Phần mở đầu Phần nội dung: Gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Sáng tác của Y Ban trong dòng chảy chung của văn xuôi nữ thời kỳ đổi mới Chƣơng 2: Những đặc điểm nổi bật về nội dung trong sáng tác của Y Ban. Chƣơng 3: Những đặc điểm nổi bật về nghệ thuật trong sáng tác của Y Ban. Phần kết luận Tài liệu tham khảo 12 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: SÁNG TÁC CỦA Y BAN TRONG DÕNG CHẢY CHUNG CỦA VĂN XUÔI NỮ THỜI KỲ ĐỔI MỚI 1. VĂN XUÔI NỮ THỜI KỲ ĐỔI MỚI Đại hội VI năm 1986 là một sự kiện đánh dấu những thay đổi lớn lao trong đời sống xã hội của đất nƣớc.
Từ đó đến nay đã hơn 20 năm, nhiều ngƣời trong số chúng ta đôi khi nhìn lại cũng không thể ngờ rằng một đất nƣớc nhiều thƣơng đau sau hàng mấy mƣơi năm chiến tranh lại có thể gƣợng dậy và lớn lên nhanh chóng đến vậy. Văn học là một trong những hình thái ý thức xã hội bị cuốn vào cái quỹ đạo đang ngày một gia tăng về tốc độ kia. Song điều khác biệt là văn học thay đổi trƣớc hết là để làm tròn trách nhiệm của một cuốn nhật ký lớn đối với thời đại, nhƣng văn học thay đổi cũng là để phản ánh sự đổi thay của chính nó. Mƣời năm đầu đổi mới, văn đàn đã chứng kiến sự đƣợc mùa của truyện ngắn sau một thời gian dài bị ngƣng trệ.
Trong đó ngƣời ta nói nhiều đến sự đóng góp của những cây bút nữ, sự bứt lên của phái đẹp, tới một nền văn học “mang gƣơng mặt nữ”. Và trong mƣời năm tiếp theo, chúng ta lại có đủ thời gian để kiểm nghiệm sự sung sức và bền bỉ trong sáng tạo nghệ thuật của đội ngũ những cây bút đã đem lại cho văn chƣơng cái chất dịu dàng khoan hậu. Không phải ngẫu nhiên mà giai đoạn này có rất nhiều bài phỏng vấn, những bài đánh giá, bình luận về các cây bút nữ (Văn xuôi phái đẹp - Bích Thu; Khi người ta trẻ I, Khi người ta trẻ II - Bùi Việt Thắng; Các cây bút trẻ đối thoại cùng trang viết - những cuộc đời không yên ả - Kỳ Phong; Suy nghĩ về đặc điểm của nữ văn sỹ - Phƣơng Lựu; Điểm qua sự vận động của truyện ngắn các cây bút nữ - Lê Thị Hƣơng Thủy; Thành tựu và đội ngũ các nhà văn nữ Việt Nam - Nguyễn Thị Nhƣ Trang; Truyện ngắn nữ và xu hướng tự nghiệm - Hoàng Thị Hồng Hà; Văn chương nữ giới - một cách thể hiện ở đời - Huỳnh Nhƣ Phƣơng…), đó là còn chƣa kể đến những bài viết riêng về một tác giả. Sự sôi nổi trong địa hạt phê bình chứng 13 tỏ đang có một sự sắp xếp và cân đối lại lực lƣợng sáng tác trên văn đàn cũng nhƣ tính thẩm mỹ trong một tác phẩm nghệ thuật.
Quả thật nhƣ vậy: Số lƣợng các nhà văn nữ tăng lên một cách đáng kể trong thời gian gần đây. Và do đó, có sự gia tăng về số lƣợng của những tác phẩm văn chƣơng giàu chất “nữ tính”. Tất nhiên, “sự khởi sắc” của những cây bút nữ không hoàn toàn chỉ phụ thuộc vào số lƣợng những đầu sách mà quan trọng là nó đủ sức neo giữ và “găm” vào trí nhớ bạn đọc. Hòa bình trở lại, những nhà văn đã trƣởng thành trong chiến tranh nhƣ Lê Minh, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Nguyễn Thị Nhƣ Trang, Nguyễn Thị Cẩm Thạch, Lê Minh Khuê… vẫn tiếp tục sáng tác.
Họ là những tên tuổi đã từng nổi danh nhƣng những trải nghiệm cuộc đời và sự say mê với nghề cầm bút vẫn thôi thúc họ sáng tạo. Câu chuyện dười tán lá rợp, Những dấu chấm phía chân trời, Khoảng trời phía sau nhà, Buổi chiều tỏa hương của Nguyễn Thị Ngọc Tú viết sau năm 1975 là bằng chứng về sự dẻo dai của một cây bút cống hiến hết mình. Trở về với đời thƣờng sau chiến tranh, Lê Minh Khuê lại tỏ ra là một nhà văn có khả năng hòa nhập nhanh với cuộc sống đƣơng đại. Năm 2005 chị vẫn viết và tiếp tục cho ra đời tập truyện Màu xanh man trá.
Sinh ra và lớn lên trong thời buổi bom đạn, lớp nữ nhà văn này đều đƣợc chứng kiến cuộc sống gian khổ, những đau thƣơng mất mát của dân tộc, những tấm gƣơng anh dũng kiên trung, những làng quê hậu phƣơng tận tụy… Đó chính là những ám ảnh và cũng là những thế mạnh trên trang viết của các chị. Cho đến nay, họ đã là những nhà văn già dặn cả về tuổi đời và tuổi nghề. Các chị đã có những trang viết giàu sức thuyết phục về hiện thực chiến tranh, tuy nhiên bị chi phối bởi ý thức hệ, các chị đều có phần “kín đáo và dè dặt hơn khi bộc lộ những khao khát bản năng cũng nhƣ khi tiếp cận với cái hiện thực đời thƣờng đang diễn ra, đang biến đổi” [34]. Không chờ các nhà văn nữ lớp trƣớc khép lại sự nghiệp sáng tác, thế hệ sau mới bắt đầu cầm bút mà họ phát lộ tài năng song song cùng những tên tuổi đàn chị đã nổi danh.
Đó là một đội ngũ đông đảo, sung sức và dĩ nhiên họ trẻ (Đều trên dƣới 30 vào thời điểm đầu những năm 90 của thế kỷ trƣớc - thời điểm mà họ “lên 14 ngôi”), họ tự tin, đầy lòng nhiệt huyết và say mê với nghề. Những Phạm Thị Minh Thƣ, Trầm Hƣơng, Dạ Ngân, Võ Thị Hảo, Lý Lan, Phạm Thị Hoài; Những Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Ấm, Nguyễn Thị Châu Giang … và gần đây hơn là Nguyễn Ngọc Tƣ, Đỗ Bích Thúy đều là những gƣơng mặt đã trở nên quen thuộc với bạn đọc. Vừa là đội ngũ kế cận, vừa là đội ngũ bổ sung, họ đã làm cho thế hệ đàn chị của mình “yên tâm” hơn bằng sự sắc sảo, bằng khả năng sáng tạo của chính họ. Điểm lại hơn hai thập kỷ đã qua thì ngôi vị quán quân trong các cuộc thi truyện ngắn, tiểu thuyết do tạp chí Văn nghệ quân đội tổ chức, đa số thuộc về các cây bút nữ.
1989 - 1990: là Y Ban với Bức thư gửi mẹ Âu Cơ và Chuyện một người đàn bà. 1992 - 1994: là Nguyễn Thị Thu Huệ với Hậu thiên đường và Mùa đông ấm áp. 1995 - 1996: giải nhất thuộc về Trần Thanh Hà với chùm 3 truyện ngắn: Miền cỏ hoang, Bà Thỏm, Sông có dài. 1998 - 1999: Kết thúc cuộc thi sáng tác văn học Hướng tới giao thừa thiên nhiên kỷ, tạp chí Văn nghệ quân đội lại trao giải nhất cho nhà văn nữ Đỗ Bích Thúy với chùm truyện: Đêm cá nổi, Ngải đắng ở trên núi, Sau những mùa trăng.
Gần đây hơn, tập Gió mưa gửi lại của Thùy Linh cũng đƣợc nhận giải nhất cuộc thi truyện ngắn 2001- 2002 của tạp chí Văn nghệ quân đội. Giải thƣởng trong các cuộc thi truyện ngắn do các báo khác tổ chức cũng đƣợc trao cho không ít những gƣơng mặt nữ: Nguyễn Thị Minh Dậu - Giải thƣởng cuộc thi Báo văn nghệ - 1991; Dƣơng Nữ Khánh Thƣơng, Viên Lan Anh, Đào Phong Lan cũng đã đạt giải trong các cuộc thi truyện ngắn 1996-1997 của báo Văn nghệ trẻ. Nguyễn Ngọc Tƣ giải nhất cuộc thi Văn học tuổi 20 (lần II) do Nhà Xuất Bản Trẻ, Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh và Báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức. Gần đây, 2006 -2007 Báo Văn nghệ đã tổ chức cuộc thi truyện ngắn lần thứ 13 và giải nhất lại đƣợc trao cho tác phẩm Thung Lam của tác giả nữ không chuyên Hồ Thị Ngọc Hoài.
Sau những giải thƣởng, các chị vẫn viết - viết bởi ham thích đƣợc viết, viết nhƣ một nhu cầu cần phải viết. Vì lẽ đó mà tên tuổi của các chị đƣợc biết đến không chỉ trong những lần xƣớng danh của lễ trao giải mà còn đƣợc khắc sâu hơn trong lòng ngƣời đọc bởi nhiều tác phẩm ra đời sau đó. Kể cả những cây bút đã và chƣa đăng quang, họ đều làm việc với một thái độ nghiêm túc. Nhiều tác phẩm của 15 họ đã gây đƣợc chú ý của dƣ luận và tạo đƣợc dấu ấn trong đời sống văn học nhƣ: Bi kịch nhỏ - Lê Minh Khuê; Con chó và vụ ly hôn - Dạ Ngân; Giấc ngủ nơi trần thế - Nguyễn Thị Ấm; Kịch câm, Khi người ta trẻ - Phan Thị Vàng Anh; Người đàn bà đứng trước gương, Sau chớp là dông bão - Y Ban; Minu xinh đẹp - Nguyễn Thị Thu Huệ; Hạnh - Nguyễn Thị Minh Dậu; Cánh đồng bất tận - Nguyễn Ngọc Tƣ… Đến đây, nếu ai theo sát bƣớc đi của văn học nƣớc ta đều dễ hiểu tại sao trên văn đàn giai đoạn này lại xuất hiện nhiều nhận định nhƣ: Truyện ngắn nữ khởi sắc, sự lên ngôi của các cây bút nữ, những gương mặt làm sáng giá “thể loại nhỏ”, văn học đang mang gương mặt nữ… Tuy nhiên, cũng cần nói thêm rằng: hầu hết các bài viết đều nói về truyện ngắn của các chị bởi đó là các thể loại sở trƣờng phù hợp với sức “rƣớn” của họ, nhƣng điều đó không có nghĩa là họ chỉ viết truyện ngắn.
Họ cũng thử ngòi bút ở nhiều thể loại khác và cũng có những thành công nhất định. Chúng ta biết đến tiểu thuyết: Ngụ cư - Thùy Dƣơng; Tường Thành -Võ Thị Xuân Hà; Giàn thiêu - Võ Thị Hảo; Xuân Từ Chiều - Y Ban và những truyện vừa Hậu thiên đường - Nguyễn Thị Thu Huệ; Tiệm may Sài Gòn - Phạm Thị Hoài; Cánh đồng bất tận - Nguyễn Ngọc Tƣ; Thần cây đa và tôi - Y Ban. Trƣớc kia “khi phụ nữ chƣa giành đƣợc đƣợc vai trò tƣơng xứng trong xã hội thì văn học đối với nhiều ngƣời cũng là chuyện kính nhi viễn chi” [22]. Xin đƣợc trích nguyên văn một đoạn nhà lý luận Huỳnh Nhƣ Phƣơng lý giải cho nhận định trên: “Phạm vi hoạt động hạn hẹp của ngƣời phụ nữ chắc hẳn là một lý do khiến họ không thể chiếm lĩnh thế giới về mặt thẩm mỹ trong tất cả sự đa dạng và phức tạp của nó.
Ngay ở sự tự biểu hiện tâm hồn vốn là lĩnh vực mà ngƣời phụ nữ có năng lực tự nhiên hơn cả, thì chính họ cũng lại đƣợc trời phú cho khả năng kiềm chế việc phơi bày những nỗi riêng tây ra trƣớc bàn dân thiên hạ và do đó không dám đi đến cùng những cảm xúc và khao khát của trái tim mình” [22]. Vậy thì giờ đây họ xuất hiện trƣớc công chúng độc giả với một tầm nhìn mới.
