MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Những năm gần đây, nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống con người nâng cao thì nhu cầu về tinh thần được nhiều người quan tâm. Người ta nuôi chó phục vụ nhiều mục đích khác nhau. Nuôi chó không chỉ để làm cảnh, trông nhà mà đối với nhiều người chó là người bạn trung thành gần gũi, thân thiện.
Chính vì vậy, nhiều giống chó được nhập về Việt Nam làm phong phú thêm chủng loại và loại chó ở nước ta. Song, chó lại là loài vật mẫn cảm với các tác nhân gây bệnh. Chó được nuôi ngày một nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra trên chó càng khó kiểm soát, không những gây thiệt hại kinh tế chó nhiều hộ chăn nuôi mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus và ký sinh trùng đã và đang làm chết nhiều chó ở tỉnh Thái Nguyên, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều hộ chăn nuôi.
Các nhà khoa học nước ta đã xác định được 26 loài giun, sán ký sinh ở chó, trong đó bệnh giun đũa chó là một bệnh khá phổ biến. Mặt khác, ranh giới sinh học giữa các loài hiện nay đang bị phá vỡ, điển hình như sự truyền lây giun đũa chó sang người. Trong mấy năm trở lại đây người nhiễm ấu trùng giun đũa chó khá phổ biến với những biểu hiện bệnh lý như: đau bụng, ho, rối loạn giấc ngủ, kém phát triển tinh thần và thể lực, ăn uống kém, sốt, viêm hạch cổ. Đây cũng là một vấn đề đáng quan tâm của bệnh ký sinh trùng truyền lây sang người nói chung và bệnh giun đũa chó nói riêng trong giai đoạn hiện nay.
Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc khống chế dịch bệnh, đảm bảo sức khỏe cho đàn chó và sức khoẻ của con người, đặc biệt là người chăn nuôi ở tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi thực hiện đề tài: "Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa chó ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa chó (Toxocariosis) ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. - Xác định hiệu lực của một số thuốc tẩy trừ giun đũa chó. - Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun đũa chó có hiệu quả.
Mục tiêu nghiên cứu Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ và bổ sung thêm những thông tin khoa học về bệnh giun đũa ở chó, từ đó có cơ sở khoa học xây dựng quy trình phòng trị bệnh giun đũa cho chó có hiệu quả cao. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa chó ở một số địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên, về khả năng tồn tại và phát triển của trứng giun đũa ở ngoại cảnh và biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. * Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài là những minh chứng về tác hại của giun đũa ký sinh ở chó, đồng thời là những khuyến cáo có ý nghĩa cho những hộ chăn nuôi chó trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên và các địa phương khác. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng để chẩn đoán và phòng trừ bệnh giun đũa cho chó, góp phần khống chế bệnh, bảo vệ sức khỏe của người và vật nuôi.
e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh học của giun đũa chó 2. Vị trí của giun đũa chó trong hệ thống phân loại động vật Trong khu hệ giun trong đường tiêu hoá của chó, theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [15], các loài giun tròn ký sinh ở chó Việt Nam được phân loại như sau: Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Bộ Ascaridida Skrjabin và Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Toxocara Stiles, 1905 Loài Toxocara canis Werner, 1782 Loài Toxascaris leonine Linstow, 1902 Ký chủ cuối cùng: chó Nơi ký sinh: dạ dày, ruột non 2.
Đặc điểm hình thái, kích thước, cấu tạo giun đũa chó * Giun đũa Toxocara canis (werner 1782) Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [10] cho biết: T.canis có kích thước lớn, màu vàng nhạt, đầu hơi cong về phía bụng, có cánh đầu rộng, miệng có 3 môi bao quanh, trên mỗi môi đều có các răng nhỏ. Thực quản hình trụ, đặc biệt giữa thực quản và ruột có đoạn phình to như dạ dày. Giun đực dài 50 - 100mm, đầu có cánh dài, hẹp, hơi giống mũi giáo, có hai gai giao cấu bằng nhau, dài 0,75 – 0,95mm. Cánh đuôi hẹp hoặc e 4 không có, có nhiều nhú trước vấu hậu môn, cuối đuôi giun đực hình thành dạng mũi khoan.
Giun cái dài 90- 180mm, đuôi thẳng. Lỗ sinh dục cái ở khoảng 1/4 phía trước thân. Giun cái đẻ trứng, trứng hình tròn hoặc hình ovan, đường kính 0,068 – 0,075mm, có 4 lớp vỏ dày, trên vỏ trứng có những nếp nhăn nhỏ mịn, tế bào phôi xếp thành khối bên trong.1 Trứng giun Toxocara canis Hình 2.2: Giun đũa toxocara canis (https://www.com)[41] (https://www.com)[42] * Giun đũa Toxascaris leonine Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2001) [13] cho biết: T.leonina có màu vàng nhạt, đầu có 3 môi, thực quản hình trụ, không có đoạn phình to như loài T. Giun đực dài 40 – 80mm.
Lỗ sinh dục ở cuối cơ thể, hai gai giao hợp dài gần bằng nhau, không có bánh lái. Giun cái dài 65 – 100mm, lỗ sinh dục cái ở phía trước thân, trứng hình ovan, có 4 lớp vỏ dày, vỏ ngoài cùng nhẵn, tế bào phôi xếp thành khối kín trong trứng, đường kính 0,075 – 0,085mm. leonina (https://www.com) (http://pixgood. Vòng đời của giun đũa chó * Giun đũa Toxocara canis (Werner, 1782).
Theo Phạm Sỹ Lăng và cs, (2001) [13] giun cái trưởng thành ký sinh ở dạ dày, ruột non, đẻ trứng. Trứng giun theo phân được thải ra môi trường bên ngoài, gặp điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng) thích hợp, trứng phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm, ấu trùng vẫn nằm trong vỏ trứng. Khi xâm nhập vào trong đường tiêu hóa của chó qua thức ăn nước uống, ấu trùng cảm nhiễm phá vỡ vỏ trứng và chui ra khỏi trứng, bắt đầu quá trình di hành trong cơ thể ký chủ. Ấu trùng xuyên qua niêm mạc ruột, vào máu, theo hệ thống tuần hoàn đến gan, về tim, lên phổi đến nhánh khí quản lên hầu, theo đờm trở lại ruột non phát triển tới dạng giun trưởng thành.
Một số ấu trùng sau khi vào phổi tiếp tục theo hệ thống tuần hoàn về các tổ chức cư trú làm thành kén nhưng vẫn có khả năng gây nhiễm nếu các động vật cảm nhiễm khác ăn phải. Nếu trong thời kỳ chó mang thai ăn uống phải trứng chứa ấu trùng gây nhiễm, ấu trùng qua hệ thống tuần hoàn và nhiễm vào bào thai. Ở bào thai, ấu trùng cư trú chủ yếu ở gan và phổi. Do vậy, chó con sau khi được sinh ra đã mang mầm bệnh, đến 14 ngày tuổi đã gây bệnh cho chó con và khi 30 ngày tuổi đã thành giun trưởng thành.
Sơ đồ vòng phát triển Toxocara canis (http://xetnghiemmau.com [43]) Các ký chủ tạm thời (chuột đồng, chuột nhà) nuốt phải trứng T.canis chứa ấu trùng cảm nhiễm thì ấu trùng nở ra, theo máu đến các cơ quan vào mô và đóng kén tại đó. Ấu trùng đã đóng kén không phát triển nhưng cấu tạo giải phẫu không thay đổi. Chó ăn phải các ký chủ chứa kén này thì ấu trùng sẽ giải phóng khỏi kén, tới ruột và phát triển tới dạng trưởng thành. Các loại thú ăn thịt bị nhiễm Toxocara canis theo hai đường: + Nhiễm ấu trùng qua đường tiêu hóa: ấu trùng được ký chủ nuốt vào đường tiêu hóa qua thức ăn, nước uống.
+ Nhiễm ấu trùng qua nhau thai: Ấu trùng qua hệ thống tuần hoàn của chó mẹ có chửa xâm nhập vào bào thai qua máu. Thời gian hoàn thành vòng đời hết 26 – 28 ngày Khi nhiễm qua bào thai là 21 – 22 ngày (Skrjabin và cs, 1963 [19]). * Giun đũa Toxascaris leonine Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2008) [9], Phạm Sỹ Lăng và cs (2001) [13] xác nhận, giun cái trưởng thành ký sinh ở ruột non của ký chủ cuối cùng. Giun đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi, phát triển thành trứng có ấu trùng gây nhiễm, ấu trùng vẫn nằm trong trứng.
Trứng lẫn e 7 vào thức ăn, nước uống, vào đường tiêu hóa của ký chủ, ấu trùng được giải phóng ở ruột, chúng chui qua niêm mạc ruột tới tĩnh mạch cửa rồi vào gan, theo hệ tuần hoàn đến phổi, phế nang, khi vật ho, ấu trùng cảm nhiễm theo đờm lên miệng rồi được nuốt trở lại ruột non. Tại đây, ấu trùng lột xác 3 lần rồi phát triển thành dạng trưởng thành. Thời gian hoàn thành vòng đời từ 55 – 72 ngày (Skrjabin và cs, 1963 [19]). Vòng đời phát triển của Toxascaris leonina được mô tả như sau: T.
leonina phân t0, A0, as (Ruột non chó) Trứng có ấu Trứng trùng có sức gây bệnh Chó Hầu nuốt Ấu trùng Phổi Gan Niêm mạc ruột Máu Hình 2. Sơ đồ vòng phát triển của Toxascaris leonine 2. Bệnh giun đũa chó (Toxocariosis) 2. Dịch tễ học bệnh giun đũa chó Nghiên cứu dịch tễ học cho ta cơ sở phòng trị bệnh ký sinh trùng có hiệu quả.
Sự phát triển của ký sinh trùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. * Động vật cảm nhiễm Chó và hầu hết các loài thú ăn thịt họ chó (Canidae) đều nhiễm giun đũa Toxocara canis. Hầu hết các tác giả trong nước đều thấy rằng: chó cũng như thú ăn thịt khác bị nhiễm giun nặng ở giai đoạn còn non và nhẹ hơn ở giai đoạn trưởng thành. Ký chủ dự trữ là chuột, chuột đồng và một số loài thú gặm e 8 nhấm khác.
Đặc biệt, có nhiều công trình nghiên cứu đã công bố về việc giun đũa chó xâm nhập và gây bệnh cho người. Sau đây là một số trường hợp được công bố về sự xâm nhập và gây bệnh của Toxocara canis: - Ở Hàn Quốc, một nam giới 35 tuổi vào khoa cấp cứu vì đau bụng. Anh ta gần đây có ăn gan sống (3 tuần trước khi nhập viện). Sinh thiết gan cho thấy một khối abces thâm nhiễm bạch cầu ái toan.
ELISA phát hiện kháng thể chống lại kháng nguyên Toxocara dương tính (OD = 2.14), dẫn đến chẩn đoán là bệnh ấu trùng giun đũa chó. - Ở Ba Lan, Sieczko và Patrzalek, (1992) [32] ghi nhận một trường hợp bé trai 10 tuổi mắc bệnh do giun đũa rất nặng và ấu trùng xâm lấn nhiều cơ quan. Villano và cs, (1992) [34] phát hiện một trường hợp T. canis ở màng nhện thuộc vùng cổ của người thuộc Italia.