Luận án tiến sĩ về dịch vụ hỗ trợ thuế và sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ tại Thừa Thiên Huế

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích kinh doanh nghiên cứu dịch vụ hỗ trợ thuế và sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Âu Thị Nguyệt Liên
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Trọng Hùng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nghiên cứu dịch vụ hỗ trợ thuế và sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DỊCH VỤ THUẾ, CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ THUẾ VÀ SỰ TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Những vấn đề lý luận
• 1.2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3. Dịch vụ thuế
• 1.4. Chất lượng dịch vụ thuế
• 1.5. Tuân thủ thuế
• 1.6. Lý thuyết khung sườn dốc trơn trượt
• 1.7. Mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ thuế và sự tuân thủ thuế
• 1.8. Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất
• 1.9. Nhận diện cơ hội nghiên cứu của luận án
• 1.10. Kinh nghiệm nâng cao tuân thủ thuế của các nước trên thế giới
• 1.11. Phân đoạn người nộp thuế
• 1.12. Mô hình dịch vụ cung cấp
• 1.13. Xây dựng mốc chuẩn (benchmarks) cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.14. Xây dựng khung chiến lược thúc đẩy sự tuân thủ thuế toàn diện và tự nguyện
• 1.15. Cơ cấu tổ chức của cơ quan thuế đảm bảo gọn nhẹ, vận hành theo hướng hỗ trợ tuân thủ
• 1.16. Luật hóa nguồn dữ liệu bên thứ ba
• 1.17. Kinh nghiệm cho cơ quan thuế Việt Nam và vận dụng cho Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế
• 1.18. Kinh nghiệm cho cơ quan thuế Việt Nam
• 1.19. Kinh nghiệm cho Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế
• 1.20. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Tổng quan về Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.3. Thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế quy trình nghiên cứu
• 2.6. Xây dựng thang đo
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tình hình cung cấp dịch vụ thuế và tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.2. Tình hình cung cấp dịch vụ thuế cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.3. Tình hình tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.4. Kết quả phỏng vấn các bên liên quan
• 3.5. Phân đoạn dịch vụ thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.6. Sự đáp ứng của dịch vụ thuế doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.7. Sự đảm bảo của dịch vụ thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.8. Sự chuyên nghiệp của dịch vụ thuế
• 3.9. Nguồn nhân lực của dịch vụ thuế
• 3.10. Khảo sát về đặc điểm dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế và tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.11. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 3.12. Tình trạng tuân thủ thuế qua khảo sát
• 3.13. Các hoạt động liên quan đến tuân thủ thuế và dịch vụ thuế của cơ quan thuế đã thực hiện
• 3.14. Mức độ thường xuyên tham gia dịch vụ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.15. Kết quả kiểm định mô hình nghiên cứu
• 3.16. Kiểm định thang đo trong mô hình nghiên cứu
• 3.17. Đánh giá sơ bộ thang đo
• 3.18. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 3.19. Đánh giá của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế
• 3.20. Đánh giá về chất lượng dịch vụ thuế
• 3.21. Đánh giá về kiến thức thuế
• 3.22. Đánh giá về niềm tin thuế
• 3.23. Đánh giá về sự hài lòng
• 3.24. Đề xuất của doanh nghiệp nhỏ và vừa về tuân thủ thuế của cơ quan thuế
• 3.25. Đánh giá tuân thủ thuế theo đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.26. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 4.1. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.2. Thang đo về chất lượng dịch vụ thuế
• 4.3. Đánh giá về chất lượng dịch vụ thuế và tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.4. Thảo luận về ảnh hưởng của chất lượng dịch vụ thuế đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.5. Hàm ý quản trị nâng cao chất lượng dịch vụ thuế của cơ quan thuế hướng đến gia tăng tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.6. Hàm ý liên quan sự đáp ứng và sự chuyên nghiệp đối với chất lượng dịch vụ thuế của cơ quan thuế
• 4.7. Hàm ý liên quan nâng cao kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng nhằm gia tăng tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 4.8. Hàm ý quản trị đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm gia tăng tuân thủ thuế
• 4.9. Định hướng chiến lược của cơ quan thuế giai đoạn 2021 - 2030
• 4.10. Hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.10.1. Hạn chế nghiên cứu
• 4.10.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Tổng cục Thuế, Bộ Tài Chính
• 5.2. Đối với Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế
• 5.3. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch vụ hỗ trợ thuế cho doanh nghiệp nhỏ tại Thừa Thiên Huế

Dịch vụ hỗ trợ thuế đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thừa Thiên Huế tuân thủ các quy định về thuế. Những dịch vụ này không chỉ cung cấp thông tin cần thiết mà còn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trong việc kê khai thuế. Theo nghiên cứu của Đại học Kinh tế Huế, việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ thuế hiệu quả có thể nâng cao sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp, từ đó góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dịch vụ hỗ trợ thuế

Dịch vụ hỗ trợ thuế bao gồm các hoạt động tư vấn, hướng dẫn và cung cấp thông tin về chính sách thuế cho doanh nghiệp nhỏ. Vai trò của dịch vụ này là giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nghĩa vụ thuế của mình, từ đó nâng cao khả năng tuân thủ.

1.2. Tình hình dịch vụ hỗ trợ thuế tại Thừa Thiên Huế

Tại Thừa Thiên Huế, dịch vụ hỗ trợ thuế đã được triển khai qua nhiều hình thức như hội thảo, tư vấn trực tiếp và các kênh thông tin điện tử. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều doanh nghiệp chưa tiếp cận được các dịch vụ này, dẫn đến việc không tuân thủ thuế.

II. Thách thức trong việc tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ tại Thừa Thiên Huế

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ thuế, nhưng doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc tuân thủ thuế. Những thách thức này bao gồm sự phức tạp của hệ thống thuế, thiếu thông tin và kiến thức về thuế, cũng như chi phí tuân thủ cao.

2.1. Sự phức tạp của hệ thống thuế

Hệ thống thuế hiện tại còn nhiều quy định phức tạp, khiến cho doanh nghiệp nhỏ khó khăn trong việc hiểu và thực hiện. Điều này dẫn đến việc kê khai sai và vi phạm quy định thuế.

2.2. Thiếu thông tin và kiến thức về thuế

Nhiều doanh nghiệp nhỏ không có đủ kiến thức về chính sách thuế, dẫn đến việc không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này làm gia tăng nguy cơ vi phạm thuế.

III. Phương pháp nâng cao tuân thủ thuế cho doanh nghiệp nhỏ tại Thừa Thiên Huế

Để nâng cao sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như cải thiện chất lượng dịch vụ hỗ trợ thuế, tăng cường đào tạo và cung cấp thông tin cho doanh nghiệp.

3.1. Cải thiện chất lượng dịch vụ hỗ trợ thuế

Cần nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ thuế thông qua việc đào tạo nhân viên thuế, cải thiện quy trình tư vấn và cung cấp thông tin kịp thời cho doanh nghiệp nhỏ.

3.2. Tăng cường đào tạo và cung cấp thông tin

Tổ chức các khóa đào tạo về tuân thủ thuế cho doanh nghiệp nhỏ sẽ giúp họ nắm rõ hơn về quy định thuế và cách thức thực hiện. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn mà còn giảm thiểu rủi ro vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tuân thủ thuế

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các dịch vụ hỗ trợ thuế đã giúp nhiều doanh nghiệp nhỏ tại Thừa Thiên Huế cải thiện tình hình tuân thủ thuế. Các doanh nghiệp đã có những phản hồi tích cực về chất lượng dịch vụ và sự hỗ trợ từ cơ quan thuế.

4.1. Kết quả khảo sát về dịch vụ hỗ trợ thuế

Khảo sát cho thấy rằng 70% doanh nghiệp nhỏ cảm thấy hài lòng với dịch vụ hỗ trợ thuế mà họ nhận được. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc tiếp tục cải thiện và mở rộng dịch vụ này.

4.2. Tác động của dịch vụ hỗ trợ thuế đến tuân thủ

Các doanh nghiệp đã sử dụng dịch vụ hỗ trợ thuế cho biết họ có khả năng tuân thủ tốt hơn, giảm thiểu rủi ro vi phạm và tăng cường sự tin tưởng vào hệ thống thuế.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho dịch vụ hỗ trợ thuế

Dịch vụ hỗ trợ thuế cho doanh nghiệp nhỏ tại Thừa Thiên Huế cần được tiếp tục phát triển và cải thiện. Cần có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ cơ quan thuế để đảm bảo rằng các doanh nghiệp có thể tuân thủ tốt hơn và phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển dịch vụ hỗ trợ thuế

Cần xây dựng một chiến lược phát triển dịch vụ hỗ trợ thuế toàn diện, bao gồm việc cải thiện quy trình và tăng cường sự tương tác giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp nhỏ.

5.2. Tương lai của tuân thủ thuế tại Thừa Thiên Huế

Với sự phát triển của dịch vụ hỗ trợ thuế, hy vọng rằng tỷ lệ tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ sẽ ngày càng cao, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của tỉnh Thừa Thiên Huế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm và đóng góp ngân sách nhà nước ở hầu hết các quốc gia (chiếm hơn 95% tổng số doanh nghiệp theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - OECD) cũng như tại Việt Nam (chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 45% GDP và 31% tổng thu ngân sách nhà nước). Tuy nhiên, khối doanh nghiệp này cũng đối mặt với nhiều rủi ro không tuân thủ thuế do quy mô nhỏ, mô hình quản lý gia đình, đội ngũ kế toán thiếu tính chuyên nghiệp hoặc thuê theo thời vụ, ít cập nhật chính sách pháp luật thuế.

Tại tỉnh Thừa Thiên Huế, tính đến tháng 12 năm 2019, toàn tỉnh có 6.500 doanh nghiệp, trong đó khối DNNVV đóng góp 1.094 tỷ đồng, chiếm 27,32% số thu ngân sách từ doanh nghiệp. Số doanh nghiệp đang hoạt động có báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh là 4.648 doanh nghiệp (đạt tỷ lệ 97,2%). Mặc dù giải quyết việc làm cho 36.986 lao động (chiếm 41,01% lao động khối doanh nghiệp), hiệu quả hoạt động của khối DNNVV trên địa bàn còn nhiều hạn chế: hiệu suất sinh lợi trên doanh thu thuần năm 2018 của doanh nghiệp vừa chỉ đạt 1,2%, trong khi doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chịu mức âm lần lượt là -0,4% và -6,4%. Lợi nhuận trước thuế của khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh năm 2018 sụt giảm còn 222,2 tỷ đồng (giảm mạnh so với 712,8 tỷ đồng năm 2017 và 326,6 tỷ đồng năm 2016).

Thực tế công tác quản lý thuế cho thấy số lượng DNNVV bị xử phạt vi phạm hành chính, truy thu thuế và phạt chậm nộp có xu hướng gia tăng qua các năm. Mặc dù cơ quan thuế đã triển khai nhiều kênh dịch vụ hỗ trợ (tập huấn, đối thoại, hỗ trợ qua văn bản, email, cổng thông tin điện tử), chương trình thúc đẩy tuân thủ thuế tự nguyện đối với DNNVV vẫn chưa được thiết kế đồng bộ. Về mặt học thuật, các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận riêng lẻ chất lượng dịch vụ thuế với sự hài lòng, hoặc nghiên cứu tuân thủ thuế ở đối tượng người nộp thuế cá nhân và tuân thủ bắt buộc; thiếu vắng các nghiên cứu tích hợp đồng thời mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ thuế và sự tuân thủ thuế của DNNVV thông qua các biến trung gian như kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu các loại hình dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế và tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị đối với cơ quan thuế và đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm nâng cao tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế và tuân thủ thuế, và mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ thuế và tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
   • Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế và tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
   • Mục tiêu 3: Phân tích ảnh hưởng của chất lượng dịch vụ thuế đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
   • Mục tiêu 4: Đề xuất các hàm ý quản trị đối với cơ quan thuế và đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm gia tăng tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Câu hỏi nghiên cứu

• (i) Thực trạng cung ứng dịch vụ thuế của cơ quan thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa như thế nào?
• (ii) Chất lượng dịch vụ thuế đã đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa hay chưa? Sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế như thế nào?
• (iii) Chất lượng dịch vụ thuế có ảnh hưởng như thế nào đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế, tuân thủ thuế và mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ thuế của cơ quan thuế và tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
• Đối tượng điều tra: Đại diện các doanh nghiệp nhỏ và vừa (chủ doanh nghiệp hoặc kế toán) và cán bộ, lãnh đạo thuộc cơ quan thuế tỉnh Thừa Thiên Huế và Tổng cục Thuế.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2017 - 2019; dữ liệu sơ cấp điều tra khảo sát từ tháng 08/2019 đến tháng 12/2019.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 04 trụ cột tuân thủ thuế (đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế và báo cáo nghĩa vụ thuế) gắn với 02 tầng dịch vụ thuộc tháp tuân thủ OECD (nhóm muốn làm đúng nhưng thiếu thông tin và nhóm muốn làm đúng nhưng gặp khó khăn). Luận án không nghiên cứu hành vi trốn thuế cố ý, tránh thuế, chuyển giá; không nghiên cứu dịch vụ thuế có thu phí của các đại lý thuế tư nhân; không khảo sát doanh nghiệp chưa đăng ký thuế và các yếu tố không liên quan đến dịch vụ thuế.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước trong văn bản

Tác giả hệ thống hóa các nhóm công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo các nhánh chủ đề:

1. Nhóm nghiên cứu chất lượng dịch vụ và dịch vụ công: Mô hình SERVQUAL 5 khoảng cách và 5 thành phần của Parasuraman và cộng sự (1985, 1988); mô hình cảm nhận dịch vụ SERVPERF của Cronin Jr và Taylor (1992) được củng cố bởi Brady và cộng sự (2002); mô hình chất lượng kỹ thuật và chức năng của Grönroos (1984); mô hình chất lượng hệ thống thông tin của Delone và McLean (2003); nghiên cứu dịch vụ công của Floropoulos và cộng sự (2010), Prabha và cộng sự (2010). Thang đo dịch vụ điện tử E-S-QUAL và E-RecS-QUAL của Parasuraman và cộng sự (2005).
2. Nhóm nghiên cứu chất lượng dịch vụ thuế: Savitri (2015) xác lập 5 khía cạnh chất lượng dịch vụ thuế; Stiglingh (2014) phân tích cấu trúc dịch vụ thuế và mức độ tiếp xúc; Mustapha và Obid (2015), Mustapha (2014) đo lường chất lượng dịch vụ thuế đối với đối tượng tự kinh doanh; Muhammad và Saad (2016) tiếp cận dịch vụ qua đầu vào, quá trình và đầu ra; Çetin Gerger (2011), Torgler (2007), Rusdi và cộng sự (2013), D'Ascenzo (2007) nhấn mạnh việc cơ quan thuế xem người nộp thuế là khách hàng phục vụ.
3. Nhóm nghiên cứu sự tuân thủ thuế và các yếu tố tác động:
   • Khung sườn dốc trơn trượt (Slippery Slope Framework - SSFW) của Kirchler (2007), Muehlbacher và Kirchler (2010): phân định tuân thủ tự nguyện dựa trên niềm tin và tuân thủ bắt buộc dựa trên quyền lực cưỡng chế.
   • Yếu tố kinh tế và chi phí tuân thủ: Tran-Nam và cộng sự (2000), Evans và cộng sự (2014), Azmi và cộng sự (2016).
   • Yếu tố chính sách và sự phức tạp của luật thuế: Saad (2014), Atawodi và Ojeka (2012).
   • Yếu tố tâm lý, niềm tin và đạo đức thuế: Cummings và cộng sự (2009), Wenzel (2003), Bornman (2015), Lozza và cộng sự (2014), Jayawardane (2016).
   • Yếu tố kiến thức thuế: Musimenta và cộng sự (2017), Oladipupo và Obazee (2016), đối chiếu quan điểm của Harris (1989).
   • Đặc thù doanh nghiệp và quản lý thuế: Inasius (2019), Adegboye và cộng sự (2018), Okoye và cộng sự (2017), Nzioki và Peter (2014), Gobena và Van Dijke (2016), Palil và Mustapha (2011), Randlane (2016), Mittone và Saredi (2016).
   • Các tài liệu hướng dẫn quản trị tuân thủ của OECD (2004, 2010, 2013, 2014, 2015) dựa trên nền tảng tháp tuân thủ của Grabosky và Braithwaite (1986).

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu trước đây xem xét chất lượng dịch vụ thuế trên đối tượng cá nhân nộp thuế hoặc doanh nghiệp nói chung gắn với sự hài lòng, hoặc tiếp cận tuân thủ thuế dưới góc độ kiểm tra, xử phạt cưỡng chế. Rất ít công trình thực nghiệm kiểm định tác động trực tiếp và gián tiếp của chất lượng dịch vụ thuế đến hành vi tuân thủ thuế của khối DNNVV trong mối liên hệ với các biến trung gian gồm kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách thiết lập mô hình tích hợp và phát triển bộ thang đo đo lường chất lượng dịch vụ thuế phù hợp với bối cảnh cơ quan thuế địa phương tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khung sườn dốc trơn trượt (Slippery Slope Framework): Cung cấp nền tảng giải thích hành vi tuân thủ của người nộp thuế thông qua hai trục: quyền lực của cơ quan thuế (dẫn đến tuân thủ cưỡng bức) và niềm tin vào cơ quan thuế (dẫn đến tuân thủ tự nguyện).
• Mô hình SERVPERF: Đánh giá chất lượng dịch vụ dựa trên kết quả cảm nhận thực tế của doanh nghiệp thay vì đo lường khoảng cách giữa kỳ vọng và cảm nhận như mô hình SERVQUAL truyền thống.
• Thang đo 5 thành phần chất lượng dịch vụ thuế: Được kế thừa từ Parasuraman và Savitri (2015), bao gồm:
  1. Sự đáp ứng (SĐƯ): Mức độ sẵn sàng, chính xác, kịp thời trong hỗ trợ và vận hành hệ thống thuế điện tử.
  2. Sự đảm bảo (SĐB): Trình độ chuyên môn, kỹ năng, sự phối hợp nội bộ và tính chuyên nghiệp của cán bộ thuế.
  3. Sự cảm thông (SCT): Thái độ lắng nghe, thấu hiểu khó khăn và đồng hành cùng doanh nghiệp không phân biệt đối xử.
  4. Sự tin cậy (STC): Khả năng cung cấp thông tin chuẩn xác, nhất quán, đúng cam kết và bảo mật.
  5. Cơ sở vật chất (CSVC): Hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, ứng dụng tra cứu và trang thiết bị phục vụ người nộp thuế.
• Phân loại dịch vụ thuế theo OECD: Phân chia thành ba hình thức hỗ trợ gồm Thông tin, Tương tác và Giao dịch qua 4 giai đoạn tiến hóa từ cung cấp dữ liệu tĩnh đến chia sẻ dữ liệu liên thông.
• Bốn trụ cột tuân thủ thuế của OECD: Đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế và báo cáo nghĩa vụ thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp kỹ thuật định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Tổng thuật tài liệu quy phạm pháp luật, phân tích dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2017-2019; thảo luận nhóm chuyên gia (focus group); phỏng vấn sâu lãnh đạo, cán bộ thuế và doanh nghiệp; tham vấn ý kiến các chuyên gia học thuật trong và ngoài nước (như GS. Trần Nam Bình, GS. Pi-Shen Seet, TS. Trương Bạch Lê) để chuyển dịch ngữ nghĩa, hiệu đính và hoàn thiện bảng hỏi.
• Nghiên cứu định lượng:
  • Khảo sát thực địa bằng bảng câu hỏi cấu trúc đối với người đại diện DNNVV trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế từ tháng 8/2019 đến tháng 12/2019.
  • Phân tích thống kê mô tả.
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha.
  • Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) cho các biến độc lập, trung gian và biến phụ thuộc.
  • Phân tích nhân tố khẳng định (Confirmatory Factor Analysis - CFA) đánh giá tính đơn nguyên, giá trị hội tụ thông qua độ tin cậy tổng hợp (CR), phương sai trích (AVE) và giá trị phân biệt qua tương quan bình phương.
  • Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ trực tiếp và gián tiếp.
  • Kiểm định Bootstrap nhằm đánh giá độ vững và mức độ ước lượng của mô hình cấu trúc.
  • Kiểm định sự khác biệt (ANOVA, Independent Samples T-Test) về mức độ tuân thủ thuế theo đặc điểm quy mô, loại hình doanh nghiệp.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Các báo cáo quản lý thuế, thanh tra kiểm tra, báo cáo số thu ngân sách, tình hình nợ thuế, kết quả tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế giai đoạn 2017 - 2019 do Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế cung cấp; niên giám và số liệu thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2018 và 2020.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra khảo sát các chủ doanh nghiệp, kế toán trưởng khối DNNVV và phỏng vấn cán bộ thuế tại tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2019.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế và sự tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương này chuẩn hóa các khái niệm nền tảng về DNNVV theo Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Hỗ trợ DNNVV 2017 và Nghị định 39/2018/NĐ-CP:

Tiêu chí	Doanh nghiệp siêu nhỏ	Doanh nghiệp nhỏ	Doanh nghiệp vừa
Lao động	$\le$ 10 người	$\le$ 100 người (lĩnh vực thương mại, dịch vụ $\le$ 50 người)	$\le$ 200 người (lĩnh vực thương mại, dịch vụ $\le$ 100 người)
Tổng doanh thu	$\le$ 3 tỷ đồng (thương mại, dịch vụ $\le$ 10 tỷ đồng)	$\le$ 50 tỷ đồng (thương mại, dịch vụ $\le$ 100 tỷ đồng)	$\le$ 200 tỷ đồng (thương mại, dịch vụ $\le$ 300 tỷ đồng)
Nguồn vốn	$\le$ 3 tỷ đồng	$\le$ 20 tỷ đồng (thương mại, dịch vụ $\le$ 50 tỷ đồng)	$\le$ 100 tỷ đồng (thương mại, dịch vụ $\le$ 100 tỷ đồng)

Chương 1 phân tích bản chất dịch vụ thuế của cơ quan thuế như một dịch vụ công thực hiện chức năng tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế qua ba hình thức cốt lõi: giao dịch, tương tác và thông tin; vận hành qua 4 giai đoạn phát triển công nghệ. Tác giả luận giải chất lượng dịch vụ thuế theo mô hình SERVPERF và mô hình 5 thành phần (SĐƯ, SĐB, SCT, STC, CSVC). Về tuân thủ thuế, chương làm rõ 4 trụ cột nghĩa vụ (đăng ký, kê khai, nộp thuế, báo cáo nghĩa vụ thuế) cùng 4 thái độ ứng xử theo tháp tuân thủ OECD: ủng hộ, cố gắng, kháng cự và quyết tâm không tuân thủ. Tác giả tổng hợp kinh nghiệm nâng cao tuân thủ thuế của Singapore (phân đoạn người nộp thuế, xây dựng khung chiến lược tuân thủ toàn diện), Đan Mạch và Úc, từ đó rút ra bài học thực tiễn cho cơ quan thuế Việt Nam và Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế.

Chương 2: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả bối cảnh quản lý thuế tại Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế và đặc điểm kinh tế - xã hội của khối DNNVV trên địa bàn. Tính đến năm 2019, toàn tỉnh có 6.500 doanh nghiệp; trong đó có 4.648 doanh nghiệp đang hoạt động có báo cáo sản xuất kinh doanh. Các chỉ số hoạt động của khối DNNVV tại địa phương được tổng hợp:

Nhóm quy mô doanh nghiệp	Hiệu suất sử dụng lao động (lần)	Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu thuần (%)
Doanh nghiệp vừa	17,5	1,2%
Doanh nghiệp nhỏ	13,6	-0,4%
Doanh nghiệp siêu nhỏ	5,2	-6,4%
Mức bình quân chung toàn khối doanh nghiệp	15,3	3,8%

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế quy trình nghiên cứu, cấu trúc thảo luận nhóm, quy trình chuyển dịch thang đo quốc tế sang tiếng Việt và hiệu đính học thuật. Hệ thống thang đo sơ bộ được xây dựng bao gồm các nhóm biến: Chất lượng dịch vụ thuế (với các biến quan sát thuộc sự đáp ứng, sự đảm bảo, sự cảm thông, sự tin cậy, cơ sở vật chất), Kiến thức thuế, Niềm tin thuế, Sự hài lòng và Tuân thủ thuế. Tác giả xác lập quy trình kiểm định thống kê gồm Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM và kiểm định Bootstrap.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm từ dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp:

1. Phân tích thực trạng quản lý: Đánh giá số liệu thứ cấp giai đoạn 2017-2019 về tình hình cung cấp dịch vụ thuế (nhắc nhở nộp hồ sơ khai thuế, thông báo nộp báo cáo hóa đơn, ấn chỉ thuế) và số tiền xử phạt vi phạm hành chính, số thuế truy thu phân loại theo sắc thuế (thuế GTGT, TNDN, TNCN, TTĐB) qua công tác thanh tra kiểm tra đối với DNNVV trên địa bàn.
2. Kết quả phỏng vấn định tính: Phản ánh nhận định của cán bộ thuế và doanh nghiệp về việc phân đoạn người nộp thuế, sự đáp ứng của các ứng dụng kê khai trực tuyến, tính kịp thời trong giải đáp vướng mắc, trình độ chuyên môn và thái độ ứng xử của đội ngũ cán bộ thuế tham gia hỗ trợ.
3. Kết quả phân tích mẫu điều tra: Thống kê cơ cấu doanh nghiệp theo loại hình (TNHH, Cổ phần, DNTN), thâm niên hoạt động, lĩnh vực sản xuất kinh doanh và tần suất tham gia các kênh dịch vụ thuế.
4. Kiểm định thang đo:
   • Hệ số Cronbach's Alpha của các thang đo thành phần đạt yêu cầu về độ tin cậy.
   • Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA trích xuất được các nhóm nhân tố rõ ràng, không có biến bị tải chéo vi phạm.
   • Kết quả phân tích nhân tố khẳng định CFA xác nhận tính đơn nguyên; hệ số tin cậy tổng hợp (CR) và phương sai trích (AVE) khẳng định giá trị hội tụ của các cấu trúc đo lường; giá trị phân biệt được đảm bảo khi so sánh tương quan bình phương.
5. Kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính SEM: Xác nhận các mối quan hệ tác động trực tiếp và gián tiếp:
   • Chất lượng dịch vụ thuế có tác động thuận chiều đến sự hài lòng, kiến thức thuế và niềm tin thuế của DNNVV.
   • Chất lượng dịch vụ thuế, kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng có tác động thúc đẩy mức độ tuân thủ thuế của DNNVV.
   • Kết quả kiểm định Bootstrap xác nhận mô hình ước lượng đạt độ tin cậy và tính vững thống kê cao.
6. Phân tích sự khác biệt: Kiểm định ANOVA và t-test chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê trong mức độ tuân thủ thuế và đánh giá chất lượng dịch vụ giữa các nhóm doanh nghiệp có quy mô lao động, nguồn vốn và lĩnh vực kinh doanh khác nhau.

Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu và hàm ý quản trị

Chương 4 đối chiếu kết quả thực nghiệm với các lý thuyết nền tảng (SERVPERF, Slippery Slope Framework) và các công trình quốc tế. Tác giả khẳng định việc cải thiện chất lượng dịch vụ thuế không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn nâng cao hiểu biết chính sách và củng cố niềm tin vào cơ quan thuế, từ đó gia tăng tuân thủ tự nguyện:

• Hàm ý đối với cơ quan thuế: Tập trung cải thiện tính chuyên nghiệp và sự đáp ứng của hệ thống thuế điện tử; tối ưu hóa quy trình tuyên truyền hỗ trợ; xây dựng cơ chế phân đoạn người nộp thuế theo mức độ rủi ro tuân thủ; nâng cao kỹ năng xử lý công vụ và tính minh bạch của cán bộ thuế.
• Hàm ý đối với khối DNNVV: Chủ động tiếp cận các nguồn thông tin chính thống; chuẩn hóa công tác ghi chép kế toán; đào tạo nâng cao kiến thức pháp luật thuế cho đội ngũ quản lý và kế toán nhằm hạn chế các sai sót kê khai dẫn đến bị xử phạt.
• Định hướng chiến lược: Bám sát Chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2021 - 2030 về việc lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Chương 4 cũng trình bày các hạn chế nghiên cứu và định hướng mở rộng đề tài.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Luận án vận dụng và điều chỉnh thang đo chất lượng dịch vụ thuế dựa trên nền tảng SERVPERF và các nghiên cứu quốc tế, bổ sung các biến quan sát đặc thù để hoàn thiện bộ thang đo đánh giá chất lượng dịch vụ thuế cho khối DNNVV trong bối cảnh quản lý thuế tại Việt Nam.
• Luận án xây dựng và kiểm định thành công mô hình cấu trúc phân tích đồng thời mối quan hệ tác động trực tiếp và gián tiếp của chất lượng dịch vụ thuế đến sự tuân thủ thuế của DNNVV thông qua ba yếu tố trung gian: kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng, bổ sung khoảng trống nghiên cứu học thuật về quản trị tuân thủ thuế.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đối với Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế: Cung cấp bức tranh thực trạng về điểm nghẽn trong cung ứng dịch vụ hỗ trợ thuế; lượng hóa các khía cạnh dịch vụ cần ưu tiên cải thiện nhằm giảm thiểu số lượng vụ việc và số tiền xử phạt vi phạm hành chính, truy thu thuế qua công tác thanh kiểm tra DNNVV.
• Đối với Tổng cục Thuế và Bộ Tài chính: Đưa ra các cứ liệu thực tiễn phục vụ công tác xây dựng quy trình quản trị người nộp thuế, thiết lập tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng, chuẩn hóa bộ chỉ số đo lường chất lượng dịch vụ hỗ trợ thuế trong Chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2021 - 2025 và tầm nhìn 2030.
• Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa: Cung cấp khuyến nghị giúp doanh nghiệp nhận thức rõ rủi ro thuế, nâng cao khả năng quản trị nội bộ thông qua việc chủ động tiếp cận dịch vụ hỗ trợ của cơ quan thuế để giảm thiểu chi phí tuân thủ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi không gian chỉ giới hạn tại tỉnh Thừa Thiên Huế, chưa khảo sát mở rộng sang các tỉnh, thành phố khác thuộc khu vực miền Trung hoặc các trung tâm kinh tế lớn để so sánh tính đại diện.
• Dữ liệu thứ cấp phục vụ phân tích dừng lại ở giai đoạn 2017 - 2019 và dữ liệu sơ cấp thu thập năm 2019, chưa bao quát các biến động của giai đoạn sau khi Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 đi vào thực thi toàn diện.
• Nghiên cứu chỉ tập trung vào nhóm doanh nghiệp có ý định tuân thủ theo tháp tuân thủ OECD gắn với dịch vụ công của cơ quan thuế; chưa khảo sát nhóm doanh nghiệp có hành vi trốn thuế cố ý, chuyển giá hoặc nhóm sử dụng dịch vụ tư từ các đại lý thuế có thu phí.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát sang nhiều địa phương trên cả nước để kiểm định tính khái quát hóa của bộ thang đo chất lượng dịch vụ thuế và mô hình cấu trúc.
• Bổ sung vào mô hình các biến ngoại lai như vai trò trung gian của đại lý thuế, ảnh hưởng của chuyển đổi số toàn diện trong quản lý hóa đơn điện tử.
• Thực hiện các nghiên cứu theo chuỗi thời gian dọc (longitudinal study) để đánh giá sự thay đổi trong hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp qua từng giai đoạn cải cách thủ tục hành chính.

---

Giá trị tham khảo

Đối tượng sử dụng

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị công, Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo về cách thức phát triển thang đo, quy trình kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, cũng như việc ứng dụng Khung sườn dốc trơn trượt (SSFW) và kỹ thuật phân tích SEM.
• Cơ quan quản lý thuế (Tổng cục Thuế, các Cục Thuế và Chi cục Thuế): Sử dụng làm cơ sở tham chiếu để rà soát quy trình tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế, phân đoạn đối tượng quản lý rủi ro và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng phục vụ tại bộ phận một cửa.
• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế: Tham khảo dữ liệu thực chứng về khó khăn tài chính, hiệu suất sinh lời và rào cản tuân thủ của khối DNNVV để thiết kế các chính sách ưu đãi và hỗ trợ thuế phù hợp.
• Ban điều hành và bộ phận kế toán của DNNVV: Nhận diện các sai sót phổ biến dẫn đến bị truy thu, xử phạt để chủ động phòng tránh rủi ro pháp lý.

Nội dung đáng chú ý

• Quy trình chuẩn hóa thang đo chất lượng dịch vụ thuế 5 thành phần (SĐƯ, SĐB, SCT, STC, CSVC) kế thừa từ SERVPERF.
• Khung phân tích kinh nghiệm quản lý tuân thủ của Singapore, Đan Mạch và Úc.
• Phương pháp kiểm định tác động trung gian của kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng bằng kỹ thuật SEM và Bootstrap.

---

Câu hỏi thường gặp

Khung sườn dốc trơn trượt (Slippery Slope Framework) giải thích hành vi tuân thủ thuế trong luận án như thế nào?

Khung sườn dốc trơn trượt phân định hành vi tuân thủ thuế dựa trên hai trụ cột: quyền lực của cơ quan thuế và niềm tin của người nộp thuế. Quyền lực cưỡng chế gắn liền với hoạt động thanh tra, kiểm tra và các chế tài xử phạt, dẫn đến hành vi tuân thủ bắt buộc. Ngược lại, niềm tin được xây dựng từ sự công bằng, minh bạch và chất lượng dịch vụ hỗ trợ của cơ quan thuế, tạo động lực thúc đẩy hành vi tuân thủ tự nguyện. Luận án tập trung vào nhánh củng cố niềm tin để gia tăng tuân thủ tự nguyện cho khối DNNVV.

Bốn trụ cột tuân thủ thuế theo khuyến nghị của OECD mà luận án áp dụng gồm những nghĩa vụ nào?

Theo OECD, tuân thủ thuế của doanh nghiệp được cấu thành từ 04 trụ cột nghĩa vụ:

1. Đăng ký thuế: Thực hiện đăng ký đúng hạn mã số thuế và thông tin kinh doanh trên hệ thống.
2. Kê khai thuế: Nộp đầy đủ và kịp thời các tờ khai thuế định kỳ theo đúng biểu mẫu luật định.
3. Báo cáo nghĩa vụ thuế: Báo cáo số liệu trung thực, chính xác và đầy đủ căn cứ tính thuế.
4. Nộp thuế: Nộp đầy đủ số tiền thuế phát sinh vào ngân sách nhà nước đúng thời hạn quy định.

Hiệu quả hoạt động của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thừa Thiên Huế trong giai đoạn nghiên cứu có đặc điểm gì?

Theo số liệu thống kê năm 2018 được luận án trích dẫn, hiệu quả sản xuất kinh doanh của khối DNNVV trên địa bàn tỉnh đạt mức thấp. Tỷ suất sinh lợi trên doanh thu thuần của doanh nghiệp vừa chỉ đạt 1,2% (thấp hơn mức bình quân chung toàn khối doanh nghiệp là 3,8%), trong khi doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chịu tỷ suất âm (lần lượt là -0,4% và -6,4%). Lợi nhuận trước thuế của khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh năm 2018 sụt giảm còn 222,2 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với mức 712,8 tỷ đồng của năm 2017.

Dịch vụ thuế của cơ quan thuế được phân loại theo những hình thức nào?

Dịch vụ thuế được phân chia thành 03 loại hình hoạt động chính:

• Giao dịch: Hoạt động tiếp nhận và xử lý làm thay đổi trạng thái hoặc thông tin của người nộp thuế (như nộp tờ khai thuế, hoàn thuế, nộp tiền thuế).
• Tương tác: Sự giao tiếp hai chiều giải đáp vướng mắc, hướng dẫn thủ tục trực tiếp hoặc trực tuyến mà không làm thay đổi trạng thái pháp lý của người nộp thuế.
• Thông tin: Hoạt động cung cấp dữ liệu, phổ biến văn bản pháp luật, hướng dẫn biểu mẫu qua cổng thông tin điện tử, ấn phẩm hoặc phương tiện truyền thông.

Thang đo chất lượng dịch vụ thuế trong mô hình nghiên cứu gồm những thành phần nào?

Kế thừa mô hình SERVPERF và nghiên cứu của Savitri (2015), thang đo chất lượng dịch vụ thuế gồm 05 thành phần:

• Sự đáp ứng (SĐƯ): Mức độ sẵn sàng phục vụ và tính kịp thời của hệ thống dịch vụ thuế.
• Sự đảm bảo (SĐB): Kiến thức chuyên môn, kỹ năng và tính chuẩn mực của cán bộ thuế.
• Sự cảm thông (SCT): Thái độ lắng nghe, hỗ trợ và đồng hành cùng doanh nghiệp.
• Sự tin cậy (STC): Tính chính xác, nhất quán và bảo mật của dịch vụ cung cấp.
• Cơ sở vật chất (CSVC): Hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị và ứng dụng phần mềm tra cứu.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Âu Thị Nguyệt Liên đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về dịch vụ thuế, chất lượng dịch vụ thuế và sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thông qua việc kết hợp các kỹ thuật phân tích định tính và định lượng (CFA, SEM, Bootstrap) trên dữ liệu khảo sát tại tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2017 - 2019, công trình chứng minh chất lượng dịch vụ thuế tác động tích cực đến sự tuân thủ thuế trực tiếp và gián tiếp qua các yếu tố trung gian gồm kiến thức thuế, niềm tin thuế và sự hài lòng. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống thang đo đã được kiểm định cùng các giải pháp thực tiễn hỗ trợ cơ quan thuế địa phương và ngành thuế hoàn thiện chiến lược quản lý thuế theo định hướng dịch vụ công hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DỊCH VỤ THUẾ, CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ THUẾ VÀ SỰ TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Những vấn đề lý luận 1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - OECD [166] định nghĩa doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) được xác định như một doanh nghiệp (DN) độc lập với số lượng lao động ít.

Tiêu chí lao động ở DNNVV thay đổi theo từng quốc gia với mức trần là 250 lao động ở Châu Âu, tuy nhiên một số nước chỉ 200 lao động, ở Mỹ là 500 lao động. Ở Việt Nam, theo quy định hiện hành, Luật Doanh nghiệp 2014, Luật hỗ trợ DNNVV 2017, Nghị định chi tiết quy định Luật Hỗ trợ DNNVV 2018 nêu rõ số lượng lao động ở DNNVV từ 10 lao động trở lên và không quá 200 lao động, trong đó DN siêu nhỏ có số lao động không quá 10 người, doanh thu và vốn đến 3 tỷ; DN nhỏ có số lao động từ không quá 100 lao động, doanh thu không quá 100 tỷ và vốn không quá 50 tỷ và DN vừa có số lao động không quá 200 lao động, doanh thu không quá 300 tỷ và vốn không quá 100 tỷ. Quy định này có sự thay đổi đáng kể so với quy định trước đây từ năm 2009 (theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ). Việc phân loại cũng được phân biệt riêng đối với ngành thương mại và dịch vụ (Bảng 1.

Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa STT Loại hình Lao động Doanh thu Nguồn vốn 1 Doanh nghiệp siêu nhỏ <= 10 người <= 3 tỷ <= 3 tỷ Riêng thương mại dịch vụ <= 10 người <= 10 tỷ <= 3 tỷ 2 Doanh nghiệp nhỏ <= 100 người <= 50 tỷ <= 20 tỷ Riêng thương mại dịch vụ <= 50 người <= 100 tỷ <= 50 tỷ 3 Doanh nghiệp vừa <= 200 người <= 200 tỷ <= 100 tỷ Riêng thương mại dịch vụ <= 100 người <= 300 tỷ <= 100 tỷ Nguồn: Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Hỗ trợ DNNVV 2017, Nghị định 39/2018/NĐ-CP Ở Việt Nam, DNNVV là loại hình DN quan trọng chiếm hơn 98% tổng số DN đang hoạt động, đóng góp khoảng 45% GDP, 31% tổng thu ngân sách nhà nước 9 (NSNN) và tạo công ăn việc làm cho hơn 5 triệu lao động [14]. Tuy nhiên, quy mô DNNVV phần lớn là DN nhỏ và siêu nhỏ, có hiệu quả kinh doanh thấp rất cần sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước [14]. Bên cạnh đó, DNNVV được hưởng rất nhiều hỗ trợ từ Chính phủ, ví dụ như: Hỗ trợ tiếp cận tín dụng, quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV; Hỗ trợ thuế, kế toán; Hỗ trợ mặt bằng sản xuất; Hỗ trợ công nghệ; Hỗ trợ cơ sở ươm tạo. cơ sở kỹ thuật, khu làm việc chung; Hỗ trợ mở rộng thị trường; Hỗ trợ thông tin, tư vấn và pháp lý; Hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực [35].

Bên cạnh đó, DNNVV chuyển đổi từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được hưởng thêm nhiều hỗ trợ nữa từ phía nhà nước trong việc vay vốn kinh doanh hay được tài trợ bởi Quỹ phát triển DNNVV do Thủ tướng Chính phủ thành lập. Để thống nhất quản lý nhà nước về hỗ trợ DNNVV, Bộ Kế hoạch và Đầu tư là cơ quan được Chính phủ phân công làm đầu mối phụ trách và hỗ trợ DNNVV trên cả nước. Về vấn đề thuế, Bộ Tài chính thực hiện hướng dẫn về thủ tục hành chính thuế, chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ; việc thực hiện các chính sách thuế, phí, lệ phí đối với DNNVV, thực hiện công bố thông tin về việc chấp hành pháp luật về thuế và việc thực hiện nghĩa vụ tài chính khác của DNNVV để xây dựng hệ thống thông tin phục vụ xếp hạng tín nhiệm DNNVV. UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (TT Huế) đã kịp thời ban hành quy định hỗ trợ DNNVV với nhiều chính sách cụ thể như hỗ trợ mặt bằng, hỗ trợ đổi mới công nghệ hay thủ tục hành chính và tiếp cận dịch vụ công tạo thuận lợi cho DN như dịch vụ thuế [51].

Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa Nghiên cứu của Inasius [121] cho thấy các DNNVV đối mặt với gánh nặng pháp lý, đặc biệt là tuân thủ thuế như chính sách thuế phức tạp, khó tuân thủ, do đó việc giảm gánh nặng và tính phức tạp thuế là cần thiết. Bên cạnh việc DNNVV gặp khó khăn về tuân thủ thuế, cơ quan thuế (CQT) cũng thường đối mặt với tình huống khó xử giữa việc cho tạo thuận lợi cho DNNVV và công tác quản lý thuế (QLT) [58]. DNNVV có đặc điểm thường gặp khó khăn khi tiếp cận với chính sách pháp luật [50, 56], thiếu kiến thức về thuế [56, 140], chi phí tuân thủ cao [75]. Nghiên cứu của Oladipupo và Obazee [179] chỉ ra rằng các DNNVV ít quan tâm đến chính sách pháp luật thuế bởi thiếu kiến thức thuế hoặc không có khả năng hiểu chính sách pháp luật thuế.

Điều này có ảnh hưởng đến vấn đề tuân thủ thuế của DNNVV trong việc kê khai, nộp thuế và báo cáo thuế. DNNVV thường gặp rủi ro về thuế khi thanh tra kiểm tra (TTKT) dẫn đến truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính về thuế. 10 Theo OECD [167], các DNNVV đại diện cho một nhóm rủi ro cao ở hầu hết các quốc gia do DNNVV chiếm số lượng rất lớn và thu nhập của DNNVV không cố định và dễ dàng xác minh dữ liệu với bên thứ ba. Ngoài ra, DNNVV thiếu việc xây dựng cơ cấu tổ chức để lưu giữ hồ sơ kế toán và sử dụng tiền mặt nên dễ dàng rủi ro báo cáo dưới ngưỡng so với doanh nghiệp lớn.

Adegboye và cộng sự [58] cho rằng DNNVV được CQT quan tâm hỗ trợ để thực hiện nghĩa vụ thuế, tạo thuận lợi cho DNNVV phát triển và thực hiện ưu đãi thuế đối với DNNVV tạo việc làm cho người lao động. Các trường hợp cung cấp ưu đãi thuế cho các DNNVV thường dựa trên vai trò của các DNNVV trong nền kinh tế, đặc biệt là về đóng góp của họ trong tạo công ăn việc làm và sự đổi mới sáng tạo. Do đó, nhiều thách thức phát sinh trong QLT đối với DNNVV bao gồm các vấn đề cơ sở thuế, giáo dục thuế và quản lý cấu trúc thuế. Vấn đề thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa Nhận thức về thuế là vấn đề DNNVV đối mặt khi quy mô nhỏ, đội ngũ kế toán thuế không chuyên nghiệp trong mô mình kinh doanh gia đình hay kinh doanh cá nhân [58].

DNNVV cần hiểu về thuế, chính sách thuế, thuế suất đối với ngành nghề đang kinh doanh để thực hiện tốt chính sách pháp luật thuế [175]. Nhiều khuyến nghị từ phía các tổ chức nghiên cứu về vấn đề QLT đối với DNNVV là cần gia tăng hỗ trợ ngay từ khi DN bắt đầu khởi sự hoạt động kinh doanh (Right from the start) hay sử dụng mã nguồn mở, ứng dụng công nghệ số hay quy trình đầu cuối (End to End) nhằm mục tiêu gia tăng việc thực hiện đúng chính sách thuế và xu hướng quản lý thuế theo quan điểm dịch vụ thông qua tương tác giữa DNNVV và CQT [174]. Theo OECD [176], thay đổi quan điểm cung cấp dịch vụ thuế của CQT rất quan trọng trong việc tạo cơ hội cho DNNVV tuân thủ thuế dễ dàng nhằm mục tiêu không chỉ thu thuế mà còn góp phần tạo việc làm, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh dịch vụ thuế truyền thống, loại hình dịch vụ thuế mới với giải pháp chất lượng cao, giảm chi phí là những vấn đề cần tính đến đối với CQT.

Ayuba và cộng sự [73] phát hiện xu hướng dịch vụ cảm nhận gắn với sự thân thiện, hợp tác tạo thuận lợi cho NNT sẽ có ảnh hưởng tích cực đến tuân thủ thuế của DNNVV. Hệ thống chính sách pháp luật thuế của CQT phức tạp với nhiều mẫu biểu 11 cũng là thách thức đối với DNNVV [73], do đó, cung cấp dịch vụ thuế để DNNVV dễ dàng tuân thủ thuế giải quyết các vướng mắc để tuân thủ thuế tốt hơn là vô cùng cần thiết [117]. Dịch vụ thuế 1. Khái niệm dịch vụ thuế Dịch vụ thuế: Dịch vụ thuế - Tax Services của CQT ở Việt Nam được xem là dịch vụ hỗ trợ thuế của CQT nhằm hỗ trợ người nộp thuế (NNT), gắn với quyền lợi của NNT theo Luật QLT.

Khái niệm dịch vụ hỗ trợ thuế và dịch vụ thuế của CQT là đồng nhất, được xem là dịch vụ công tiện ích đồng hành cùng NNT để giải quyết các vướng mắc khi thực hiện chính sách pháp luật thuế. CQT thực hiện dịch vụ hỗ trợ cung cấp thông tin và hướng dẫn NNT thực hiện tuân thủ thuế qua các kênh thông tin khác nhau nhằm hướng dẫn NNT tuân thủ chính sách pháp luật thuế [128]. Hầu hết các CQT trên thế giới thực hiện cung cấp dịch vụ thuế như cung cấp thông tin cho NNT, hay hỗ trợ NNT khi không thành công trong việc thực thi chính sách pháp luật thuế. Dịch vụ thuế của CQT là dịch vụ công của cơ quan quản lý nhà nước hướng đến tạo thuận lợi cho DN dựa trên nhu cầu của DN gắn với quyền lợi của DN theo quy định của pháp luật.

Cụ thể đối với dịch vụ công của CQT yêu cầu sự đảm bảo hệ thống dịch vụ khai thuế, nộp thuế, báo cáo thuế hay đăng ký thuế đáp ứng yêu cầu của NNT [89]. Tuyên truyền hỗ trợ thuế: Ở Việt Nam, dịch vụ thuế của CQT là công tác tuyên truyền và hỗ trợ (TTHT) NNT bao gồm tuyên truyền chính sách pháp luật thuế và hỗ trợ NNT thực hiện chính sách thuế theo Luật Quản lý thuế. Bên cạnh việc hỗ trợ qua điện thoại, qua email, qua văn bản trả lời hay hỏi trực tiếp tại CQT, các phần mềm hỗ trợ trực tuyến và không trực tuyến, các trang thông tin điện tử, báo chí, truyền hình, phát thanh cung cấp thông tin về thuế đã được triển khai thực hiện nhằm đa dạng hóa loại hình TTHT NNT [43], [44], [45], [46], điều này tương đồng với dịch vụ thuế của CQT ở một số nước trên thế giới [127, 176]. Xu hướng QLT hiện đại xem NNT là khách hàng hơn là đối tượng sai phạm, định hướng dịch vụ đối với NNT cá nhân [105].

Dịch vụ thuế ở Đan Mạch bao gồm các loại hình như: gởi vướng mắc bằng văn bản đến CQT, NNT đến trực tiếp CQT để giải quyết 12 vướng mắc, hay gởi email, điện thoại đến CQT, CQT cung cấp chính sách thuế qua trang thông tin điện tử hay giải quyết vướng mắc của NNT tự động không tiếp xúc (Phụ lục 1.