ĐẶT VẤN ĐỀ Trong quá trình huấn luyện thể thao hiện nay, vấn đề đánh giá trình độ tập luyện của vận động viên (VĐV) các cấp theo lứa tuổi, giới tính và môn thể thao chuyên sâu khác nhau có ý nghĩa rất lớn đối với thực tiễn và lý luận, đặc biệt trong tuyển chọn và đào tạo VĐV trẻ. Việc đánh giá trình độ tập luyện của VĐV được tiến hành bằng các phương pháp khách quan, sẽ giúp cho huấn luyện viên (HLV) có thể nắm bắt được những thông tin cần thiết để điều khiển quá trình huấn luyện. Thông qua việc đánh giá trình độ tập luyện một cách khoa học và hệ thống đối với các môn thể thao, cho phép nâng cao hiệu quả của công tác huấn luyện và đào tạo VĐV trẻ. Trình độ tập luyện (TĐTL) thực chất đó chính là quá trình đào tạo cho con người thích nghi với hoạt động cơ bắp nhờ hoàn thiện sự điều khiển và phối hợp sự vận động giữa các hệ cơ quan trên cơ sở những biến đổi sâu sắc về cấu tạo, chức năng sinh lý và sinh hoá trong cơ thể.
Các môn thể thao khác nhau thì mức độ quan trọng của từng mặt năng lực thể thao trong TĐTL có khác nhau, mỗi môn thể thao đều có những yêu cầu cao có tính chất riêng đối với cơ quan hoặc hệ cơ quan trong cơ thể. Vì vậy, mỗi môn thể thao đều có tác dụng hoàn thiện chủ yếu một hay một số chức năng hoặc cơ quan nhất định. Vì vậy, việc đánh giá TĐTL của VĐV có ý nghĩa quan trọng trong việc điều khiển và điều ch nh quá trình huấn luyện một cách khoa học, phát huy tính tích cực, tự giác tập luyện của VĐV. Đồng thời, khắc phục tính chủ quan trong công tác huấn luyện.
Đánh giá trình độ tập luyện của VĐV ở bất cứ môn thể thao nào đều phải được xem xét một cách toàn diện thông qua các ch số cả hình thái, chức năng, kỹ thuật, chiến thuật, thể lực, tâm lý của cơ thể VĐV theo một quy trình và trong một hệ thống khoa học, chặt chẽ. Trong những yếu tố cấu thành thành TĐTL ấy thì hình thái, chức năng sinh lý, tố chất thể lực là một bộ phận quan trọng, vì ch có thông qua sự biến đổi hình thái, chức năng sinh lý, yếu tố thể lực 2 kết hợp với kỹ thuật, chiến thuật, tâm lý mới đánh giá được TĐTL của VĐV. Bóng đá là một môn thể thao được ưa thích nhất trên thế giới. Bóng đá nước ta trong những năm gần đây đạt được nhiều thành tựu rất quan trọng, chúng ta đã đứng đầu khu vực từ Đông Nam Á ở cả bóng đá nam và nữ.
Bóng đá nữ có thành tích ấn tượng hơn, đã nhiều lần vô địch Đông Nam Á và SEA Games. Hiện nay đội tuyển bóng đá nữ quốc gia đã vượt qua vòng loại và lần đầu tiên sẽ góp mặt ở World Cup 2023. Mục tiêu trong Chiến lược phát triển bóng đá Việt Nam đến năm 2020 là bóng đá nữ phải duy trì vị trí dẫn đầu Đông Nam Á và phấn đấu vào top 8 quốc gia mạnh nhất châu Á. Để hoàn thành mục tiêu đề ra thì vấn đề tuyển chọn và đào tạo nữ VĐV trẻ có vai trò đặc biệt quan trọng.
Trong đó một trong những nội dung cần được quan tâm hàng đầu là các yếu tố liên quan đến trình độ tập luyện của VĐV ở các nhóm lứa tuổi. Để theo kịp xu thế phát triển chung của bóng đá hiện đại, nâng cao công tác huấn luyện, công tác đào tạo bóng đá nữ, xây dựng kế hoạch đào tạo, tăng cường công tác kiểm tra đánh giá cho đến nay, vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu về sự biến đổi về hình thái, chức năng sinh lý, yếu tố thể lực và kỹ thuật trên đối tượng nữ VĐV bóng đá nhằm cung cấp cơ sở khoa học góp phần mang lại hiệu quả cho công tác đào tạo nữ VĐV bóng đá trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, việc “Nghiên cứu đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá U15 đội tuyển trẻ quốc gia sau hai năm tập luyện” là cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn góp phần phát triển công tác đào tạo nữ VĐV bóng đá đang tập luyện tại Trung tâm bóng đá trẻ nước ta hiện nay. Mục đích nghiên cứu Xác định các tiêu chí, test và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện cho nữ VĐV bóng đá trẻ U15 quốc gia sau hai năm tập luyện, góp phần hoàn thiện quy trình kiểm tra, đánh giá trình độ tập luyện của nữ VĐV bóng đá trẻ quốc gia.
3 Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu 1: Xác định hệ thống các tiêu chí đánh giá trình độ tập luyện của nữ VĐV bóng đá trẻ U15 quốc gia. Mục tiêu 2: Đánh giá trình độ tập luyện của nữ VĐV bóng đá trẻ U15 quốc gia sau 02 năm tập luyện Mục tiêu 3: Xây dựng tiêu chuẩn và kiểm nghiệm đánh giá trình độ tập luyện cho nữ VĐV bóng đá trẻ U15 quốc gia sau 02 năm tập luyện. Giả thuyết khoa học của đề tài Trên cơ sở đánh giá được thực trạng trong công tác kiểm tra, đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá trẻ quốc gia Việt Nam, phát hiện những hạn chế, thiếu sót, chưa mang tính khách quan, chưa có hệ thống, chưa đảm bảo cơ sở khoa học, để xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn đánh giá TĐTL có đủ cơ sở khoa học, khách quan, khả thi trong chương trình huấn luyện năm sẽ giúp cho các HLV điều ch nh phương pháp huấn luyện, xây dựng kế hoạch huấn luyện, tăng cường công tác kiểm tra đánh giá trong quá trình huấn luyện, góp phần nâng cao thành tích thi đấu cho các nữ VĐV bóng đá trẻ quốc gia Việt Nam. 4 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Cơ sở lý luận nghiên cứu đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá u 15 đội tuyển trẻ quốc gia sau 2 năm tập luyện 1. Cơ sở khoa học về đánh giá trình độ tập luyện trong huấn luyện thể thao hiện đại 1.1 Một số khái niệm có liên quan Trình độ tập luyện là một phức hợp gồm nhiều thành tố y sinh, tâm lý, kỹ, chiến thuật, thể lực, ngày càng được nâng cao nhờ ảnh hưởng trực tiếp lâu dài của lượng vận động tập luyện và thi đấu cũng như các liệu pháp hỗ trợ ngoại sinh khác [2], [10], [12], [44]. Khái niệm về quá trình biến đổi lâu dài của TĐTL luôn luôn gắn liền với các phạm trù “phát triển” và “thích nghi”. Phát triển là một quá trình những biến đổi trạng thái của tất cả các thành tố tạo nên thực thể trong tự nhiên và xã hội diễn ra theo quy luật nhất định.
Sự biến đổi các thực thể đó có mối quan hệ tương hỗ về lượng và chất; tính ngẫu nhiên, tính đa dạng của những biến đổi đó theo xu hướng chung và tồn tại lâu dài. Sự phát triển TĐTL nhờ động tác lâu dài của lượng vận động tạo nên những biến đổi về chức năng và cấu trúc trong các cơ qua và các hệ thống cơ thể. Tuy nhiên mọi quá trình phát triển đều mang tính tịnh tiến (bước một) thường gắn với các yếu tố có tính chất chu kỳ. Do đó quá trình phát triển TĐTL được thực hiện không theo đường vòng, không theo đường thẳng mà dường như theo đường xoáy trôn ốc bao gồm cả các yếu tố đối lập nhau nghĩa là vừa có tính chu kỳ, vừa có dạng tuyến tính (đường thẳng) trong quá trình phát triển của TĐTL.
Nếu xem xét quá trình phát triển TĐTL ở tầm chu kỳ dài hạn thông qua yếu tố “trạng thái sung sức thể thao”, thì càng cần phải lưu ý tới tính chất xoáy chôn ốc của quá trình phát triển TĐTL. Trong phạm vi một chu kỳ huấn luyện dài hạn, trạng thái của VĐV thường thay đổi theo quy luật và theo từng giai 5 đoạn: giai đoạn có trạng thái sung sức thể thao (tương ứng với TĐTL cao) được thay bằng giai đoạn tương đối ổn định và tiếp đến là giai đoạn suy giảm tạm thời trạng thái sung sức thể thao. Ngoài ra mỗi một chu kỳ mới, như thường lệ, đều có điểm khác so với chu kỳ trước đó ở chỗ sự phát triển TĐTL theo từng giai đoạn và mang tính chất chu kỳ, do vậy tính chất lặp lại là quy luật phổ biến và chung nhất đối với bất kỳ quá trình phát triển TĐTL nào. Như vậy, quá trình phát triển TĐTL là một quá trình mang tính chu kỳ và diễn biến lâu dài theo dạng xoáy trôn ốc của những biến đổi về chức năng và cấu trúc trong tất cả các hệ thống của toàn bộ cơ thể VĐV.
Vận động viên thể thao: là người tham gia tranh tài trong các giải thi đấu, biểu diễn thể thao trong nước và quốc tế trên cơ sở tuân thủ luật thi đấu và điều lệ giải ở từng môn thể thao. VĐV được huấn luyện tại các trường năng khiếu thể thao, các trung tâm huấn luyện thể thao nếu được tuyển chọn vào đội tuyển thể thao các cấp sẽ được thi đấu ở hệ thống giải đấu tương ứng. Theo quan điểm của tác giả Phạm Ngọc Viễn (2014) thì VĐV thể thao: là những người tham gia tập luyện và thi đấu một môn thể thao nào đó một cách có hệ thống và chuyên nghiệp. Trong quá trình tác nghiệp, VĐV thể thao luôn phấn đấu đạt tới những đ nh cao của thành tích, vượt qua những giới hạn năng lực thể chất và tâm lý của chính bản thân mình [54].
Các VĐV lấy huấn luyện, biểu diễn, thi đấu thể thao là nghề của mình được coi là VĐV chuyên nghiệp. VĐV chuyên nghiệp phải ký hợp đồng lao động với câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp; quyền và nghĩa vụ của VĐV được thực hiện theo hợp đồng lao động đã ký với câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp; hợp đồng lao động ký giữa VĐV chuyên nghiệp với câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp theo quy định của pháp luật về lao động và phù hợp với quy định của tổ chức thể thao quốc tế tương ứng. Những luận điểm cơ bản về đánh giá trình độ tập luyện trong huấn luyện thể thao Trong thể thao hiện đại vấn đề đánh giá trình độ tập luyện của VĐV có một vị trí hết sức quan trọng.