Luận án tiến sĩ nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng thái và tiếng việt

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt, phân tích ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp chi tiết.

• Tác giả: Siriwong Hongsawan
• Người hướng dẫn: Phạm Đức Dương
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ
• Đề tài: Nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2. CHƯƠNG 2: MIÊU TẢ VỀ HĐBB TRONG TIẾNG THÁI
• 3. CHƯƠNG 3: MIÊU TẢ VỀ HĐBB TRONG TIẾNG VIỆT
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỐI CHIẾU NHỮNG NÉT TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT TRONG HĐBB GIỮA TIẾNG THÁI VÀ TIẾNG VIỆT
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt

Nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học đối chiếu và ngữ dụng học. Hành động bác bỏ (HĐBB) là một loại hành động ngôn từ (HĐNT) thể hiện sự không chấp nhận hoặc phủ định một nhận định, ý kiến đã được nêu ra trước đó. Việc nghiên cứu này giúp làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt về mặt ngôn ngữ, văn hóa, cũng như cách thức tư duy của hai dân tộc. Theo luận án tiến sĩ của Sirwong Hongsawan (2009), HĐBB không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ mà còn phản ánh các chiến lược giao tiếp, phép lịch sự và ứng xử văn hóa đặc trưng của người Thái và người Việt. Nghiên cứu này còn góp phần nâng cao hiệu quả trong giảng dạy ngoại ngữ, dịch thuật và giao tiếp liên văn hóa giữa hai quốc gia.

1.1. Khái niệm và vai trò của hành động bác bỏ trong ngôn ngữ học đối chiếu

Theo các nhà ngôn ngữ học như Hoàng Phê (1997) và Bùi Quang Tịnh (2001), hành động bác bỏ là hành vi phủ định một lời khẳng định hoặc nhận định trước đó của người đối thoại. Đây là một hành động ngôn từ nhạy cảm, dễ gây mất thể diện cho người nghe nên thường được thực hiện với các chiến lược giảm thiểu tác động tiêu cực. Trong nghiên cứu đối chiếu, HĐBB được xem xét dưới góc độ cấu trúc câu, ngữ nghĩa và ngữ dụng, nhằm làm rõ cách thức biểu đạt và ứng xử văn hóa của người Thái và người Việt.

1.2. Tính cấp thiết và phạm vi nghiên cứu hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc hiểu rõ đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt là rất cần thiết. Hiện nay, tài liệu nghiên cứu về HĐBB đối chiếu giữa hai ngôn ngữ này còn hạn chế, đặc biệt là các công trình sử dụng lý thuyết hành động ngôn từ của Austin và Searle. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chiến lược bác bỏ trực tiếp và gián tiếp, cấu trúc câu phủ định, hàm ý và cách thức ứng xử văn hóa thể hiện qua HĐBB.

II. Phân tích các vấn đề thách thức trong nghiên cứu hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt

Nghiên cứu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về nguồn gốc ngôn ngữ, cấu trúc câu và văn hóa giao tiếp. Tiếng Thái thuộc ngữ hệ Thái-Kadai, còn tiếng Việt thuộc ngữ hệ Nam Á, dẫn đến sự khác biệt rõ rệt về ngữ pháp và từ vựng. Ngoài ra, HĐBB là hành động ngôn từ dễ gây mất thể diện, nên người nói thường sử dụng các chiến lược gián tiếp hoặc biểu thức điều biến để giảm thiểu sự đe dọa. Việc phân biệt rõ ràng giữa hành động bác bỏ và hành động từ chối cũng là một thách thức lớn trong nghiên cứu đối chiếu.

2.1. Khó khăn trong phân biệt hành động bác bỏ và hành động từ chối trong tiếng Thái và tiếng Việt

Theo Nguyễn Phương Chi (2004) và Trần Chi Mai (2005), hành động từ chối và hành động bác bỏ có sự khác biệt về mặt ngữ nghĩa và ngữ dụng. Từ chối là khước từ thực hiện một hành động được đề nghị hoặc yêu cầu, còn bác bỏ là phủ nhận một nhận định hoặc thông tin đã được nêu ra. Tuy nhiên, trong thực tế giao tiếp, hai hành động này thường bị nhầm lẫn do có những biểu hiện ngôn ngữ tương tự, đặc biệt khi sử dụng các chiến lược gián tiếp hoặc hàm ý. Việc phân tích kỹ lưỡng dựa trên ngữ cảnh và chiến lược giao tiếp là cần thiết để phân biệt chính xác.

2.2. Thách thức trong việc phân tích cấu trúc câu phủ định và biểu thức điều biến trong hành động bác bỏ

Cấu trúc câu phủ định trong tiếng Thái và tiếng Việt rất đa dạng, bao gồm cả câu phủ định miêu tả và câu phủ định bác bỏ. Các biểu thức điều biến như 'đâu', 'nào', 'sao', 'chẳng' đóng vai trò quan trọng trong việc biểu thị HĐBB. Tuy nhiên, sự đa dạng và phong phú của các biểu thức này gây khó khăn cho việc phân loại và phân tích. Ngoài ra, việc sử dụng các câu hỏi tu từ, câu phủ định gián tiếp cũng làm tăng độ phức tạp trong nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt hiệu quả

Để làm rõ đặc điểm của hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt, nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp ngôn ngữ học và xã hội học. Phương pháp qui nạp được áp dụng chủ đạo qua việc thu thập và phân tích dữ liệu thực nghiệm từ phiếu điều tra, phỏng vấn và quan sát thực tế. Phương pháp diễn dịch được sử dụng để giải thích các hiện tượng dựa trên lý thuyết hành động ngôn từ và nguyên tắc lịch sự. Ngoài ra, các thủ pháp miêu tả định tính, so sánh đối chiếu và phân tích ngữ cảnh cũng được vận dụng linh hoạt nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác của nghiên cứu.

3.1. Thu thập và xử lý dữ liệu ngôn ngữ từ phiếu điều tra và phỏng vấn chuyên sâu

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 100 phiếu điều tra cho mỗi ngôn ngữ, gửi đến sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành tiếng Thái và tiếng Việt tại các trường đại học uy tín. Các câu trả lời tiêu biểu được chọn lọc để phân tích chi tiết. Khi cần thiết, phỏng vấn trực tiếp hoặc qua các phương tiện điện tử được tiến hành để làm rõ ý nghĩa và cách sử dụng các phát ngôn bác bỏ phức tạp. Việc kết hợp dữ liệu thực nghiệm và quan sát thực tế giúp đảm bảo tính khách quan và đa chiều của nghiên cứu.

3.2. Ứng dụng lý thuyết hành động ngôn từ và nguyên tắc lịch sự trong phân tích hành động bác bỏ

Lý thuyết hành động ngôn từ của John L. Austin và John R. Searle là nền tảng lý thuyết chính cho nghiên cứu. Các khái niệm như hành động tại lời, hành động trực tiếp và gián tiếp, lực ngôn trung được vận dụng để phân tích cách thức biểu đạt HĐBB. Nguyên tắc lịch sự của Brown và Levinson giúp giải thích các chiến lược giảm thiểu đe dọa thể diện trong giao tiếp bác bỏ. Sự kết hợp này cho phép phân tích sâu sắc các biểu hiện ngôn ngữ và văn hóa trong HĐBB.

IV. So sánh đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt

So sánh cấu trúc câu phủ định và ngữ nghĩa của hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt cho thấy nhiều điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý. Cả hai ngôn ngữ đều có hai chiến lược bác bỏ chính là bác bỏ trực tiếp (BBTT) và bác bỏ gián tiếp (BBGT). Tuy nhiên, tiếng Thái có xu hướng sử dụng nhiều hơn các câu hỏi tu từ và biểu thức phiếm định để giảm thiểu sự mất thể diện, trong khi tiếng Việt thường dùng các từ phủ định chuyên dụng như 'không phải', 'đâu có', 'nào có'. Về ngữ nghĩa, HĐBB trong cả hai ngôn ngữ đều liên quan chặt chẽ đến việc phủ định hoặc chất vấn tiền giả định (TGĐ) của phát ngôn trước đó, thể hiện sự tương tác phức tạp giữa ngữ pháp và ngữ dụng.

4.1. Phân tích cấu trúc câu phủ định chuyên dụng trong hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt

Trong tiếng Thái, cấu trúc câu phủ định thường sử dụng các từ như 'ไม่' (không), kết hợp với các từ phiếm định và câu hỏi tu từ để biểu thị bác bỏ gián tiếp. Tiếng Việt có các cấu trúc phủ định như 'không phải', 'đâu có', 'nào có' được dùng phổ biến trong HĐBB trực tiếp. Ngoài ra, cả hai ngôn ngữ đều có các câu khẳng định mang hàm ý bác bỏ, ví dụ như câu khẳng định mức độ trái ngược với nhận định trước đó. Sự đa dạng này phản ánh sự phong phú trong cách thức biểu đạt và chiến lược giao tiếp của người nói.

4.2. So sánh ngữ nghĩa và hàm ý trong hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt

HĐBB không chỉ là sự phủ định trực tiếp mà còn bao gồm các hàm ý và hàm ngôn phức tạp. Cả tiếng Thái và tiếng Việt đều sử dụng hàm ý (HY) để thực hiện bác bỏ gián tiếp, giúp giảm thiểu sự đe dọa thể diện. Ví dụ, việc chất vấn tiền giả định (TGĐ) của phát ngôn trước đó là một chiến lược phổ biến. Sự khác biệt nằm ở cách thức biểu đạt và mức độ gián tiếp, phản ánh đặc điểm văn hóa và tư duy của từng dân tộc. Việc hiểu rõ các sắc thái này là chìa khóa để giao tiếp hiệu quả và tránh hiểu lầm.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt

Kết quả nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt có nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Trong lĩnh vực giảng dạy ngoại ngữ, hiểu rõ các chiến lược bác bỏ giúp xây dựng tài liệu và phương pháp dạy học phù hợp, nâng cao năng lực giao tiếp của người học. Trong dịch thuật, việc nắm bắt chính xác các biểu hiện bác bỏ giúp dịch giả chuyển tải đúng ý nghĩa và sắc thái văn hóa. Ngoài ra, nghiên cứu còn góp phần tăng cường hiểu biết về phép lịch sự và ứng xử văn hóa, hỗ trợ giao tiếp liên văn hóa hiệu quả giữa người Thái và người Việt trong các hoạt động thương mại, ngoại giao và xã hội.

5.1. Ứng dụng trong giảng dạy và học tập tiếng Thái và tiếng Việt theo hướng giao tiếp

Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để biên soạn giáo trình và thiết kế bài giảng tập trung vào các chiến lược giao tiếp thực tế, đặc biệt là cách thức biểu đạt và xử lý HĐBB. Việc này giúp người học nắm bắt được cách ứng xử phù hợp trong các tình huống giao tiếp tế nhị, tránh gây mất lòng hoặc hiểu lầm. Đồng thời, nghiên cứu cũng hỗ trợ phát triển kỹ năng nhận diện và sử dụng các biểu thức điều biến, câu phủ định chuyên dụng trong giao tiếp hàng ngày.

5.2. Ảnh hưởng của nghiên cứu đến lĩnh vực dịch thuật và giao tiếp liên văn hóa

Hiểu rõ đặc điểm HĐBB trong tiếng Thái và tiếng Việt giúp dịch giả chuyển ngữ chính xác các phát ngôn có tính phủ định và bác bỏ, tránh sai lệch ý nghĩa hoặc làm mất đi sắc thái lịch sự. Nghiên cứu cũng giúp các nhà giao tiếp và thương lượng quốc tế nhận thức được các chiến lược giao tiếp đặc thù, từ đó xây dựng các chiến lược đàm phán và hợp tác hiệu quả, góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai dân tộc.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu hành động bác bỏ tiếng Thái và tiếng Việt trong tương lai

Nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt đã làm rõ những nét tương đồng và khác biệt về mặt ngôn ngữ, văn hóa và tư duy giao tiếp. HĐBB là một hiện tượng ngôn ngữ phức tạp, liên quan mật thiết đến cấu trúc câu phủ định, hàm ý, tiền giả định và nguyên tắc lịch sự. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị lý luận mà còn mang tính ứng dụng cao trong giảng dạy, dịch thuật và giao tiếp liên văn hóa. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai bao gồm mở rộng phạm vi đối chiếu với các ngôn ngữ khác, ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên để phân tích HĐBB, và phát triển các mô hình đào tạo giao tiếp đa văn hóa hiệu quả hơn.

6.1. Tổng kết những đóng góp lý luận và thực tiễn của nghiên cứu hành động bác bỏ

Nghiên cứu đã góp phần làm sáng tỏ các chiến lược bác bỏ trực tiếp và gián tiếp trong tiếng Thái và tiếng Việt, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa HĐBB và câu phủ định, hàm ý, tiền giả định. Những phát hiện này giúp hiểu sâu sắc hơn về cách thức giao tiếp và ứng xử văn hóa của hai dân tộc. Về thực tiễn, nghiên cứu hỗ trợ phát triển tài liệu giảng dạy ngoại ngữ, nâng cao chất lượng dịch thuật và thúc đẩy giao tiếp hiệu quả trong các lĩnh vực đa dạng.

6.2. Hướng nghiên cứu mở rộng và ứng dụng công nghệ trong phân tích hành động bác bỏ

Trong tương lai, nghiên cứu có thể mở rộng sang các ngôn ngữ khác để so sánh đa chiều hơn về HĐBB trong các nền văn hóa khác nhau. Việc ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp tự động hóa việc phân tích và nhận diện các biểu hiện bác bỏ trong dữ liệu lớn, từ đó hỗ trợ các ứng dụng trong dịch thuật máy và đào tạo giao tiếp. Ngoài ra, phát triển các mô hình đào tạo giao tiếp đa văn hóa dựa trên kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt" của nghiên cứu sinh Siriwong Hongsawan (chuyên ngành Lý luận ngôn ngữ, Mã số: 62 22 01 01, thực hiện năm 2009 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Phạm Đức Dương) là một khảo sát chuyên sâu thuộc lĩnh vực ngữ dụng học và ngôn ngữ học đối chiếu.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong giao tiếp liên nhân, bác bỏ là một hành động ngôn từ có mức độ đe dọa thể diện cao, dễ gây tổn thương mối quan hệ giữa các bên thoại. Việc nghiên cứu hành động này cho phép giải mã các đặc trưng ngôn ngữ, nguyên lý lịch sự, quy tắc ứng xử văn hóa và phương thức tư duy của các cộng đồng ngôn ngữ. Mặc dù lý thuyết hành động ngôn từ đã phát triển mạnh mẽ từ nửa sau thế kỷ XX, các nghiên cứu đối chiếu giữa tiếng Thái và tiếng Việt về từng hành động ngôn từ cụ thể vẫn còn rất hạn chế. Các công trình ngữ dụng học trước đó chủ yếu dừng lại ở phạm vi nội bộ một ngôn ngữ hoặc đối chiếu tiếng Việt, tiếng Thái với tiếng Anh, tiếng Nhật. Do đó, việc nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ giữa hai ngôn ngữ thuộc khu vực Đông Nam Á là một khoảng trống học thuật cần được bổ khuyết nhằm phục vụ giao tiếp đa văn hóa, giảng dạy ngôn ngữ và biên dịch.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể như sau:

1. Khảo sát toàn diện hành động bác bỏ trên cứ liệu tiếng Thái và tiếng Việt.
2. Tìm hiểu, so sánh những nét tương đồng và khác biệt trong cấu trúc hình thức cũng như ngữ nghĩa - ngữ dụng của các phát ngôn thực hiện hành động bác bỏ trong hai ngôn ngữ.
3. Phân tích ảnh hưởng của nguyên lý lịch sự đối với hành động bác bỏ, từ đó chỉ ra những đặc điểm tương đồng và dị biệt về văn hóa ứng xử và cách thức tư duy của hai dân tộc Thái - Việt.

Giả thuyết nghiên cứu của luận án đặt ra: Dù tiếng Thái thuộc ngữ hệ Thái - Kadai và tiếng Việt thuộc ngữ hệ Nam Á, có sự khác biệt rõ rệt về diện mạo ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp, các hành động ngôn từ nói chung và hành động bác bỏ nói riêng trên cứ liệu hai ngôn ngữ vẫn tồn tại nhiều nét tương đồng xuất phát từ những quy luật ngữ dụng phổ quát và chiến lược giao tiếp khu vực, bên cạnh những dị biệt mang tính đặc thù văn hóa dân tộc.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là hành động bác bỏ trong tính toàn diện của nó, bao gồm cả hai phương diện: cấu trúc cú pháp - ngữ nghĩa hiển ngôn và các cơ chế ngữ dụng ngầm ẩn (tiền giả định, hàm ý). Phạm vi khảo sát tập trung vào các phát ngôn bác bỏ trong tiếng Thái chuẩn và tiếng Việt toàn dân, thu thập từ các bảng câu hỏi điều tra xã hội học ngôn ngữ đối với người bản ngữ tại Băng Cốc (Thái Lan) và Hà Nội (Việt Nam), kết hợp ngữ liệu quan sát thực tế đời sống sinh ngữ và các văn liệu nghiên cứu chính thức tính đến năm 2009.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các hướng nghiên cứu liên quan đến lý thuyết hành động ngôn từ và hành động bác bỏ/phản bác trong nước và quốc tế theo các nhóm công trình tiêu biểu:

1. Các nghiên cứu lý thuyết nền tảng quốc tế:

   • Lý thuyết hành động ngôn từ và tương tác hội thoại: J.L. Austin (1962) với How to Do Things with Words; J.R. Searle (1969, 1975) với Speech Acts và lý thuyết hành động ngôn từ gián tiếp; M. Bierwisch (1980), W. Motsch (1980), F. Recanati (1980), D. Vanderveken (1980) trong tuyển tập của F. Kiefer và M. Bierwisch; F.H. van Eemeren và R. Grootendorst (1982) nghiên cứu hành động ngôn từ trong thảo luận lập luận; M.L. Geis (1995) về tương tác hội thoại; A. Cohen (1996) về sản sinh chuỗi hành động ngôn từ.
   • Lý thuyết nguyên lý lịch sự và tương tác liên văn hóa: P. Brown và S.C. Levinson (1987) về thể diện tích cực và tiêu cực; M.L. Geis và L.L. (1996) về chiến lược lịch sự trong tiếng Anh và tiếng Pháp; J.L. Graham (1996) về văn hóa, đàm phán và thương lượng quốc tế.
   • Lý thuyết hàm ngôn và ngữ pháp chức năng: H.P. Grice (1975) với Nguyên tắc hợp tác hội thoại và phạm trù hàm ngôn; M.A.K. Halliday (1994) với lý thuyết tiểu cú như một sự trao đổi; A. Wierzbicka (1987) về ngữ nghĩa các động từ hành vi ngôn từ.

2. Các nghiên cứu hành động ngôn từ tại Thái Lan:

   • Thasanee Makthavornvattana (1998) về hành vi xin lỗi trong tiếng Thái; Sinee Wanitchanon (1998) nghiên cứu siêu ngữ dụng về hành vi hứa hẹn ở trẻ em Thái; Sareeya Thabthan (2000) về phương tiện ngôn ngữ trong tranh tụng tại tòa án; Passapong Pewporchai (2002) về hành vi đáp lại lời xin lỗi; Watcharachai Khobluang (2004) về lối nói gián tiếp trong tiếng Nhật đối chiếu tiếng Thái; Supasinee Pothiwit (2004) về các chiến lược biểu đạt xung đột, bất đồng ý kiến trong tiếng Thái.

3. Các nghiên cứu hành động ngôn từ và hành động bác bỏ/từ chối tại Việt Nam:

   • Lê Đông (1996) về ngữ nghĩa - ngữ dụng câu hỏi chính danh; Nguyễn Quang (1999) về hành vi khen và tiếp nhận lời khen đối chiếu Việt - Mỹ; Mai Thị Hảo Yến (2000) về thoại dẫn trong truyện ngắn Nam Cao; Đặng Thị Hảo Tâm (2002, 2003) về cơ sở giải nghĩa hàm ẩn của hành vi gián tiếp và phân lập chiến lược bác bỏ trực tiếp/gián tiếp; Nguyễn Phương Chi (2004) và Trần Chi Mai (2005) về hành vi từ chối; Nguyễn Thị Kim Dung (2006) về hành động phản bác trong tiếng Việt; Nguyễn Quang Ngoạn (2007) khảo cứu 26 chiến lược phản bác; Sophana nghiên cứu đối chiếu cấu trúc phủ định tiếng Thái và tiếng Việt.
   • Các công trình nền tảng về ngữ dụng học, ngữ nghĩa học và logic học tiếng Việt của Hoàng Phê (1975, 1997, 2003), Nguyễn Đức Dân (1983, 1999, 2000), Cao Xuân Hạo (1998, 2003, 2005), Đỗ Hữu Châu (1998, 2001, 2003), Nguyễn Văn Hiệp (2006).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù các tác giả đi trước đã phân tích một số khía cạnh của hành vi phản bác hoặc phủ định, các công trình trước đó tại Việt Nam (như Nguyễn Thị Kim Dung, Nguyễn Quang Ngoạn) chủ yếu dừng lại ở mức độ liệt kê phương tiện biểu đạt trong nội bộ tiếng Việt, chưa có sự phân loại triệt để dựa trên bản chất logic - ngữ dụng, còn nhầm lẫn giữa phản bác siêu ngôn ngữ với phản bác ngữ nghĩa, hoặc chưa đặt hành động bác bỏ vào mối quan hệ chặt chẽ với cấu trúc cặp thoại xác tín - bác bỏ, tiền giả định và nguyên lý lịch sự. Đặc biệt, hoàn toàn chưa có công trình nào đối chiếu một cách có hệ thống hành động bác bỏ giữa tiếng Thái và tiếng Việt trên bình diện cấu trúc hình thức, cơ chế ngữ nghĩa - ngữ dụng và nền tảng văn hóa tư duy. Luận án của Siriwong Hongsawan định vị mình là công trình giải quyết trọn vẹn khoảng trống đối chiếu này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự tích hợp các lý thuyết ngôn ngữ học và ngữ dụng học kinh điển:

1. Lý thuyết Hành động ngôn từ (Speech Act Theory): Vận dụng quan điểm của J.L. Austin và J.R. Searle. Luận án so sánh chi tiết hệ thống lý thuyết của hai tác giả trên 5 điểm căn bản:

Tiêu chí so sánh	Quan điểm của J.L. Austin (1962)	Quan điểm của J.R. Searle (1969, 1975)
Công trình đại diện	How to Do Things with Words	Speech Acts
Bản chất hành động	"Khi tôi nói tức là tôi hành động"; nhấn mạnh tính quy ước, hiệu quả và khuôn mẫu nghi thức.	"Nói là hành động tuân theo quy tắc/điều kiện"; chú trọng ý định của người nói và sự cắt nghĩa của người nghe.
Phạm vi khảo sát	Lời nói trong nghi thức xã hội, tính quy ước chặt chẽ.	Lời nói trong giao tiếp thường nhật, tính linh hoạt của ngữ cảnh.
Phân loại hành động	3 phân tầng đồng thời: Tạo lời (Locutionary), Tại lời (Illocutionary), Mượn lời (Perlocutionary).	3 hành động phát ngôn, mệnh đề, tại lời; phân lập 5 kiểu tại lời: Biểu kiến, Cầu khiến, Kết ước, Biểu cảm, Tuyên bố.
Cơ chế gián tiếp	Đặt nền tảng sơ khởi về hành động ngôn hành nguyên cấp và tường minh.	Đi sâu nghiên cứu hành động gián tiếp (Indirect speech acts), dựa vào tri thức nền và ngữ cảnh.

2. Lý thuyết Lịch sự (Politeness Theory): Sử dụng mô hình thể diện của Penelope Brown và Stephen C. Levinson (1987), phân tích hành động bác bỏ dưới góc độ là một hành động đe dọa thể diện (Face Threatening Act - FTA), từ đó xem xét các chiến lược lịch sự dương tính (thể diện tích cực) và lịch sự âm tính (thể diện tiêu cực), cùng các phương tiện điều biến phát ngôn (modification).

3. Lý thuyết Hội thoại và Cặp thoại (Adjacency Pairs): Khảo sát hành động bác bỏ trong mối quan hệ hữu cơ với hành động xác tín đi trước. Bác bỏ là lượt lời thứ hai (hậu vị) phản hồi lại lượt lời thứ nhất (tiền vị). Trong cấu trúc hội thoại, cặp thoại xác tín - bác bỏ là cặp thoại "không được ưa chuộng" (dispreferred pair), đòi hỏi người nói phải sử dụng các biểu thức điều biến, rào đón, giải thích để giảm nhẹ xung đột.

4. Lý thuyết Hàm ngôn và Tiền giả định:

   • Dựa trên 4 phương châm hội thoại của H.P. Grice (Lượng, Chất, Quan hệ, Cách thức) để phân tích hàm ý hội thoại và hàm ý quy ước.
   • Vận dụng phân loại các tầng bậc thông tin hàm ẩn của Nguyễn Văn Hiệp (2006) dựa trên 3 tiêu chí: tính hàm chân trị, tính không thể bị khử bỏ và tính không phụ thuộc vào ngữ cảnh:

Loại thông tin hàm ẩn	Tính hàm chân trị	Tính không thể bị khử bỏ	Tính không phụ thuộc ngữ cảnh	Thuộc tính phân ngành
Dẫn ý (Entailment)	Có (+)	Có (+)	Có (+)	Cực Nghĩa học
Tiền giả định (Presupposition)	Không (-)	Có (+)	Có (+)	Thiên về Nghĩa học
Hàm ngôn quy ước (Conventional Implicature)	Không (-)	Không (-)	Có (+)	Thiên về Ngữ dụng học
Hàm ngôn hội thoại (Conversational Implicature)	Không (-)	Không (-)	Không (-)	Cực Ngữ dụng học

• Khái niệm tiền giả định của Hoàng Phê (1975) và Nguyễn Đức Dân (1999) được dùng để phân tích chiến lược bác bỏ thông qua chất vấn hoặc phủ định điều kiện tồn tại/điều kiện chân ngụy của phát ngôn trước đó.

5. Phân biệt rạch ròi giữa Hành động Bác bỏ và các hành động lân cận:
   • Phân biệt Bác bỏ và Từ chối: Dựa trên khung phân tích của M.A.K. Halliday (1994), luận án khẳng định từ chối là phản ứng không chấp nhận trong việc trao đổi "hàng hóa và dịch vụ" (đáp lại hành động cầu khiến, đề nghị, mời mọc); trong khi bác bỏ là phản ứng phủ nhận trong việc trao đổi "thông tin" (đáp lại một nhận định, xác tín, phán đoán).
   • Phân biệt Phủ định miêu tả và Phủ định bác bỏ: Dẫn luận từ Nguyễn Đức Dân (1983), phủ định miêu tả chỉ xác định sự vắng mặt của thuộc tính mà không tiền định một ý kiến đi trước; phủ định bác bỏ chỉ xuất hiện khi đã có một nhận định trước đó, mang các dấu hiệu chuyên dụng (như đâu, nào, sao, gì trong tiếng Việt).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn ngữ liệu

• Phương pháp tiếp cận tổng quát: Kết hợp phương pháp quy nạp (chủ đạo, đi từ ngữ liệu thực tế đến việc mô hình hóa các chiến lược bác bỏ) và phương pháp diễn dịch (vận dụng các nguyên lý phổ quát về hành động ngôn từ và phép lịch sự để phân tích cứ liệu).
• Thủ pháp nghiên cứu chuyên ngành: Phương pháp miêu tả định tính, phương pháp so sánh - đối chiếu hình thái và ngữ nghĩa, phương pháp phân tích ngữ cảnh giao tiếp.
• Phương pháp điều tra xã hội học ngôn ngữ:
  • Phát phiếu điều tra gồm các tình huống giao tiếp về hành động bác bỏ cho hai nhóm khách thể:
    1. Nhóm tiếng Thái: 100 sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành tiếng Thái và Ngôn ngữ học tại Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Chulalongkorn, Băng Cốc, Thái Lan.
    2. Nhóm tiếng Việt: 100 sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học tại Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG Hà Nội, Việt Nam.
  • Hình thức phân phát: Phát trực tiếp và gửi qua thư điện tử.
  • Thu thập ngữ liệu bổ trợ: Phỏng vấn sâu đối tượng cung cấp thông tin qua chat trực tuyến, thư điện tử hoặc trao đổi trực tiếp; kết hợp với phương pháp nội quan và ngoại quan dựa trên trải nghiệm thực tế đời sống sinh ngữ của chính tác giả tại cả hai quốc gia Thái Lan và Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận toàn diện cho đề tài. Tác giả đã trình bày chi tiết:

1. Lịch sử phát triển và nội dung cốt lõi của lý thuyết Hành động ngôn từ (J.L. Austin, J.R. Searle) cùng các hướng phát triển của các nhà ngôn ngữ học quốc tế (Bierwisch, Motsch, Recanati, Vanderveken, Eemeren, Geis, Cohen, Graham).
2. Định nghĩa thao tác về hành động bác bỏ: Hành động bác bỏ là hành động mà người nói thể hiện sự không chấp nhận đối với một nhận định, xác tín đã nghe trước đó hoặc có thể suy luận từ ngữ cảnh.
3. Cơ chế tương tác của cặp thoại xác tín - bác bỏ trong ngôn ngữ học hội thoại.
4. Mối quan hệ giữa hành động bác bỏ (hành vi ngôn ngữ) và câu phủ định (cấu trúc ngữ pháp), chỉ rõ các phương tiện phủ định chuyên dụng dùng cho bác bỏ.
5. Sự phân định ranh giới lý thuyết giữa hành động bác bỏ và hành động từ chối.
6. Cơ chế tạo nghĩa hàm ẩn của bác bỏ thông qua các loại hàm ý hội thoại, hàm ý quy ước và tiền giả định.

Chương 2: Miêu tả về hành động bác bỏ trong tiếng Thái

Chương này đi sâu khảo sát các phương thức biểu đạt hành động bác bỏ trong tiếng Thái trên bình diện cấu trúc và ngữ dụng:

1. Chiến lược bác bỏ trực tiếp (CLTT) trong tiếng Thái:
   • Miêu tả các cấu trúc cú pháp phủ định trực tiếp sử dụng các hư từ phủ định như ไม่ [mâj], ไม่ใช่ [mâj châj], มิ [mí], เปล่า [plàaw].
   • Các khuôn mẫu bác bỏ kết hợp tiểu từ ngữ khí và trợ từ tình thái cuối câu.
   • Các biểu thức bác bỏ bằng phương thức khẳng định mệnh đề tương phản để triệt tiêu nhận định đi trước.
2. Chiến lược bác bỏ gián tiếp (CLGT) trong tiếng Thái:
   • Bác bỏ thông qua câu hỏi tu từ / câu nghi vấn mang giá trị phủ định (sử dụng các từ nghi vấn như อะไร [à-raj], ที่ไหน [thîi-nǎj], ใคร [khraj]).
   • Bác bỏ thông qua việc chất vấn hoặc phủ định tiền giả định của phát ngôn xác tín.
   • Bác bỏ thông qua việc đưa ra lý lẽ phản lập luận, so sánh mỉa mai, hoặc đánh giá ngược lại thuộc tính của đối tượng.
3. Các phương tiện điều biến phát ngôn: Phân tích hệ thống tiểu từ tình thái biểu thị tính lịch sự đặc trưng của tiếng Thái (như ครับ [khráp], ค่ะ [khâ], นะ [ná], หรอก [rɔ̀ɔk]) nhằm làm giảm mức độ đe dọa thể diện trong hành vi bác bỏ.

Chương 3: Miêu tả về hành động bác bỏ trong tiếng Việt

Chương này tập trung miêu tả toàn diện diện mạo ngôn ngữ của hành động bác bỏ trong tiếng Việt:

1. Chiến lược bác bỏ trực tiếp (CLTT) trong tiếng Việt:
   • Khảo sát các cấu trúc chứa từ ngữ phủ định nòng cốt: không, chẳng, chả, chưa, không phải.
   • Khảo sát các cấu trúc bác bỏ chuyên dụng và quán ngữ tình thái: cấu trúc "P thì có", "P đấy chứ" / "P chứ bộ", "Còn P chán", "Với... với chả...", "Ai lại...".
   • Bác bỏ bằng các đại từ phiếm định mang sắc thái phủ định: đâu, nào, gì, sao, bao giờ (ví dụ: đâu có, làm gì có, nào phải, sao được).
2. Chiến lược bác bỏ gián tiếp (CLGT) trong tiếng Việt:
   • Bác bỏ thông qua hành động ngôn từ gián tiếp khác (như câu hỏi chất vấn: "Ai cầm!", "Tao cầm bao giờ!").
   • Bác bỏ bằng cách chất vấn điều kiện cần hoặc chất vấn tiền giả định của phát ngôn trước (cấu trúc: "Có B gì đâu mà A", "A mà lại B ư").
   • Bác bỏ mức độ của thuộc tính (cấu trúc "B chán" để bác bỏ một nhận định thái quá).
   • Bác bỏ thông qua hàm ý hội thoại và phản lập luận.
3. Các phương tiện điều biến và rào đón: Sử dụng các quán ngữ tình thái, lời rào đón che chắn ("Nói trộm vía", "Nói khí vô phép", "Nói bác đừng giận...") và các tiểu từ tình thái cuối câu (ạ, nhé, cơ, mà, đâu) nhằm duy trì thể diện của đối tác hội thoại.

Chương 4: Đối chiếu những nét tương đồng và khác biệt trong hành động bác bỏ giữa tiếng Thái và tiếng Việt

Chương này tổng hợp và đối chiếu có hệ thống các kết quả từ Chương 2 và Chương 3:

1. Đối chiếu về cấu trúc hình thức và phương tiện ngôn ngữ:
   • Tương đồng: Cả hai ngôn ngữ đều có mô hình phủ định cơ bản (Chủ ngữ + Phủ định từ + Vị ngữ); đều sử dụng đại từ nghi vấn/phiếm định để biểu đạt ý nghĩa bác bỏ gián tiếp; đều phát triển phong phú hệ thống tiểu từ tình thái cuối câu để điều biến lực ngôn trung.
   • Khác biệt: Tiếng Việt sử dụng đa dạng các khuôn mẫu cú pháp cố định chuyên dụng mang tính thành ngữ hóa cao ("P thì có", "Có... đâu mà..."); tiếng Thái phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống tiểu từ phân định giới tính và cấp bậc tôn kính của người nói (khráp/khâ).
2. Đối chiếu về chiến lược ngữ dụng và nguyên lý lịch sự:
   • Cả hai cộng đồng văn hóa đều ý thức sâu sắc tính đe dọa thể diện của hành động bác bỏ nên đều có xu hướng thiên về chiến lược bác bỏ gián tiếp trong giao tiếp thường nhật mặt đối mặt.
   • Sự tác động của khoảng cách quyền lực, quan hệ thân sơ chi phối mạnh mẽ việc lựa chọn mức độ trực tiếp hay gián tiếp.
3. Đối chiếu về văn hóa ứng xử và phương thức tư duy:
   • Giải thích cơ chế giao tiếp "trọng tình", chuộng sự hòa hợp, tế nhị của cư dân văn hóa nông nghiệp Đông Nam Á.
   • Ảnh hưởng của Phật giáo (đối với người Thái) và Nho giáo kết hợp văn hóa làng xã (đối với người Việt) trong việc định hình quy tắc "lựa lời mà nói", tôn trọng tôn ti trật tự và giữ gìn thể diện cho người đối thoại khi phải thực hiện hành vi bất đồng ý kiến.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận của hành động bác bỏ trong mối tương quan chặt chẽ với cấu trúc cặp thoại (xác tín - bác bỏ), phân biệt dứt khoát bác bỏ với hành động từ chối (trao đổi thông tin đối lập với trao đổi dịch vụ) và phân biệt phủ định bác bỏ với phủ định miêu tả.
2. Luận án đã mô hình hóa và phân loại hệ thống các chiến lược bác bỏ (trực tiếp và gián tiếp) trong tiếng Thái và tiếng Việt dựa trên cơ sở logic cú pháp, ngữ nghĩa học và ngữ dụng học (thông qua tiền giả định, hàm ngôn hội thoại và hàm ngôn quy ước).
3. Đóng góp vào lý luận ngôn ngữ học đối chiếu và ngữ dụng học liên văn hóa bằng việc chứng minh các quy luật tương đồng và khác biệt trong chiến lược lịch sự của hai ngôn ngữ thuộc hai ngữ hệ khác nhau ở Đông Nam Á.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Cung cấp hệ thống ngữ liệu đối chiếu tin cậy phục vụ công tác biên soạn từ điển song ngữ, giáo trình giảng dạy tiếng Thái cho người Việt Nam và giảng dạy tiếng Việt cho người Thái Lan theo định hướng giao tiếp.
2. Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dịch thuật Thái - Việt và Việt - Thái đối với các phát ngôn chứa hàm ý, câu phủ định chuyên dụng và các cấu trúc bác bỏ tinh tế.
3. Đóng góp tư liệu thực tế giúp người học và các nhà ngoại giao, thương thuyết nắm vững các biểu thức điều biến lịch sự khi đàm phán, tránh gây xung đột thể diện trong giao tiếp đa văn hóa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Ngữ liệu điều tra xã hội học của luận án mới chỉ giới hạn ở quy mô 200 phiếu khảo sát tập trung vào đối tượng sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học tại hai trường đại học lớn (Đại học Chulalongkorn và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQG Hà Nội). Do đó, mức độ phân tầng xã hội theo các biến số tuổi tác, nghề nghiệp, phương ngữ vùng miền chưa được bao quát toàn diện.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát hành động bác bỏ trên các nguồn ngữ liệu đa dạng hơn như khẩu ngữ tự nhiên trong các bối cảnh hành chính, thương mại, pháp đình; khảo sát hành động bác bỏ trong các phương ngữ địa phương của tiếng Thái và tiếng Việt; nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ với các ngôn ngữ khác trong khu vực Đông Nam Á.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo có giá trị cao cho:

1. Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Ngôn ngữ học: Đặc biệt là những người nghiên cứu chuyên sâu về Ngữ dụng học, Ngôn ngữ học đối chiếu, Ngôn ngữ học xã hội và Lý thuyết hành động ngôn từ.
2. Biên tập viên, dịch giả tiếng Thái và tiếng Việt: Cung cấp cơ sở lý giải nghĩa hàm ẩn, giúp chuyển dịch chính xác các sắc thái biểu cảm, cấu trúc phủ định bác bỏ và tiểu từ tình thái tương đương giữa hai ngôn ngữ.
3. Chuyên gia biên soạn giáo trình và giáo viên ngoại ngữ: Định hướng thiết kế bài học về giao tiếp, đối thoại, kỹ năng thương lượng và ứng xử liên văn hóa Thái - Việt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt hành động bác bỏ (denial) và hành động từ chối (refusal) dựa trên tiêu chí nào?

Luận án căn cứ vào lý thuyết chức năng của M.A.K. Halliday (1994) về bản chất trao đổi của tiểu cú để phân biệt:

• Hành động từ chối: Là phản ứng không chấp thuận (khước từ) đối với việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ (Goods-&-Services). Nó là lượt lời đáp lại các hành động ngôn từ thuộc nhóm điều khiển/cầu khiến đi trước như yêu cầu, ra lệnh, mời mọc, đề nghị.
• Hành động bác bỏ: Là sự phủ nhận tính đúng đắn của việc trao đổi thông tin (Information). Nó là lượt lời đáp lại các hành động ngôn từ thuộc nhóm nhận định, khẳng định, xác tín hoặc đoán định đi trước.

2. Sự khác biệt căn bản giữa câu phủ định miêu tả và câu phủ định bác bỏ là gì?

Theo luận án (kế thừa quan điểm của Nguyễn Đức Dân, 1983):

• Phủ định miêu tả: Được dùng để thông báo đối tượng không có một thuộc tính nào đó; có thể xuất hiện độc lập ở bất kỳ thời điểm nào của giao tiếp mà không đòi hỏi phải có một nhận định trước đó; không thể kết hợp với các từ phiếm định như đâu, nào, sao, gì.
• Phủ định bác bỏ: Chỉ nảy sinh khi trước đó đã có một sự khẳng định/nhận định (trực tiếp hoặc gián tiếp); nhằm phủ định tính chân lý của nhận định đó; có chứa các phương tiện ngôn ngữ chuyên dụng như đâu, nào, sao, gì, P thì có, đâu có phải.

3. Cơ chế bác bỏ thông qua tiền giả định được luận án lý giải như thế nào?

Luận án chỉ ra rằng một nhận định luôn hàm chứa các tiền giả định đóng vai trò là điều kiện sử dụng (điều kiện chân ngụy). Khi tiền giả định bị sai, câu nói trở nên vô nghĩa. Do đó, một chiến lược bác bỏ gián tiếp rất phổ biến là người nói không phủ định trực tiếp mệnh đề bề mặt mà chuyển sang chất vấn hoặc bác bỏ trực tiếp tiền giả định của mệnh đề đó (ví dụ: đáp lại mệnh lệnh "Lấy cơm ra mà ăn!" bằng câu chất vấn tiền giả định "Có cơm đâu mà ăn!").

4. Tại sao cặp thoại xác tín - bác bỏ lại được xếp vào loại cặp thoại không được ưa chuộng (dispreferred pair)?

Trong tương tác hội thoại, sau một phát ngôn xác tín, người nói luôn kỳ vọng nhận được sự đồng thuận (cặp thoại ưa chuộng: xác tín - đồng tình). Việc đưa ra phát ngôn bác bỏ tạo nên sự đối kháng về quan điểm và trực tiếp đe dọa thể diện của người đưa ra nhận định trước đó. Do tính chất "không được ưa chuộng", người thực hiện hành động bác bỏ thường phải sử dụng chiến lược gián tiếp hoặc bổ sung các biểu thức điều biến, rào đón lịch sự để giảm thiểu xung đột.

5. Khách thể và địa bàn khảo sát ngữ liệu thực tế của luận án gồm những ai?

Ngữ liệu điều tra của luận án được thu thập từ 200 phiếu điều tra xã hội học phân bố đồng đều cho hai nhóm đối tượng: 100 người bản ngữ tiếng Thái (sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Tiếng Thái và Ngôn ngữ học tại Đại học Chulalongkorn, Thái Lan) và 100 người bản ngữ tiếng Việt (sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học tại Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG Hà Nội, Việt Nam).

---

Kết luận

Luận án "Nghiên cứu đối chiếu hành động bác bỏ trong tiếng Thái và tiếng Việt" của NCS. Siriwong Hongsawan là công trình nghiên cứu đối chiếu chuyên khảo đầu tiên khảo sát có hệ thống hành động bác bỏ giữa hai ngôn ngữ Thái - Việt trên khung lý thuyết hành động ngôn từ, ngữ dụng học hội thoại và nguyên lý lịch sự. Thông qua việc phân tích ngữ liệu thực tế từ 200 phiếu điều tra tại Băng Cốc và Hà Nội, luận án đã phân lập rõ ràng các chiến lược bác bỏ trực tiếp, bác bỏ gián tiếp, cấu trúc phủ định chuyên dụng và cơ chế điều biến thể diện. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm sáng tỏ các tương đồng ngữ dụng phổ quát và khác biệt văn hóa tư duy giữa hai dân tộc mà còn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác giảng dạy ngôn ngữ và biên phiên dịch đối chiếu Thái - Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận án gồm bốn chương: 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chương thứ nhất: Phần cơ sở lí thuyết. Chương này nhấn mạnh vào lí thuyết HĐNT của John L. Austin và John R. Sau đó là lí thuyết về nguyên lí lịch sự của Penelope Brown và Stephen C.

Levinson, cùng một số vấn đề có liên quan khác như vấn đề cặp thoại (xác tín / BB), tiề n giả đinh ̣ (TGĐ) và hàm ý (HY). Tất cả nhằm đến mục đích là nêu ra một cái phông (background) tri thức cần thiết cho việc tìm hiểu HĐBB. Chương thứ hai: Miêu tả về HĐBB trong tiếng Thái. Chương thứ ba: Miêu tả về HĐBB trong tiếng Việt.

Chương thứ tư: Đối chiếu những nét tương đồng và khác biệt trong HĐBB giữa tiếng Thái và tiếng Việt. Trong chương này, một số khuôn mẫu của HĐBB trong hai ngôn ngữ sẽ được xem xét tỉ mỉ. Chương này cũng phân tích nguyên lí lịch sự, cách ứng xử văn hóa có liên quan và cách thức tư duy được thể hiện trong HĐBB của người Thái và người Việt. Kết quả có thể đạt đƣợc 7.

Trong phối cảnh so sánh, luận án đi đến xác định những nét tương đồng và khác biệt trong cấu trúc hình thức và ngữ nghĩa của các phát ngôn được dùng để thực hiện HĐBB trong tiếng Thái và tiếng Việt, nghiên cứu phép lịch sự cùng những đặc trưng văn hóa-tư duy được thể hiện trong HĐBB nói riêng và hoạt động giao tiếp liên nhân nói chung trong tiếng Việt và tiếng Thái. Kết quả của luận án này có thể giúp cho việc biên soạn các sách dạy tiếng Thái và tiếng Việt theo định hướng giao tiếp. Kết quả của luận án cũng có thể được áp dụng để nâng cao chất lượng biên-phiên dịch Thái-Việt có liên quan đến HĐBB nói riêng và HĐNT nói chung. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.

Lý thuyết “Hành động ngôn từ”(Theory of Speech Act)2 của John L. Austin và John R. Lý thuyết “Hành động ngôn từ” của John L. Bối cảnh ra đời của “How to Do Things with Words” Austin, nhà triết học thuộc trường phái Triết học “Theo nội hàm” (Intentionalist), là người đầu tiên đưa ra quan niệm về “Hành đô ̣ng ngôn từ ” (Speech Act), trình bày tại Trường Đại học Harvard, được in thành sách với tên gọi “How to Do Things with Words” năm 1962 sau khi ông mất.

Trong cuốn này Austin đã phát biểu một mệnh đề rất quan trọng đến nỗi bất kì ai đọc nó đều phải nhớ, đó là “khi tôi nói tức là tôi hành động” (When I say, (…) I do) [64, 6]. Nghĩa là, nói năng là một HĐ giống như các HĐ khác của con người, có điều đây là loại HĐ được thực hiện bằng lời. HĐ của người nói gây ra biến đổi nào đó trong thực tế và những ảnh hưởng nào đó ở đối tượng tiếp nhận. Những “Hành động ngôn từ” theo quan điểm của John L.

Austin Trước hết, trong thực tiễn hành ngôn, Austin phân biệt 2 kiểu câu: 1) Câu tường thuật (Constative Sentence)3 là câu người ta dùng để thông báo về cái gì đó với ý nghĩa tương đối ổn định và người ta có thể nhận xét câu nói đó là đúng hay sai. Ví dụ: Chị Siriwong là nghiên cứu sinh, người Thái Lan. Câu này là đúng nếu có bằng chứng thực tế chứng minh như hộ chiếu, lí lịch khoa học v. của chị Siriwong.

2 Tên gọi “Lý thuyết hành động ngôn từ” dùng theo Cao Xuân Hạo (2005) cho hợp với thuật ngữ tiếng Thái vì tiếng Thái gọi “hành động ngôn từ” là “วัจนกรรม” [wa!t&ca&na!?&kam], วัจน [wa!t&ca&na!?] là คาพูด [kHam&pHu#:t] nghĩa là “lời nói”, tiếng Anh dùng từ “speech”, còn กรรม [kam] là การกระทา [ka:n&kra&tHam] nghĩa là “hành động”, tiếng Anh dùng từ “act”.