Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp. C ươ 2: T ự Cô Cổ ầ Tứ Lộ. C ươ 3: G Cô Cổ ầ Tứ Lộ. Luan van 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1.
Một số khái niệm cơ bản về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp Trong điều kiện nền kinh tế xã hội không ngừng phát triển như hiện nay, để đảm bảo cho doanh nghiệp có thể tồn tại và cạnh tranh được so với các doanh nghiệp khác cùng ngành, nhiệm vụ của nhà quản lý là xây dựng được một hệ thống thông tin kế toán hoạt động có hiệu quả, đảm bảo việc cung cấp các thông tin hữu ích người sử dụng. Hai chức năng của kế toán là cung cấp thông tin và kiểm tra thông tin, trong đó, chức năng thông tin là chức năng cơ bản nhất. Điều này đặc biệt đúng khi doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế thị trường đa dạng phức tạp về quan hệ pháp lí và quan hệ kinh tế với rất nhiều đối tượng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp như: cơ quan quản lí nhà nước, các nhà đầu tư, các bạn hàng, người lao động. Các đối tượng này có mục đích và yêu cầu khác nhau khi sử dụng thông tin kế toán của doanh nghiệp, ví dụ: cơ quan thuế khi thực hiện các chính sách thu của nhà nước về thuế thu nhập doanh nghiệp cần các thông tin về chỉ tiêu tổng doanh thu, tổng chi phí, tổng lợi nhuận đạt được trong kỳ, trong khi các nhà quản trị điều hành hoạt động của doanh nghiệp cần các thông tin cụ thể chi tiết về các yếu tố cấu thành các thông tin tổng quát và hơn nữa trên cơ sở xử lý các dữ liệu nay kế toán tiến hành phân tích và dự đoán nh m giúp các nhà quản trị đưa ra các quyết định tối ưu.
Hệ thống kế toán của doanh nghiệp phải thoả mãn tất cả các nhu cầu này, do đó đã hình thành nên hai bộ phận: kế toán tài chính và kế toán quản trị[13, tr. Theo khoản 3, điều 4, Luật Kế toán Việt Nam, kế toán quản trị là việc “thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán”[20, tr. Về kế toán quản trị chi phí, hiện nay chưa có một khái niệm chính thức nào được đưa ra. Theo Viện Kế toán quản trị Hoa Kỳ, kế toán quản trị chi phí là kỹ thuật hay phương pháp để xác định chi phí cho một dự án, một quá trình hoặc một sản phẩm… Chi phí này được xác định b ng việc đo lường trực tiếp, kết chuyển tuỳ ý hoặc phân bổ một cách có hệ thống và hợp lý.
kế toán quản trị (KTQT) chi phí Luan van 7 cung cấp thông tin cho các nhà quản trị trong nội bộ doanh nghiệp (DN) để đánh giá, kiểm soát quá trình hoạt động. Thông tin của KTQT chi phí hướng đến tương lai nên có sự phân tích, đánh giá đến môi trường bên ngoài doanh nghiệp[18, tr. Theo Horngen và cộng sự (2008), với quan điểm coi KTQT chi phí là một phần của hệ thống hoạch định chiến lược và tham gia trực tiếp vào hoạt động quản trị DN nên nội dung KTQT chi phí được xác định gồm 4 nội dung cơ bản: Dự toán chi phí; Quá trình tập hợp chi phí; Phân tích mối quan hệ chi phí - khối lượng - lợi nhuận; Ra quyết định quản lý [29]. Dưới góc độ kế toán tài chính, bộ phận kế toán chi phí có chức năng tính toán, đo lường chi phí phát sinh trong DN theo đúng các nguyên tắc kế toán để cung cấp thông tin về chi phí sản xuất sản phẩm, giá vốn hàng bán và các chi phí hoạt động trên báo cáo kết quả kinh doanh, liên quan đến giá trị hàng tồn kho trên Bảng cân đối kế toán.
Dưới góc độ KTQT, bộ phận kế toán chi phí có chức năng đo lường, phân tích về tình hình chi phí sản xuất kinh doanh, đo lường khả năng sinh lời của từng sản phẩm, dịch vụ, các hoạt động và từng bộ phận của DN nh m nâng cao hiệu quả của hoạt động kinh doanh. Như vậy, theo tác giả, kế toán quản tri chi phí có thể hiểu là một bộ phận không thể tách rời của hệ thống kế toán doanh nghiệp, là công cụ quan trọng cung cấp thông tin chi phí kịp thời, phù hợp, cần thiết cho các hoạt động quản trị doanh nghiệp. Bên cạnh thông tin quá khứ, thông tin chi phí do KTQT chi phí cung cấp cần có tính định hướng (thông tin kế hoạch, dự toán), gắn với các chỉ tiêu, bộ phận, đơn vị, cá nhân (trung tâm phát sinh chi phí) để thuận lợi cho phân tích, đánh giá, và h trợ xây dựng các biện pháp kiểm soát chi phí. Mục đích của KTQT chi phí là cung cấp thông tin cho nhu cầu quản trị doanh nghiệp.
KTQT chi phí phục vụ chủ yếu cho việc quản trị chi phí, ra các quyết định quản trị. KTQT chi phí không chỉ thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về các nghiệp vụ kinh tế tài chính thực sự phát sinh và hoàn thành mà còn cung cấp các thông tin phục vụ cho việc ra các quyết định tương lai trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí đóng vai trò quan trọng trong doanh nghiệp, bao gồm: Luan van 8 - Cung cấp thông tin chi phí giúp các nhà quản trị đưa ra quyết định kinh doanh. Thông tin chi phí chính xác là cần thiết cho việc ra quyết định vì chi phí không chính xác có thể dẫn ðến quyết ðịnh sai lầm nhý việc tiếp tục sản xuất sản phẩm không có lợi nhuận[ 19, tr.
Thông tin thiếu chính xác có thể đủ để đo lường lợi nhuận cho một doanh nghiệp vì chi phí được phân bổ giữa hàng tồn kho và giá vốn hàng bán với mức tổng hợp thay vì sản phẩm cụ thể. Nhưng thông tin này không đủ cơ sở để đưa ra những quyết định về sản phẩm đơn l. Định giá bán sản phẩm là quyết định thường xuyên của nhà quản trị. Để định giá sản phẩm mang lại hiệu quả cao, thì thông tin chi phí được cung cấp phải hữu ích.
Thông tin chi phí phải chính xác, kịp thời, được phân loại, sử dụng một cách phù hợp. - Vai trò thứ hai của kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin chi phí liên quan đến lập kế hoạch, kiểm soát và đo lường hiệu suất. Kế toán quản trị chi phí là việc thu thập các dữ liệu về chi phí và xử lý các dữ liệu này theo một trình tự để có thể cung cấp thông tin chi phí nh m xây dựng kế hoạch chi phí, kiểm soát chi phí từ đó đánh giá các hoạt động và ra quyết định quản lý. Thông tin kế toán quản trị chi phí là công cụ phục vụ lập kế hoạch và các dữ liệu chi phí là cơ sở cho việc ra quyết định chiến lược, những quyết định này bao gồm các chính sách giá bán, cơ cấu sản phẩm, mua sắm máy móc thiết bị, loại bỏ các hoạt động không tạo ra giá trị tăng thêm[31, tr.
Tùy theo mục đích sử dụng thông tin mà kế toán quản trị chi phí s thiết kế, cung cấp thông tin khác nhau. Với quyết định liên quan đến định giá bán, chi phí s được nghiên cứu theo chi phí biến đổi, chi phí cố định và các phương pháp xác định chi phí tương ứng. Kế toán quản trị chi phí là nguồn chủ yếu cung cấp thông tin chi phí nh m giúp nhà quản trị thực hiện toàn diện các chức năng quản trị. Thông tin được cung cấp bởi kế toán quản trị chi phí là thông tin cho các quyết định, trong đó có quyết định về giá thông qua phương pháp định giá trên cơ sở chi phí.
Với phân tích trên, cho thấy kế toán quản trị chi phí cung cấp thông tin chi phí phục vụ quản trị doanh nghiệp và kế toán quản trị chi phí đóng một vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi phí và đo lường hiệu suất. Kế toán quản trị chi phí cung cấp thông tin thích hợp cho nhà quản trị trong các quyết định ngắn hạn, dài hạn và có ảnh hưởng đến chiến lược hoạt động của tổ chức. Kế toán quản trị chi phí sản xuất cung cấp hệ thống tài liệu dự toán chi phí xây dựng từng công trình, từng dự án và tình hình thực hiện các dự toán trong doanh nghiệp. KTQT chi phí tiến hành cụ thể hoá các kế hoạch hoạt động của doanh nghiệp thành các dự toán xây dựng.
KTQT chi phí cung cấp thông tin về chi phí ước tính cho các sản phẩm công trình, dịch vụ hoặc các đối tượng khác theo yêu cầu của nhà quản lý nh m giúp họ ra các quyết định quan trọng về đặc điểm của sản phẩm, cơ cấu sản phẩm hoàn thành và phân bổ hợp lý các nguồn lực có hạn cho các hoạt động của doanh nghiệp[18, tr. Bên cạnh đó, KTQT chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp còn cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản trị doanh nghiệp để từ đó xây dựng các chiến lược cạnh tranh b ng cách đưa ra những báo cáo định kỳ, đột xuất để thay đổi chiến lược, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các báo cáo định kỳ cung cấp cho nhà quản trị khả năng sinh lời của các bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp, như các sản phẩm, dịch vụ, các thị trường tiêu thụ nh m đảm bảo doanh nghiệp chỉ tiến hành thực hiện các hoạt động mang lại lợi nhuận hoặc lựa chọn sản phẩm mang lại lợi nhuận cao hơn. Kế toán quản trị chi phí cũng cung cấp các thông tin để phân bổ các nguồn lực của doanh nghiệp cũng như quyết định cơ cấu sản phẩm xây dựng và tiêu thụ, hay quyết định ngừng đầu tư xây dựng một cách hợp lý.
Các báo cáo đặc biệt giúp cho các nhà quản lý đưa ra các quyết định chiến lược, như phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, đầu tư các thiết bị, nhà xưởng mới, đàm phán các hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp và các khách hàng, chính sách marketing phù hợp. Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong việc thực hiện chức năng quản lý được thể hiện trong việc lập kế hoạch, kiểm soát quá trình kinh doanh, đánh giá các hoạt động, đưa ra các quyết định quản lý từ đó dự đoán những ảnh hưởng tới mục tiêu kinh doanh.