Luận văn thạc sĩ vnua đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra nuôi tại tỉnh bến tre và an giang năm 2016

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra nuôi tại tỉnh bến tre và, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thị Việt Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Long
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra nuôi tại tỉnh Bến Tre và An Giang năm 2016
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. THESIS ABSTRACT
• 7. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 8. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 9. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 10. Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 11. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 12. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 12.1. TÌNH HÌNH NUÔI VÀ XUẤT KHẨU CÁ TRA
• 12.1.1. Tình hình sản xuất giống và nuôi cá tra
• 12.1.2. Tình hình xuất khẩu cá tra
• 12.2. TỔNG QUAN VỀ BỆNH GAN THẬN MỦ TRÊN CÁ TRA
• 12.2.1. Lịch sử bệnh
• 12.2.2. Tác nhân gây bệnh. Một số đặc điểm dịch tễ
• 12.2.3. Dấu hiệu bệnh lý
• 12.2.4. Tình hình bệnh gan thận mủ tại Việt Nam
• 12.3. TỔNG QUAN VỀ BỆNH XUẤT HUYẾT TRÊN CÁ TRA
• 12.3.1. Lịch sử bệnh
• 12.3.2. Tác nhân gây bệnh. Một số đặc điểm dịch tễ
• 12.3.3. Triệu chứng, bệnh tích
• 12.3.4. Tình hình bệnh xuất huyết tại Việt Nam
• 12.4. TÌNH HÌNH NUÔI VÀ DỊCH BỆNH TRÊN CÁ TRA TẠI BẾN TRE VÀ AN GIANG
• 12.4.1. Tình hình nuôi cá tra giai đoạn 2014 - 2016
• 12.4.2. Tình hình dịch bệnh trên cá tra giai đoạn 2014 – 2016
• 12.5. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ BỆNH GAN THẬN MỦ VÀ BỆNH XUẤT HUYẾT TRÊN CÁ TRA
• 12.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 12.5.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 13. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 13.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 13.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 13.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 13.2.2. Thời gian thực hiện
• 13.2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 13.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 14. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 14.1. ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA BỆNH GAN THẬN MỦ VÀ BỆNH XUẤT HUYẾT TRÊN CÁ TRA TẠI BẾN TRE VÀ AN GIANG
• 14.1.1. Phân tích đặc điểm dịch tễ theo không gian
• 14.1.2. Phân tích đặc điểm dịch tễ theo thời gian
• 14.1.3. Phân tích đặc điểm dịch tễ về đối tượng
• 14.2. CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ LIÊN QUAN ĐẾN SỰ LƯU HÀNH CÁC BỆNH TRÊN CÁ TRA TẠI BẾN TRE VÀ AN GIANG
• 14.2.1. Phân tích nhị biến
• 14.2.2. Phân tích đa tầng – nhiều biến
• 15. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 15.1. Đối với người sản xuất giống, nuôi cá tra
• 15.2. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 15.3. Các đề xuất nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN VỀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ TẠI CƠ SỞ NUÔI CÁ TRA
• Phụ lục 2: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN VỀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ TẠI CƠ SỞ SẢN XUẤT GIỐNG CÁ TRA
• Phụ lục 3: MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN
• Phụ lục 4: SƠ ĐỒ XÉT NGHIỆM ĐỐI VỚI MẪU GIÁM SÁT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu dịch tễ bệnh gan thận mủ trên cá tra

Nghiên cứu dịch tễ bệnh gan thận mủ và xuất huyết trên cá tra tại Bến Tre và An Giang năm 2016 là một công trình quan trọng nhằm xác định mức độ lưu hành và các yếu tố nguy cơ liên quan đến hai bệnh này. Cá tra là một trong những đối tượng nuôi chủ lực tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri và bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila đã gây ra nhiều thiệt hại cho người nuôi cá tra. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về tình hình dịch bệnh mà còn giúp đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tình hình nuôi cá tra tại Bến Tre và An Giang

Bến Tre và An Giang là hai tỉnh có diện tích nuôi cá tra lớn, chiếm hơn 26% tổng diện tích nuôi cá tra của cả nước. Năm 2016, tổng sản lượng cá tra của hai tỉnh này đạt khoảng 369.840 tấn, chiếm 30% tổng sản lượng cá tra cả nước. Tuy nhiên, tình hình dịch bệnh trên cá tra đang gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu dịch tễ bệnh gan thận mủ

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định mức độ lưu hành và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra. Nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin cần thiết để xây dựng các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu dịch tễ bệnh gan thận mủ

Bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra đang trở thành vấn đề nghiêm trọng trong ngành nuôi trồng thủy sản. Các yếu tố như điều kiện nuôi, chất lượng giống, và quản lý môi trường đều có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh. Việc thiếu thông tin và giám sát dịch bệnh cũng là một thách thức lớn trong việc kiểm soát tình hình dịch bệnh.

2.1. Nguyên nhân gây bệnh gan thận mủ trên cá tra

Nguyên nhân chính gây bệnh gan thận mủ là vi khuẩn Edwardsiella ictaluri, một tác nhân gây bệnh phổ biến trong nuôi cá tra. Vi khuẩn này có thể lây lan nhanh chóng trong điều kiện nuôi không đảm bảo vệ sinh, dẫn đến thiệt hại lớn cho người nuôi.

2.2. Tình hình dịch bệnh xuất huyết trên cá tra

Bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila cũng đang gia tăng trong các ao nuôi cá tra. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người nuôi. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời là rất cần thiết.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ bệnh gan thận mủ và xuất huyết

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các phương pháp thu thập dữ liệu từ các cơ sở nuôi cá tra tại Bến Tre và An Giang. Các mẫu cá được lấy để xét nghiệm và phân tích nhằm xác định mức độ lưu hành của bệnh. Phương pháp phân tích đa biến cũng được áp dụng để xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến sự phát sinh bệnh.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cơ sở nuôi cá tra thông qua khảo sát và lấy mẫu. Các thông tin về tình hình nuôi, dịch bệnh và các yếu tố môi trường được ghi nhận để phục vụ cho phân tích.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các mẫu cá được xét nghiệm để xác định sự hiện diện của vi khuẩn gây bệnh. Kết quả phân tích cho thấy tỷ lệ lưu hành bệnh gan thận mủ và xuất huyết có sự khác biệt rõ rệt giữa các địa phương.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lưu hành bệnh gan thận mủ và xuất huyết trên cá tra tại Bến Tre và An Giang là khá cao. Cụ thể, tỷ lệ lưu hành bệnh xuất huyết là 8,83%, trong khi tỷ lệ lưu hành bệnh gan thận mủ là 3,36%. Những kết quả này sẽ giúp người nuôi cá tra có cái nhìn rõ hơn về tình hình dịch bệnh và từ đó có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Tỷ lệ lưu hành bệnh gan thận mủ và xuất huyết

Tỷ lệ lưu hành bệnh gan thận mủ và xuất huyết cho thấy sự phổ biến của các bệnh này trong các cơ sở nuôi cá tra. Điều này cho thấy cần có các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.

4.2. Đề xuất biện pháp phòng ngừa

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng ngừa như cải thiện điều kiện nuôi, giám sát dịch bệnh và sử dụng kháng sinh hợp lý cần được thực hiện để giảm thiểu thiệt hại do bệnh gan thận mủ và xuất huyết.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về dịch tễ bệnh gan thận mủ và xuất huyết trên cá tra tại Bến Tre và An Giang đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp người nuôi cá tra có cái nhìn rõ hơn về các bệnh này mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dịch tễ

Nghiên cứu dịch tễ là rất cần thiết để hiểu rõ hơn về sự phát sinh và phát triển của bệnh trong ngành nuôi trồng thủy sản. Điều này giúp các cơ quan chức năng có cơ sở để xây dựng các chính sách phòng ngừa hiệu quả.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn cho bệnh gan thận mủ và xuất huyết trên cá tra, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo an toàn thực phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2016, tổng diện tích nuôi cá tra tại Việt Nam đạt khoảng 5.100 ha với sản lượng trên 1,15 triệu tấn, xuất khẩu đến hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu. Trong bức tranh chung của Đồng bằng sông Cửu Long, hai tỉnh Bến Tre và An Giang giữ vai trò hạt nhân khi chiếm hơn 26% tổng diện tích nuôi (trên 1.980 ha) và đóng góp 30% sản lượng cá tra cả nước (khoảng 369.840 tấn). Mặc dù có bước tăng trưởng vượt bậc, ngành nuôi cá tra đang đối mặt với thách thức lớn về an toàn sinh học. Riêng năm 2015, dịch bệnh bùng phát đã gây tổn thất nặng nề trên diện tích 542 ha tại 4 tỉnh trọng điểm trong khu vực.

Trong các tác nhân gây hại, bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri và bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila là hai mối đe dọa thường trực, gây tỷ lệ tử vong từ 10% đến 50% và làm gia tăng chi phí sản xuất. Bên cạnh thiệt hại kinh tế trực tiếp, dịch bệnh còn khiến sản phẩm cá tra Việt Nam vấp phải các rào cản kỹ thuật khắt khe từ thị trường quốc tế, tiêu biểu là chương trình kiểm tra bắt buộc theo Luật Nông trại năm 2014 của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (FSIS) và các quy chuẩn an toàn dịch bệnh từ Liên bang Nga hay Brazil.

Đề tài "Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra nuôi tại tỉnh Bến Tre và An Giang năm 2016" được thực hiện nhằm lượng hóa tỷ lệ lưu hành của hai mầm bệnh nguy hiểm này theo không gian, thời gian và giai đoạn phát triển của cá. Nghiên cứu xác định các yếu tố nguy cơ chi phối sự lây lan mầm bệnh, từ đó xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học giúp các cơ quan quản lý và người nuôi triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, kiểm soát dịch bệnh chủ động và nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai khung lý thuyết học thuật: Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm thủy sản và Khung phân tích nguy cơ sinh học đa tầng.

Trong hệ thống dịch tễ học thủy sản, tam giác dịch tễ (Vật chủ - Mầm bệnh - Môi trường) đóng vai trò trung tâm để phân tích tương tác giữa cá tra (Pangasianodon hypophthalmus), các chủng vi khuẩn gây bệnh và sự biến đổi của nguồn nước tự nhiên. Khái niệm tỷ lệ lưu hành (Prevalence) được sử dụng để phản ánh tỷ lệ mẫu hoặc cơ sở mang mầm bệnh tại từng thời điểm cụ thể. Khái niệm tỷ số chênh (Odds Ratio - OR) giúp xác định mức độ tác động của các yếu tố phơi nhiễm đối với nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Hai tác nhân nghiên cứu chính gồm vi khuẩn nội bào Edwardsiella ictaluri (gây tổn thương hoại tử và tạo ổ mủ trắng đặc trưng ở gan, thận, tỳ tạng) và vi khuẩn cơ hội Aeromonas hydrophila (gây hội chứng nhiễm trùng máu, xuất huyết nội ngoại tạng khi cá bị suy giảm miễn dịch do môi trường biến động). Khái niệm thực hành quản lý tốt (VietGAP, GlobalGAP, ASC) được tích hợp như một biến số can thiệp kiểm soát an toàn sinh học tại cấp cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học cắt ngang lặp lại (repeated cross-sectional study) kéo dài từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2016. Quá trình thu mẫu thực địa được thực hiện liên tục qua 10 đợt (từ ngày 16/3/2016 đến ngày 11/8/2016 với tần suất 2 tuần/lần).

Cỡ mẫu được tính toán theo công thức dịch tễ học chuẩn của Fleiss với mức lưu hành ước tính 10%, sai số tuyệt đối e = 10% và độ tin cậy 95% (z = 1,96). Phương pháp chọn mẫu nhiều giai đoạn (multistage sampling) được áp dụng:

• Giai đoạn 1: Chọn có chủ đích 4 huyện trọng điểm nuôi cá tra thường xuyên có dịch bệnh gồm Chợ Lách, Châu Thành (tỉnh Bến Tre) và Châu Phú, Phú Tân (tỉnh An Giang).
• Giai đoạn 2: Chọn ngẫu nhiên 76 cơ sở nuôi (bao gồm 64 cơ sở nuôi cá thương phẩm và 12 cơ sở sản xuất giống; 35 cơ sở tại Bến Tre và 41 cơ sở tại An Giang).
• Giai đoạn 3: Chọn ngẫu nhiên 2 ao nuôi/cơ sở để lấy mẫu cá, bùn đáy và nước. Tổng số mẫu thu thập và phân tích là 2.953 mẫu (1.476 mẫu cá và 1.477 mẫu bùn, nước).

Về phương pháp xét nghiệm, kỹ thuật Real-time PCR khuếch đại gen 16S rRNA đặc hiệu được dùng để phát hiện nhanh E. ictaluri, trong khi A. hydrophila được xác định thông qua nuôi cấy, phân lập trên môi trường thạch máu và thạch Aeromonas agar chuyên biệt.

Lý do lựa chọn mô hình phân tích hồi quy logic đa tầng (multilevel mixed-effects logistic regression model) trên phần mềm thống kê R (gói lme4) kết hợp hệ thống thông tin địa lý ArcGIS 9.3 là nhằm phân tách chính xác mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nguy cơ tại cấp cơ sở so với cấp xã và cấp tỉnh, khắc phục hoàn toàn hiện tượng tự tương quan không gian và sai số phân tầng dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dịch tễ học mô tả trên 2.953 mẫu xét nghiệm ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

• Mức độ lưu hành mầm bệnh ở cấp cơ sở rất cao: Có 89,74% cơ sở (70/78 cơ sở) dương tính với ít nhất một trong hai tác nhân gây bệnh. Tỷ lệ này đạt 100% ở các cơ sở sản xuất giống và 87,88% ở các cơ sở nuôi thương phẩm. Trên phạm vi không gian, 95,24% số xã được giám sát (20/21 xã) phát hiện mầm bệnh.
• Sự khác biệt rõ rệt giữa hai loại mầm bệnh: Tỷ lệ lưu hành chung của vi khuẩn gây bệnh xuất huyết (A. hydrophila) là 8,83% (95% CI: 7,77 - 9,99%), cao gấp 2,63 lần so với tỷ lệ lưu hành của vi khuẩn gây bệnh gan thận mủ E. ictaluri (3,36%; 95% CI: 2,70 - 4,12%). Tỷ lệ lưu hành A. hydrophila tại An Giang (10,58%) cao hơn đáng kể so với Bến Tre (4,42%) với p < 0,001. Ngược lại, tỷ lệ lưu hành E. ictaluri tại Bến Tre (3,98%) lại cao hơn An Giang (2,07%) với p = 0,0029.
• Phân bố theo môi trường và lứa tuổi: Vi khuẩn A. hydrophila tồn tại phổ biến trong môi trường bùn và nước với tỷ lệ 8,60%, trong khi E. ictaluri chủ yếu tập trung trong mô cá (4,81%) và rất thấp trong môi trường (1,08%). Đối với lứa tuổi cá, giai đoạn 1 - 100 ngày tuổi sau thả có tỷ lệ nhiễm E. ictaluri cao nhất, đạt 9,36%, sau đó giảm mạnh xuống 1,02% ở giai đoạn 201 - 300 ngày tuổi.
• Tình trạng kháng kháng sinh đáng báo động: Trong số 22 loại kháng sinh thử nghiệm, vi khuẩn A. hydrophila kháng tới 20 loại (chiếm 91%) và E. ictaluri kháng 15 loại (chiếm 68%).

Thảo luận kết quả

Mô hình phân tích đa tầng nhiều biến cho thấy mức độ biến thiên nguy cơ nhiễm bệnh xuất phát từ cấp cơ sở nuôi chiếm tới 91%, trong khi cấp độ tỉnh chỉ đóng góp 9%. Yếu tố kiểm soát vệ sinh thú y đóng vai trò quyết định: các cơ sở không được cấp chứng nhận điều kiện vệ sinh thú y có nguy cơ nhiễm bệnh cao gấp 2,10 lần (OR = 2,10; 95% CI: 1,45 - 3,04; p < 0,05) so với cơ sở đạt chuẩn. Đường cong đặc trưng ROC của mô hình đạt giá trị diện tích dưới đường cong (AUC) là 0,75, chứng minh mô hình có năng lực dự báo tốt và độ tin cậy khoa học cao.

Các dữ liệu phân tích khi được biểu diễn trên biểu đồ phân bố theo thời gian đã làm sáng tỏ cơ chế bùng phát dịch bệnh. Bệnh xuất huyết xuất hiện liên tục trong cả 10 đợt thu mẫu do A. hydrophila là vi khuẩn cơ hội bản địa trong hệ thống sông Tiền và sông Hậu với mật độ tự nhiên có thời điểm lên tới 23.000 CFU/ml. Bệnh bùng phát mạnh khi cá gặp stress hoặc suy giảm chất lượng nước ao.

Trong khi đó, bệnh gan thận mủ đạt đỉnh lưu hành vào đợt 9 (tháng 7/2016) với tỷ lệ 10,2%, trùng khớp với thời điểm bước vào mùa mưa lũ tại Đồng bằng sông Cửu Long. Lượng phù sa lớn và nhiệt độ nước giảm xuống ngưỡng thích hợp từ 26°C đến 28°C đã kích hoạt khả năng nhân lên của E. ictaluri. Mức độ kháng thuốc cao (từ 68% đến 91%) phản ánh thói quen sử dụng kháng sinh tự phát, thiếu kiểm soát của người nuôi, gây nguy cơ tồn dư hóa chất nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng thủy sản.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa điều kiện an toàn sinh học tại vùng nuôi: Cơ sở nuôi và hộ gia đình cần triển khai quy trình cải tạo ao triệt để, tiến hành vét bùn đáy ao và phơi khô tối thiểu 7 - 10 ngày, kết hợp rải vôi bột khử trùng trước mỗi vụ nuôi. Mục tiêu giảm tỷ lệ phát hiện mầm bệnh trong môi trường nước ao xuống dưới 5% trong vòng 6 tháng áp dụng.
• Kiểm soát chặt chẽ dịch bệnh từ khâu sản xuất giống: Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh phối hợp với các cơ sở giống xét nghiệm định kỳ bằng Real-time PCR cho 100% đàn cá bố mẹ và các lô cá giống trước khi xuất bán, đặc biệt theo dõi sát cá trong giai đoạn 1 - 100 ngày tuổi. Đảm bảo tỷ lệ kiểm dịch đàn giống đạt 100% trước quý IV hàng năm.
• Thiết lập mạng lưới giám sát chủ động và cảnh báo sớm: Cơ quan Thú y vùng VI, VII cùng Chi cục Thú y Bến Tre và An Giang duy trì tần suất thu mẫu giám sát 2 tuần/lần trong mùa cao điểm mưa lũ (tháng 6 đến tháng 11). Ứng dụng bản đồ dịch tễ học số hóa GIS để khoanh vùng và xử lý dứt điểm các ổ dịch trong vòng 48 giờ sau khi phát hiện.
• Quản lý sử dụng kháng sinh và đẩy mạnh ứng dụng vắc-xin: Người nuôi cá và cán bộ kỹ thuật ngừng sử dụng 20 loại kháng sinh đã bị vi khuẩn kháng trên 90%, chuyển dịch sang áp dụng vắc-xin đơn giá phòng bệnh gan thận mủ và vắc-xin đa giá phối hợp. Mục tiêu phấn đấu đạt tỷ lệ 70% diện tích nuôi cá tra thương phẩm được tiêm phòng vắc-xin trong vòng 12 - 24 tháng tới nhằm giảm 80% chi phí sử dụng thuốc hóa dược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ cơ sở sản xuất giống và hộ nuôi cá tra: Giúp người nuôi nhận diện rõ quy luật bùng phát của bệnh gan thận mủ ở giai đoạn nhạy cảm (1 - 100 ngày tuổi), nắm vững quy trình khử trùng ao lắng để giảm hơn 50% nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh từ nguồn nước cấp tự nhiên.
• Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản: Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn GlobalGAP, ASC hoặc VietGAP, quản lý tốt hồ sơ an toàn dịch bệnh nhằm vượt qua các kỳ thanh tra khắt khe của FSIS Hoa Kỳ và thị trường châu Âu.
• Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ thú y: Cung cấp mô hình hồi quy đa tầng và bản đồ phân bố mầm bệnh GIS làm công cụ hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực giám sát dịch bệnh chủ động tại các vùng nuôi trọng điểm một cách tối ưu.
• Nhà khoa học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Thủy sản: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học cắt ngang, kỹ thuật Real-time PCR phát hiện vi khuẩn thủy sản và bộ số liệu thực địa về tính kháng kháng sinh của vi khuẩn.

Câu hỏi thường gặp

• Vi khuẩn Edwardsiella ictaluri xâm nhập và gây bệnh trên cá tra qua con đường nào?
  Vi khuẩn E. ictaluri lây truyền theo chiều ngang qua môi trường nước và phân cá bệnh. Mầm bệnh xâm nhập qua cơ quan khứu giác rồi di chuyển lên não, hoặc qua đường tiêu hóa vào máu chỉ trong vòng 2 tuần. Quá trình này gây hoại tử xuất huyết nội tạng và hình thành các ổ mủ trắng kích thước 1 - 3 mm trên gan, thận và tỳ tạng cá.

• Vì sao tỷ lệ lưu hành bệnh xuất huyết tại An Giang lại cao hơn đáng kể so với Bến Tre?
  An Giang có mật độ nuôi và ương dưỡng giống tập trung cao hơn, kết hợp với đặc điểm nguồn nước tự nhiên trên các nhánh sông Tiền ghi nhận mật độ vi khuẩn A. hydrophila thường xuyên ở mức cao từ 5.000 đến 23.000 CFU/ml. Tỷ lệ lưu hành tại An Giang đạt 10,58%, cao hơn mức 4,42% tại Bến Tre chủ yếu do áp lực mật độ nuôi và tần suất xả thải nước ao chưa qua xử lý.

• Giai đoạn phát triển nào của cá tra mẫn cảm nhất với bệnh gan thận mủ?
  Kết quả giám sát 2.953 mẫu xác định cá ở giai đoạn 1 - 100 ngày tuổi sau thả có tỷ lệ nhiễm E. ictaluri cao nhất với 9,36%, cao gấp 9,1 lần so với giai đoạn 201 - 300 ngày tuổi (chỉ chiếm 1,02%). Nguyên nhân do hệ thống miễn dịch của cá giống chưa hoàn thiện, dễ bị tổn thương khi điều kiện môi trường nước ao nuôi biến động.

• Chứng nhận điều kiện vệ sinh thú y mang lại hiệu quả kiểm soát dịch bệnh ra sao?
  Phân tích định lượng khẳng định cơ sở không có chứng nhận vệ sinh thú y có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 2,10 lần (OR = 2,10; 95% CI: 1,45 - 3,04). Quy chuẩn vệ sinh thú y buộc cơ sở phải thiết kế hệ thống ao lắng riêng biệt và khử trùng công cụ, giúp ngăn chặn 91% các yếu tố nguy cơ phát sinh dịch bệnh tại cấp trang trại.

• Mức độ kháng thuốc kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh trên cá tra hiện nay như thế nào?
  Kết quả thử nghiệm kháng sinh đồ cho thấy có tới 91% loại kháng sinh (20/22 loại) bị vi khuẩn A. hydrophila kháng lại và 68% loại kháng sinh (15/22 loại) bị E. ictaluri vô hiệu hóa. Hiện tượng đa kháng thuốc khiến các biện pháp điều trị bằng kháng sinh thông thường kém hiệu quả, đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi sang biện pháp phòng trị bằng an toàn sinh học và vắc-xin.

Kết luận

• Đề tài đã hoàn thành khảo sát dịch tễ học thực địa quy mô lớn trên 2.953 mẫu thu thập từ 76 cơ sở nuôi tại Bến Tre và An Giang năm 2016.
• Xác định tỷ lệ cơ sở mang mầm bệnh lên đến 89,74%, trong đó tỷ lệ lưu hành của vi khuẩn A. hydrophila đạt 8,83% và E. ictaluri đạt 3,36%.
• Bóc tách thành công 6 yếu tố nguy cơ then chốt bằng mô hình hồi quy đa tầng (AUC = 0,75), chứng minh 91% nguy cơ phát sinh dịch bệnh phụ thuộc vào điều kiện an toàn sinh học tại cấp cơ sở.
• Cung cấp dữ liệu cảnh báo về tình trạng kháng thuốc nghiêm trọng khi có tới 68% đến 91% các loại kháng sinh thử nghiệm bị vi khuẩn vô hiệu hóa.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc áp dụng chứng nhận vệ sinh thú y, kiểm dịch giống bằng Real-time PCR và kiểm soát nguồn nước ao lắng.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp nguồn dữ liệu dịch tễ học định lượng quý giá, làm cơ sở khoa học vững chắc để các địa phương hoàn thiện Kế hoạch quốc gia phòng chống dịch bệnh trên cá tra. Trong thời gian tới, các cơ quan chức năng cần nhân rộng mô hình giám sát chủ động số hóa trên toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Người nuôi cá tra và doanh nghiệp hãy chủ động nâng cấp hạ tầng an toàn sinh học, áp dụng tiêm phòng vắc-xin để bảo vệ sức khỏe đàn cá và xây dựng thương hiệu cá tra Việt Nam phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cá tra là một trong những đối tượng nuôi chủ lực tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, Bến Tre (có diện tích nuôi khoảng 700 ha) và An Giang (có diện tích nuôi khoảng 1280 ha) là những tỉnh trọng điểm về nuôi cá tra, với diện tích nuôi chiếm trên 26% tổng diện tích nuôi cá tra của cả nước (khoảng 5.100 ha vào năm 2016); năng suất nuôi cá tra của hai tỉnh đạt khoảng 369.840 tấn, chiếm 30% tổng sản lượng cá tra cả nước (Tổng cục Thủy sản, 2016). Báo cáo của các địa phương cho thấy trong năm 2015, dịch bệnh trên cá tra đã xảy ra tại 89 xã của 24 huyện thuộc 4 tỉnh (Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long và Hậu Giang) với tổng diện tích bị thiệt hại là 542 ha. Trong đó, bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri và bệnh xuất huyết do vi khuẩn Aeromonas hydrophila là hai bệnh xảy ra nhiều nhất và gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nuôi cá tra.

Ngoài ra, còn một số bệnh khác như vàng da, trắng mang - trắng gan, bệnh đỏ mang và bệnh ký sinh trùng cũng gây ảnh hưởng đáng kể hiệu quả kinh tế trong nuôi cá tra. Việt Nam là nước xuất khẩu cá tra lớn nhất thế giới, cá tra và sản phẩm cá tra đã được xuất bán ở trên 161 quốc gia, vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều thị trường nhập khẩu đã đưa ra các rào cản kỹ thuật nhằm hạn chế, thậm chí ngừng nhập khẩu sản phẩm cá tra của Việt Nam. Một trong các rào cản chính là các nước nhập khẩu yêu cầu Việt Nam phải xây dựng, tổ chức giám sát tình hình dịch bệnh trên cá tra và định kỳ báo cáo kết quả thực hiện (Cục Thú y, 2015).

Do đó, để hạn chế tối đa thiệt hại do dịch bệnh và đáp ứng yêu cầu của các nước nhập khẩu, Cục Thú y đã xây dựng và trình Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Quyết định số 4995/QĐ-BNN-TY ngày 20/11/2014 phê duyệt “Kế hoạch quốc gia phòng, chống dịch bệnh trên cá tra giai đoạn 2015-2020”. Sau đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục ban hành Công văn số 7270/BNN-TY ngày 04/9/2015 gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh Bến Tre, Đồng Tháp và An Giang (vì đây là 3 tỉnh có tổng diện tích nuôi lớn nhất, chiếm trên 70% diện tích của cả nước và thường xuyên có dịch bệnh trên cá tra xuất hiện) về việc tổ chức phòng, chống và kiểm soát các loại nguyên vật liệu đầu vào; trong đó có nội dung giám sát dịch bệnh trên cá tra. Tuy 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiên, do điều kiện khách quan nên ngày 09/3/2016 Chi cục Thú y Đồng Tháp đã có Công văn số 275/TY-DT gửi Cục Thú y báo cáo chưa triển khai hoạt động giám sát chủ động phát hiện bệnh trên cá tra như kế hoạch. Để có cơ sở khoa học nhằm giúp các địa phương xây dựng và triển khai đồng bộ, có hiệu quả các biện pháp phòng, chống dịch bệnh trên cá tra; đồng thời được sự hỗ trợ và bố trí kinh phí của Cục Thú y, sự phối hợp của Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh Bến Tre và An Giang, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra nuôi tại tỉnh Bến Tre và An Giang năm 2016”.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Xác định mức độ lưu hành và một số đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ do vi khuẩn E. ictaluri và bệnh xuất huyết do vi khuẩn A. hydrophila; xác định và lượng hóa các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến mức độ lưu hành bệnh nhằm đề xuất các biện pháp phòng, chống dịch bệnh trên cá tra hiệu quả và kịp thời. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh gan thận mủ và bệnh xuất huyết trên cá tra nuôi tại tỉnh Bến Tre và An Giang năm 2016.

Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Xác định được mức độ lưu hành và một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh gan thận mủ do vi khuẩn E. ictaluri và bệnh xuất huyết do vi khuẩn A. hydrophila; xác định khả năng mẫn cảm, kháng kháng sinh của vi khuẩn đã lựa chọn. Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Cung cấp bức tranh tổng thể về tình hình nuôi cá tra, tình hình dịch bệnh, mức độ lưu hành bệnh gan thận mủ và xuất huyết.

Xác định được các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến lưu hành bệnh gan thận mủ và xuất huyết nhằm đề xuất các biện pháp phòng, chống dịch bệnh trên cá tra kịp thời, hiệu quả và khả thi tại hai tỉnh Bến Tre và An Giang. Giúp người nuôi trồng thủy sản đưa ra biện pháp phòng bệnh hiệu quả; lựa chọn thuốc điều trị theo đúng nguyên tắc sử dụng kháng sinh tránh gây ra các dòng vi khuẩn kháng thuốc gây ô nhiễm môi trường và hạn chế được tồn dư kháng sinh trong cá sản phẩm cá tra, đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.ư 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH NUÔI VÀ XUẤT KHẨU CÁ TRA 2.

Tình hình sản xuất giống và nuôi cá tra Cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) là một trong những đối tượng cá nuôi nước ngọt chính của Việt Nam, cung cấp thực phẩm trong nước và là mặt hàng xuất khẩu thủy sản quan trọng. Việt Nam là nước sản xuất và xuất khẩu cá tra lớn nhất thế giới. Cá tra được nuôi tập trung chủ yếu tại 10 tỉnh ĐBSCL, gồm: Đồng Tháp, An Giang, Bến Tre, Cần Thơ, Tiền Giang, Vĩnh Long, Hậu Giang, Sóc Trăng, Kiên Giang và Trà Vinh. Từ năm 2009 - 2016, diện tích nuôi, sản lượng và giá trị xuất khẩu cá tra ít biến động, nhưng đang có xu hướng giảm dần (từ 6.100 ha, giảm khoảng 17% diện tích nuôi).

So với cùng kỳ năm 2015, mặc dù số lượng giống thả nuôi giảm 11,1%, diện tích thả nuôi tăng 3,1%, nhưng sản lượng tăng 8,9%. Sản lượng thu hoạch tăng do kích cỡ cá thu hoạch để tiêu thụ sang thị trường Trung Quốc tăng hơn so với năm 2015. Các tỉnh có diện tích thả nuôi tăng so với cùng kỳ năm 2015 gồm: Đồng Tháp (diện tích tăng 85 ha, sản lượng tăng 23.970 tấn); Bến Tre (diện tích tăng 22 ha, sản lượng tăng 13.420 tấn) và An Giang (diện tích tăng 75 ha, sản lượng tăng 11. Năm 2016, tổng diện tích thả nuôi cả nước đạt khoảng 5.100 ha, với sản lượng 1.

Mặc dù vậy, về tổng thể cho thấy tốc độ tăng trưởng trong ngành hàng cá tra là rất cao, có vai trò rất quan trọng đối với sự tăng trưởng kinh tế chung của ngành Nông nghiệp. Về sản xuất giống, đến nay cả nước có 230 cơ sở sản xuất giống cá tra, hơn 4.000 hộ ương dưỡng cá giống với diện tích hơn 2.250 ha, sản xuất được khoảng 25 - 28 tỷ con cá bột (hơn 2,0 tỷ cá tra giống), tập trung chủ yếu ở các tỉnh Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ, Tiền Giang và cung cấp đủ cho nhu cầu thả nuôi của người dân (Tổng cục Thủy sản, 2016). Tuy nhiên, như một qui luật tự nhiên, khi hoạt động nuôi phát triển thì dịch bệnh cũng xuất hiện. Theo báo cáo của các địa phương trong những năm gần đây cho thấy tình hình dịch bệnh trên cá tra có chiều hướng gia tăng mạnh, tác động tiêu cực đến quá trình nuôi, xuất khẩu cá tra của nước ta.

Đã có một số nước yêu cầu Việt Nam phải có kế hoạch phòng, chống dịch bệnh trên cá tra, nhất là các bệnh như gan thận mủ, xuất huyết (Bùi Thị Việt Hằng và cs. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình xuất khẩu cá tra Diện tích nuôi và sản lượng cũng như giá trị kim ngạch xuất khẩu từ cá tra có xu hướng tăng liên tục từ năm 2001 - 2009 (Tổng cục Thủy sản, 2016) (Hình 2. Năm 2016, tổng diện tích nuôi cá tra của cả nước là 5.050 ha, đạt 99% so với kế hoạch.

Sản lượng thu hoạch là 1,15 triệu tấn (Tổng cục Thủy sản, 2016). Cá tra và sản phẩm cá tra đã được xuất sang trên 140 quốc gia (tăng thêm 04 thị trường so với 2015) và vùng lãnh thổ thuộc châu Á, châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và châu Đại Dương, trong đó Mỹ và EU là hai thị trường lớn nhất (Bảng 2. Nguồn: Tổng cục Thủy sản (2016) Hình 2. Tình hình nuôi và xuất khẩu cá tra từ năm 2001 - 2015.

Thị trường xuất khẩu cá tra của Việt Nam từ năm 2011 - 2016. ĐVT: Triệu USD Thị trường 2011 2012 2013 2014 2015 2016 EU 526 426 385 344 285 218 Mỹ 332 359 381 337 315 320 Bra-xin 85 79 122 123 78 50 Me-hi-cô 109 102 98 115 96 70 ASEAN 111 110 125 137 135 112 Trung Quốc và Hồng Kông 56 73 91 113 162 236 Cô-lôm-bi-a - 52 59 70 59 46 Ả-rập xê-út 59 21 49 59 62 43 Nước khác 529 523 451 470 374 296 Tổng 1.391 Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2016) 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên, tình hình xuất khẩu cá tra đang ngày một trở nên khó khăn do các nước liên tục đưa ra các rào cản kỹ thuật để bảo hộ sản xuất trong nước như Liên bang Nga, Brazil và mới đây là Hoa Kỳ. Cụ thể, từ ngày 20-31/10/2014, Cơ quan Giám sát và Kiểm dịch Động Thực vật Liên bang Nga (FSVPS) đã cử đoàn thanh tra sang Việt Nam để thanh tra các doanh nghiệp đăng ký xuất khẩu thủy sản từ Việt Nam vào Liên minh Hải quan Nga - Kazakstan - Belarus và Liên bang Nga. Sản phẩm cá tra của nhiều doanh nghiệp Việt Nam không xuất khẩu được vào thị trường Liên bang Nga do không đạt yêu cầu an toàn thực phẩm, an toàn vệ sinh thú y của Liên minh Hải quan và Liên bang Nga và một trong các nguyên nhân là đã phát hiện cá tra bị nhiễm mầm bệnh xuất huyết do Aeromonas, bệnh gan thận mủ do E.

ictaluri và Pseudomonas; tại các trang trại đoàn đến thanh tra, đã không có hoạt động giám sát dịch bệnh chủ động, đây cũng là “lỗ hổng” lớn nhất của Việt Nam trong việc chứng minh kiểm soát tốt cũng như đảm bảo an toàn dịch bệnh. Tương tự Liên bang Nga, để nhập khẩu các sản phẩm cá tra, Bộ Thủy sản và Nuôi trồng thủy sản của Bra-xin (MPA) đã sang Việt Nam đánh giá hệ thống kiểm soát dịch bệnh trên cá tra và cơ sở nuôi cá tra trong thời gian từ 04- 15/3/2013.