Chương 1 Ở chương này, chúng tôi đã trình bày khái quát về xu hướng hội nhập hiện thực xã hội chủ nghĩa của điện ảnh Việt Nam và các thông tin cơ bản về đạo diễn Lê Hoàng Hoa (cũng như các tác phẩm điện ảnh của ông). Bên cạnh đó, chúng tôi cũng giới thiệu hai bộ phim nổi tiếng của ông mà chúng tôi sẽ dùng làm tư liệu chính cho luận văn này, đó là bộ phim Con ma nha họ Hứa (trước năm 1975) và phim Ván bài lật ngứa (sau năm 1975). 14 CHƯƠNG 2 HỘI NHẬP ĐIỆN ẢNH HIỆN THỰC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA - NHÌN TỪ NỘI DUNG 2. Đề cao tập thể quần chúng 2.
Qua dé tài phim Sau ngày đất nước thống nhất, điện ảnh Việt Nam có nhiều thay đổi đáng ghi nhận trên cả bình diện nội dung lẫn nghệ thuật. Ngay cả ở bản thân đạo diễn và những người hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh, chúng ta cũng có thê thấy sự “thay da đôi thịt” của họ thông qua định hướng nội dung và tư duy thầm mỹ khi làm phim. Xem xét các bộ phim của đạo diễn Lê Hoang Hoa sau 1975, ta có thé thay rõ sự chuyên hướng đề tài (từ tính cá nhân sang tính tập thể). Đây là biểu hiện đầu tiên (và cũng là dé thay nhất) của sự hội nhập điện ảnh hiện thực xã hội chủ nghĩa.
Xem xét trường hợp bộ phim Con ma nhà họ Hứa (trước 1975), ta thấy đề tài của bộ phim này là số phận cá nhân, cụ thé là số phận của cô gái tên Thủy Hồng, con gái út của một gia đình giàu có họ Hứa. Cô yêu một chàng trai tên Hoàng nhưng sau đó bị phụ tình, bị tai nạn giao thông và bị bệnh phong cùi, sau đó giả chết dé trốn trong ngôi mộ giả mà cha cô xây cho. Cuối cùng, căn bệnh quái ác vẫn hành hạ Thủy Hồng đến chết. Rõ ràng, bộ phim này là câu chuyện về cuộc đời riêng của một con người.
Nó mang tinh cá nhân và ít phô biến. Điều nay cũng thé hiện qua tên bộ phim: "Con ma nha họ Hứa" chính là ân dụ cho nhân vật Thủy Hồng. Sau ngày đất nước thống nhất, tâm thế khai thác đề tài của các đạo dién cũng thay đổi. Cuộc sống hiện ra từ nhiều góc nhìn xã hội nên tư duy làm phim 15 của đạo diễn Lê Hoang Hoa cũng thay đổi.
Thay vì chọn những nội dung về con người cá nhân, ông chọn nội dung hướng về tập thê cộng đông. Cu thé, bộ phim Van bài lật ngửa là bức chân dung cach mạng Việt Nam, nói rộng hơn là bức chân dung xã hội Việt Nam giai đoạn 1955 - 1965, từ sau hiệp định Genève đến ngày chế độ Ngô Đình Diệm sup đồ. Vì vậy, với dé tài này, bộ phim toát lên tinh thần dân tộc trong mỗi con người. Tinh thần này đã được đạo diễn Lê Hoàng Hoa xây dựng trong một phạm vi phản ánh rộng lớn, nhiều lĩnh vực.
Bộ phim không chỉ xoay quanh trung tâm Sài Gòn mà còn quay cảnh ở các tỉnh khác của miền Nam, ở Huế, Campuchia, Lào, Thái Lan. Phim không chỉ xoay quanh vấn đề chính trị mà còn liên kết với các van dé xã hội, tôn giáo, tinh cam. Như vậy, có thể thấy sau năm 1975, đề tài phim của Lê Hoàng Hoa đã có sự thay đôi rõ rệt, từ tính cá nhân sang tính tập thé, cu thé là hướng về số phận tập thé quần chúng, thông qua bộ phim đặc thù về dé tài tình báo cách mạng là Ván bài lật ngửa. Sự thay đôi này hoàn toàn phù hợp với hoàn cảnh xã hội Việt Nam lúc đó, khi các tác phẩm về đề tài cách mạng được ưu tiên và cái nhìn của cộng đồng về chính trị cũng thay đổi.
Và không chỉ điện ảnh mà các lĩnh vực khác như văn học, âm nhạc, hội họa. sau 1975 cũng vận động theo hướng này: hiện thực xã hội chủ nghĩa. Qua chủ đề phim Hòa vào dòng chảy cua thời dai mới, nhiều đạo diễn Việt Nam sau 1975 đã bắt kịp xu hướng hòa nhập điện ảnh hiện thực xã hội chủ nghĩa. Họ chọn những dé tài nói về cách mạng, tình yêu quê hương đất nước, tình quân dan.
dé làm phim. Họ chọn những chủ đề hướng về sự tích cực, về vẻ dep và các giá tri của dân tộc. Trường hợp Lê Hoàng Hoa cũng không ngoại lệ. 16 Trước 1975, phim của Lê Hoang Hoa chủ yêu xoay quanh chủ dé bi kịch cá nhân, nỗi buồn hoặc những góc khuất nội tâm của của một số hình mẫu con người nhất định trong xã hội.
Chủ đề này tuy giúp ông tạo được ấn tượng thâm mỹ sâu sắc, "di bi vi mỹ", chạm đến trái tim người xem nhưng nó cũng có han chế là không có được cái nhìn toàn cảnh, không thé hiện được sự vận động xã hội trong tác phâm điện ảnh của mình. Cụ thé, bộ phim Con ma nhà họ Hứa phan ảnh cuộc đời nhân vật Thuy Hồng với nhiều bi kịch liên tiếp. Bi kịch đầu tiên là bi kịch về tình yêu. Mở đầu phim, nhân vật Thủy Hồng bị vướng vào cuộc tình chóng vánh với nhân vật Hoàng, một chàng sinh viên ngành y.
Sau đó, cô bị phản bội và nỗi đau khổ đó khiến cô mắt kiểm soát nên bị tai nạn giao thông. Sự cố này cũng dẫn đến những bi kịch tiếp theo của cuộc đời cô, khi sau vụ tai nạn giao thông, tuy không gặp nguy hiểm tính mạng nhưng cô lại phát hiện mình mắc căn bệnh phong củi quái ác. Đối với gia đình của Thủy Hồng thì điều này là một bi kịch, có thé dẫn đến tai tiếng lớn, còn đối với riêng Thủy Hong thì căn bệnh này giống như một sức ép, dồn cuộc đời cô vào bước đường cùng. Vì vậy, cô quyết định giả chết và song tăm tôi khổ sở trong ngôi mộ giả, với những ngày tháng giả thần giả quỷ, sông không bang chết; dé rồi cuối cùng, căn bệnh phong cùi cũng hành hạ cô tới chết.
Nhu vậy, chủ đề phim Con ma nhà họ Hứa chi nói về bi kịch cá nhân, rộng hon một chút là bi kịch của gia đình họ Hứa. Có thê thấy, với xuất phát điểm là một du học sinh Mỹ, được tiếp nhận chuyên môn điện ảnh ở thành phố Clarkesville nên ngay từ những tác phẩm đầu tay, định hướng nội dung phim của đạo diễn Lê Hoàng Hoa sớm đã mang dấu ấn của tư duy thâm mỹ phương Tây. Các tác phẩm của ông trước năm 1975 như Gác chuông nhà tho (1971), Điệu ru nước mat (1971), Vết thù trên lung ngựa 17 hoang (1971), Con ma nhà họ Hứa (1973). đều nói về bi kịch của con người cá nhân.
Còn với bộ phim Ván bài lật ngửa, một bộ phim được quay sau 1975 thì chủ dé của nó lại là con đường cách mạng đấu tranh day gian khổ của một cộng đồng. Con đường đó đầy khó khăn, có nguy hiểm, có hy sinh nhưng không bao giờ lùi bước. Đó là con đường day hy vọng về một ngày mai thống nhất nước nhà. Ở bộ phim nay, yeu tố nội dé được đạo diễn Lê Hoàng Hoa mở rộng ra thành những vấn đề của tập thể.
Bộ phim cho thấy tinh thần dân tộc của cả một cộng đồng người, gắn liền với thời kì lịch sử đặc biệt, đầy biến có chính trị. Từ tinh thần đó, đạo dién Lê Hoang Hoa xây dựng phim với nhiều khía cạnh như chính tri, xã hội, tình cảm. xoay quanh trục nội dung cốt lõi. Nói cách khác, nhân vật Nguyễn Thành Luân mặc dù là vai chính trong bộ phim nhưng sau khi xem bộ phim này, người xem lại thay được tinh thần của cả một cộng đồng người.
Nguyễn Thành Luân mang vai trò trung tâm dé các nhân vật phụ hướng về, bởi vì trong bộ phim này, không chỉ một mình Nguyễn Thành Luân hoạt động tình báo và đấu tranh mà rất nhiều đồng chí khác của nhân vật này cũng đấu tranh, rất nhiều đồng bao cũng dang đấu tranh, sẵn sàng hy sinh vi cách mạng. Không phải chỉ có mình Nguyễn Thành Luân làm tình báo cho Đảng ta mà đồng chí Quyến (giữ chức trung úy Lê Ngân cho chính quyền Ngô Đình Diệm) cũng làm tình báo cho Đảng. Đó không phải là "một con người" ma là "những con người": là đồng chí Sa - giả làm hòa thượng đi khất thực đề truyền tin cho Nguyễn Thanh Luân, là đồng chí đồng chí Ngọc, chon cái chết vì lý tưởng của Đảng: là đồng chí Thùy Dung, sẵn sàng rời Hà Nội vào Nam, đóng vai người yêu của Nguyễn Thành Luân đề hỗ trợ Nguyễn Thành Luân trong mọi hoàn cảnh. 18 Trong một cảnh phim, cô Thùy Dung nói "Em nhớ Hà Nội qua".
O đây, khát vọng thống nhất đất nước đã cao hơn tình cảm riêng tư. Đó còn là Phúc - một thanh niên bình thường nhưng dám bắn những người phản quốc và dám ám sát tổng thống, sau này cũng tham gia vào cách mạng. Đó còn là Bay Cầu Muối, một trùm giang hồ nhưng lai san sàng hỗ trợ cách mạng; là cô ca sĩ Lệ Thúy sẵn sàng giúp đỡ cô Thùy Dung và Nguyễn Thành Luân, là cậu học sinh Lê Trọng Thường ném lựu đạn vào Nguyễn Thành Luân vì nghĩ Nguyễn Thành Luân là tay sai của chính quyền Ngô Đình Diệm; là thầy giáo Dương Van Tâm tham gia ném lựu đạn vao tay sai và vận động học sinh tham gia biểu tình; là bà Hai Sac sẵn sàng chửi bới những kẻ theo Mỹ, con và chồng của bà cũng tham gia cách mạng. và rât nhiêu nhân vật khác.
Như vậy, với bộ phim Ván bài lật ngứa, Lê Hoàng Hoa đã phản ánh sự tham gia của tập thé quần chúng. Tư duy làm phim của đạo diễn Lê Hoàng Hoa đã thay đổi: từ chủ đề bi kịch cá nhân sang chủ đề hành trình cách mạng - con đường thống nhất đất nước (đầy khó khăn nhưng cũng day hy vọng) của một cộng đồng. Có thê thấy, sau ngày đất nước thống nhất, xu hướng hòa nhập hiện thực xã hội chủ nghĩa trở thành xu hướng phổ biến và tất yêu. Các đạo diễn đã thay đôi tư duy làm phim, từ đặc tả hiện thực cá thé sang liên kết các giá trị của hiện thực của tập thé, của cộng đồng rộng lớn.
Sự thay đổi này làm gia tăng khả năng truyền tải giá trị hiện thực của những tác phẩm điện ảnh sau năm 1975. Qua cảm hứng chủ đạo Xem xét bộ phim Con ma nhà họ Hứa va Ván bài lật ngửa, ta thấy cảm hứng chủ đạo trong phim của đạo dién Lê Hoàng Hoa có sự thay đổi rõ rệt: từ bi kịch đến chính kịch. 19 Ở Con ma nhà họ Hứa, cảm hứng chủ đạo là bi kịch cá nhân.