuy nhiên, hệ thống thông tin kế toán quản trị còn chưa được chú trọng đúng mức. Thông tin về giá thành sản phẩm than thường được tính toán chậm trễ và thiếu chi tiết. Việc phân tích biến động chi phí và xác định nguyên nhân còn hạn chế. Điều này làm giảm khả năng kiểm soát chi phí và đưa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời.

3.2. Đánh giá hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí

Đánh giá hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí cho thấy nhiều hạn chế về tính đầy đủ, kịp thời và chính xác của thông tin. Các phân hệ thông tin chi phí dự toán, chi phí thực hiện và phân tích kiểm soát chi phí chưa được xây dựng đồng bộ và hiệu quả. Ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, dẫn đến việc xử lý dữ liệu chậm chạp và thiếu chính xác. Cần có các giải pháp để nâng cao chất lượng thông tin kế toán và cải thiện khả năng quản lý chi phí trong doanh nghiệp khai thác than.

IV. Giải Pháp Xây Dựng HTTT Kế Toán Quản Trị Chi Phí Than

Để nâng cao hiệu quả quản trị chi phí, cần xây dựng một hệ thống thông tin kế toán hoàn chỉnh và phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp khai thác than. Hệ thống này cần tích hợp các phân hệ thông tin về chi phí dự toán, chi phí thực hiện và phân tích kiểm soát chi phí. Việc áp dụng ứng dụng CNTT trong kế toán là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác, kịp thời và đầy đủ của thông tin. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong doanh nghiệp để đảm bảo tính đồng bộ và nhất quán của thông tin.

4.1. Nhận diện và phân loại chi phí theo yêu cầu quản trị

Việc nhận diện và phân loại chi phí theo yêu cầu quản trị là bước quan trọng trong việc xây dựng hệ thống thông tin kế toán. Cần phân loại chi phí theo các tiêu chí như chi phí cố định, chi phí biến đổi, chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp, chi phí sản xuất, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Việc phân loại chi phí giúp doanh nghiệp hiểu rõ cấu trúc chi phí và xác định các khu vực cần tối ưu hóa chi phí.

4.2. Xây dựng mô hình dòng thông tin hệ thống kế toán quản trị

Xây dựng mô hình dòng thông tin là yếu tố then chốt. Nó xác định luồng di chuyển thông tin, từ các chứng từ gốc, đến các sổ sách kế toán và cuối cùng là các báo cáo quản trị. Mô hình này cần phản ánh rõ các quy trình nghiệp vụ và vai trò của từng bộ phận trong doanh nghiệp. Việc sử dụng sơ đồ luồng dữ liệu (Data Flow Diagram) giúp trực quan hóa mô hình và dễ dàng xác định các điểm nghẽn hoặc thiếu sót.

V. Ứng Dụng HTTT Kế Toán Quản Trị Chi Phí Than Hiệu Quả

Ứng dụng hiệu quả hệ thống thông tin kế toán vào quản trị chi phí mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp khai thác than. Thông tin về chi phí sản xuất than được cung cấp nhanh chóng, chính xác và đầy đủ, giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định kịp thời. Việc phân tích biến động chi phí và kiểm soát rủi ro trong quản lý chi phí được thực hiện hiệu quả hơn. Đồng thời, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, nâng cao hiệu quả chi phí và tăng cường lợi nhuận.

5.1. Báo cáo phân tích chi phí theo máy móc thiết bị khai thác

Việc lập báo cáo phân tích chi phí theo máy móc, thiết bị giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả sử dụng chi phí của từng loại máy móc, thiết bị. Báo cáo này cung cấp thông tin chi tiết về chi phí bảo trì, sửa chữa, nhiên liệu và khấu hao của từng loại máy móc, thiết bị. Từ đó, doanh nghiệp có thể đưa ra các quyết định về việc bảo trì, sửa chữa, nâng cấp hoặc thay thế máy móc, thiết bị một cách hiệu quả.

5.2. Ứng dụng công nghệ thông tin để kiểm soát chi phí sản xuất chung

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi phí sản xuất chung. Việc sử dụng phần mềm kế toán tích hợp các chức năng quản lý kho, quản lý vật tư và quản lý nhân công giúp doanh nghiệp theo dõi và kiểm soát chi phí sản xuất chung một cách chính xác và kịp thời. Đồng thời, việc áp dụng các công nghệ như Big Data trong kế toán và công nghệ Blockchain trong kế toán giúp doanh nghiệp phân tích dữ liệu chi phí và phát hiện các gian lận hoặc sai sót.

VI. Kết Luận Tương Lai HTTT Kế Toán Quản Trị Chi Phí Than

Xây dựng hệ thống thông tin kế toán hiệu quả là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp khai thác than. Việc ứng dụng ứng dụng CNTT trong kế toán và chuyển đổi số trong kế toán là xu hướng tất yếu để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quản trị chi phí. Trong tương lai, hệ thống thông tin kế toán sẽ ngày càng tích hợp sâu rộng với các hệ thống quản lý khác trong doanh nghiệp, tạo ra một hệ thống thông tin toàn diện, hỗ trợ nhà quản lý đưa ra các quyết định chiến lược.

6.1. Đề xuất hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong ngành than

Để hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán trong ngành than, cần tập trung vào việc xây dựng các phân hệ thông tin chi tiết về chi phí sản xuất than, giá thành sản phẩm than và phân tích biến động chi phí. Đồng thời, cần nâng cao trình độ của nhân viên kế toán về kế toán quản trị và ứng dụng CNTT trong kế toán. Việc hợp tác giữa các doanh nghiệp và các trường đại học, viện nghiên cứu giúp chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật các kiến thức mới nhất về hệ thống thông tin kế toán.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về kế toán quản trị chi phí than

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về kế toán quản trị chi phí trong ngành than có thể tập trung vào việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) để dự báo chi phí sản xuất than và phát hiện các gian lận hoặc sai sót. Đồng thời, cần nghiên cứu các mô hình kế toán quản trị phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp khai thác than và xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả quản lý chi phí một cách toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Phạm Thị Hồng Hạnh, chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số: 9340410) tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất vào tháng 01/2018, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Văn Hải và TS. Nguyễn Thị Bích Ngọc.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quản trị chi phí đóng vai trò quyết định đến hiệu quả sử dụng nguồn lực và kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp khai thác than. Trong thực tế giai đoạn nghiên cứu, giá thành khai thác than của Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) có xu hướng tăng cao, tại một số đơn vị thành viên giá thành vượt quá giá bán, làm suy giảm năng lực cạnh tranh và phát sinh nguy cơ thua lỗ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những bất cập trong công tác quản trị chi phí: hệ thống thông tin kế toán hiện hành chưa cung cấp dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời và đúng địa chỉ phục vụ việc ra quyết định.

Phần lớn các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV mới chỉ tập trung xử lý và cung cấp thông tin kế toán tài chính phục vụ báo cáo bên ngoài mà chưa thiết lập hoàn chỉnh hệ thống thông tin kế toán quản trị. Bên cạnh đó, sự liên kết giữa các bộ phận chức năng trong việc xử lý dữ liệu chi phí còn thiếu đồng bộ. Đặc thù công nghệ khai thác than gồm nhiều công đoạn phức tạp (cả lộ thiên và hầm lò) đòi hỏi quy trình tập hợp, phân bổ và kiểm soát chi phí rất chi tiết nhưng các doanh nghiệp chưa có một hệ thống thông tin kế toán tích hợp trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại để giải quyết các hạn chế này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV, bảo đảm cung cấp đầy đủ, kịp thời, đồng bộ thông tin kế toán tài chính và kế toán quản trị trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin, đáp ứng yêu cầu điều hành và hạ giá thành sản xuất.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể theo 5 nội dung đánh số:

1. Nghiên cứu tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án.
2. Nghiên cứu cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
3. Nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí và rút ra bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam.
4. Phân tích, đánh giá thực trạng hệ thống thông tin kế toán và thông tin phục vụ quản trị chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV nhằm làm rõ 4 vấn đề:
   • Các thông tin kế toán cần thiết cho công tác quản trị chi phí trong doanh nghiệp khai thác than gồm những thông tin nào;
   • Đặc điểm tổ chức quản lý và công nghệ sản xuất kinh doanh ảnh hưởng như thế nào đến việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán và quản trị chi phí;
   • Mức độ đáp ứng của hệ thống thông tin kế toán hiện tại đối với yêu cầu quản trị chi phí;
   • Phương hướng xây dựng hệ thống thông tin kế toán mới đáp ứng yêu cầu quản trị chi phí tại các doanh nghiệp này.
5. Xây dựng hệ thống thông tin kế toán đáp ứng yêu cầu quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu chung: Hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam.
• Đối tượng nghiên cứu cụ thể:
  • Cơ sở lý luận về xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh;
  • Đặc điểm công nghệ sản xuất kinh doanh, đặc điểm tổ chức quản lý và công tác kế toán chi phối việc quản trị chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than TKV;
  • Thực trạng công tác quản trị chi phí và tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp khai thác than TKV;
  • Các căn cứ và nội dung thiết lập mô hình hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Các doanh nghiệp khai thác than trực thuộc Tập đoàn TKV.
  • Thời gian: Dữ liệu thống kê, khảo sát và phân tích giai đoạn 2011 – 2016.
  • Nội dung: Tập trung xây dựng 3 phân hệ thông tin kế toán (chi phí dự toán, chi phí thực hiện, phân tích và kiểm soát chi phí) trong phạm vi chuyên môn kế toán gồm: dữ liệu đầu vào (chứng từ, cơ sở dữ liệu), phương pháp xử lý dữ liệu (các phương pháp kế toán) và thông tin đầu ra (hệ thống báo cáo).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan ở trong và ngoài nước theo 3 nhóm chủ đề chính:

Các nghiên cứu quốc tế

• Về xây dựng hệ thống thông tin kế toán: Các công trình giáo trình và chuyên khảo của Ulric J. Sutton (2002) trong Accounting Information System [56], Robert L. Hurt (2010) trong Accounting Information System – Basic Concept and Current Issues [53], Barry E. Cushing và Marshall B. Romney [40], Hollander, Denna và Cherrington [46], cùng nghiên cứu của Laudon J. P. (2003) trong Management Information System, Organization and Technology [48]. Các tác giả này tập trung vào khía cạnh công nghệ thông tin, cấu trúc phần mềm và chu trình kế toán tài chính nhưng chưa kết hợp chặt chẽ với kế toán quản trị và yêu cầu quản trị chi phí. Bài báo của Murkus Granlund (2011) trên The International Journal of Accounting Information Systems [52] đã đặt vấn đề mở rộng hệ thống thông tin kế toán sang kế toán quản trị và kiểm soát nội bộ nhưng mới dừng lại ở mức gợi mở lý thuyết.
• Về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí: Nghiên cứu của Michele Pomberg, Hamid Pourjalali, Shirley Daniel và Marinilka Barros (2012) [51] khảo sát thực trạng kế toán quản trị chi phí tại các bệnh viện ở Việt Nam, song đặc thù dịch vụ công không tương thích với doanh nghiệp khai thác mỏ. Công trình của Gerdin (2005) trên Accounting, Organizations and Society [44] khảo sát hơn 100 doanh nghiệp sản xuất để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thiết kế hệ thống kế toán quản trị theo lý thuyết ngẫu nhiên.
• Về tích hợp hệ thống thông tin kế toán: Anders Rom và Carsten Rohde (2007) [39] đưa ra khung lý thuyết tổng quan về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp; Jani Taipaleenmaki và Seppo Ikaheimo (2013) [47] nghiên cứu sự hội tụ giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị dưới tác động của công nghệ thông tin.

Các nghiên cứu trong nước

• Về lý thuyết và xây dựng hệ thống thông tin kế toán chung: Giáo trình của Ngô Hà Tấn (2010) [26], Nguyễn Thế Hưng (2011) [14], Khoa Kế toán – Kiểm toán ĐH Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (2012) [17]; luận án tiến sĩ của Nguyễn Thanh Quý (2004) [25] cho ngành bưu chính viễn thông; luận án của Hoàng Văn Ninh (2010) [22] tại các tập đoàn kinh tế; luận án của Nguyễn Hữu Đồng (2012) [7] tại các trường đại học công lập; các bài báo của Hoàng Văn Tưởng (2006) [36] và Phạm Ngọc Toàn (2007) [34]. Các nghiên cứu này chủ yếu tiếp cận theo phương pháp kế toán thủ công hoặc xử lý chung cho quản lý doanh nghiệp, chưa gắn với công tác quản trị chi phí trong môi trường phần mềm tích hợp.
• Về tổ chức kế toán quản trị chi phí: Luận án của Hồ Mỹ Hạnh (2013) [9] nghiên cứu hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí ngành may; Trần Văn Hợi (2007) [13] nghiên cứu công tác kế toán quản trị chi phí và tính giá thành trong doanh nghiệp khai thác than; Nguyễn Hoản (2012) [12] nghiên cứu ngành sản xuất bánh kẹo. Các đề tài nghiên cứu cấp cơ sở tại các đơn vị thành viên TKV gồm: đề tài của Nguyễn Ngọc Khánh và cộng sự (2014) [18] tại Công ty CP Than Hà Tu; đề tài của Nguyễn Duy Lạc và cộng sự (2015) [19] tại Công ty Khai thác khoáng sản – Tổng công ty Đông Bắc.
• Về tích hợp hệ thống và ứng dụng ERP: Luận án của Nguyễn Bích Liên (2013) [20] về kiểm soát chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP; luận án của Nguyễn Đăng Huy (2011) [15] về tổ chức kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin tại doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết

Phần lớn các công trình đã công bố hoặc chỉ tập trung vào kế toán tài chính, hoặc nghiên cứu kế toán quản trị chi phí theo phương thức thủ công, tách rời giữa hai nhánh kế toán. Một số công trình ứng dụng công nghệ thông tin mới dừng ở việc sử dụng phần mềm kế toán độc lập hoặc bảng tính excel cục bộ, chưa xây dựng được mô hình tích hợp dữ liệu chi phí giữa bộ phận thống kê - kỹ thuật và bộ phận kế toán. Ngoài ra, các giải pháp trước đây thường mang tính đơn lẻ cho một công ty cụ thể, chưa thiết lập hoàn chỉnh hệ thống thông tin kế toán gồm 3 phân hệ gắn liền với quy trình công nghệ đặc thù của toàn bộ khối doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Quản trị chi phí: Văn bản xác định nội dung quản trị chi phí gồm 3 hoạt động cốt lõi: hoạch định chi phí; tập hợp, tính toán và xác định chi phí theo đối tượng; phân tích, đánh giá và kiểm soát chi phí.
• Khái niệm hệ thống và hệ thống thông tin: Dựa trên các luận điểm của V. Cuzơmin [57], Ngô Trung Việt [38], Thạc Bình Cường [4], Huỳnh Ngọc Tấn [32] và Từ điển bách khoa toàn thư [35]. Hệ thống thông tin được cấu thành từ con người, dữ liệu, quy trình và công nghệ thông tin.
• Hệ thống thông tin quản lý (MIS) và Hệ thống thông tin kế toán (AIS): Hệ thống thông tin kế toán là một cấu phần thuộc hệ thống thông tin quản lý của doanh nghiệp (bên cạnh hệ thống thông tin nhân lực, marketing, sản xuất, tài chính). Dựa trên định nghĩa của Barry E. Cushing, Marshall B. Romney [40] và Ngô Hà Tấn [26], hệ thống thông tin kế toán là hệ thống thu thập, ghi nhận, lưu trữ, xử lý, kiểm soát và cung cấp thông tin kinh tế tài chính (gồm cả kế toán tài chính và kế toán quản trị) cho người ra quyết định.
• Cấu thành của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí:
  • Theo chức năng và quá trình hoạt động: Dữ liệu đầu vào, Bộ phận xử lý, Thông tin - dữ liệu lưu trữ, Công cụ kiểm soát, Thông tin kết xuất.
  • Theo cấu trúc vật lý: Con người, Phần cứng, Phần mềm, Dữ liệu, Mạng kết nối.
  • Theo nội dung quản trị chi phí: Phân hệ thông tin chi phí dự toán, Phân hệ thông tin chi phí thực hiện, Phân hệ thông tin kiểm soát và phân tích chi phí.
• Nguyên tắc và yêu cầu xây dựng: Luận án đề xuất 5 nguyên tắc chung (nguyên tắc hệ thống, nguyên tắc mô hình hóa, nguyên tắc linh hoạt, nguyên tắc đơn giản hiệu quả với tiêu chí "đưa tin một lần và sử dụng nhiều lần", nguyên tắc phục vụ yêu cầu quản trị) cùng nguyên tắc đặc thù ngành mỏ. Đi kèm là 4 yêu cầu: sự phù hợp, đảm bảo cơ chế kiểm soát, tính độc lập và chia sẻ, khả năng đáp ứng yêu cầu quản trị chi phí.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích định tính và thống kê mô tả:

• Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết sản xuất kinh doanh, báo cáo chi phí của TKV giai đoạn 2011 – 2016; tiến hành khảo sát thực tế thông qua phiếu điều tra tại 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.
• Phương pháp xử lý thông tin: Sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả, phân loại, tổng hợp và so sánh số liệu chi phí, đối chiếu giữa chi phí dự toán và thực hiện.
• Phương pháp mô hình hóa bằng sơ đồ, bảng biểu: Mô hình hóa các dòng dữ liệu vào - ra, quy trình xử lý kế toán và cấu trúc phân hệ thông tin.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia kinh tế mỏ và cán bộ quản lý tài chính - kế toán tại các đơn vị thuộc Tập đoàn TKV.

---

Nội dung chính theo từng chương

Danh mục các bảng và sơ đồ chính được trình bày trong luận án bao gồm:

Ký hiệu	Tên bảng / sơ đồ trong luận án	Nội dung phản ánh chính
Bảng 3.1 & 3.2	Cơ cấu DN thuộc TKV; Kết quả SXKD than GĐ 2011-2016	Quy mô tổ chức và kết quả sản lượng, doanh thu, lợi nhuận của TKV
Bảng 3.3 & 3.4	Danh sách DN TKV nắm 100% vốn và nắm cổ phần chi phối	Phân loại 19 doanh nghiệp khai thác than khảo sát
Bảng 3.5 – 3.8	Tổng hợp CP SXKD than (2011-2016); Chi phí theo công đoạn (2014-2016)	Diễn biến chi phí khai thác than hầm lò và lộ thiên
Bảng 3.9 – 3.14	Kết quả khảo sát thực trạng HTTTKT tại 19 doanh nghiệp khai thác than	Tình hình ghi nhận, lưu trữ, phần mềm, dự toán và kiểm soát chi phí
Bảng 3.15 & 3.16	Đánh giá chất lượng TTKT; Kết quả đánh giá và phương hướng xây dựng	Thực trạng chất lượng dữ liệu và định hướng cải tiến hệ thống
Bảng 4.1 – 4.5	Định mức vật tư máy khoan; Phiếu lĩnh vật tư; Báo cáo biến động CP	Các biểu mẫu, tài khoản chi tiết và báo cáo phân tích thiết kế mới
Hình 2.1 – 2.9	Mô hình nội dung QTCP, cấu thành MIS, AIS, mô hình thác nước	Cơ sở lý luận và phương pháp phân tích hệ thống
Hình 3.1 – 3.15	Dây chuyền công nghệ hầm lò/lộ thiên, luồng dữ liệu KTTC và KTQT	Thực trạng tổ chức dòng thông tin kế toán tại các mỏ than
Hình 4.1 – 4.5	Mô hình HTTT tích hợp và dòng dữ liệu trong 3 phân hệ	Thiết kế hệ thống thông tin kế toán phục vụ QTCP đề xuất

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước về đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu liên quan đến hệ thống thông tin kế toán, kế toán quản trị chi phí và tích hợp hệ thống phần mềm quản lý tại các tổ chức trong và ngoài nước. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu quốc tế đã phát triển sâu về khung lý thuyết hệ thống thông tin kế toán nhưng chưa gắn liền với đặc thù sản xuất khai khoáng tại các nước đang phát triển. Các công trình trong nước đã bước đầu tiếp cận kế toán quản trị chi phí nhưng mang tính độc lập, thủ công, chưa khai thác mô hình tích hợp dữ liệu với công nghệ thông tin. Từ đó, tác giả xác định khoảng trống cần nghiên cứu là xây dựng một hệ thống thông tin kế toán tích hợp cả kế toán tài chính và kế toán quản trị theo 3 phân hệ phục vụ trực tiếp cho các doanh nghiệp khai thác than TKV.

Chương 2: Cơ sở lý luận, kinh nghiệm và phương pháp nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

Chương 2 làm rõ các khái niệm về quản trị chi phí, hệ thống thông tin quản lý và hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí. Luận án phân tích cấu thành hệ thống theo quy trình hoạt động (đầu vào, xử lý, lưu trữ, kiểm soát, đầu ra), theo cấu trúc vật lý (con người, phần cứng, phần mềm, dữ liệu, mạng) và theo nội dung quản trị chi phí (dự toán, thực hiện, phân tích kiểm soát). Tác giả xác lập quy trình xây dựng hệ thống theo mô hình thác nước, phân tích các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế về chuẩn hóa dữ liệu, ứng dụng ERP và phân cấp quản lý chi phí. Phần cuối chương trình bày chi tiết khung phương pháp nghiên cứu, phương pháp điều tra khảo sát 19 doanh nghiệp mỏ và phương pháp mô hình hóa dòng dữ liệu.

Chương 3: Thực trạng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam

Chương 3 tổng quan về mô hình tổ chức của TKV, dây chuyền công nghệ khai thác than hầm lò và lộ thiên, cùng số liệu chi phí sản xuất giai đoạn 2011 – 2016. Dựa trên kết quả điều tra tại 19 doanh nghiệp khai thác than, tác giả phân tích thực trạng tổ chức hệ thống thông tin kế toán tài chính và kế toán quản trị, tập trung vào 3 phân hệ:

• Phân hệ thông tin chi phí dự toán: Công tác lập định mức và dự toán còn mang tính hình thức, chưa kết nối trực tiếp với dữ liệu thực tế phát sinh.
• Phân hệ thông tin chi phí thực hiện: Dữ liệu đầu vào thu thập chậm, việc ghi chép ban đầu tại các công trường, phân xưởng còn rời rạc; phần mềm kế toán tại các đơn vị chủ yếu phục vụ lập báo cáo tài chính, chưa phân loại chi phí chi tiết theo từng đối tượng chịu chi phí và trung tâm chi phí.
• Phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí: Chưa có hệ thống báo cáo phân tích biến động chi phí định kỳ; việc đối chiếu giữa chi phí thực tế và chi phí dự toán chưa chỉ rõ nguyên nhân và trách nhiệm quản lý.

Đánh giá tổng quát, tác giả chỉ ra các hạn chế lớn: thông tin kế toán cung cấp thiếu tính kịp thời, thiếu tính đồng bộ, chưa linh hoạt và chưa phản ánh đúng nhu cầu ra quyết định quản trị chi phí của lãnh đạo doanh nghiệp mỏ.

Chương 4: Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam

Trên cơ sở quan điểm, nguyên tắc và căn cứ xây dựng hệ thống, Chương 4 thiết kế hoàn chỉnh mô hình hệ thống thông tin kế toán tích hợp phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp than TKV gồm các nội dung:

1. Nhận diện và phân loại chi phí: Phân loại chi phí theo công đoạn công nghệ (khai thác than hầm lò, khai thác than lộ thiên), theo yếu tố chi phí, theo tính chất biến động (biến phí, định phí) và theo trung tâm chi phí (công trường đào lò, công trường khai thác, phân xưởng vận tải, sàng tuyển).
2. Mô hình dòng thông tin tích hợp: Thiết kế sơ đồ luồng dữ liệu liên kết từ khâu phát sinh nghiệp vụ ban đầu, qua các bộ phận kỹ thuật, thống kê, điều độ đến bộ phận kế toán xử lý tập trung.
3. Xây dựng 3 phân hệ cụ thể:
   • Phân hệ chi phí dự toán: Thiết lập hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật (Bảng 4.1), quy trình lập và chuyển tải dự toán chi phí theo từng phân xưởng, tổ đội.
   • Phân hệ chi phí thực hiện: Hoàn thiện hệ thống chứng từ ban đầu như phiếu lĩnh vật tư theo hạn mức (Bảng 4.2), phiếu theo dõi lao động theo định mức (Bảng 4.3); mã hóa và mở chi tiết hệ thống tài khoản chi phí sản xuất (Bảng 4.4); chuẩn hóa quy trình xử lý dữ liệu chi phí tự động trên phần mềm.
   • Phân hệ phân tích và kiểm soát chi phí: Thiết kế hệ thống báo cáo kế toán quản trị đầu ra, bao gồm báo cáo phân tích biến động chi phí theo máy móc, thiết bị (Bảng 4.5), báo cáo chi phí theo trung tâm trách nhiệm, báo cáo chênh lệch định mức và nguyên nhân.
4. Điều kiện thực hiện: Đề xuất các giải pháp về hạ tầng công nghệ thông tin, chuẩn hóa quy chế nội bộ, hoàn thiện tổ chức bộ máy kế toán và đào tạo nhân lực tại cấp Tập đoàn TKV và các doanh nghiệp khai thác than.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp sản xuất, xác định vị trí của hệ thống này trong hệ thống thông tin quản lý tổng thể của doanh nghiệp.
• Xác định cấu thành của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí theo 3 phân hệ gắn kết chặt chẽ: phân hệ thông tin chi phí dự toán, phân hệ thông tin chi phí thực hiện, và phân hệ thông tin phân tích - kiểm soát chi phí.
• Khẳng định nguyên tắc tích hợp dữ liệu kế toán tài chính và kế toán quản trị trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, thực hiện phương châm "đưa tin một lần và sử dụng nhiều lần".

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng thu thập, xử lý và cung cấp thông tin chi phí tại 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn TKV giai đoạn 2011 – 2016, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến sự chậm trễ và thiếu đồng bộ của dữ liệu chi phí hiện hành.
• Xây dựng mô hình dòng thông tin và thiết kế chi tiết 3 phân hệ thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí phù hợp với đặc thù công nghệ khai thác mỏ hầm lò và lộ thiên.
• Thiết kế hệ thống công cụ tác nghiệp thực tế gồm: các biểu mẫu chứng từ ban đầu theo định mức, hệ thống mã hóa tài khoản kế toán chi phí chi tiết, và mẫu biểu báo cáo phân tích chi phí phục vụ trực tiếp cho việc ra quyết định điều hành giá thành than.

Kiến nghị và điều kiện thực hiện

• Về phía Tập đoàn TKV: Cần ban hành khung chuẩn hóa dữ liệu chi phí và quy chế thông tin kế toán thống nhất toàn Tập đoàn; đầu tư đồng bộ hạ tầng mạng và hệ thống phần mềm quản trị tích hợp; chỉ đạo hoàn thiện hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật ngành than.
• Về phía các doanh nghiệp khai thác than: Kiện toàn tổ chức bộ máy kế toán, bố trí nhân sự phụ trách kế toán quản trị chi phí; nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin cho cán bộ kế toán và thống kê phân xưởng; thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các phòng ban chức năng (Kế hoạch, Kỹ thuật, Thống kê, Kế toán).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tại 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV trong mốc thời gian 2011 – 2016; nội dung nghiên cứu chỉ tập trung vào phạm vi nghiệp vụ kế toán (dữ liệu đầu vào, phương pháp xử lý, báo cáo đầu ra) mà không can thiệp sâu vào khía cạnh lập trình kỹ thuật phần mềm hay các phân hệ ngoài kế toán của hệ thống ERP.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thiết kế hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí cho các khối ngành phụ trợ khác trong TKV (như sàng tuyển, vận tải than, cơ khí chế tạo mỏ); nghiên cứu tích hợp sâu hơn hệ thống thông tin kế toán quản trị với các module quản trị chuỗi cung ứng và quản trị nguồn nhân lực trong môi trường ERP hoàn chỉnh.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV: Tài liệu cung cấp cơ sở phương pháp luận và các biểu mẫu chứng từ, tài khoản, báo cáo chi tiết để áp dụng trực tiếp vào việc tái cấu trúc hệ thống thông tin kế toán và tăng cường kiểm soát giá thành than tại mỏ.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kế toán mỏ: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp nghiên cứu thực trạng và kỹ thuật mô hình hóa dòng thông tin kế toán tích hợp trong doanh nghiệp sản xuất đặc thù.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo Tập đoàn TKV: Là căn cứ thực tiễn để ban hành các quy định về quản trị chi phí, định mức kỹ thuật và chỉ đạo lộ trình ứng dụng công nghệ thông tin quản trị trong toàn ngành than.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát thực trạng tại bao nhiêu doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV và trong giai đoạn nào?
Luận án tiến hành thu thập, phân tích số liệu tài chính giai đoạn 2011 – 2016 và khảo sát thực tế tại 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV (gồm các công ty TKV nắm 100% vốn điều lệ và các công ty cổ phần do TKV nắm giữ cổ phần chi phối).

2. Ba phân hệ cốt lõi trong mô hình hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí do tác giả xây dựng là gì?
Ba phân hệ gồm: (1) Phân hệ thông tin chi phí dự toán; (2) Phân hệ thông tin chi phí thực hiện; (3) Phân hệ thông tin phân tích và kiểm soát chi phí.

3. Hạn chế lớn nhất của hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp than TKV giai đoạn nghiên cứu là gì?
Hệ thống chủ yếu mới phục vụ công tác kế toán tài chính, thiếu hụt kế toán quản trị; quy trình xử lý thông tin giữa các bộ phận kỹ thuật, thống kê và kế toán thiếu gắn kết đồng bộ; việc cung cấp dữ liệu chi phí chưa kịp thời và chưa đáp ứng yêu cầu phân tích biến động chi phí theo từng công đoạn khai thác.

4. Luận án đề xuất những công cụ cụ thể nào để hoàn thiện dữ liệu đầu vào và báo cáo đầu ra của hệ thống?
Về đầu vào, tác giả thiết kế định mức chi phí vật tư máy khoan (Bảng 4.1), phiếu lĩnh vật tư theo hạn mức (Bảng 4.2), phiếu theo dõi lao động theo định mức (Bảng 4.3), mã hóa tài khoản chi tiết chi phí sản xuất (Bảng 4.4). Về đầu ra, tác giả thiết kế hệ thống báo cáo phân tích biến động chi phí theo máy móc, thiết bị (Bảng 4.5) và theo các trung tâm chi phí.

5. Luận án xác định cấu thành của hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí theo những tiêu thức nào?
Cấu thành hệ thống được phân loại theo 3 tiêu thức: (1) Theo chức năng và quá trình hoạt động (đầu vào, xử lý, lưu trữ, kiểm soát, đầu ra); (2) Theo cấu trúc vật lý (con người, phần cứng, phần mềm, dữ liệu, mạng); (3) Theo nội dung quản trị chi phí (3 phân hệ: dự toán, thực hiện, phân tích kiểm soát).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Thị Hồng Hạnh đã giải quyết vấn đề xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Công trình đã làm rõ cơ sở lý luận về sự tích hợp giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị trên nền tảng công nghệ thông tin, đánh giá thực trạng công tác kế toán tại 19 doanh nghiệp mỏ giai đoạn 2011 – 2016, đồng thời thiết kế mô hình dòng dữ liệu và 3 phân hệ thông tin chi phí cụ thể. Kết quả nghiên cứu cung cấp giải pháp có giá trị ứng dụng thực tiễn, hỗ trợ các doanh nghiệp ngành than nâng cao năng lực quản trị chi phí và hạ giá thành sản phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề.2 Các nghiên cứu liên quan đến hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí Nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí tại các nƣớc đang phát triển, cụ thể ứng dụng ở Việt Nam đã có nghiên cứu của một nhóm nhà khoa h c Mỹ là Michele Pomberg, Hamid Pourjalali, Shirley Daniel và Marinilka Barros năm 2012 trong nghiên cứu “Management Accounting Information System, a case of a developing country: Vietnam”[51]. Ở nghiên cứu này các tác giả đã khảo sát công tác kế toán quản trị chi phí tại một số bệnh viện ở Hà Nội và các tỉnh lân cận, tìm hiểu công tác quản lý chi phí và nhu cầu thông tin về chi phí của các nhà quản lý cũng nhƣ khả năng cung cấp thông tin chi phí từ hệ thống thông tin kế toán. Nghiên cứu này cũng đã chỉ ra đƣợc sự cần thiết và vai trò của hệ thống thông tin kế toán trong việc cung cấp thông tin phục vụ quản trị chi ph trong đơn vị. Tuy nhiên nghiên cứu này tại các bệnh viện là đơn vị cung cấp dịch vụ công do đó có nhiều điểm khác so với đơn vị sản xuất kinh doanh.

Chính vì vậy các nghiên cứu này chỉ có thể kế thừa về mặt lý thuyết mà không thể vận dụng thực tế cho các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp khai thác than nói riêng. Ngoài ra liên quan đến xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí phù hợp với điều kiện cụ thể của doanh nghiệp đƣợc giải quyết trong công trình nghiên cứu của Gerdin/ Accounting, Orgnizations and Society 30 (2005) “Management Accounting System design in manufacturing departments: an empirical investigation using a multiple contingencies approach” [44]. Nghiên cứu này đã khảo sát trên 100 doanh nghiệp thuộc các ngành nghề kinh doanh khác nhau trên thế giới để phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí và chỉ ra nhân tố chủ yếu tác động đến việc thiết kế hệ thống thông tin kế toán là cấu trúc bộ máy quản lý và mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các bộ phận chức năng, các ph ng ban trong doanh nghiệp. Tuy nhiên để xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong doanh nghiệp, ngoài các nhân tố trên còn nhiều nhân tố khách quan và chủ quan khác cũng sẽ tác động lớn đến công tác này, cái mà tác giả sẽ đề cập đầy đủ hơn trong luận án.3 Các nghiên cứu liên quan đến tích hợp hệ thống thông tin kế toán Xây dựng hệ thống thông tin kế toán trong điều kiện ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại hay ứng dụng phần mềm tích hợp là giải pháp nhiều doanh nghiệp trên thế giới đã ứng dụng thành công.

Với việc sử dụng phần mềm tích hợp trong quản lý doanh nghiệp nói chung và công tác kế toán nói riêng giúp doanh nghiệp tích hợp các hoạt động của mình trên cùng một hệ thống từ đó xử lý và cung cấp thông tin cho các đối tƣợng theo yêu cầu khác nhau. Liên quan đến vấn đề này cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu và công bố trên thế giới nhƣ: “Management accounting and integrated information systems: A literature review” The International journal of 9 Accounting Information Systems, (Volume 8, march 2007) Anders Rom, Carsten Rohde, [39]. Đây là bài viết về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp, mục đ ch ch nh của bài viết này là phát hiện, phân loại và giải trình các nghiên cứu hiện nay về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp từ đó xác định khoảng trống nghiên cứu để đề xuất nghiên cứu trong tƣơng lai dựa trên các khuôn khổ hiện có là các yếu tố của kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp. Kết quả đạt đƣợc của bài viết là đƣa ra khung lý thuyết mới về kế toán quản trị và hệ thống thông tin tích hợp mới toàn diện hơn đƣợc trình bày dƣới dạng cấu trúc, mô hình.

Tuy nhiên bài viết này chƣa đề cập sâu về hệ thống thông tin kế toán trong hệ thống thông tin tích hợp và vai trò của nó trong công tác quản trị chi phí của doanh nghiệp. Nghiên cứu “On the covergence of management accounting and finacial accounting – The role of information technology in accounting change” The International journal of Accounting Information Systems, (Volume 14, December 2013) Jani Taipaleenmaki, Seppo Ikaheime,[47]. Nội dung chính của bài viết này là đề cập đến sự tích hợp của kế toán quản trị và kế toán tài ch nh trên cơ sở đó đƣa công nghệ thông tin vào để thấy vai trò của ứng dụng công nghệ thông tin trong thay đổi kế toán. Kết quả của bài viết là đƣa ra các giả thuyết về sự tích hợp của kế toán quản trị và kế toán tài chính với những tiến bộ trong công nghệ thông tin, cho thấy giá trị của việc ứng dụng tiến bộ của công nghệ thông tin vào xử lý thông tin kế toán.

Với nội dung này đã thấy hệ thống thông tin kế toán là sự kết hợp của cả thông tin kế toán quản trị và thông tin kế toán tài ch nh trong môi trƣờng ứng dụng công nghệ thông tin. Tuy nhiên cả hai nghiên cứu này chƣa đề cập đến hệ thống thông tin tích hợp cho tất cả các hoạt động trong doanh nghiệp mà mới chỉ đề cập đến việc tích hợp thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị do đó chƣa phát huy đƣợc hết vai trò của ứng dụng thông tin tích hợp trong quản lý nói chung và quản trị chi phí nói riêng.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước Thông tin kế toán là thông tin có vai trò vô cùng quan tr ng trong công tác quản lý nói chung và quản lý chi phí nói riêng trong các doanh nghiệp hiện nay. Nói đến hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp một cách đầy đủ phải bao gồm cả hệ thống thông tin kế toán tài chính và hệ thống thông tin kế toán quản trị. Trƣớc những năm 90 khái niệm về kế toán quản trị là hoàn toàn mới mẻ và xa lạ với công tác kế toán ở Việt Nam, nhƣng từ sau năm 90 trở về đây thuật ngữ này đã dần đƣợc biết đến và đặc biệt khoảng 10 năm trở về đây công tác kế toán quản trị đã thật sự đƣợc quan tâm và áp dụng trong các doanh nghiệp ở Việt Nam.

Điều này cũng đƣợc thể hiện rõ trong các nghiên cứu, các công trình khoa h c của các nhà khoa h c, các giới chuyên môn. Từ năm 2000 đến nay nói đến kế toán không chỉ nói đến kế toán tài ch nh mà c n nói đến kế toán quản trị. Hệ thống thông tin kế toán trong doanh nghiệp đã bao gồm đồng thời cả hai nhánh thông tin này. Cũng từ giai đoạn này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đã đề cao vai trò của kế toán quản trị trong hệ 10 thống thông tin kế toán, bằng chứng đó là một loạt công trình nghiên cứu: luận án tiến sĩ, bài báo khoa h c, sách nghiên cứu,… đã đƣợc công bố.1 Các nghiên cứu về xây dựng hệ thống thông tin kế toán Hệ thống thông tin kế toán là khái niệm xuất hiện phổ biến ở Việt Nam hơn 10 năm trở lại đây, và bắt đầu đƣợc đƣa vào trong chƣơng trình đào tạo ngành kế toán.

Đến nay đã có nhiều tài liệu nghiên cứu lý thuyết về vấn đề này cụ thể là các giáo trình, bài giảng đƣợc biên soạn để phục vụ cho h c tập và nghiên cứu nhƣ:Hệ thống thông tin kế toán (2010), Ngô Hà Tấn, NXB Giáo dục Việt Nam,[26]. Hệ thống thông tin kế toán (2011), Nguyễn Thế Hƣng, NXB Thống Kê, TP Hồ Chí Minh,[14]Hệ thống thông tin kế toán (2012), Khoa kế toán – Kiểm toán, Đại h c kinh tế TP Hồ Chí Minh, [17]. Nhóm các tài liệu này là các tài liệu nghiên cứu về hệ thống thông tin kế toán (HTTTKT), các tài liệu này đều giới thiệu và đề cập đến các nội dung nhƣ khái niệm, phân loại HTTTKT, sơ sở dữ liệu trong HTTTKT, kiểm soát nội bộ trong HTTTKT, phân tích thiết kế HTTTKT, thực hiện và vận hành HTTTKT. Đây là những tài liệu hữu ích có giá trị tham khảo rất lớn trong nghiên cứu của NCS, là cơ sở lý luận cho việc hình thành các ý tƣởng triển khai xây dựng HTTTKT trong các doanh nghiệp khai thác than.

Tuy nhiên các tài liệu này là những tài liệu giới thiệu chung về HTTTKT chủ yếu phục vụ cho ngƣời h c có thể hiểu về HTTTKT nói chung mà chƣa cụ thể cho đối tƣợng áp dụng nào hay chƣa gắn cụ thể với mục tiêu cụ thể nào. Với đề tài “Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị chi phí trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – khoáng sản Việt Nam“ cần phải xây dựng HTTTKT với mục tiêu cụ thể là phục vụ quản trị chi phí và ứng dụng cho đối tƣợng cụ thể là các doanh nghiệp khai thác than thì các tài liệu này mới chỉ mang tính lý luận chung. Dựa trên cơ sở lý luận này NCS sẽ tiếp tục nghiên cứu và phát triển lý luận này để giải quyết mục tiêu của đề tài.