Đặt vấn đề Nông nghiệp là ngành sản xuất cơ bản của xã hội có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam. Phát triển nông nghiệp xanh là hướng đi tất yếu của nông nghiệp hiện đại trước tác động của biến đổi khí hậu, nhu cầu tiêu dùng xanh gia tăng, yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế (Phạm Thanh Sơn và Đỗ Văn Phúc, 2023). Việc sử dụng phân bón hữu cơ và vi sinh đang được thực hiện để thay thế cho những loại phân bón hóa học là một trong những giải pháp dé hướng tới nền nông nghiệp xanh. Việc sử dụng phân bón vi sinh này giúp cho những cây trồng chống chọi những ảnh hưởng xau từ biến đối khí hậu và sâu bệnh hại tăng sức chống chịu cho cây trồng thay thế cho những loại phân bón vô cơ.
Ngoài các chủng vi sinh vat được sử dụng phô biến như: Rhizobium, Azotobarter, Pseudomonas, Bacillus, Strepromyces, Trichoderma, Penicillium, Aspergillus thì việc ứng dung nam rễ nội cộng sinh Arbuscular mycorrhiza (AM) ngày càng được quan tâm và phát triển. Nắm rễ cộng sinh AM được nghiên cứu nhiều ở ngoài nước nhưng ở trong nước hiện có mới có các nghiên cứu trên những đối tượng như bắp, lúa, các loài rau khác nhau nhưng các nghiên cứu về cây bưởi và việc xác định định danh hình thái nắm AM nhất là định danh bằng sinh học phân tử dé xác định chính xác loài nắm vẫn còn chưa được nghiên cứu nhiều. Việc định danh nam AM giúp cho xác định thành phan các loài nắm AM đặc trưng trên vùng đất đó và đối tượng tìm hiểu và được sử dụng làm một loại phân bón sinh học có tác dung tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng chống chịu của cây trồng đối với các bat lợi từ môi trường, cải thiện cau trúc đất trồng. Bến Tre là vùng đất có diện tích trồng bưởi đa xanh lớn góp phan phát triển kinh tế cho người nông dân, bưởi cũng là một loại trái cây có chuỗi giá trị kinh tẾ cao (Hoàng Văn Việt, 2014) và có nhiều lợi ích cho sức khỏe (Tocmo và ctv, 2020).
Trong nghiên cứu nay sẽ tìm hiểu về thành phan và định danh nam AM có trong đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre từ đó đưa ra những giải pháp sử dụng phân bón vi sinh phù hợp dé cải thiện năng xuất và chống chịu những tác động bat lợi đối với các vườn bưởi da xanh ở Bên Tre. Mục tiêu đề tài Phân lập, định danh hình thái và xác định thành phần của các chỉ nắm AM trong đất trồng bưởi da xanh ở Bến Tre. Định danh bào tử nắm AM dựa vào kỹ thuật sinh học phân tử. Nội dung thực hiện Thu thập các mẫu đất và xác định thành phần chi nấm AM trong dat trồng bưởi da xanh ở xã Tân Phú huyện Châu Thành tỉnh Bến Tre.
Phân lập, định danh các chi nam AM dựa vào đặc điểm hình thái. Định danh đến loài các chi nam AM dựa vào kỹ thuật sinh học phân tử. TONG QUAN TÀI LIEU 2. Giới thiệu về cây bưởi (Citrus maxima) Bưởi (Citrus maxima) thuộc chi cam chanh (Citrus), họ Rutaceae, bộ Sapindales.
Bưởi (Citrus maxima) ở Việt Nam có nhiều giống khác nhau như là bưởi Tân Triều (Biên Hòa), Bưởi Năm Roi, bưởi đa xanh (Bến Tre) và nhiều giống bưởi khác. Đặc điểm thực vật học cây bưởi Bưởi là cây thân gỗ, cây to, cao trung bình khoảng 3 - 4 m khi trưởng thành, vỏ thân cây có mau vàng nhạt; cảnh có gai dài, nhọn; lá có gan hình mang, lá hình trứng, dai 11 - 2 cm, rộng 5 dén 6 cm, hai đầu tù, nguyên, dai, cuống có dia cánh to. Hoa thuộc loại hoa kép, déu, mọc thành chùm 6 - 10 bông và có mùi hương rat dé chịu. Quả hình cầu to, vỏ day, mau sắc tùy theo giống, có múi dày, tép xốp vị có thé chua ngọt đắng tùy loại bưởi khác nhau.
Hoa bưởi có màu trắng nhỏ (Morton, 1987). Bưởi da xanh có dạng hình cầu, nặng trung bình từ 1,2 - 2,5 kg/trái; vỏ có màu xanh đến xanh hơi vàng khi chín, dễ lột và khá mỏng (14 - 18 mm); tép bưởi màu hồng đỏ, bó chặt va dé tách khỏi vách múi; mùi thơm; không hạt đến khá nhiều hạt (có thé có đến 30 hat/trai). Tỉ lệ phần thịt qua/ trái chiếm hơn 55% (Long và ctv, 2023). Sự phát triển của cây bưởi da xanh Bưởi da xanh là một loại thực phẩm quan trọng tích hợp trong khâu phần ăn uống hàng ngày của con người, đóng vai trò quan trọng trongviệc cung cấp năng lượng, chat dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe.
Ngoài giá trị dinh dưỡng với hàm lượng vitamin C cao, trái cây thuộc họ cam quýt (Rutaceae) còn chứa nhiều chất dinh dưỡng đa lượng như đường đơn và chat xơ, đồng thời cũng là nguồn cung cấp các dưỡng chat vi lượng cần thiết cho duy trì sức khỏe và giúp duy trì sự sinh trưởng bình thường của cơ thể (Liu và ctv 2012). Với nhiều lợi ích như vậy nên bưởi da xanh mang lại nhiều giá trị kinh tế cao cho người nông dân (Hoàng Văn Việt, 2014), Việt Nam cũng là một nước trồng bưởi lớn trên thế giới. Theo tạp chí Kinh tế nông thôn, các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc hiện trồng 27,7 nghìn hecta bưởi, sản lượng gần 165 nghìn tắn/năm. Đến năm 2019, các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng Bằng Song Cửu Long có 43.500 ha bưởi, sản lượng 37.
Những tỉnh có diện tích lớn là Bến Tre (8.824 ha), Vĩnh Long (8.619 ha), Đồng Nai (5. Bưởi da xanh ở Bến Tre có chuỗi giá trị kinh tế cao mang lại thu nhập tốt cho người nông dân (Hoàng Văn Việt, 2014). Theo Uyên Nhi (2023) hiện nay diện tích bưởi da xanh Bến Tre trên toàn tỉnh khoảng chừng 5.904 ha, chiếm tới 20% tông diện tích trồng cây ăn quả. Không chỉ thé, tỉnh Bến Tre đã có khoảng 55,5 ha trồng bưởi da xanh theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP với năng suất lên tới 12 tắn/ha và sản lượng hằng năm hơn 47 nghìn tấn.
Sơ lược về nam rễ Mycorrhiza 2. Giới thiệu về nắm rễ Mycorrhiza Năm 1885, Frank đã đưa ra gia thuyét cua ông VỀ sự cộng sinh của nắm và rễ thực vậy trong đất với thuật ngữ là “Mycorrhiza” được hình thành từ chữ Hy Lạp “Mykes” (Nam) và “Rhiza” (rễ). Nam AM cộng sinh với rễ cây thực hiện việc trao đối dưỡng chat bằng cách thu đường từ cây và trả lại chất dinh dưỡng khác cho cây (Lanfranco, 2016). Phân loại nắm rễ cộng sinh Mycorrhiza.
Mycorrhiza thường được chia lam 2 loại dựa theo qua trình cộng sinh có sự xâm nhiễm của các sợi nam của nấm vào trong các tế bào rễ. Với nam rễ cộng sinh Ectomycorrhiza có các sợi nam không xâm nhập được vào tế bào rễ của thực vật, còn nam rễ cộng sinh Endomycorrhiza có các sợi nam của nam rễ xâm nhập vào thành tế bảo và xâm lấn màng tế bao rễ cây. Endomycorrhiza bao gồm arbuscular, ericoid, arbutoid, monotropoid, và orchid mycorrhizae. Ngoài hai loại trên, Ectendomycorrhiza mang cả hai đặc trưng của Endomycorrhiza và Ectomycorrhiza (Lanfranco, 2016).
Ectomycorrhizae Endomycorrhizae - Arbuscular mycorrhizae Hình 2. Mối liên hệ khác nhau giữa nam mycorrhizal và rễ cây (Nguon: Ganugi và ctv ,2019).1 Nắm rễ nội cộng sinh Endomycorrhiza Nam endomycorrhizal là một nhóm cực kỳ đa dạng có khả năng thích nghỉ cao và với nhiều loại thực vật. Sợi nắm xâm nhập vào trong tế bao rễ cây tạo ra diện tích bề mặt tiếp xúc lớn hơn giữa sợi nắm và thực vật. Sự tiếp xúc tăng cường này tạo điều kiện cho sự chuyên giao nhiều chất dinh dưỡng hơn giữa hai bên.
Endomycorrhizae tiếp tục được phân thành năm nhóm chính: arbuscular, ericoid, arbutoid, monotropoid, va orchid mycorrhizas (Stiirmer, 2012). Khi xâm nhiễm các sợi nam xâm nhập vào vỏ rễ và thường không có vách ngăn, phân nhánh bên trong vỏ rễ tạo thành giác mút phân nhánh phức tạp được gọi là bụi (arbuscules), và trong nhiều trường hợp cũng tạo thành các cấu trúc lưu trữ gọi là túi (Brundrett và ctv,1996). Ericoid mycorrhiza Ericoid mycorrhiza là mối quan hệ giữa các cây họ thực vật Ericaceae với một số dòng nam Mycorrhiza. Loài cây thuộc họ Ericaceae thường sống noi đất chua và nghèo dinh dưỡng nên đây là một sự thích nghi quan trong (zhang va ctv, 2022).
Sự xâm chiếm tự nhiên của Ericoid mycorrhiza (Nguén: Vohnik, 2020). Arbutoid mycorrhiza Hinh 2. Arbutoid mycorrhizae cua C. Arbutoid mycorrhiza liên quan đến thực vật thuộc phân họ Ericaceae Arbutoideae.
Arbutoid mycorrhiza khác với ericoid mycorrhiza và giống với ectomycorrhiza, cả về mặt chức năng và các loại nấm liên quan. Nhưng khác với ectomycorrhiza ở chỗ một số sợi nắm thực sự xâm nhập vào các tế bào rễ, làm cho loại mycorrhiza này trở thành ectendomycorrhiza (Brundrett, 2004). Orchid mycorrhiza Orchid mycorrhiza công sinh với nhưng cây ho lan va có vai trò vô cùng quan trong trong quá trình nảy mầm của lan bởi vì các hạt lan hầu như không có dự trữ năng lượng và từ trong quá trình cộng sinh đó dé thu được nguồn cacbon (McCormick, 2012). Nắm rễ ngoại cộng sinh Ectomycorrhiza La nắm thường chỉ cộng sinh với các cây thân gỗ bao gồm các cây thuộc họ Thông (Pinaceae), họ sồi (Fagaceae), họ Bạch dương (Betulaceae), họ Đào kim nương (Myrtaceae) bao gồm cả Bạch đàn và họ Dầu (Dipterocarpaceae).
Nam Ectomycorrhiza có khoảng 6000 loài vào cộng sinh với 20000 đến 25000 loài thực vật tương đương với 2% loài thực vật. Mặc dù vậy nam Ectomycorrhiza có vài quan trọng trong việc hình 7 thành cây con và sự phát triển cây trên toàn cầu (Tedersoo và ctv, 2010). Các sợi nam bao phủ dày đặc xung quanh mặt rễ gọi là lớp phú và có thé day tới 2 mm và khoảng 20-40% trọng lượng của nắm rễ. Từ bên trong của lớp phủ đó sợi nắm phân nhánh và xâm nhập vào giữa các tế bào của rễ tạo ra một cấu trúc gọi là mạng lưới Hartig, đó là nơi mà nam rễ và rễ cây trao đôi chat (Smith và Read, 2010).
Ectomycorrhizae Endomycorrhizae xylem chlamydospore ——> cortex epidermis epidermis arbuscule hartig net root hair —————> fungal sheath Hình 2. Sự khác biệt giữa Endomycorrhiza và Ectomycorrhiza (Nguon: Jakhar và ctv, 2017). Nam cộng sinh trung gian Ectendomycorrhiza Là một loại nấm ít xuất hiện và ít sự chú ý, nó mang đặc điểm của cả Endomycorrhiza và Ectomycorrhiza về hình thái (Yu và ctv 2001). Chúng thường có vật chủ thuộc chi thông (Pinus), thông rụng lá (Larix).
Vé mặt cấu trúc, ectendomycorrhiza có một lớp phủ mỏng (đôi khi không có), mạng lưới Hartig được hình thành bên ngoài tế bào giống như là Ectomycorrhiza và có sự xâm nhập vào trong tế bào rễ như là Endomycorrhiza. Đặc điểm của nam Arbuscular mycorrhiza 2. Bào tử (Spore) Hình 2. Bao tử nam AM.