CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.Giới thiệu chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong các doanh nghiệp 1.1 - Nhiệm vụ kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 - Ý nghĩa việc quản lý lao động,tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 - Lao động,ý nghĩa việc quản lý lao động Lao động là sự hoạt động chân tay và trí óc của con người nhằm biến đổi các vật tự nhiên thành những vật phẩm nhằm thoả mãn nhu cầu sinh hoạt của con người.Để duy trì đời sống,loài người phải luôn lao động để thu tất cả những thứ trong tự nhiên cần thiết vĩnh viễn cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Lao động của con người cùng với đối tượng lao động và tư liệu lao động hợp thành ba yếu tố của quá trình sản xuất.Trong ba yếu tố đó thì lao động của con người là quan trọng nhất, vì không có lao động của con người thì tư liệu lao động(như công cụ sản xuất, ruộng đất,nhà cửa dùng vào sản xuất, phương tiện giao thông vận tải,….) và đối tượng lao động (như nguyên liệu ,vật liệu,…) chỉ là những vật vô dụng. Trong quá trình lao động con người luôn sáng tạo, cải tiến công cụ, hợp tác cùng nhau trong quá trình lao động để không ngừng nâng cao năng suất lao động(đó là đặc tính vốn có của con người); cũng trong quá trình đó, trình độ lao động của người lao động, kinh nghiệm sản xuất chuyên môn hoá lao động ngày càng cao. Nguyễn Thị Nguyệt – CĐKT 4 – K3 Báo cáo thực tập 3 Luan van Trường CĐCN Thành Đô Khoa Kế Toán Chính tác động trên đã làm cho trình độ sản xuất ngày càng cao; một người(nhóm người) lao động chỉ tham gia (trực tiếp hoặc gián tiếp) vào một công đoạn sản xuất ra sản phẩm; có nhiều loại lao động khác nhau, trên nhiều khâu (lĩnh vực) khác nhau.
Để quá trình sản xuất dật hiệu quả cao (tiết kiệm chi phí lao động sống, góp phần hạ giá thành sản phẩm), việc phân công lao động hợp lý, phát huy sở trường của từng (nhóm) người lao động cần thiết và vô cùng quan trọng. Quản lý lao động gồm nhiều vấn đề, song chủ yếu thể hiện ở một số nội dung sau: - Quản lý số lượng lao động: Là quản lý về số lượng người lao động trên các mặt: giới tính, độ tuổi, chuyên môn,… - Quản lý chất lượng lao động: Là quản lý năng lực mọi mặt của từng (nhóm) người lao động trong quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm (như: sức khoẻ lao động, trình độ kỹ năng - kỹ sảo, ý thức kỷ luật,…). Chỉ có trên cơ sở nắm chắc số,chất lượng lao động trên thì việc tổ chức, sắp xếp, bố trí các lao động mới hợp lý, làm cho quá trình sản xuất của doanh nghiệp hoạt động nhịp nhàng và có được hiệu quả cao.Ngược lại, không quan tâm đúng mức việc quản ký lao động thì dẫn tới sức sản xuất của doanh nghiệp bị trì trệ, kém hiệu quả. Đồng thời, quản lý lao động tốt là cơ sở cho việc đánh giá trr thù lao cho từng lao động đúng; việc trả thù lao đúng sẽ kích thích được toàn bộ lao động trong doanh nghiệp lao động sáng tạo, nâng cao kỹ năng – kỹ sảo, tiết kiệm nguyên vật liệu, tăng năng suất lao động góp phần tsăng lợi nhuận (nếu đánh giá sai, việc trả thù lao không đúng thì kết quả ngược lại).2 - Ý nghĩa tiền lương và các khoản trích theo lương Nguyễn Thị Nguyệt – CĐKT 4 – K3 Báo cáo thực tập 4 Luan van Trường CĐCN Thành Đô Khoa Kế Toán Tiền lương (hay tiền công) là số tiền thù lao mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp cho doanh nghiệp, để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Để trả tiền lương cho người lao động đúng (hợp lý), doanh nghiệp phải đảm bảo thực hiện được các yêu cầu sau: đúng với chế độ tiền lương của Nhà nước; gắn với quản lý lao động của doanh nghiệp.Các yêu cầu trên có quan hệ chặt chẽ với nhau và chỉ có trên cơ sở yêu cầu đó thì tiền lương mới kích thích được người lao động trong nâng cao tay nghề, nâng cao ý thức kỷ luật, thi đua lao động sản xuất thúc đẩy được sản xuất phát triển;(và ngược lại). Ngoài tiền lương, người lao động còn được hưởng các khoản phụ cấp, trợ cấp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế…, các khoản này cũng góp phần trợ giúp người lao động và tăng thêm thu nhập cho họ trong các trường hợp khó khăn, tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động.2- Nhiệm vụ kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Hạch toán lao động, kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương không chỉ liên quan đến quyền lợi của người lao động, mà còn liên quan đến các chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh, giá thành sản phẩm của doanh nghiệp, liên quan đến tình hình chấp hành các chích sách về lao động tiền lương của nhà nước. Để phục vụ yêu cầu quản lý chặt chẽ, có hiệu quả, kế toán tiền lương và các kgoản trích theo lương ở doanh nghiệp phải thực hiện các nhiệm vụ sau: - Tổ chức hạch toán đúng thời gian, số lượng, chất lượng và kết quả lao động của người lao động, tính đúng và thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan khác cho người lao động. Nguyễn Thị Nguyệt – CĐKT 4 – K3 Báo cáo thực tập 5 Luan van Trường CĐCN Thành Đô Khoa Kế Toán - Tính toán, phân bổ hợp lý chính xác chi phí tiền lương, tiền công và các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế,kinh phí công đoàn cho các đối tương sử dụng có liên quan.
- Định kỳ tiến hành phân tích tình hình sử dụng lao động,tình hình quản lý và các chỉ tiêu quỹ tiền lương; cung cấp các thông tin kinh tế cầc thiết cho các bộ phận có liên quan. Nguyễn Thị Nguyệt – CĐKT 4 – K3 Báo cáo thực tập 6 Luan van Trường CĐCN Thành Đô Khoa Kế Toán 1.2 - Hình thức tiền lương, quỹ tiền lương và các kgoản trích theo lương 1.1 - Các hình thức trả lương Việc tính trả lương có thể thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau, tuỳ theo đặc điểm hoạt động kinh doanh, tính chất công việc và trình độ quản lý.Trên thực tế, thường áp dụng các hình thức tiền lương sau: * Hình thức tiền lương thời gian: là hình thức tiền lương theo thời gian làm việc, cấp bậc kỹ thuật và thang lương của người của người lao động. Theo hình thức này, tiền lương thời gian, tiền lương phải trả được tính bằng: Thời gian làm việc thực tế nhân với mức lương thời gian. Tiền lương thời gian với đơn giá tiền lương cố định gọi là tiền lương thời gian giản đơn.tiền lương thời gian giản đơn có thể kết hợp chế độ tiền thưởng để khuyến khích người lao động hăng hái làm việc, tạo nên tiền lương thời gian có thưởng.
Để áp dụng trả lương theo thời gian,doanh nghiệp phải theo dõi ghi chép thời gian làm việc của người lao động và mức lương thời gian của họ. Các doanh nghiệp chỉ áp dụng tiền lương thời gian cho những công việc chưa xây dựng được định mức lao động, chưa có đơn giá tiền lương sản phẩm; thường áp dụng cho lao động làm công tác văn phòng như hành chính, quản trị, thống kê, kế toán, tài vụ,… Hình thức tra lương theo thời gian có nhiều hạn chế là chưa gắn được tiền lương với kết quả và chất lượng lao động. * Hình thức tiền lương theo sản phẩm: Là hình thức tiền lương tính theo số lượng, chất lượng sản phẩm, công việc đã hoàn thành đảm bảo yêu cầu chất lượng và đơn giá tiền lương tính cho một đơn vị sản phẩm, công việc đó. Tiền lương sản phẩm phải trả tính bằng: Số lượng hoặc khối lượng công việc, sản phẩm hoàn thành đủ tiêu chuẩn chất lượng nhân với đơn giá tiền lương sản phẩm.
Nguyễn Thị Nguyệt – CĐKT 4 – K3 Báo cáo thực tập 7 Luan van Trường CĐCN Thành Đô Khoa Kế Toán Việc xác định tiền lương sản phẩm phải dựa trên cơ sở các tài liệu về hạch toán kết quả lao động. Tiền lương sản phẩm có thể áp dụng đối với lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm, gọi là tiền lương sản phẩm trực tiếp, hoặc có thể áp dụng đối với người gián tiếp phục vụ sản xuất sản phẩm gọi là tiền lương sản phẩm gián tiếp. Để khuyến khích người lao động nâng cao tay nghề, tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp có thể áp dụng các đơn giá lương sản phẩm khác nhau. - Tiền lương sản phẩm tính theo đơn giá tiền lương cố định, gọi là tiền lương sản phẩm giản đơn.
- Tiền lương sản phẩm giản đơn kết hợp với tiền thưởng về năng suất, chất lượng sản phẩm, gọi là tiền lương sản phẩm có thưởng. - Tiền lương sản phẩm tính theo đơn giá lương sản phẩm tăng dần áp dụng theo mức độ hoàn thành vượt mức khối lượng sản phẩm, gọi là tiền lương sản phẩm luỹ tiến. Tiền lương sản phẩm khoán (thực chất là một dạng của hình thức tiền lương sản phẩm) : Hình thức này có thể khoán việc, khoán khối lượng, khoán sản phẩm cuối cùng, khoán quỹ lương. Ưu điểm của hình thức tiền luơng sản phẩm là đảm bao được nguyên tắc phân phối theo số lượng, chất lượng lao động; khuyến khích người lao động quan tâm đến kết quả và chất lượng sản phẩm.2 - Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ tiền lương tính theo người lao động của doanh nghiệp do doanh nghiệp quản lý và chi trả.
- Quỹ tiền lương bao gồm: + Tiền lương trả theo thời gian ,trả theo sản phẩm, lương khoán; Nguyễn Thị Nguyệt – CĐKT 4 – K3 Báo cáo thực tập 8 Luan van Trường CĐCN Thành Đô Khoa Kế Toán + Các loại phụ cấp làm đêm, thêm giờ và phụ cấp độc hại,…; Tiền lương trả cho người lao động sản xuất ra sản phẩm hỏng trong phạm vi chế độ quy định; Tiền lương trả cho thời gian người lao động ngừng sản xuất do nguyên nhân khách quan như : Đi học, tập quân sự, hội nghị, nghỉ phép năm,…; - Các khoản tiền thưởng có tính chất thường xuyên… Trong doanh nghiệp, để phục vụ cho công tác hạch toán và phân tích tiền lương có thể chia ra tiền lương chính và tiền lương phụ.