Xác Định Thành Phần Và Định Danh Arbuscular Mycorrhiza Trong Vùng Đất Trồng Bưởi Da Xanh Ở Bến Tre

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp công nghệ sinh học xác định thành phần và định danh một số chi nấm arbuscular mycorrhiza, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Vũ Văn Tuần
• Người hướng dẫn: TS. Trương Phước Thiên Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Định Danh Arbuscular Mycorrhiza Trong Đất Trồng Bưởi Da Xanh Ở Bến Tre
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thủ Đức

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN VÀ CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Nội dung thực hiện
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về cây bưởi (Citrus maxima)
• 2.1.1. Đặc điểm thực vật học cây bưởi
• 2.1.2. Sự phát triển của cây bưởi da xanh
• 2.2. Sơ lược về nấm rễ Mycorrhiza
• 2.2.1. Giới thiệu về nấm rễ Mycorrhiza
• 2.2.2. Phân loại nấm rễ cộng sinh Mycorrhiza
• 2.2.3. Đặc điểm của nấm Arbuscular mycorrhiza
• 2.2.4. Phân loại nấm Arbuscular mycorrhiza dựa vào kỹ thuật sinh học phân tử
• 2.2.5. Vai trò của nấm Arbuscular mycorrhiza
• 2.2.6. Nghiên cứu về nấm Arbuscular mycorrhiza
• 3. CHƯƠNG 3: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 3.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu thí nghiệm
• 3.3. Đối tượng nghiên cứu
• 3.4. Dụng cụ thiết bị hóa chất
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp tách bào tử
• 3.5.2. Phương pháp định danh bào tử dựa vào hình thái
• 3.5.3. Phương pháp định danh bào tử bằng sinh học phân tử
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thu thập các mẫu đất và xác định thành phần chi nấm AM trong đất trồng bưởi da xanh ở xã Tân Phú huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre
• 4.2. Thu thập bào tử AM có trong vùng đất trồng bưởi da xanh tại Bến Tre
• 4.3. Thành phần, tỉ lệ các chi nấm AM có trong đất trồng bưởi da xanh
• 4.4. Phân lập, định danh các chi nấm AM dựa vào đặc điểm hình thái
• 4.5. Kết quả tách chiết DNA
• 4.6. Kết quả PCR các mẫu rễ AM
• 4.7. Xây dựng cây phát sinh loài
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Arbuscular Mycorrhiza Trong Đất Trồng Bưởi Da Xanh

Nghiên cứu về Arbuscular Mycorrhiza (AM) trong đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre đang trở thành một chủ đề nóng trong lĩnh vực nông nghiệp hiện đại. Việc xác định và định danh các chi nấm AM không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái đất mà còn mở ra cơ hội ứng dụng trong nông nghiệp bền vững. Bưởi da xanh, một loại trái cây có giá trị kinh tế cao, đang được trồng rộng rãi tại Bến Tre. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định sự hiện diện của các chi nấm AM trong đất trồng bưởi, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho việc cải thiện năng suất cây trồng.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Arbuscular Mycorrhiza Trong Nông Nghiệp

Nấm AM đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây trồng. Chúng giúp cây hấp thụ nước và các khoáng chất cần thiết, đồng thời tăng cường sức đề kháng với các tác nhân gây hại từ môi trường.

1.2. Đặc Điểm Của Đất Trồng Bưởi Da Xanh Ở Bến Tre

Đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre có đặc điểm phong phú về thành phần dinh dưỡng và cấu trúc. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nấm AM, góp phần vào sự phát triển bền vững của cây bưởi.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Arbuscular Mycorrhiza

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc nghiên cứu và ứng dụng Arbuscular Mycorrhiza trong nông nghiệp vẫn gặp phải một số thách thức. Một trong những vấn đề chính là việc thiếu thông tin về các chi nấm AM có mặt trong đất trồng bưởi da xanh. Điều này gây khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp canh tác hiệu quả.

2.1. Thiếu Dữ Liệu Về Các Chi Nấm AM

Nhiều nghiên cứu trước đây chưa xác định rõ ràng các chi nấm AM có mặt trong đất trồng bưởi da xanh, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm AM, từ đó tác động đến năng suất cây trồng. Việc nghiên cứu tác động này là cần thiết để tìm ra giải pháp thích ứng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Arbuscular Mycorrhiza Trong Đất Trồng Bưởi

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp hiện đại để xác định và định danh các chi nấm AM trong đất trồng bưởi da xanh. Phương pháp PCR và nested-PCR được áp dụng để phân tích mẫu đất, giúp xác định chính xác các chi nấm AM.

3.1. Phương Pháp Lấy Mẫu Đất

Mẫu đất được thu thập từ các vùng trồng bưởi da xanh ở Bến Tre, đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực nghiên cứu.

3.2. Phân Tích DNA Nấm AM

Phân tích DNA được thực hiện bằng phương pháp nested-PCR với các cặp primer đặc hiệu, giúp xác định chính xác các chi nấm AM có trong mẫu đất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Arbuscular Mycorrhiza Tại Bến Tre

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của 9 hình thái nấm AM thuộc 4 chi khác nhau trong đất trồng bưởi da xanh. Các chi nấm AM như Acaulospora và Glomus chiếm tỷ lệ cao, cho thấy tiềm năng ứng dụng trong nông nghiệp.

4.1. Thành Phần Các Chi Nấm AM

Nghiên cứu xác định được 4 chi nấm AM, trong đó Acaulospora và Glomus là hai chi có thành phần lớn nhất, cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái đất.

4.2. Định Danh Các Loài Nấm AM

Ba loài nấm AM được định danh chính xác, bao gồm Acaulospora mellea, Glomus flavisporum và Dentiscutata cerradensis, mở ra hướng nghiên cứu mới cho việc ứng dụng trong nông nghiệp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Arbuscular Mycorrhiza

Kết quả từ nghiên cứu này có thể được ứng dụng trong việc phát triển các biện pháp canh tác bền vững cho cây bưởi da xanh. Việc sử dụng nấm AM như một loại phân bón sinh học có thể cải thiện năng suất và chất lượng trái cây.

5.1. Tăng Cường Khả Năng Hấp Thụ Dinh Dưỡng

Sử dụng nấm AM giúp cây bưởi hấp thụ tốt hơn các chất dinh dưỡng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng trái cây.

5.2. Cải Thiện Cấu Trúc Đất

Nấm AM có khả năng cải thiện cấu trúc đất, giúp tăng cường độ phì nhiêu và khả năng giữ nước, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây trồng.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu Arbuscular Mycorrhiza

Nghiên cứu về Arbuscular Mycorrhiza trong đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre đã mở ra nhiều cơ hội mới cho nông nghiệp bền vững. Việc định danh chính xác các chi nấm AM sẽ là cơ sở để phát triển các ứng dụng thực tiễn trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dài Hạn

Nghiên cứu dài hạn về nấm AM sẽ giúp hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong hệ sinh thái đất và ứng dụng trong nông nghiệp.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mới

Cần tiếp tục nghiên cứu về các loài nấm AM khác và tác động của chúng đến sự phát triển của cây bưởi, từ đó phát triển các giải pháp canh tác hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nông nghiệp xanh và phát triển bền vững đang là trọng tâm chuyển dịch của ngành nông nghiệp Việt Nam trước sức ép biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ngày càng gay gắt tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long. Cây bưởi da xanh (Citrus maxima) là cây ăn trái xuất khẩu chủ lực mang lại chuỗi giá trị kinh tế cao. Tính đến nay, tỉnh Bến Tre sở hữu diện tích canh tác bưởi da xanh đạt khoảng 5.904 ha (chiếm xấp xỉ 20% tổng diện tích cây ăn quả toàn tỉnh), trong đó có 55,5 ha đạt chứng nhận VietGAP và GlobalGAP với năng suất thương phẩm trung bình 12 tấn/ha, sản lượng hằng năm vượt 47.000 tấn.

Tuy nhiên, tập quán lạm dụng phân bón hóa học (N-P-K) và thuốc bảo vệ thực vật qua nhiều chu kỳ canh tác đã làm suy thoái nghiêm trọng kết cấu đất, suy giảm hệ vi sinh vật bản địa, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng khoáng (đặc biệt là phốt pho và đạm amoni $\text{NH}_4^+$) và hạ thấp sức chống chịu stress hạn mặn của cây bưởi. Nấm rễ nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza (AM / AMF) thuộc phân ngành Glomeromycota được chứng minh là nhân tố sinh học có khả năng tăng cường diện tích hấp thu dinh dưỡng của rễ lên gấp nhiều lần, thúc đẩy tiết enzyme phosphatase cố định photpho khó tan, tăng khả năng hấp thu $\text{NH}_4^+$ thêm 63%, đồng thời cải thiện độ kết đoàn của cấu trúc đất.

Dù tiềm năng ứng dụng rất lớn, các nghiên cứu trong nước về hệ vi nấm AM bản địa trên cây bưởi da xanh tại Bến Tre vẫn còn khoảng trống lớn, đặc biệt là việc định danh chính xác đến cấp độ loài bằng công nghệ sinh học phân tử kết hợp giải trình tự DNA.

Mục tiêu đề tài

1. Thu thập và định lượng mật độ bào tử nấm AM từ 23 mẫu đất tại 11 vườn bưởi da xanh phân bổ theo 5 nhóm tuổi cây (2, 3, 5, 10 và 12 năm tuổi) tại xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre.
2. Phân lập, mô tả vi hình thái và phân loại cấp chi đối với các kiểu hình bào tử AM thu thập được dựa trên hệ thống phân loại chuẩn INVAM.
3. Tối ưu hóa quy trình Nested-PCR khuếch đại vùng gen $18\text{S SSU-rRNA}$, giải trình tự Sanger và xây dựng cây phát sinh loài (Phylogenetic tree) để định danh chính xác tới cấp độ loài các chủng AM đặc trưng.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Đối tượng: Bào tử nấm nội cộng sinh Arbuscular Mycorrhiza thu nhận từ tầng đất rễ $0 - 20\text{ cm}$ của cây bưởi da xanh (Citrus maxima).
• Địa bàn nghiên cứu: Xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre (vùng chịu ảnh hưởng của biến động thủy văn và độ phì đất phù sa pha sét).
• Phạm vi kỹ thuật: Định danh hình thái qua kính hiển vi quang học kết hợp sinh học phân tử qua vùng gen chỉ thị $18\text{S rRNA}$ (các đoạn mồi NS1/NS4 và AML1/AML2).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trước đây, việc nhận diện vi nấm AM trong đất nông nghiệp tại Việt Nam chủ yếu dựa trên các phương pháp thủ công, bộc lộ nhiều rủi ro sai số:

Tiêu chí so sánh	Định danh hình thái cổ điển	Kỹ thuật PCR đơn lẻ (Single-stage PCR)	Giải pháp Nested-PCR + Sanger (Đề tài ứng dụng)
Độ nhạy & phát hiện	Thấp; phụ thuộc bào tử còn nguyên vẹn, dễ nhầm lẫn do biến dị ngoại cảnh	Trung bình; hàm lượng DNA từ ít bào tử không đủ nồng độ bắt cặp	Rất cao; khuếch đại 2 bước nhạy bén ngay cả với mẫu DNA nồng độ cực thấp ($0.001 - 0.03\text{ ng/\mu L}$)
Độ đặc hiệu phân loại	Chỉ dừng lại ở cấp Chi (Genus), khó phân biệt loài gần	Thường lẫn tạp chất DNA sinh vật nhân thực khác trong đất	Đặc hiệu tuyệt đối cho Glomeromycota nhờ cặp mồi chuyên biệt AML1/AML2
Độ chính xác loài	$\approx 45 - 60%$	$\approx 70 - 80%$	$\ge 98 - 100%$ (xác thực qua ngân hàng gen NCBI BLAST)
Yêu cầu mẫu đầu vào	Số lượng lớn bào tử đồng nhất	DNA tinh sạch cao ($> 10\text{ ng/\mu L}$)	Chỉ cần 100 bào tử hình thái đồng nhất

Phân loại yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW

• Must have (Bắt buộc): Quy trình tách chiết DNA micro-scale từ bào tử đơn; quy trình khuếch đại 2 bước Nested-PCR; sản phẩm điện di rõ nét ở kích thước $1100\text{ bp}$ (vòng 1) và $800\text{ bp}$ (vòng 2); độ tương đồng BLAST $\ge 98%$.
• Should have (Nên có): Cây phát sinh loài Neighbor-Joining với chỉ số kiểm tra Bootstrap 1000 lần; bảng đối chiếu đặc điểm vi học đa lớp vách (L1, L2, L3).
• Could have (Có thể mở rộng): Mở rộng bộ mồi sang vùng phiên mã nội bộ ITS hoặc vùng $28\text{S LSU-rRNA}$.
• Won't have (Không thực hiện): Đánh giá in vitro cơ chế xâm nhiễm rễ trên mô hình nuôi cấy rễ tơ chuyển gen (Root organ culture) trong phạm vi khóa luận này.

Thiết kế hệ thống kỹ thuật

Quy trình công nghệ sinh học phân tử và phân tích dữ liệu tin sinh học tích hợp:

[Mẫu đất vùng rễ (50g)]
[Thu dịch nổi chứa Bào tử AM]
[Ly trích DNA: Lysis Buffer + PCI (25:24:1) + CI (24:1) + Tủa Isopropanol/Cold Ethanol]
[Nested-PCR Vòng 1: Cặp mồi NS1/NS4 (~1100 bp)]
[Nested-PCR Vòng 2: Cặp mồi AML1/AML2 (~800 bp)]
[Giải trình tự Sanger 2 chiều (Forward & Reverse)]
[NCBI BLASTn Alignment + Xây dựng cây NJ (MEGA X, Bootstrap 1000)]

Ngăn xếp công cụ & Hoá chất chuyên dụng

• Bộ thuốc thử sinh học: Phức hợp nhuộm chất nền PVLG (Polyvinyl lactoglycerol) kết hợp Melzer's Reagent tỷ lệ 1:1; 2X Taq Master Mix (PHUSA Cat#P-MS2X); Lysis Buffer phân giải vách ($\text{Tris-HCl } 50\text{ mM pH 8.0}$, $\text{EDTA } 50\text{ mM}$, $\text{SDS } 3%$, $\beta\text{-mercaptoethanol } 1%$); Phenol:Chloroform:Isoamyl alcohol (PCI 25:24:1, Merck Cat#100979).
• Phần mềm tin sinh: BioEdit v7.2.5 (chỉnh sửa chromatogram, đảo chiều chuỗi Reverse-Complement), NCBI BLASTn Suite (cơ sở dữ liệu GenBank nucleotide), MEGA X (xây dựng cây phân loại Neighbor-Joining với ma trận khoảng cách di truyền Kimura 2-parameter).

---

Implementation và kết quả

Quy trình thực nghiệm chi tiết

1. Quy trình ly trích DNA siêu vi lượng từ bào tử nấm AM

Mẫu gồm 100 bào tử có hình thái đồng nhất được nghiền cơ học trong $100\text{ }\mu\text{L}$ dung dịch Lysis buffer dưới kính soi nổi. Bổ sung tiếp $200\text{ }\mu\text{L}$ Lysis buffer và ủ nhiệt $65^\circ\text{C}$ trong $60\text{ phút}$. Tách tạp chất protein/lipid bằng $300\text{ }\mu\text{L}$ hỗn hợp PCI ($25:24:1$), ly tâm $12.000\text{ rpm}$ trong $5\text{ phút}$. Thu lớp dịch nổi trên, bổ sung $200\text{ }\mu\text{L}$ hỗn hợp CI ($24:1$), ly tâm $12.000\text{ rpm}$ trong $5\text{ phút}$. Tủa DNA bằng $100\text{ }\mu\text{L}$ Isopropanol lạnh kết hợp $3\text{ }\mu\text{L}$ Sodium Acetate ở nhiệt độ $-20^\circ\text{C}$ qua đêm. Rửa tủa 2 lần bằng Ethanol $70%$, làm khô tự nhiên và hoàn nguyên trong $50\text{ }\mu\text{L}$ đệm TE 1X.

2. Thiết lập chu trình nhiệt Nested-PCR

Các phản ứng được thực hiện trên hệ thống máy luân nhiệt (Thermal Cycler) chuẩn với thông số mồi:

Primer NS1 (Forward): 5'- GTA GTC ATA TGC TTG TCT C -3'
Primer NS4 (Reverse): 5'- CTT CCG TCA ATT CCT TTA AG -3'
Primer AML1 (Forward): 5'- ATC AAC TTT CGA TGG TAG GAT AGA -3'
Primer AML2 (Reverse): 5'- GAA CCC AAA CAC TTT GGT TTC C -3'

Bảng thông số vận hành chu trình nhiệt Nested-PCR:

Pha phản ứng	Vòng 1 (Cặp mồi NS1 / NS4)	Vòng 2 (Cặp mồi AML1 / AML2)	Số chu kỳ
Tiền biến tính (Initial Denaturation)	$95^\circ\text{C}$ trong $5\text{ phút}$	$95^\circ\text{C}$ trong $5\text{ phút}$	1 chu kỳ
Biến tính (Denaturation)	$95^\circ\text{C}$ trong $30\text{ giây}$	$95^\circ\text{C}$ trong $30\text{ giây}$	35 chu kỳ
Bắt cặp mồi (Annealing)	$55^\circ\text{C}$ trong $1\text{ phút}$	$50^\circ\text{C}$ trong $1\text{ phút}$	35 chu kỳ
Kéo dài (Extension)	$72^\circ\text{C}$ trong $1\text{ phút}$	$72^\circ\text{C}$ trong $1\text{ phút}$	35 chu kỳ
Kéo dài hoàn tất (Final Extension)	$72^\circ\text{C}$ trong $7\text{ phút}$	$72^\circ\text{C}$ trong $7\text{ phút}$	1 chu kỳ
Bảo quản mẫu (Hold)	$4^\circ\text{C}$ ($\infty$)	$4^\circ\text{C}$ ($\infty$)	-

                       CHU TRÌNH NHIỆT NESTED-PCR
   95°C (5m)
                         [ 35 CHU KỲ LẶP LẠI ]

Kết quả đo lường và thẩm định

1. Mật độ bào tử và tương quan tuổi cây

Khảo sát 23 mẫu đất từ 11 vườn bưởi da xanh ghi nhận $100%$ mẫu đều hiện diện bào tử nấm AM:

• Mật độ bào tử dao động từ $47.3 \pm 14.4$ đến $397.7 \pm 76.4\text{ bào tử / }50\text{g đất}$.
• Mật độ trung bình toàn khu vực: $152.7\text{ bào tử / }50\text{g đất}$.
• Phân bố theo tuổi cây: Mật độ bào tử đạt cực đại ở nhóm vườn bưởi 10 năm tuổi (mẫu số 18 đạt đỉnh $397.7\text{ bào tử/50g}$), phản ánh hệ rễ phát triển hoàn chỉnh tạo điều kiện tối ưu cho mạng lưới sợi nấm nội sinh tích tụ qua thời gian dài.

Mật độ bào tử (bào tử/50g đất)
          2 năm          3 năm          5 năm          10 năm         12 năm (Tuổi cây)

2. Cơ cấu và tỷ lệ thành phần các Chi nấm AM

Qua định danh hình thái vi học, xác định được 9 kiểu hình bào tử phân bố trong 4 chi:

• Chi Acaulospora (Chiếm ưu thế tuyệt đối): Chiếm tỷ lệ từ $59.9%$ đến $79.35%$, đạt đỉnh cao nhất ở nhóm cây 3 năm tuổi ($70.35%$). Điều này chứng minh tính tương thích cao của chi Acaulospora với điều kiện đất phù sa chua đặc trưng của vùng Bến Tre.
• Chi Glomus (Phổ biến thứ hai): Chiếm tỷ lệ từ $29.45%$ đến $40.1%$, đạt tỷ lệ cao nhất ở vườn 2 năm tuổi ($40.1%$).
• Chi Scutellospora và Sclerocystis: Xuất hiện với tần suất rất thấp, chỉ dao động từ $0.0%$ đến $0.75%$.

TỶ LỆ PHÂN BỐ CÁC CHI NẤM AM THEO ĐỘ TUỔI VƯỜN BƯỞI DA XANH:
         2 năm     3 năm     5 năm     10 năm    12 năm

3. Kết quả kiểm tra điện di và giải trình tự loài

• Điện di sản phẩm PCR: $100%$ cả 9 mẫu (AM1 đến AM9) khuếch đại thành công vạch sáng nét ở mức $1100\text{ bp}$ với cặp mồi NS1/NS4 và vạch đặc hiệu $800\text{ bp}$ với cặp mồi AML1/AML2 mà không xuất hiện primer-dimer hay phân đoạn phụ.
• Định danh sinh học phân tử chính xác: Giải trình tự Sanger thành công và đối chiếu ngân hàng gen NCBI ghi nhận 3 loài tiêu biểu với độ tin cậy vượt trội:

Bảng kết quả định danh đối chiếu Hình thái học và Sinh học phân tử:

Mã mẫu	Đặc điểm hình thái quan sát	Chi định danh hình thái	Định danh phân tử (NCBI BLASTn)	Mã Accession chuẩn	Độ tương đồng (%)	Độ phủ (Query Cover)	Giá trị Bootstrap nhánh
AM3	Trứng, cam nhẵn, $90-125\text{ }\mu\text{m}$, vách 3 lớp (L1: $1\mu\text{m}$, L2: $2.7\mu\text{m}$, L3: $0.5\mu\text{m}$), không cuống	Acaulospora	Acaulospora mellea	KY024212.1	$99.21%$	$100%$	$99%$
AM6	Trứng, vàng cam, $140-150\text{ }\mu\text{m}$, vách 2 lớp, cuống dày $20-25\mu\text{m}$ cong	Glomus	Glomus flavisporum	MT108840.1	$98.63%$	$100%$	$98%$
AM9	Bầu dục, trắng đục, $240-260\text{ }\mu\text{m}$, vách 3 lớp, cuống phình dạng củ hành	Scutellospora	Dentiscutata cerradensis (Scutellospora cerradensis)	MF196927.1	$100.00%$	$100%$	$98%$

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hoá quy trình nhận diện phức hợp AMF bản địa: Giải quyết triệt để hạn chế của phương pháp định danh hình thái truyền thống nhờ giải trình tự phân tử vùng $18\text{S SSU-rRNA}$. Quy trình Nested-PCR đạt độ nhạy phân tích cao ngay cả với nồng độ DNA cực thấp ($0.001 - 0.03\text{ ng/\mu L}$), giảm thiểu $100%$ hiện tượng âm tính giả do mẫu nhiễm tạp chất đất.
2. Khám phá và xác thực sự hiện diện của 3 loài vi nấm giá trị cao:
   • Acaulospora mellea: Đã được chứng minh quốc tế (Wang et al., 2019) có khả năng kích hoạt cơ chế điều hòa áp suất thẩm thấu, giúp cây trồng duy trì sinh khối trong điều kiện đất nhiễm mặn.
   • Dentiscutata cerradensis: Loài nấm rễ nội sinh có khả năng giải phóng enzyme phosphatase ngoại bào cực mạnh, gia tăng hiệu suất khoáng hóa và hấp thu phốt pho khó tan cho cây trồng (Tatewaki et al., 2023).
   • Glomus flavisporum: Chủng vi nấm tạo mạng lưới sợi nấm ngoài rễ dày đặc, nâng cao năng lực giữ nước và gia cố cấu trúc đoàn lạp của đất cát pha/đất thịt.
3. Cung cấp dữ liệu vi sinh chuẩn cho vùng chuyên canh bưởi Bến Tre: Đóng góp bộ cơ sở dữ liệu trình tự DNA chuẩn hóa, đóng vai trò nền tảng cho việc tuyển chọn nguồn gen vi nấm bản địa phục vụ sản xuất phân bón vi sinh thế hệ mới.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng trong nông nghiệp chính xác

• Sản xuất chế phẩm vi sinh hạt bón rễ (Bio-inoculants): Nhân sinh khối các chủng Acaulospora mellea và Dentiscutata cerradensis bản địa phối trộn cùng chất mang hữu cơ (than bùn hoạt tính, mụn dừa xử lý lignin) để bón lót cho vườn bưởi kiến thiết cơ bản hoặc vườn sau thu hoạch.
• Chương trình phòng chống hạn mặn sinh học tại Bến Tre: Sử dụng chế phẩm vi nấm AM kết hợp trong quy trình canh tác VietGAP/GlobalGAP giúp bộ rễ bưởi hấp thu nước từ các tầng đất sâu hơn, duy trì thế nước tế bào khi nồng độ mặn trong nước tưới vượt ngưỡng $1 - 2\text{‰}$.

                 HIỆU QUẢ KINH TẾ DỰ KIẾN TRÊN 1 HECTA BƯỞI / NĂM

Phân tích hiệu quả kinh tế (ROI)

• Giảm chi phí đầu vào: Giảm $30 - 40%$ lượng phân lân vô cơ $\text{P}_2\text{O}_5$ và $20 - 25%$ phân đạm do mạng lưới sợi nấm gia tăng diện tích tiếp xúc hấp thu của rễ lên $200 - 300%$.
• Thời gian hoàn vốn sinh học: Hiệu quả cải thiện tán lá và độ mọng nước tép bưởi thể hiện rõ sau $6 - 9\text{ tháng}$ xử lý; thời gian thu hồi vốn đầu tư chế phẩm vi sinh đạt dưới 1 vụ canh tác (tỷ suất lợi nhuận trên chi phí $\text{BCR} \ge 2.4$).

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Nồng độ và độ tinh sạch DNA chiết tách: Do tế bào bào tử nấm AM có vách chitin dày nhiều lớp và chứa hàm lượng lipid cao, nồng độ DNA tổng số thu được từ 100 bào tử còn thấp ($0.001 - 0.03\text{ ng/\mu L}$), tỷ số $\text{A}{260}/\text{A}{280}$ dao động không đồng đều ($0.26 - 2.16$), dẫn đến việc một số mẫu bị nhiễu peak quang học khi giải trình tự trực tiếp (chỉ có 3/9 mẫu đạt độ sạch tối ưu cho kết quả BLAST chính xác tuyệt đối).
• Phạm vi khảo sát: Đề tài tập trung khảo sát tại xã Tân Phú, huyện Châu Thành; chưa bao quát toàn diện các tiểu vùng sinh thái đất giồng cát, đất phèn mặn tại các huyện Chợ Lách, Giồng Trôm hay Bình Đại.

Định hướng mở rộng

1. Nâng cấp bộ mồi đa vùng gen sang hệ thống primer cải tiến $SSUmAf - LSUmAr$ và $SSUmCf - LSUmBr$ (Krüger et al., 2009) để khuếch đại liên tục từ vùng gen $18\text{S}$ qua vùng ITS sang $28\text{S rRNA}$, nâng cao độ phân giải phân loại học.
2. Thiết lập quy trình bẫy sinh học (Trap culture) trên cây ký chủ ngô (Zea mays) hoặc cỏ ba lá (Trifolium repens) để tăng nhanh mật số bào tử tinh sạch phục vụ khảo nghiệm đồng ruộng quy mô lớn.

---

Đối tượng hưởng lợi

                               ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI
  [Sinh viên /       [Kỹ sư Sinh học /       [Nông hộ trồng       [Nhà nghiên cứu
   Học viên]          Doanh nghiệp Phân bón]  Bưởi Bến Tre]        Nông nghiệp]
  - Tài liệu quy     - Quy trình Nested-PCR  - Giảm 35% phân hóa  - Cơ sở dữ liệu
    trình phân lập     chuẩn hóa               học                  chủng vi nấm
  - Kỹ thuật nhuộm   - Công thức chế phẩm    - Nâng cao năng      - Hướng nghiên cứu
    INVAM              bản địa chịu mặn        suất VietGAP         gen chịu stress

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Công nghệ Sinh học / Nông học: Tiếp cận tài liệu thực chứng về phương pháp kết hợp hình thái học cổ điển và sinh học phân tử hiện đại để giải quyết bài toán nông nghiệp thực tiễn.
• Kỹ sư R&D & Doanh nghiệp sản xuất phân bón vi sinh: Sở hữu quy trình kỹ thuật Nested-PCR chuẩn hóa để kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào và phát triển các dòng chế phẩm Bio-inoculant AMF đặc hiệu cho cây có múi.
• Nông hộ & Hợp tác xã bưởi da xanh: Tiếp cận giải pháp kỹ thuật sinh học giúp nâng cao năng suất trái, đạt chuẩn xuất khẩu chất lượng cao và bảo vệ độ phì nhiêu của đất đai lâu dài.
• Nhà khoa học & Chuyên gia thổ nhưỡng: Bổ sung dữ liệu quan trọng vào ngân hàng gen vi sinh vật đất quốc gia phục vụ các đề án ứng phó biến đổi khí hậu cấp vùng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tối thiểu trong phòng thí nghiệm để thực hiện quy trình Nested-PCR định danh nấm AM là gì?

Cần trang bị kính soi nổi quang học độ phóng đại $40\text{X} - 100\text{X}$ có gắn micropipette vi thao tác để bắt bào tử đơn, máy luân nhiệt PCR hỗ trợ gradient nhiệt độ, hệ thống điện di ngang kèm gel doc đọc huỳnh quang GelRed, các hóa chất tách chiết đạt chuẩn phân tử (PCI $25:24:1$, Isopropanol tinh khiết) và các cặp mồi chuyên biệt NS1/NS4, AML1/AML2.

2. Vì sao nấm AM không thể nuôi cấy nhân tạo trên môi trường thạch đĩa thông thường như nấm Trichoderma hay vi khuẩn Bacillus?

Nấm AM là sinh vật nội cộng sinh bắt buộc (Obligate biotrophic symbiont). Chúng hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn đường đơn (hexose) và lipid được cung cấp trực tiếp từ tế bào rễ cây ký chủ sống thông qua cấu trúc bụi (arbuscules). Bào tử AM có thể nảy mầm trên đĩa thạch nhưng ống mầm sẽ ngừng phát triển và thoái hóa sau vài ngày nếu không tiếp xúc và xâm nhiễm thành công vào rễ thực vật.

3. Việc tích hợp nấm AM có gây đối kháng với các chủng nấm đối kháng khác như Trichoderma trong đất không?

Không đối kháng nếu ứng dụng đúng thời điểm. Nấm AM xâm nhiễm sâu vào tế bào vỏ rễ nội sinh trong khi Trichoderma cư trú và bảo vệ bề mặt ngoại quyển rễ. Sự kết hợp giữa nấm AM và Trichoderma tạo ra hiệu ứng cộng hưởng kép: vừa mở rộng diện tích hấp thu dinh dưỡng vừa ngăn chặn tuyến trùng và nấm bệnh (Phytophthora, Fusarium) tấn công rễ bưởi.

4. Chi phí triển khai sản xuất chế phẩm sinh học AM từ nguồn gen bản địa có cao không?

Chi phí ban đầu tập trung vào khâu phân lập và định danh phân tử. Khi đã xác định được chủng mục tiêu (Acaulospora mellea, Dentiscutata cerradensis), việc nhân sinh khối thông qua hệ thống bẫy rễ cây ngô trên giá thể cát - perlite vô trùng có chi phí sản xuất thấp, giá thành ước tính cạnh tranh thấp hơn $40 - 50%$ so với các chế phẩm nấm rễ nhập khẩu từ châu Âu hoặc Mỹ.

5. Vì sao chi Acaulospora lại chiếm ưu thế áp đảo ($>59.9%$) so với chi Glomus trong đất trồng bưởi tại Bến Tre?

Đặc tính lý hóa của đất trồng bưởi tại Tân Phú - Bến Tre có độ pH dao động trong khoảng chua đến hơi chua ($4.5 - 5.8$). Theo các nghiên cứu thổ nhưỡng quốc tế (Fidelibus et al., Rupam et al.), chi Acaulospora có khả năng thích nghi và duy trì sức sống của bào tử vượt trội trong môi trường đất chua, trong khi chi Glomus thường chiếm ưu thế ở các loại đất trung tính hoặc kiềm nhẹ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Vũ Văn Tuấn đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu với các đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

• Thực nghiệm chuẩn xác: Khảo sát thành công 23 mẫu đất tại 11 vườn bưởi da xanh Bến Tre, xác định mật độ bào tử trung bình đạt $152.7\text{ bào tử/50g đất}$, đạt đỉnh tại các vườn 10 năm tuổi ($397.7\text{ bào tử/50g}$).
• Làm chủ công nghệ phân tử: Xây dựng thành công quy trình kết hợp hình thái học và Nested-PCR với 2 cặp primer NS1/NS4 ($1100\text{ bp}$) và AML1/AML2 ($800\text{ bp}$), định danh chính xác 3 loài vi nấm AM bản địa có hoạt tính sinh học cao gồm Acaulospora mellea ($99.21%$), Glomus flavisporum ($98.63%$) và Dentiscutata cerradensis ($100.00%$).
• Giá trị phát triển: Cung cấp cơ sở khoa học tin cậy phục vụ nghiên cứu sản xuất phân bón vi sinh nội cộng sinh, mở ra hướng đi bền vững nâng cao năng suất và khả năng chống chịu stress hạn mặn cho vùng chuyên canh bưởi da xanh xuất khẩu tại Bến Tre và Đồng bằng Sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nông nghiệp là ngành sản xuất cơ bản của xã hội có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Phát triển nông nghiệp xanh là hướng đi tất yếu của nông nghiệp hiện đại trước tác động của biến đổi khí hậu, nhu cầu tiêu dùng xanh gia tăng, yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế (Phạm Thanh Sơn và Đỗ Văn Phúc, 2023). Việc sử dụng phân bón hữu cơ và vi sinh đang được thực hiện để thay thế cho những loại phân bón hóa học là một trong những giải pháp dé hướng tới nền nông nghiệp xanh. Việc sử dụng phân bón vi sinh này giúp cho những cây trồng chống chọi những ảnh hưởng xau từ biến đối khí hậu và sâu bệnh hại tăng sức chống chịu cho cây trồng thay thế cho những loại phân bón vô cơ.

Ngoài các chủng vi sinh vat được sử dụng phô biến như: Rhizobium, Azotobarter, Pseudomonas, Bacillus, Strepromyces, Trichoderma, Penicillium, Aspergillus thì việc ứng dung nam rễ nội cộng sinh Arbuscular mycorrhiza (AM) ngày càng được quan tâm và phát triển. Nắm rễ cộng sinh AM được nghiên cứu nhiều ở ngoài nước nhưng ở trong nước hiện có mới có các nghiên cứu trên những đối tượng như bắp, lúa, các loài rau khác nhau nhưng các nghiên cứu về cây bưởi và việc xác định định danh hình thái nắm AM nhất là định danh bằng sinh học phân tử dé xác định chính xác loài nắm vẫn còn chưa được nghiên cứu nhiều. Việc định danh nam AM giúp cho xác định thành phan các loài nắm AM đặc trưng trên vùng đất đó và đối tượng tìm hiểu và được sử dụng làm một loại phân bón sinh học có tác dung tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng chống chịu của cây trồng đối với các bat lợi từ môi trường, cải thiện cau trúc đất trồng. Bến Tre là vùng đất có diện tích trồng bưởi đa xanh lớn góp phan phát triển kinh tế cho người nông dân, bưởi cũng là một loại trái cây có chuỗi giá trị kinh tẾ cao (Hoàng Văn Việt, 2014) và có nhiều lợi ích cho sức khỏe (Tocmo và ctv, 2020).

Trong nghiên cứu nay sẽ tìm hiểu về thành phan và định danh nam AM có trong đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre từ đó đưa ra những giải pháp sử dụng phân bón vi sinh phù hợp dé cải thiện năng xuất và chống chịu những tác động bat lợi đối với các vườn bưởi da xanh ở Bên Tre. Mục tiêu đề tài Phân lập, định danh hình thái và xác định thành phần của các chỉ nắm AM trong đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre. Định danh bào tử nắm AM dựa vào kỹ thuật sinh học phân tử. Nội dung thực hiện Thu thập các mẫu đất và xác định thành phần chi nấm AM trong dat trồng bưởi da xanh ở xã Tân Phú huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre.

Phân lập, định danh các chi nam AM dựa vào đặc điểm hình thái. Định danh đến loài các chi nam AM dựa vào kỹ thuật sinh học phân tử. TONG QUAN TÀI LIEU 2. Giới thiệu về cây bưởi (Citrus maxima) Bưởi (Citrus maxima) thuộc chi cam chanh (Citrus), họ Rutaceae, bộ Sapindales.

Bưởi (Citrus maxima) ở Việt Nam có nhiều giống khác nhau như là bưởi Tân Triều (Biên Hòa), Bưởi Năm Roi, bưởi đa xanh (Bến Tre) và nhiều giống bưởi khác. Đặc điểm thực vật học cây bưởi Bưởi là cây thân gỗ, cây to, cao trung bình khoảng 3 - 4 m khi trưởng thành, vỏ thân cây có mau vàng nhạt; cảnh có gai dài, nhọn; lá có gan hình mang, lá hình trứng, dai 11 - 2 cm, rộng 5 dén 6 cm, hai đầu tù, nguyên, dai, cuống có dia cánh to. Hoa thuộc loại hoa kép, déu, mọc thành chùm 6 - 10 bông và có mùi hương rat dé chịu. Quả hình cầu to, vỏ day, mau sắc tùy theo giống, có múi dày, tép xốp vị có thé chua ngọt đắng tùy loại bưởi khác nhau.

Hoa bưởi có màu trắng nhỏ (Morton, 1987). Bưởi da xanh có dạng hình cầu, nặng trung bình từ 1,2 - 2,5 kg/trái; vỏ có màu xanh đến xanh hơi vàng khi chín, dễ lột và khá mỏng (14 - 18 mm); tép bưởi màu hồng đỏ, bó chặt va dé tách khỏi vách múi; mùi thơm; không hạt đến khá nhiều hạt (có thé có đến 30 hat/trai). Tỉ lệ phần thịt qua/ trái chiếm hơn 55% (Long và ctv, 2023). Sự phát triển của cây bưởi da xanh Bưởi da xanh là một loại thực phẩm quan trọng tích hợp trong khâu phần ăn uống hàng ngày của con người, đóng vai trò quan trọng trongviệc cung cấp năng lượng, chat dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe.

Ngoài giá trị dinh dưỡng với hàm lượng vitamin C cao, trái cây thuộc họ cam quýt (Rutaceae) còn chứa nhiều chất dinh dưỡng đa lượng như đường đơn và chat xơ, đồng thời cũng là nguồn cung cấp các dưỡng chat vi lượng cần thiết cho duy trì sức khỏe và giúp duy trì sự sinh trưởng bình thường của cơ thể (Liu và ctv 2012). Với nhiều lợi ích như vậy nên bưởi da xanh mang lại nhiều giá trị kinh tế cao cho người nông dân (Hoàng Văn Việt, 2014), Việt Nam cũng là một nước trồng bưởi lớn trên thế giới. Theo tạp chí Kinh tế nông thôn, các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc hiện trồng 27,7 nghìn hecta bưởi, sản lượng gần 165 nghìn tắn/năm. Đến năm 2019, các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng Bằng Song Cửu Long có 43.500 ha bưởi, sản lượng 37.

Những tỉnh có diện tích lớn là Bến Tre (8.824 ha), Vĩnh Long (8.619 ha), Đồng Nai (5. Bưởi da xanh ở Bến Tre có chuỗi giá trị kinh tế cao mang lại thu nhập tốt cho người nông dân (Hoàng Văn Việt, 2014). Theo Uyên Nhi (2023) hiện nay diện tích bưởi da xanh Bến Tre trên toàn tỉnh khoảng chừng 5.904 ha, chiếm tới 20% tông diện tích trồng cây ăn quả. Không chỉ thé, tỉnh Bến Tre đã có khoảng 55,5 ha trồng bưởi da xanh theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP với năng suất lên tới 12 tắn/ha và sản lượng hằng năm hơn 47 nghìn tấn.

Sơ lược về nam rễ Mycorrhiza 2. Giới thiệu về nắm rễ Mycorrhiza Năm 1885, Frank đã đưa ra gia thuyét cua ông VỀ sự cộng sinh của nắm và rễ thực vậy trong đất với thuật ngữ là “Mycorrhiza” được hình thành từ chữ Hy Lạp “Mykes” (Nam) và “Rhiza” (rễ). Nam AM cộng sinh với rễ cây thực hiện việc trao đối dưỡng chat bằng cách thu đường từ cây và trả lại chất dinh dưỡng khác cho cây (Lanfranco, 2016). Phân loại nắm rễ cộng sinh Mycorrhiza.

Mycorrhiza thường được chia lam 2 loại dựa theo qua trình cộng sinh có sự xâm nhiễm của các sợi nam của nấm vào trong các tế bào rễ. Với nam rễ cộng sinh Ectomycorrhiza có các sợi nam không xâm nhập được vào tế bào rễ của thực vật, còn nam rễ cộng sinh Endomycorrhiza có các sợi nam của nam rễ xâm nhập vào thành tế bảo và xâm lấn màng tế bao rễ cây. Endomycorrhiza bao gồm arbuscular, ericoid, arbutoid, monotropoid, và orchid mycorrhizae. Ngoài hai loại trên, Ectendomycorrhiza mang cả hai đặc trưng của Endomycorrhiza và Ectomycorrhiza (Lanfranco, 2016).

Ectomycorrhizae Endomycorrhizae - Arbuscular mycorrhizae Hình 2. Mối liên hệ khác nhau giữa nam mycorrhizal và rễ cây (Nguon: Ganugi và ctv ,2019).1 Nắm rễ nội cộng sinh Endomycorrhiza Nam endomycorrhizal là một nhóm cực kỳ đa dạng có khả năng thích nghỉ cao và với nhiều loại thực vật. Sợi nắm xâm nhập vào trong tế bao rễ cây tạo ra diện tích bề mặt tiếp xúc lớn hơn giữa sợi nắm và thực vật. Sự tiếp xúc tăng cường này tạo điều kiện cho sự chuyên giao nhiều chất dinh dưỡng hơn giữa hai bên.

Endomycorrhizae tiếp tục được phân thành năm nhóm chính: arbuscular, ericoid, arbutoid, monotropoid, va orchid mycorrhizas (Stiirmer, 2012). Khi xâm nhiễm các sợi nam xâm nhập vào vỏ rễ và thường không có vách ngăn, phân nhánh bên trong vỏ rễ tạo thành giác mút phân nhánh phức tạp được gọi là bụi (arbuscules), và trong nhiều trường hợp cũng tạo thành các cấu trúc lưu trữ gọi là túi (Brundrett và ctv,1996). Ericoid mycorrhiza Ericoid mycorrhiza là mối quan hệ giữa các cây họ thực vật Ericaceae với một số dòng nam Mycorrhiza. Loài cây thuộc họ Ericaceae thường sống noi đất chua và nghèo dinh dưỡng nên đây là một sự thích nghi quan trong (zhang va ctv, 2022).

Sự xâm chiếm tự nhiên của Ericoid mycorrhiza (Nguén: Vohnik, 2020). Arbutoid mycorrhiza Hinh 2. Arbutoid mycorrhizae cua C. Arbutoid mycorrhiza liên quan đến thực vật thuộc phân họ Ericaceae Arbutoideae.

Arbutoid mycorrhiza khác với ericoid mycorrhiza và giống với ectomycorrhiza, cả về mặt chức năng và các loại nấm liên quan. Nhưng khác với ectomycorrhiza ở chỗ một số sợi nắm thực sự xâm nhập vào các tế bào rễ, làm cho loại mycorrhiza này trở thành ectendomycorrhiza (Brundrett, 2004). Orchid mycorrhiza Orchid mycorrhiza công sinh với nhưng cây ho lan va có vai trò vô cùng quan trong trong quá trình nảy mầm của lan bởi vì các hạt lan hầu như không có dự trữ năng lượng và từ trong quá trình cộng sinh đó dé thu được nguồn cacbon (McCormick, 2012). Nắm rễ ngoại cộng sinh Ectomycorrhiza La nắm thường chỉ cộng sinh với các cây thân gỗ bao gồm các cây thuộc họ Thông (Pinaceae), họ sồi (Fagaceae), họ Bạch dương (Betulaceae), họ Đào kim nương (Myrtaceae) bao gồm cả Bạch đàn và họ Dầu (Dipterocarpaceae).

Nam Ectomycorrhiza có khoảng 6000 loài vào cộng sinh với 20000 đến 25000 loài thực vật tương đương với 2% loài thực vật. Mặc dù vậy nam Ectomycorrhiza có vài quan trọng trong việc hình 7 thành cây con và sự phát triển cây trên toàn cầu (Tedersoo và ctv, 2010). Các sợi nam bao phủ dày đặc xung quanh mặt rễ gọi là lớp phú và có thé day tới 2 mm và khoảng 20-40% trọng lượng của nắm rễ. Từ bên trong của lớp phủ đó sợi nắm phân nhánh và xâm nhập vào giữa các tế bào của rễ tạo ra một cấu trúc gọi là mạng lưới Hartig, đó là nơi mà nam rễ và rễ cây trao đôi chat (Smith và Read, 2010).

Ectomycorrhizae Endomycorrhizae xylem chlamydospore ——> cortex epidermis epidermis arbuscule hartig net root hair —————> fungal sheath Hình 2. Sự khác biệt giữa Endomycorrhiza và Ectomycorrhiza (Nguon: Jakhar và ctv, 2017). Nam cộng sinh trung gian Ectendomycorrhiza Là một loại nấm ít xuất hiện và ít sự chú ý, nó mang đặc điểm của cả Endomycorrhiza và Ectomycorrhiza về hình thái (Yu và ctv 2001). Chúng thường có vật chủ thuộc chi thông (Pinus), thông rụng lá (Larix).

Vé mặt cấu trúc, ectendomycorrhiza có một lớp phủ mỏng (đôi khi không có), mạng lưới Hartig được hình thành bên ngoài tế bào giống như là Ectomycorrhiza và có sự xâm nhập vào trong tế bào rễ như là Endomycorrhiza. Đặc điểm của nam Arbuscular mycorrhiza 2. Bào tử (Spore) Hình 2. Bao tử nam AM.