Nghiên cứu dịch tễ bệnh do bào tử sợi myxosporea trên cá chép ở miền Bắc Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu dịch tễ bệnh do bào tử sợi myxosporea trên cá chép ở một số tỉnh phía bắc và biện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vi Thế Đang
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Khánh Linh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu dịch tễ bệnh do bào tử sợi (Myxosporea) trên cá chép ở một số tỉnh phía Bắc và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục các hình
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 1.5. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.6. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp mới của đề tài
• 1.8. Tổng quan tài liệu
• 1.8.1. Tổng quan về vùng nghiên cứu
• 1.8.2. Khái niệm về dịch tễ học và phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 1.8.3. Tổng quan về đối tượng nghiên cứu
• 1.8.4. Một số đặc điểm sinh học của cá chép
• 1.8.5. Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng trên cá ở thế giới và Việt Nam
• 1.8.6. Nghiên cứu ký sinh trùng ở cá chép
• 1.8.7. Nghiên cứu Bào tử sợi ký sinh trên cá
• 1.9. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.10. Nội dung nghiên cứu
• 1.11. Đặc điểm, thời gian, đối tượng nghiên cứu
• 1.11.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.11.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.11.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.11.4. Vật liệu nghiên cứu
• 1.11.5. Cá chép nuôi thịt
• 1.11.6. Các dụng cụ, hóa chất trong phòng thí nghiệm
• 1.12. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Phương pháp điều tra hồi cứu thu thập số liệu và thông tin về tình hình nhiễm bệnh
• 1.12.2. Phương pháp thu mẫu và bảo quản mẫu cá chép
• 1.12.3. Phương pháp mổ khám toàn diện cá thương phẩm
• 1.12.4. Phương pháp làm tiêu bản
• 1.12.5. Phương pháp đo đếm, phân loại ký sinh trùng
• 1.12.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 1.13.1. Kết quả phân loại bào tử sợi ký sinh trên cá chép nuôi
• 1.13.2. Thành phần giống loài Bào tử sợi ký sinh trên cá chép thịt
• 1.13.3. Kết quả phân loại và một số đặc điểm hình thái của các loài BTS ký sinh trên cá chép
• 1.13.4. Kết quả nghiên cứu tình hình nuôi trồng thủy sản và dịch tễ bệnh bò tử sợi trên cá chép ở các vùng nghiên cứu
• 1.13.4.1. Tình hình nuôi trồng thủy sản ở các vùng nghiên cứu
• 1.13.4.2. Mùa vụ, hình thức nuôi và tuổi cá bị bệnh do Bào tử sợi
• 1.13.4.3. Kết quả kiểm tra Bào tử sợi trên cá chép trong các hệ thống nuôi
• 1.13.4.4. Kết quả kiểm tra Bào tử sợi ký sinh tại các cơ quan trên cá chép thịt
• 1.13.4.5. Kết quả nghiên cứu tỷ lệ và cường độ ô nhiễm bào tử sợi (BTS) trên cá chép thương phẩm tại các địa điểm nghiên cứu
• 1.13.4.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt tại các vùng nghiên cứu
• 1.13.4.7. Tổng hợp tỷ lệ và cường độ nhiễm BTS trên cá chép thị tại các địa bàn nghiên cứu
• 1.13.5. Xác định nguyên nhân chính và đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm hạn chế sự nhiễm bào sợi tử cho cá chép nuôi thương phẩm
• 1.13.5.1. Những nguyên nhân chính là gây nhiễm bào tử sợi
• 1.13.5.2. Một số giải pháp chủ yếu
• 1.14. Kết luận và kiến nghị
• 1.14.1. Thành phần loài bảo tử sợi nghiên cứu
• 1.14.2. Tỷ lệ nhiễm ở các vùng nghiên cứu
• 1.14.3. Cường độ nhiễm ở các vùng nghiên cứu
• 1.14.4. Tác hại của bào tử sợi đối với cá
• 1.14.5. Kiến nghị các biện pháp phòng bệnh
• Tài liệu tham khảo
• Danh mục các công trình công bố

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu dịch tễ bệnh bào tử sợi myxosporea trên cá chép

Nghiên cứu dịch tễ bệnh bào tử sợi myxosporea trên cá chép tại miền Bắc Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực thủy sản. Bệnh do bào tử sợi (Myxosporea) gây ra đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sản lượng cá chép nuôi. Việc hiểu rõ về dịch tễ học của bệnh này sẽ giúp các nhà nghiên cứu và người nuôi cá có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của cá chép và bào tử sợi

Cá chép (Cyprinus carpio) là loài cá nước ngọt phổ biến tại Việt Nam. Bào tử sợi myxosporea là ký sinh trùng gây bệnh cho cá chép, ảnh hưởng đến sự phát triển và sức khỏe của chúng. Nghiên cứu cho thấy bào tử sợi có thể gây ra các triệu chứng như chậm lớn, yếu sức và thậm chí tử vong.

1.2. Tình hình nuôi trồng thủy sản tại miền Bắc Việt Nam

Miền Bắc Việt Nam có nhiều tỉnh nuôi cá chép, với diện tích nuôi trồng lớn. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường và sự xuất hiện của các bệnh ký sinh trùng như bào tử sợi đang gây ra nhiều thách thức cho người nuôi cá. Việc nghiên cứu dịch tễ học sẽ giúp xác định nguyên nhân và tìm ra giải pháp khắc phục.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu dịch tễ bệnh bào tử sợi

Bệnh bào tử sợi myxosporea trên cá chép đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong ngành nuôi trồng thủy sản. Các yếu tố như ô nhiễm môi trường, điều kiện nuôi không đảm bảo và sự thiếu hụt kiến thức về bệnh lý đã làm gia tăng tỷ lệ nhiễm bệnh.

2.1. Nguyên nhân gây ra bệnh bào tử sợi trên cá chép

Nguyên nhân chính gây ra bệnh bào tử sợi trên cá chép bao gồm ô nhiễm nước, sự lây lan của ký sinh trùng từ cá bệnh sang cá khỏe mạnh, và điều kiện nuôi không đảm bảo. Những yếu tố này đã tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của bào tử sợi.

2.2. Tác động của bệnh bào tử sợi đến ngành thủy sản

Bệnh bào tử sợi không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của cá chép mà còn gây thiệt hại kinh tế lớn cho người nuôi. Tỷ lệ cá chết cao và chi phí điều trị bệnh làm giảm lợi nhuận của người nuôi cá, đồng thời ảnh hưởng đến nguồn cung thực phẩm cho thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ bệnh bào tử sợi trên cá chép

Để nghiên cứu dịch tễ bệnh bào tử sợi myxosporea, các phương pháp điều tra hồi cứu và thu thập số liệu là rất cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp khoa học sẽ giúp xác định tỷ lệ nhiễm bệnh và cường độ nhiễm trên cá chép.

3.1. Phương pháp thu mẫu và bảo quản mẫu cá chép

Việc thu mẫu cá chép cần được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu. Mẫu cá chép sau khi thu thập sẽ được bảo quản trong điều kiện thích hợp để tránh sự phân hủy và mất mát thông tin.

3.2. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu

Sau khi thu thập mẫu, các mẫu sẽ được phân tích để xác định sự hiện diện của bào tử sợi. Các phương pháp thống kê sẽ được áp dụng để xử lý số liệu, từ đó đưa ra kết luận về tình hình dịch tễ bệnh bào tử sợi trên cá chép.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bào tử sợi trên cá chép tại các tỉnh miền Bắc là rất cao. Việc xác định được các loài bào tử sợi ký sinh sẽ giúp người nuôi cá có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Tỷ lệ nhiễm bào tử sợi trên cá chép tại các tỉnh nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ nhiễm bào tử sợi trên cá chép tại các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Hưng Yên và Hải Dương là rất cao, với nhiều loài ký sinh khác nhau. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời.

4.2. Giải pháp phòng ngừa và điều trị bệnh bào tử sợi

Để giảm thiểu thiệt hại do bệnh bào tử sợi gây ra, người nuôi cá cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa như cải thiện chất lượng nước, tăng cường dinh dưỡng cho cá và theo dõi sức khỏe định kỳ. Việc sử dụng thuốc điều trị cũng cần được thực hiện theo hướng dẫn của chuyên gia.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu dịch tễ bệnh bào tử sợi myxosporea trên cá chép là một lĩnh vực quan trọng cần được tiếp tục khai thác. Việc hiểu rõ về bệnh lý và các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp nâng cao hiệu quả nuôi trồng thủy sản tại miền Bắc Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dịch tễ học

Nghiên cứu dịch tễ học không chỉ giúp xác định nguyên nhân gây bệnh mà còn cung cấp thông tin cần thiết để phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Điều này sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cá chép và nâng cao sản lượng nuôi trồng.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh bào tử sợi, cũng như nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học của các loài ký sinh trùng này. Điều này sẽ giúp cải thiện tình hình nuôi trồng thủy sản tại miền Bắc Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2016, tổng sản lượng thủy sản của Việt Nam đạt hơn 6,7 triệu tấn, mang lại kim ngạch xuất khẩu khoảng 7 tỷ USD và đưa nước ta lên vị trí thứ ba thế giới về xuất khẩu thủy sản. Trong cơ cấu nuôi trồng nội địa, các đối tượng cá nước ngọt truyền thống chiếm diện tích 235.500 ha với sản lượng 480.500 tấn, riêng vùng Đồng bằng sông Hồng chiếm gần 90.000 ha. Cá chép (Cyprinus carpio) là loài thủy sản thương phẩm chủ lực có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao. Tuy nhiên, sự bùng phát của các bệnh do ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh do bào tử sợi (Myxosporea) gây ra, đang đe dọa nghiêm trọng đến hiệu quả sản xuất của người nuôi cá.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là tình trạng cá chép thương phẩm nhiễm bào tử sợi gây hiện tượng hình thành bào nang ở mang và ruột, khiến cá chậm lớn, suy kiệt và tỷ lệ chết tích lũy trong ao nuôi có thể lên tới 30% đến 40%, thậm chí đạt 60% ở các ổ dịch nặng. Mục tiêu cụ thể của đề tài nhằm xác định thành phần loài bào tử sợi, đánh giá tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, phân tích đặc điểm dịch tễ học và đề xuất các giải pháp kỹ thuật phòng trị hiệu quả.

Nghiên cứu được triển khai tại 8 huyện trọng điểm thuộc 4 tỉnh phía Bắc gồm Bắc Ninh, Bắc Giang, Hưng Yên và Hải Dương trong khoảng thời gian từ tháng 11/2016 đến tháng 6/2017. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học chính xác để kiểm soát dịch tễ, giúp giảm thiểu tổn thất kinh tế từ 20% đến 35% cho các cơ sở nuôi thương phẩm và bảo đảm an toàn sinh học cho ngành nuôi trồng thủy sản nước ngọt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng dịch tễ học thú y thủy sản kinh điển của John Snow kết hợp với phương pháp nghiên cứu ký sinh trùng cá toàn diện của Dogiel (1929), được Hà Ký và Bùi Quang Tề (2007) hoàn thiện cho điều kiện nhiệt đới tại Việt Nam. Hệ thống phân loại lớp trùng bào tử sợi (Myxosporea) tuân thủ theo các công trình của Schulman (1966) và Lom - Dykova (1992), xếp Myxosporea thuộc ngành Cnidosporidia, họ Myxobolidae với hai giống đặc trưng gây bệnh trên cá chép là giống Myxobolus (bào tử có 2 cực nang) và giống Thelohanellus (bào tử chỉ có 1 cực nang).

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm:

1. Thể dinh dưỡng (Trophozoite): Giai đoạn sinh dưỡng phân chia vô tính trong mô ký chủ, hình thành các mầm giao tử trước khi tạo vỏ bào nang.
2. Bào nang (Cyst): Cấu trúc bảo vệ chứa hàng triệu bào tử sợi có màng liên kết dày tương tự vỏ kitin, có khả năng tồn tại lâu dài ngoài môi trường bùn đáy.
3. Cực nang (Polar capsule): Bộ phận chứa sợi thích ty xoắn lò xo, có chức năng phóng ra bám chặt vào niêm mạc mang hoặc thành ruột cá khi tiếp xúc.
4. Tỷ lệ nhiễm (TLN): Chỉ số phần trăm giữa số cá nhiễm ký sinh trùng trên tổng số cá kiểm tra.
5. Cường độ nhiễm (CĐN): Số lượng bào nang đếm được trên cơ quan hoặc số lượng bào tử trung bình quan sát trên một thị trường kính hiển vi độ phóng đại 10x40.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ cỡ mẫu gồm 1.268 cá chép thương phẩm tại 4 tỉnh: Bắc Ninh (295 mẫu, khối lượng 218 - 850 gam), Bắc Giang (305 mẫu, khối lượng 350 - 1.230 gam), Hưng Yên (328 mẫu, khối lượng 625 - 1.530 gam) và Hải Dương (340 mẫu, khối lượng 480 - 1.150 gam). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên theo từng đợt từ 50 đến 100 con tại các ao nuôi thâm canh, bán thâm canh và lồng bè.

Phương pháp phân tích dựa trên mổ khám toàn diện theo Dogiel (1929). Các bào nang từ mang, ruột và vây được bóc tách, đo kích thước bằng trắc vi thị kính (Ocular micrometer), làm tiêu bản tươi và nhuộm hóa mô bằng dung dịch Nitrat bạc (AgNO3) nồng độ 2% kết hợp gắn tiêu bản Gelatin - Glycerin và nhựa bom Canada. Lý do lựa chọn phương pháp nhuộm Nitrat bạc 2% là khả năng làm nổi bật ranh giới hai mảnh vỏ, các nếp gấp và cấu trúc cực nang dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 10x40 đến 10x100, bảo đảm định loại chính xác từng taxon sinh học. Toàn bộ số liệu dịch tễ được xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Excel 2010 nhằm xác định giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và dải dao động cực trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 9 loài bào tử sợi thuộc 2 giống Myxobolus và Thelohanellus ký sinh trên cá chép thương phẩm tại 4 tỉnh nghiên cứu. Đóng góp khoa học nổi bật nhất là việc phát hiện loài Thelohanellus rohitae lần đầu tiên xuất hiện trên cá chép tại Việt Nam. Loài này có tỷ lệ nhiễm trung bình cao nhất đạt 34,35% và xuất hiện ở cả 4 tỉnh, trong đó tỷ lệ nhiễm cao nhất ghi nhận tại Hải Dương lên đến 42,42% với cường độ nhiễm trung bình 19,50 bào tử trên một thị trường kính hiển vi 10x40.

Tỷ lệ nhiễm của các loài bào tử sợi khác phân bố đa dạng: Myxobolus artus ký sinh ở ruột đạt 20,87% (tại Hưng Yên là 30,65%); Myxobolus toyamai ký sinh ở mang đạt 20,00% (tại Bắc Ninh là 35,71%); Thelohanellus catlae đạt 16,67% (tại Bắc Giang là 30,00%); Myxobolus achmerovi đạt 15,65% (tại Bắc Ninh là 28,57%); Myxobolus koi đạt 13,33%; Myxobulus anisocapsularis đạt 8,89%; Thelohanellus acuminatus ký sinh ở vây đạt 5,88% và Myxobolus cyprini có tỷ lệ thấp nhất là 2,54%.

Về cường độ nhiễm, loài Myxobolus achmerovi có cường độ nhiễm cao nhất với mức trung bình 49,50 bào tử/thị trường 10x40 (dao động cực đại lên tới 90 bào tử/thị trường), tiếp theo là Myxobulus anisocapsularis đạt 45,00 bào tử/thị trường và Myxobolus koi đạt 38,50 bào tử/thị trường (cực đại 72 bào tử/thị trường). Về vị trí ký sinh, mang cá là cơ quan bị tấn công nhiều nhất với 7 loài, đường ruột nhiễm 2 loài nguy hiểm là Thelohanellus rohitae và Myxobolus artus, trong khi vây cá ghi nhận 1 loài.

Thảo luận kết quả

Cơ chế bệnh học cho thấy cá chép nhiễm bào tử sợi không chết ồ ạt ngay từ đầu mà trải qua thời kỳ ủ bệnh kéo dài. Ở giai đoạn đầu (cá 1 đến 3 tháng tuổi), các thể dinh dưỡng xâm nhập mô mang và niêm mạc ruột, cá vẫn ăn nhưng tốc độ tăng trưởng giảm rõ rệt. Khi cá đạt 5 tháng tuổi trở lên, các bào nang phát triển với kích thước từ 0,3 cm đến 4,5 cm (hình dạng tương tự dịch hoàn gà), chèn ép toàn bộ xoang bụng, làm thủng hoặc tắc nghẽn đường tiêu hóa và cản trở trao đổi oxy tại mang. Số lượng bào nang ghi nhận trong ruột một cá thể tại Hải Dương lên tới 92 bào nang, dẫn đến tỷ lệ chết rải rác 5 đến 7 con/ngày và sau đó bùng phát thành dịch làm chết từ 30% đến 60% đàn cá.

Khi so sánh với các công trình trước đây của Bùi Quang Tề (2001, 2008), Hà Ký (2007) và Trần Hải Thanh (2014) ghi nhận 11 đến 12 loài ký sinh trùng trên cá chép nhưng chưa từng phát hiện Thelohanellus rohitae. Điều này phản ánh sự biến đổi dịch tễ phức tạp và sự phát tán của các loài ký sinh trùng ngoại lai do hoạt động vận chuyển cá giống không qua kiểm dịch liên vùng. Dữ liệu nghiên cứu được hệ thống hóa rõ ràng thông qua các bảng so sánh tỷ lệ nhiễm giữa 4 địa phương và biểu đồ tương quan giữa kích thước bào nang với khối lượng cá, minh họa trực quan sự gia tăng cường độ nhiễm theo mùa vụ và mật độ nuôi thâm canh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khử trùng triệt để nền đáy ao nuôi: Sử dụng vôi nung (CaO) liều lượng 10 kg/100m2 (tương đương 100 kg/1.000m2), kết hợp nạo vét bùn đen và phơi đáy ao từ 3 đến 7 ngày nhằm diệt trừ hoàn toàn các bào nang và bào tử tự do tích tụ trong bùn đáy. Giải pháp này do các hộ và chủ trang trại thủy sản thực hiện định kỳ trước mỗi chu kỳ thả giống mới.

2. Giám sát và kiểm dịch nghiêm ngặt nguồn cá giống: Thực hiện kiểm tra vi thể 100% các lô cá chép giống trước khi xuất xưởng hoặc thả nuôi. Tuyệt đối loại bỏ và tiêu hủy bằng hóa chất Chlorine hoặc vôi nồng độ cao đối với các lô giống phát hiện bào nang ở mang hoặc vây, hạ tỷ lệ nhiễm ban đầu xuống 0%. Chủ thể thực hiện là các trại sản xuất giống và Chi cục Thủy sản các tỉnh trong mùa vụ sinh sản từ tháng 2 đến tháng 6 hàng năm.

3. Kiểm soát chất lượng nước và mật độ nuôi thả: Duy trì hàm lượng oxy hòa tan luôn trên 2 mg/l, độ pH ổn định trong khoảng 7,0 đến 8,5, định kỳ 15 ngày/lần sử dụng chế phẩm sinh học xử lý mùn bã hữu cơ đáy ao để giảm mật độ ký chủ trung gian. Mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ hao hụt do bệnh ký sinh trùng xuống dưới 5%. Giải pháp do kỹ thuật viên quản lý ao nuôi thực hiện liên tục trong suốt chu kỳ nuôi.

4. Xây dựng hệ thống giám sát dịch tễ học và tập huấn kỹ thuật: Thiết lập mạng lưới theo dõi dịch bệnh tại 8 huyện trọng điểm của 4 tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương và Hưng Yên; tổ chức từ 10 đến 15 lớp tập huấn hàng năm chuyển giao quy trình chẩn đoán nhanh bệnh bào tử sợi cho người nuôi. Chủ thể điều phối là Chi cục Thủy sản và Trung tâm Khuyến nông các tỉnh, triển khai định kỳ theo từng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kỹ sư nuôi trồng thủy sản và chủ trang trại nuôi cá chép thương phẩm: Nắm vững đặc điểm dịch tễ của 9 loài bào tử sợi, kỹ năng nhận diện bệnh tích bào nang trong ruột kích thước 0,3 đến 4,5 cm và áp dụng chính xác quy trình tẩy dọn ao bằng vôi nung 10 kg/100m2 để nâng tỷ lệ sống của đàn cá lên trên 90%.

2. Cán bộ thú y thủy sản và chuyên viên kiểm dịch vùng: Ứng dụng quy trình mổ khám toàn diện theo Dogiel, kỹ thuật nhuộm Nitrat bạc 2% và dữ liệu hình thái học để giám sát, phân loại chính xác các ca nhiễm ký sinh trùng, đặc biệt là loài mới Thelohanellus rohitae tại các chốt kiểm dịch liên tỉnh.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Thú y, Thủy sản: Sử dụng bộ số liệu thực địa chuẩn mực từ 1.268 mẫu cá làm tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ giảng dạy môn Ký sinh trùng học thủy sản, đồng thời phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cơ chế miễn dịch và thuốc đặc trị nội ký sinh.

4. Cơ quan quản lý nhà nước (Chi cục Thủy sản, Phòng Nông nghiệp các huyện): Tham khảo các kết quả đánh giá dịch tễ tại 4 tỉnh Đồng bằng sông Hồng để xây dựng quy hoạch vùng nuôi an toàn sinh học, ban hành các văn bản hướng dẫn kiểm soát dịch bệnh và tối ưu hóa chuỗi giá trị cá nước ngọt.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh do bào tử sợi (Myxosporea) gây ra tác hại kinh tế lớn nhất ở giai đoạn nào của cá chép? Bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng nhất ở giai đoạn nuôi thương phẩm từ 3 đến 5 tháng tuổi trở lên. Bào nang phát triển đạt kích thước 0,3 đến 4,5 cm chèn ép nội tạng làm cá chậm lớn, gây chết tích lũy từ 30% đến 40%, thậm chí lên đến 60% tổng đàn, làm thất thoát lớn chi phí thức ăn và con giống.

2. Dấu hiệu lâm sàng đặc trưng nhất để nhận diện cá chép bị nhiễm bào tử sợi là gì? Cá bị nhiễm ở mang thường có nắp mang kênh không khép kín, lộ rõ các hạt bào nang màu trắng sữa như hạt tấm. Khi bị nhiễm ở đường ruột, bụng cá trương phình, bơi lờ đờ ven bờ, mổ khám thấy các bọc bào nang lớn màu trắng đục chèn kín xoang bụng và thành ruột.

3. Loài bào tử sợi nào chiếm tỷ lệ nhiễm cao nhất trong nghiên cứu này? Loài Thelohanellus rohitae chiếm tỷ lệ nhiễm trung bình cao nhất đạt 34,35% và ghi nhận kỷ lục 42,42% tại tỉnh Hải Dương. Đây là loài ký sinh trong ruột mới được ghi nhận lần đầu tiên trên cá chép nuôi tại Việt Nam, có cường độ nhiễm trung bình 19,50 bào tử trên một thị trường kính hiển vi 10x40.

4. Tại sao việc điều trị bệnh bào tử sợi bằng thuốc hóa chất lại gặp nhiều khó khăn? Bào tử sợi có lớp vỏ bọc dày cấu tạo tương tự chất kitin rất bền vững, bao bọc lấy phôi amip và cực nang bên trong. Khi ký sinh sâu trong mô mang hoặc tạo bào nang dày ở đường ruột, các loại hóa chất thông thường không thể thẩm thấu qua màng vỏ để tiêu diệt mầm bệnh.

5. Biện pháp kỹ thuật nào quan trọng nhất để cắt đứt nguồn lây lan bào tử sợi trong ao nuôi? Biện pháp phòng ngừa tổng hợp qua xử lý đáy ao là quan trọng nhất. Cần tháo cạn nước, rải vôi nung (CaO) liều cao 10 kg/100m2 và phơi đáy ao từ 3 đến 7 ngày để nhiệt độ và độ kiềm cao tiêu diệt triệt để các bào tử tự do và mầm bệnh tiềm ẩn trong lớp bùn đáy.

Kết luận

• Đã phát hiện và định danh 9 loài bào tử sợi thuộc 2 giống Myxobolus và Thelohanellus ký sinh trên cá chép thương phẩm tại 4 tỉnh đồng bằng sông Hồng.
• Xác định loài Thelohanellus rohitae là phát hiện mới đầu tiên trên cá chép tại Việt Nam với tỷ lệ nhiễm cao nhất lên tới 42,42% tại Hải Dương và cường độ nhiễm 19,50 bào tử/thị trường 10x40.
• Đánh giá rõ mức độ nguy hiểm của bệnh với tỷ lệ chết đàn cá nuôi thương phẩm dao động từ 30% đến 60% do sự hình thành các khối bào nang ruột kích thước tới 4,5 cm.
• Giai đoạn tiếp theo từ năm 2018 đến 2022 cần tập trung nghiên cứu thử nghiệm các dòng thuốc trị ký sinh trùng nội hấp và phân tích sinh học phân tử để giải mã cơ chế miễn dịch của cá đối với lớp vỏ kitin của bào tử.
• Các cơ sở nuôi trồng thủy sản và cơ quan chuyên môn cần áp dụng ngay quy trình khử trùng đáy ao bằng vôi nung 10 kg/100m2 kết hợp kiểm dịch giống nghiêm ngặt nhằm bảo vệ bền vững sản lượng cá chép thương phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM VI THẾ ĐANG NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ BỆNH DO BÀO TỬ SỢI (MYXOSPOREA)TRÊN CÁ CHÉP Ở MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Khánh Linh NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi - Vi Thế Đang cam đoan Luận văn của tôi là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin về số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được người nào công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được trích rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Vi Thế Đang ` i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong quá trình triển khai xây dựng luận văn, tôi đã nhận được nhiều sự ủng hộ, giúp đỡ của các tổ chức, cá nhân, thầy cô giáo để tôi có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình. Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm chẩn đoán bệnh thủy sản – Công ty TNHH sản xuất và dịch vụ Quang Dương tại phường Đình Bảng, TX Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã tạo điều kiện cho tôi tham gia và hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa Thú Y và các Thầy Cô giáo Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại trường. Các Chi cục Thủy sản/ Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương và Hưng Yên; Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các huyện Ninh Giang, Nam Sách tỉnh Hải Dương; Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các huyện Yên Phong, Tiên Du tỉnh Bắc Ninh; Phòng NN&PTNT các huyện Mỹ Hào, Văn Giang tỉnh Hưng Yên; Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các huyện Việt Yên, Tân Yên tỉnh Bắc Giang; các hộ nuôi thủy sản thuộc các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương và Hưng Yên đã giúp đỡ, tạo điều kiện lấy mẫu, theo dõi sức khỏe cá và cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ xây dựng luận văn.

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy cô giáo hướng dẫn: TS. Bùi Khánh Linh, Trưởng bộ môn Ký sinh trùng khoa Thú y Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè đã luôn giúp đỡ, ủng hộ và động viên tôi trong suốt thời gian học tập cũng như hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Vi Thế Đang ` ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt. vi Danh mục bảng .vii Danh mục các hình .viii Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Đóng góp mới của đề tài. Tổng quan tài liệu. Tổng quan về vùng nghiên cứu.

Khái niệm về dịch tễ học và phương pháp nghiên cứu dịch tễ. Tổng quan về đối tượng nghiên cứu. Một số đặc điểm sinh học của cá chép. Tình hình nghiên cứu ký sinh trùng trên cá ở thế giới và Việt Nam.

Nghiên cứu ký sinh trùng ở cá chép. Nghiên cứu Bào tử sợi ký sinh trên cá. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Nội dung nghiên cứu.

Đặc điểm, thời gian, đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Cá chép nuôi thịt. Các dụng cụ, hóa chất trong phòng thí nghiệm. Phương pháp nghiên cứu.

27 ` iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp điều tra hồi cứu thu thập số liệu và thông tin về tình hình nhiễm bệnh. Phương pháp thu mẫu và bảo quản mẫu cá chép. Phương pháp mổ khám toàn diện cá thương phẩm.

Phương pháp làm tiêu bản. Phương pháp đo đếm, phân loại ký sinh trùng. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Kết quả phân loại bào tử sợi ký sinh trên cá chép nuôi. Thành phần giống loài Bào tử sợi ký sinh trên cá chép thịt. Kết quả phân loại và một số đặc điểm hình thái của các loài BTS ký sinh trên cá chép. Kết quả nghiên cứu tình hình nuôi trồng thủy sản và dịch tễ bệnh bò tử sợi trên cá chép ở các vùng nghiên cứu.

Tình hình nuôi trồng thủy sản ở các vùng nghiên cứu. Mùa vụ, hình thức nuôi và tuổi cá bị bệnh do Bào tử sợi. Kết quả kiểm tra Bào tử sợi trên cá chép trong các hệ thống nuôi. Kết quả kiểm tra Bào tử sợi ký sinh tại các cơ quan trên cá chép thịt.

Kết quả nghiên cứu tỷ lệ và cường độ ô nhiễm bào tử sợi (BTS) trên cá chép thương phẩm tại các địa điểm nghiên cứu. Tỷ lệ và cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt tại các vùng nghiên cứu. Tổng hợp tỷ lệ và cường độ nhiễm BTS trên cá chép thị tại các địa bàn nghiên cứu. Xác định nguyên nhân chính và đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm hạn chế sự nhiễm bào sợi tử cho cá chép nuôi thương phẩm.

Những nguyên nhân chính là gây nhiễm bào tử sợi. Một số giải pháp chủ yếu. Kết luận và kiến nghị. Thành phần loài bảo tử sợi nghiên cứu.

Tỷ lệ nhiễm ở các vùng nghiên cứu. Cường độ nhiễm ở các vùng nghiên cứu. 66 ` iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tác hại của bào tử sợi đối với cá.

Kiến nghị các biện pháp phòng bệnh. 68 Tài liệu tham khảo. 69 Danh mục các công trình công bố. 72 ` v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CĐN Cường độ nhiễm CĐNTB Cường độ nhiễm trung bình DT Diện tích HTX Hợp tác xã KHV Kính hiển vi KST Ký sinh trùng M.

Myxobolus Max Cao nhất Min Thấp nhất NTTS Nuôi trồng thủy sản TB Trung bình Th. Thelohanellus TLN Tỷ lệ nhiễm ` vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tương quan chiều dài và tuổi của cá Chép tại hạ lưu sông Hồng. Số lượng mẫu nghiên cứu.

Kết quả tổng hợp thành phần loài BTS ký sinh trên cá Chép nuôi thịt tại 4 tỉnh nghiên cứu. Diễn biến diện tích NTTS của 4 tỉnh nghiên cứu. Diễn biến sản lượng NTTS của 4 tỉnh nghiên cứu. Mùa vụ, hình thức nuôi và tuổi cá bị bệnh do Bào tử sợi.

Kết quả kiểm tra Bào tử sợi trên cá chép trong các hệ thống nuôi. Kết quả kiểm tra BTS trên cá chép trong các hệ thống nuôi tại tỉnh Bắc Ninh. Kết quả kiểm tra BTS trên cá chép trong các hệ thống nuôi tại tỉnh Bắc Giang. Kết quả kiểm tra BTS trên cá chép trong các hệ thống nuôi tại tỉnh Hưng Yên.

Kết quả kiểm tra BTS trên cá chép trong các hệ thống nuôi tại tỉnh Hải Dương. Kết quả kiểm tra cơ quan Bào tử sợi ký sinh trên cá chép nuôi. Kết quả nghiên cứu cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt ở Bắc Ninh. Kết quả nghiên cứu cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt ở Bắc Giang.

Kết quả nghiên cứu cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt ở Hưng Yên. Kết quả nghiên cứu cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt ở Hải Dương. Kết quả tổng hợp tỷ lệ nhiễm BTS trên cá chép thịt tại các địa điểm nghiên cứu. Kết quả tổng hợp cường độ nhiễm BTS trên cá chép thịt tại các địa điểm nghiên cứu.

63 ` vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Sơ đồ cấu tạo của trùng bào tử sợi - Myxosporea (theo Schulman, 1960). Hình dạng bào tử của Myxosporea:. Cá bị nhiễm bào tử sợi Myxobolus koi trên mang cá chép giống.

Cá chép 5 tháng tuổi bị bệnh do bào tử sợi/ Bào tử sợi (tổng thể cá). Bọc Bào nang của bào tử sợi/ Bào tử sợi trong ruột cá chép (mổ khám). Bọc Bào nang của bào tử sợi/ Bào tử sợi trong ruột cá chép (mổ khám cận cảnh). Bào nang ký sinh ở mang cá chép 5 tháng tuổi.

Bào tử sợi Myxobolus artus. Sơ đồ tiến hành nghiên cứu ký sinh trùng. Bọc Bào nang của Bào tử sợi trong ruột cá chép (tại Bắc Giang). Bọc Bào nang của Bào tử sợi trong ruột cá chép (tại Hưng Yên).

Bọc Bào nang của BTS trong ruột cá chép tại Hải Dương (92 bào nang/cá). Hình dạng loài Myxobolus toyamai Kudo, 1915; Bùi Quang Tề. Myxobolus toyamai; Mẫu tươi. Hình dạng loài Myxobolus koi Kudo, 1919; Bùi Quang Tề.

Myxobolus koi; Mẫu tươi x40. Myxobolus koi; Mẫu tươi x40 (nhuộm Nitrat bạc). Hình dạng loài Myxobolus achmerovi Schulman, 1966; Bùi Quang Tề. Myxobolus achmerovi, Mẫu tươi x40.

Hình dạng loài M. anisocapsularis Schulman, 1966; Bùi Quang Tề. Hình dạnh Myxobolus anisocapsularis; Mẫu tươi x 10. Hình dạng loài Myxosporea cyprini Doflein, 1898; Bùi Quang Tề.

Myxosporea cyprini; Mẫu tươi nhuộm AgNO3. Hình dạng loài Myxobolus artus Achmervo, 1960; Bùi Quang Tề. Myxobolus artus Achmervo; Mẫu tươi. Hình dạng loài Th.

catlae Chakvawartyet Basu, 1958; Bùi Quang Tề. Thelohanellus catlae, Mẫu tươi .42 ` viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thelohanellus catlae; Mẫu tươi. Hình dạng loài Thelohanellus acuminatus Hà Ký, 1968.

Thelohanellus acuminatus; Mẫu tươi nhuộm AgNO3. Thelohanellus rohitae, Mẫu soi tươi. Thelohanellus rohitae; Mẫu tươi nhuộm AgNO3. Thelohanellus rohitae – ký sinh trong ruột cá chép (mẫu…).

46 ` ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Vi Thế Đang Tên luận văn: “Nghiên cứu dịch tễ bệnh do bào tử sợi (Myxosporea) trên cá chép ở một số tỉnh phía Bắc và biện pháp phòng trị”. Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Mục đích nghiên cứu - Xác định thành phần loài thích bào tử trùng (bào tử sợi) trên cá chép nuôi thương phẩm. - Nghiên cứu tình hình nhiễm bệnh thích bào tử trùng (bào tử sợi) trên cá chép ở các vùng nghiên cứu.

- Nghiên cứu tỷ lệ và cường độ nhiễm thích bào tử trùng (bào tử sợi) trên cá chép thương phẩm tại các địa điểm thu mẫu.