Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại Nam Định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại nam định phân tích, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Đăng Việt
• Người hướng dẫn: TS. Lại Thị Lan Hương
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu dịch tễ bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại Nam Định, phân tích một số yếu tố nguy cơ lây lan và phát dịch
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 6. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 7. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 8. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 8.1. Mục tiêu tổng quát
• 8.2. Mục tiêu cụ thể
• 8.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 9. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 9.1. Nước ngoài
• 9.2. Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch tễ bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn tại Nam Định

Bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (Porcine Epidemic Diarrhea - PED) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Nam Định. Bệnh này do virus PEDV gây ra, thường xảy ra ở lợn con dưới 7 ngày tuổi và có tỷ lệ tử vong cao. Tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế và an toàn thực phẩm. Việc nghiên cứu dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh PED là rất cần thiết để có biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học của bệnh tiêu chảy thành dịch

Bệnh PED có xu hướng gia tăng vào mùa đông và thường xảy ra ở lợn con. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở lợn con theo mẹ, với tỷ lệ lên tới 82,22%. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm tiêu chảy nặng, mất nước và bỏ ăn. Việc nắm bắt các đặc điểm dịch tễ học giúp xác định các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Tình hình dịch bệnh PED tại Nam Định

Tại Nam Định, bệnh PED đã xuất hiện từ năm 2008 và gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở lợn con rất cao, đặc biệt là ở những hộ chăn nuôi gần khu dân cư và chợ buôn bán gia súc. Việc theo dõi tình hình dịch bệnh là cần thiết để có biện pháp ứng phó kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng chống bệnh tiêu chảy thành dịch

Phòng chống bệnh PED gặp nhiều thách thức do sự biến đổi gen của virus và sự lây lan nhanh chóng trong cộng đồng chăn nuôi. Các yếu tố như điều kiện vệ sinh kém, việc không sử dụng vắc xin đúng cách và sự di chuyển của lợn giữa các vùng là những nguyên nhân chính làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch. Để giảm thiểu thiệt hại, cần có các biện pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Nguyên nhân lây lan bệnh tiêu chảy thành dịch

Nguyên nhân chính gây lây lan bệnh PED bao gồm việc không thực hiện vệ sinh tiêu độc định kỳ, di chuyển lợn từ vùng dịch và sự tiếp xúc giữa lợn khỏe mạnh và lợn bệnh. Các yếu tố này làm tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong cộng đồng chăn nuôi.

2.2. Thách thức trong việc sử dụng vắc xin phòng bệnh

Việc sử dụng vắc xin phòng bệnh PED gặp khó khăn do sự biến đổi gen của virus. Các chủng virus khác nhau có thể không phản ứng tốt với vắc xin hiện có, dẫn đến hiệu quả phòng ngừa không cao. Cần nghiên cứu và phát triển các loại vắc xin mới phù hợp với các chủng virus đang lưu hành.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn

Nghiên cứu dịch tễ bệnh PED được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra hồi cứu và thu thập số liệu từ các hộ chăn nuôi. Phân tích số liệu giúp xác định các yếu tố nguy cơ và tình hình dịch bệnh tại địa phương. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sẽ cung cấp thông tin chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập từ 100 hộ chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Nam Định. Các thông tin về tỷ lệ mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng và các yếu tố nguy cơ được ghi chép và phân tích. Phương pháp này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình dịch bệnh.

3.2. Phân tích số liệu và kết quả nghiên cứu

Số liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Excel để phân tích tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố nguy cơ. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở lợn con theo mẹ và các yếu tố như vị trí chăn nuôi gần khu dân cư làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh tiêu chảy thành dịch

Kết quả nghiên cứu về bệnh PED cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả. Các biện pháp như tiêm vắc xin, cải thiện vệ sinh chăn nuôi và quản lý tốt đàn lợn sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

4.1. Kết quả điều tra tình hình bệnh PED

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ mắc bệnh ở lợn con theo mẹ cao nhất, với triệu chứng tiêu chảy nặng và mất nước. Các yếu tố nguy cơ như vị trí chăn nuôi gần chợ buôn bán gia súc cũng được xác định là nguyên nhân chính làm gia tăng dịch bệnh.

4.2. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng chống bệnh PED được đề xuất bao gồm tiêm vắc xin, cải thiện vệ sinh chăn nuôi và tăng cường quản lý đàn lợn. Việc thực hiện đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn

Nghiên cứu về bệnh PED tại Nam Định đã chỉ ra những đặc điểm dịch tễ quan trọng và các yếu tố nguy cơ liên quan. Việc phòng chống bệnh cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để bảo vệ đàn lợn và đảm bảo an toàn thực phẩm. Tương lai của nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phát triển các loại vắc xin mới và cải thiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dịch tễ học

Nghiên cứu dịch tễ học giúp xác định các yếu tố nguy cơ và tình hình dịch bệnh, từ đó đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả. Việc nắm bắt thông tin dịch tễ là rất cần thiết để bảo vệ đàn lợn và đảm bảo an toàn thực phẩm.

5.2. Hướng đi tương lai trong nghiên cứu và phòng chống bệnh

Tương lai của nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phát triển các loại vắc xin mới và cải thiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, chính quyền và người chăn nuôi để đạt được hiệu quả cao nhất trong công tác phòng chống bệnh PED.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn giữ vị trí then chốt trong ngành nông nghiệp Việt Nam khi cung cấp khoảng 73% tổng sản lượng thịt tiêu thụ hàng năm trên cả nước. Tại tỉnh Nam Định, ngành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ theo hướng sản xuất hàng hóa với tổng đàn lợn đạt trên 783.491 con. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về mật độ chăn nuôi cũng kéo theo nguy cơ bùng phát nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đặc biệt là bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn (Porcine Epidemic Diarrhea - PED) do virus thuộc họ Coronaviridae gây ra. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng tiêu chảy cấp tính, mất nước nghiêm trọng và tỷ lệ chết có thể lên tới 100% ở lợn sơ sinh dưới 7 ngày tuổi, gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho người chăn nuôi.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thú y của tác giả Nguyễn Đăng Việt tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam được thực hiện nhằm xác định các đặc điểm dịch tễ học chủ yếu của bệnh PED và phân tích định lượng các yếu tố nguy cơ làm phát sinh, lây lan dịch bệnh tại tỉnh Nam Định. Nghiên cứu được triển khai trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2016 trên quy mô 100 hộ chăn nuôi với tổng số 1.264 cá thể lợn được theo dõi chặt chẽ tại 4 địa bàn trọng điểm: thành phố Nam Định, huyện Mỹ Lộc, huyện Vụ Bản và huyện Ý Yên.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chính xác về tỷ lệ mắc bệnh (đạt tới 82,22% ở lợn con theo mẹ) và xác định tỷ suất chênh lệch nguy cơ (Odds Ratio lên tới 18,35 lần ở các trại gần chợ buôn bán). Kết quả này đóng vai trò nền tảng giúp các cơ quan thú y và hộ chăn nuôi xây dựng các biện pháp phòng chống dịch đồng bộ, hạn chế thiệt hại kinh tế và thúc đẩy chăn nuôi phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết dịch tễ học thú y truyền nhiễm hiện đại, cụ thể là mô hình tam giác dịch tễ học (Host - Agent - Environment) nhằm đánh giá sự tương tác giữa vật chủ mẫn cảm, mầm bệnh virus và các yếu tố môi trường chăn nuôi. Virus gây bệnh PED (PEDV) là một thành viên thuộc phân họ Coronavirinae, giống Coronavirus, có vật chất di truyền là chuỗi đơn RNA dương với kích thước genome khoảng 28 kb mã hóa cho 4 protein cấu trúc chính (Spike - S, Envelope - E, Membrane - M, Nucleocapsid - N) và các protein phi cấu trúc như ORF3 quyết định độc lực.

Cơ sở bệnh sinh học chỉ ra rằng PEDV nhân lên chủ yếu trong bào tương của tế bào biểu mô nhung mao ruột non, phá hủy tế bào hấp thu và làm teo ngắn lông nhung niêm mạc ruột. Tỷ lệ chiều cao và độ dày của lông nhung ruột non giảm mạnh từ mức sinh lý 7:1 xuống chỉ còn 3:1, dẫn đến mất chức năng enzyme bề mặt, gây kém hấp thu dinh dưỡng và tiêu chảy thẩm thấu nghiêm trọng. Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết miễn dịch học thụ động qua sữa đầu (maternal immunity), giải thích sự phụ thuộc sống còn của lợn con theo mẹ vào hàm lượng kháng thể IgA để vô hiệu hóa virus trong 7 đến 14 ngày đầu đời. Các khái niệm cốt lõi bao gồm: tỷ lệ hiện mắc (prevalence), tỷ lệ tử vong (mortality), tỷ suất chênh lệch (Odds Ratio - OR) với khoảng tin cậy 95% CI, và an toàn sinh học chuồng trại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra cắt ngang dịch tễ học và nghiên cứu hồi cứu bệnh chứng có đối chứng:

• Cỡ mẫu và cách chọn mẫu: Khảo sát ngẫu nhiên 100 hộ chăn nuôi lợn tại 4 huyện, thành phố thuộc tỉnh Nam Định (gồm 12 hộ có ổ dịch và 88 hộ không có dịch), theo dõi tổng cộng 1.264 cá thể lợn ở 4 nhóm tuổi: lợn con theo mẹ (545 con), lợn sau cai sữa (275 con), lợn choai (280 con) và lợn trưởng thành (164 con). Đồng thời, tiến hành mổ khám bệnh tích đại thể trên 68 cá thể lợn mắc bệnh.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập qua bộ phiếu điều tra gồm 100 bảng hỏi cấu trúc phỏng vấn trực tiếp chủ hộ và cán bộ thú y cơ sở, kết hợp nhật ký theo dõi lâm sàng và xét nghiệm chẩn đoán nhanh bằng kit thử sắc ký miễn dịch (Antigen Rapid PED Ag Test Kit).
• Phương pháp phân tích: Dữ liệu được tổng hợp trên bảng ma trận tương liên 2x2 bằng Microsoft Excel, sau đó tính toán tỷ số chênh Odds Ratio (OR) và kiểm định Chi-square trên phần mềm thống kê Minitab 13 ở mức ý nghĩa p < 0,05 và độ tin cậy 95% CI. Lý do lựa chọn mô hình phân tích hồi cứu OR là nhằm định lượng chính xác mức độ kết hợp giữa sự phơi nhiễm với các yếu tố môi trường (khoảng cách giao thông, vị trí dân cư, chợ gia súc, xử lý chất thải) và nguy cơ phát sinh dịch bệnh.
• Khung thời gian: Thực hiện thu thập số liệu, khảo sát thực địa và phân tích bệnh phẩm liên tục từ năm 2015 đến cuối năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu thực địa đã cung cấp các số liệu định lượng chi tiết về đặc điểm dịch tễ và các thông số nguy cơ sinh thái:

• Tỷ lệ mắc và tử vong tỷ lệ nghịch rõ rệt với độ tuổi của lợn: Nhóm lợn con theo mẹ có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất đạt 82,22% (448/545 con; 95% CI: 74,68 - 89,76%) và tỷ lệ tử vong lên tới 78,79% (353/448 con chết). Tỷ lệ mắc giảm dần ở nhóm lợn sau cai sữa xuống còn 59,63% (164/275 con) với tỷ lệ tử vong là 5,49%. Nhóm lợn choai có tỷ lệ mắc 19,64% (55/280 con) và tỷ lệ tử vong 1,81%. Thấp nhất là lợn trưởng thành với tỷ lệ mắc 15,24% (25/164 con) và tỷ lệ tử vong là 0,00%.

• Triệu chứng lâm sàng và tổn thương đại thể mang tính đặc thù cao: Triệu chứng tiêu chảy phân lỏng nhiều nước xuất hiện ở 100,00% cá thể mắc bệnh ở mọi lứa tuổi. Biểu hiện bỏ ăn/bỏ bú chiếm 56,25% ở lợn con và giảm dần còn 33,33% ở lợn trưởng thành; triệu chứng nôn mửa ghi nhận ở 47,50% lợn con và 33,33% lợn sau cai sữa nhưng hoàn toàn không xuất hiện ở lợn lớn. Mổ khám 68 cá thể lợn bệnh ghi nhận 83,62% (57/68 con) có dạ dày căng phồng chứa nhiều sữa không tiêu; 67,65% (46/68 con) có thành ruột non bị bào mỏng trong suốt, căng phồng chứa dịch lỏng lợn cợn; 63,23% hạch bẹn sưng to và 57,35% hạch màng treo ruột sưng xuất huyết.

• Định lượng 4 yếu tố nguy cơ môi trường hàng đầu: Vị trí chuồng nuôi gần chợ buôn bán gia súc, gia cầm sống dưới 500m là yếu tố làm tăng nguy cơ phát sinh dịch cao nhất, gấp 18,35 lần so với chăn nuôi xa chợ (OR = 18,3467; p < 0,0001). Vị trí chuồng nuôi gần đường quốc lộ dưới 500m làm tăng nguy cơ dịch lên 3,82 lần (OR = 3,8194; p = 0,0225). Hành vi xả thẳng chất thải chăn nuôi ra môi trường làm tăng nguy cơ dịch lên 3,77 lần (OR = 3,7692; p < 0,05). Chuồng trại đặt gần khu dân cư dưới 500m làm tăng nguy cơ lây lan dịch lên 3,11 lần (OR = 3,1075; p = 0,0471). Yếu tố mua con giống từ địa phương khác chưa thể hiện mối liên hệ có ý nghĩa thống kê tại địa bàn (OR = 0,6767; p = 0,4991).

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch sâu sắc về tỷ lệ tử vong giữa lợn sơ sinh (78,79%) và lợn trưởng thành (0,00%) phản ánh chính xác cơ chế sinh lý bệnh học của PEDV. Ở lợn sơ sinh, tế bào biểu mô nhung mao ruột chưa trưởng thành và hệ thống enzyme tiêu hóa còn non yếu; khi virus phá hủy ồ ạt tế bào biểu mô, lợn con mất nước cấp tính, rối loạn điện giải và hạ thân nhiệt dẫn đến tử vong nhanh chóng sau 2 đến 4 ngày. Ở lợn trưởng thành, quá trình tái tạo biểu mô diễn ra nhanh hơn và hệ miễn dịch đã hoàn thiện, giúp cơ thể kiểm soát được mầm bệnh và tự hồi phục sau 7 đến 10 ngày.

Kết quả mổ khám đại thể với 83,62% dạ dày ứ đọng sữa đông vón và 67,65% thành ruột non mỏng như giấy hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu kinh điển của Debouck và Pensaert cũng như các công bố của Đỗ Tiến Duy tại các tỉnh miền Nam Việt Nam. Trong các báo cáo dịch tễ học, toàn bộ số liệu so sánh giữa 4 huyện (thành phố Nam Định có tỷ lệ mắc lợn con 90,00%, Mỹ Lộc đạt 100,00%, Vụ Bản 68,96% và Ý Yên 75,30%) có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua các biểu đồ hình cột đa biến hoặc bảng so sánh tỷ lệ chênh 2x2.

Việc chuồng trại gần chợ gia súc có OR lên tới 18,35 lần phản ánh thực trạng các chợ buôn bán là đầu mối tập kết gia súc mang trùng từ nhiều địa phương khác nhau. Bụi phân, phương tiện vận chuyển và con người di chuyển qua lại giữa chợ và khu vực chăn nuôi đóng vai trò là vector cơ học truyền lây virus cực kỳ nhanh chóng. Tương tự, các tuyến quốc lộ và nguồn nước xả thải ô nhiễm trực tiếp đóng vai trò như các hành lang phát tán mầm bệnh trên diện rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm và phân tích dịch tễ học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp hành động cụ thể nhằm kiểm soát và dập tắt nguy cơ dịch PED:

1. Thiết lập khoảng cách an toàn sinh học và quy hoạch vùng nuôi:

• Hành động: Di dời hoặc xây dựng chuồng trại mới cách xa chợ buôn bán gia súc sống tối thiểu 1.000m và cách trục đường quốc lộ, khu dân cư tối thiểu 500m.
• Chỉ số mục tiêu: Giảm thiểu 100% nguy cơ lây nhiễm chéo từ các ổ dịch ngoại lai có chỉ số OR cao (18,35 lần).
• Thời gian thực hiện: Hoàn thành phương án quy hoạch trong vòng 6 đến 12 tháng.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân cấp huyện, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng các chủ trang trại.

2. Tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ bằng hóa chất chuyên dụng:

• Hành động: Thực hiện phun sát trùng chuồng nuôi bằng dung dịch xút NaOH 2%, vôi bột 10% hoặc các hợp chất Formol 1% và Iodophor với tần suất tối thiểu 2 lần/tuần trong điều kiện bình thường và 1 lần/ngày khi có dịch xuất hiện.
• Chỉ số mục tiêu: Bất hoạt trên 95% lượng virus tự do tồn tại trong môi trường bề mặt chuồng nuôi và dụng cụ.
• Thời gian thực hiện: Triển khai liên tục, định kỳ hàng tuần.
• Chủ thể thực hiện: Toàn bộ các hộ chăn nuôi và mạng lưới thú y viên cơ sở.

3. Xử lý triệt để 100% chất thải chăn nuôi qua hệ thống khép kín:

• Hành động: Xây dựng và vận hành bắt buộc hệ thống hầm ủ Biogas, bể lắng xử lý nước thải đạt chuẩn, nghiêm cấm tuyệt đối hành vi xả thẳng phân và nước rửa chuồng ra hệ thống kênh mương tưới tiêu.
• Chỉ số mục tiêu: Loại bỏ hoàn toàn yếu tố nguy cơ làm tăng tỷ lệ bùng phát dịch lên 3,77 lần.
• Thời gian thực hiện: Hoàn thiện lắp đặt hầm biogas trong vòng 3 đến 6 tháng đối với các cơ sở chăn nuôi quy mô từ 20 lợn thịt hoặc 5 lợn nái trở lên.
• Chủ thể thực hiện: Chủ hộ chăn nuôi dưới sự kiểm tra, giám sát của cán bộ môi trường xã.

4. Áp dụng quy trình miễn dịch chủ động bằng vắc-xin cho đàn nái:

• Hành động: Tiêm phòng vắc-xin PED nhũ dầu vô hoạt cho đàn lợn nái hậu bị và nái mang thai ở thời điểm 4 tuần và 2 tuần trước khi sinh để truyền kháng thể IgA đậm đặc qua sữa đầu.
• Chỉ số mục tiêu: Đạt tỷ lệ bảo hộ trên 90% cho đàn lợn sơ sinh, kéo giảm tỷ lệ tử vong từ 78,79% xuống dưới 10%.
• Thời gian thực hiện: Áp dụng thường quy theo từng lứa phối giống và mang thai.
• Chủ thể thực hiện: Bác sĩ thú y, kỹ thuật viên trại giống và chủ hộ chăn nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Cơ quan quản lý Thú y và Cán bộ khuyến nông cấp tỉnh/huyện: Cung cấp bộ dữ liệu dịch tễ học thực địa chuẩn xác cùng phương pháp đánh giá nguy cơ định lượng (OR, 95% CI) để ứng dụng vào việc xây dựng bản đồ dịch tễ, quy hoạch vùng chăn nuôi an toàn sinh học và ban hành các quy định kiểm dịch vận chuyển động vật.

2. Chủ trang trại và các hộ chăn nuôi lợn thương phẩm, lợn giống: Cung cấp kiến thức nhận diện sớm triệu chứng lâm sàng (100% tiêu chảy mất nước) và hiểu rõ sự nguy hiểm của các yếu tố ngoại cảnh (chợ búa, quốc lộ) để chủ động đầu tư hệ thống an toàn sinh học, giảm thiểu tối đa tỷ lệ chết ở lợn con.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Thú y / Chăn nuôi: Làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu hồi cứu trong dịch tễ học thú y, kỹ thuật xử lý số liệu bảng tương liên 2x2 trên phần mềm Minitab, và phương pháp mổ khám bệnh tích đại thể hệ tiêu hóa gia súc.

4. Doanh nghiệp sản xuất, phân phối thuốc thú y và vắc-xin: Nắm bắt bức tranh dịch tễ thực tế và các đặc điểm bệnh lý của PEDV trên địa bàn miền Bắc để định hướng nghiên cứu, nhập khẩu và phát triển các dòng vắc-xin phòng bệnh PED phù hợp với các chủng virus thực địa lưu hành tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bệnh PED lại gây tỷ lệ tử vong lên tới 78,79% ở lợn con theo mẹ nhưng lại bằng 0,00% ở lợn trưởng thành? Nguyên nhân là do PEDV tấn công trực tiếp và phá hủy hệ thống nhung mao ruột non chưa hoàn thiện ở lợn con, làm giảm tỷ lệ chiều cao lông nhung từ 7:1 xuống 3:1. Quá trình này gây mất nước và chất điện giải cấp tính khiến lợn con kiệt sức và chết trong 2 đến 4 ngày. Lợn trưởng thành có hệ miễn dịch hoàn chỉnh và diện tích bề mặt ruột lớn hơn nên có khả năng bù trừ, chỉ biểu hiện tiêu chảy thoáng qua rồi tự hồi phục 100%.

2. Yếu tố môi trường nào làm tăng nguy cơ bùng phát dịch PED cao nhất tại các cơ sở chăn nuôi? Nghiên cứu khẳng định vị trí chuồng nuôi cách chợ buôn bán gia súc, gia cầm sống dưới 500m là yếu tố rủi ro cao nhất, làm tăng nguy cơ phát sinh dịch lên gấp 18,35 lần (OR = 18,3467; p < 0,0001). Chợ là nơi tập trung mầm bệnh từ nhiều vùng dịch, virus phát tán dễ dàng qua không khí, bụi bẩn, phương tiện vận chuyển và thương lái.

3. Có thể sử dụng kháng sinh để điều trị bệnh tiêu chảy thành dịch PED ở lợn hay không? Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus PEDV. Kháng sinh chỉ được sử dụng với mục đích phòng ngừa bội nhiễm vi khuẩn đường ruột kế phát như E. coli hay Salmonella. Biện pháp can thiệp sống còn là giữ ấm chuồng nuôi ở mức 30 đến 32 độ C, truyền bù dịch điện giải lập tức để chống mất nước và cung cấp kháng thể qua sữa mẹ hoặc kháng thể lòng đỏ trứng.

4. Hành vi xả thẳng chất thải chăn nuôi chưa qua xử lý làm gia tăng mức độ rủi ro dịch bệnh như thế nào? Việc xả trực tiếp phân và nước thải ra môi trường làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh lên gấp 3,77 lần (OR = 3,7692). Lợn bệnh bài thải hàng tỷ hạt virus PEDV qua phân vào nguồn nước kênh mương; mầm bệnh tồn tại bền vững trong môi trường ẩm ướt nhiều tuần và lây nhiễm chéo sang các trang trại lân cận qua nguồn nước rửa chuồng hoặc vật chủ trung gian.

5. Những triệu chứng bệnh tích đại thể đặc trưng nhất khi mổ khám lợn chết do PED là gì? Khi mổ khám lợn con mắc bệnh, hai bệnh tích điển hình nhất là dạ dày căng phồng chứa đầy sữa vón cục không tiêu (chiếm tỷ lệ 83,62%) và thành ruột non bị bào mỏng trong suốt, căng đầy bọt khí và dịch lỏng màu vàng xám lợn cợn (chiếm tỷ lệ 67,65%). Ngoài ra, hạch bẹn nông và hạch màng treo ruột sưng to xung huyết với tỷ lệ trên 57%.

Kết luận

• Luận văn đã khảo sát toàn diện 1.264 cá thể lợn tại 100 hộ chăn nuôi ở Nam Định, xác định tỷ lệ mắc PED cao nhất ở lợn con theo mẹ (82,22%) với tỷ lệ tử vong lên tới 78,79%, trong khi tỷ lệ tử vong ở lợn trưởng thành là 0,00%.
• Làm rõ các biểu hiện lâm sàng và bệnh tích đặc trưng với 100,00% lợn bệnh bị tiêu chảy mất nước, 83,62% dạ dày ứ đọng thức ăn không tiêu và 67,65% thành ruột non bị teo mỏng.
• Lần đầu tiên định lượng chính xác 4 yếu tố nguy cơ môi trường tại địa bàn: chăn nuôi gần chợ gia súc sống tăng nguy cơ 18,35 lần, gần quốc lộ tăng 3,82 lần, xả thải trực tiếp tăng 3,77 lần và gần khu dân cư tăng 3,11 lần.
• Đề xuất hệ thống giải pháp an toàn sinh học tổng thể, bao gồm quy hoạch khoảng cách chuồng trại, tiêu độc bằng hóa chất NaOH 2%, xử lý phân bằng hầm biogas và tiêm phòng vắc-xin cho nái mang thai trước sinh 2 đến 4 tuần.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác kiểm soát dịch bệnh gia súc tại Nam Định và định hướng mở rộng nghiên cứu đặc tính sinh học phân tử của các chủng PEDV giai đoạn 2017 - 2020.

Chính quyền địa phương và các hộ chăn nuôi cần khẩn trương áp dụng ngay các khuyến nghị an toàn sinh học để bảo vệ đàn vật nuôi, ngăn chặn triệt để thiệt hại kinh tế do dịch PED gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN ĐĂNG VIỆT NGHI N C M T C I M CH T C A ỆNH TI CH TH NH CH N TẠI NAM NH, PHÂN TÍCH M T Ế T NG CƠ M Â AN V PHÁT CH Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lại Thị Lan Hương NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Đăng Việt i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của các thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp.

Nhân dịp này, trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các giảng viên khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giảng dạy tôi trong suốt thời gian học tập tại Trường. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô hướng dẫn TS. Lại Thị Lan Hương đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới người thân trong gia đình, đồng nghiệp đã luôn giúp đỡ, động viên giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Đăng Việt ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục những chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vi Danh mục hình. vii Danh mục biểu đồ. viii Trích yếu luận văn.ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình dịch bệnh ped trên thế giới và ở việt nam trong những năm gần đây. Tình hình dịch bệnh PED trên thế giới.

Tình hình dịch bệnh PED ở Việt Nam. Tình hình PED trên địa bàn tỉnh Nam Định. Bênh dịch tiêu chảy cấp tính ơ lợn (PORCINE EPIDEMIC DIARRHEA- PED). Hình thái, cấu trúc của PEDV.

Đặc tính nuôi cấy của virút. Dịch tễ học. Triệu chứng lâm sàng. 11 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Các phương pháp chẩn đoán PEDV. Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phạm vi, quy mô nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh.

Kết quả điều tra bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi. Tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi. Triệu chứng lâm sàng của bệnh. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể.

Một số yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch ped tại các huyện điều tra. Địa điểm chăn nuôi gần khu dân cư 500m. Địa điểm chăn nuôi gần đường quốc lộ 500m. Địa điểm chăn nuôi gần chợ buôn bán 500m.

Mua con giống ở địa phương khác về nuôi trong thời gian có dịch. Không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ. Yếu tố xả thẳng chất thải trong chăn nuôi. Kết luận và đề nghị.

41 Tài liệu tham khảo. 49 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 95% CI 95 % Confidence level DNA Axit deoxyribonucleic ELISA Enzyme linked immuno-sorbent assay EVD Epidemic viral diarrhea PED Porcine Epidemic Diarrhea PEDV Porcine Epidemic Diarrhea virus RNA Axit ribonucleic RT – PCR Reverse transcription - polymerase chain reaction TGE Transmissible Gastro Enteritis v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi với độ tin cậy 95% CI. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại thành phố Nam Định với độ tin cậy 95%CI.

Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Mỹ Lộc với độ tin cậy 95%CI. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Vụ Bản với độ tin cậy 95% CI. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Ý Yên với độ tin cậy 95% CI. So sánh tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi của bệnh PED tại tp Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên.

Tỷ lệ tử vong do bệnh PED theo lứa tuổi. Kết quả so sánh tỷ lệ tử vong do bệnh tiêu chảy thành dịch ở lợn theo lứa tuổi của 4 huyện tp Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên. Triệu chứng lâm sàng của bệnh theo lứa tuổi. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể.

Kết quả phân tích nguy cơ từ hộ chăn nuôi gần khu dân cư. Kết quả phân tích nguy cơ từ hộ chăn nuôi gần đường quốc lộ. Kết quả phân tích nguy cơ phát sinh và lây lan dịch từ việc chăn nuôi gần chợ bán gia súc, gia cầm sống. Kết quả phân tích nguy cơ phát sinh và lây lan dịch từ việc mua con giống ở nơi khác về nuôi.

Kết quả phân tích nguy cơ phát sinh và lây lan dịch từ việc không sử dụng thuốc sát trùng để vệ sinh tiêu độc định kỳ. Kết quả của việc xả thẳng chất thải trong chăn nuôi ảnh hưởng đến nguy cơ phát sinh và lây lan dịch PED. 39 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Hình thái, cấu trúc của PEDV.

Cơ chế gây bệnh của virus PED. Triệu chứng trên heo bị mắc PED. Bệnh tích ruột căng phồng ở lợn con. Mẫu text nhanh bệnh tiêu chảy cấp do PED.

15 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo độ tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại tp Nam Định. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Mỹ Lộc.

Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Vụ Bản. Tỷ lệ mắc bệnh PED theo lứa tuổi tại huyện Ý Yên. So sánh tỷ lệ mắc bệnh theo lứa tuổi của bệnh PED tại huyện Mỹ Lộc, Vụ Bản, Ý Yên và tp Nam Định. Tỷ lệ tử vong do mắc bệnh PED theo độ tuổi.

Tỷ lệ tử vong do bệnh PED theo lứa tuổi của 4 huyện tp Nam Định, Mỹ Lộc, Vụ Bản và Ý Yên. Kết quả mổ khám bệnh tích đại thể. 34 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Đăng Việt Tên luận văn: “N u ts t t u t ở lợ tạ N Đ , p â tí ts ếu t u ơl lâ l v p át ”. Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Cơ sở đào đạo: Học viện Nông Nghiệp Việt Nam 1.Mục đích nghiên cứu: Xác định một số đặc điểm dịch tễ, phân tích một số yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát dịch của vi rút PED trên địa bàn tỉnh Nam Định qua đó làm cơ sở đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh PEDV nhằm tạo điều kiện cho chăn nuôi bền vững.

Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp điều tra hồi cứu thu thập số liệu của 100 hộ chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Nam Định. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu trên Excel bởi các số liệu đã thu thập, ghi chép lai. Kết quả chính - Điều tra tình hình bệnh PED trong những năm gần đây trên địa bàn tỉnh Nam Định với các nội dung: lứa tuổi mắc bệnh, tỷ lệ chết, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể - Phân tích một số yếu tố nguy cơ làm lây lan và phát dịch tiêu chảy thành dịch. Kết luận - Bệnh PED có xu hướng giảm dần qua các độ tuổi, cao nhất là ở nhóm lợn con theo mẹ, tỷ lệ mắc lên tới 82,22% so với tổng số lợn con theo mẹ được theo dõi, tiếp đến là nhóm lợn sau cai sữa với tỷ lệ 59,63% , lợn choai với tỷ lệ 19,64% và thấp nhất là nhóm lợn trưởng thành với tỷ lệ 15,24%.

- Với triệu chứng lợn bị tiêu chảy mất nước rất cao ở tất cả các lứa tuổi. Ở lứa tuổi lợn con theo mẹ, lợn choai và lợn trưởng thành hiện tượng tiêu chảy nhiều nước, mất nước chiếm tỷ lệ 100,00%. - Ở triệu chứng lợn bỏ ăn có sự khác nhau giữa các độ tuổi. Ở độ tuổi lợn con theo mẹ bỏ bú mẹ chiếm tỷ lệ 56,25%.

Ở độ tuổi sau cai sữa bỏ ăn chiếm tỷ lệ 35,56%. Đối với độ tuổi lợn choai bỏ ăn chiếm tỷ lệ 29,41%. Ở lứa tuổi lợn trưởng thành bỏ ăn chiếm tỷ lệ 33,34%. - Tỷ lệ lợn con theo mẹ mắc bệnh có bệnh tích dạ dày căng phồng,chứa nhiều thức ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ăn không tiêu chiếm tỷ lệ rất cao với 83,62%.

Thành ruột non bị bào mỏng, phồng to, chất chứa đường ruột lợn cợn cũng lên đến 67,65%. Đối với 2 loại hạch: hạch bẹn và hạch bạch huyết màng treo ruột có biểu hiện bị sưng. Biểu hiện hạch bẹn sưng lớn mổ khám chiếm tỷ lệ 63,23% trong khi đó hạch bạch huyết màng treo ruột sưng lớn là 57,35%. - Khi mắc PED tỷ lệ tử vong cao nhất là ở giai đoạn lợn con theo mẹ, ở giai đoạn này tỷ lệ tử vong tới 78,79% và giảm xuống khá thấp ở giai đoạn sau cai sữa ở giai đoạn này tỷ lệ tử vong do mắc bệnh PED ở giai đoạn này là 5, 49% , ở giai đoạn lợn choai tỷ lệ tử vong là 1,81% và thấp nhất là giai đoạn lợn trưởng thành, giai đoạn này tỷ lệ tử vong giảm xuống 0 %.

- Đã xác định được 4 yếu tố nguy cơ làm phát sinh và lây lan dịch bệnh tại một số xã thuộc tỉnh Nam Định năm 2016 - Hộ chăn nuôi lợn gần khu dân cư làm tăng nguy cơ phát sinh dịch PED lên cao gấp 3,1075 lần so với những hộ chăn nuôi không gần khu dân cư.