Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Hại Trên Cây Quế Tại Huyện Trấn Yên, Yên Bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Trung Hà
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thị Hằng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Hại Trên Cây Quế Tại Huyện Trấn Yên, Yên Bái
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trên thế giới
• 1.1.1. Nghiên cứu về thành phần loài sâu hại Quế
• 1.1.2. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái sâu hại Quế
• 1.1.3. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại Quế
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trên thế giới
• 1.2.1. Nghiên cứu về thành phần loài sâu hại Quế
• 1.2.2. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái sâu hại Quế
• 1.2.3. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại Quế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.3. Đặc điểm tài nguyên
• 2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2.1. Đặc điểm phân bố dân cư
• 2.2.2. Cơ sở hạ tầng
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Điều tra thành phần loài sâu hại trên cây Quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 3.3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và sinh thái của sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 3.3.3. Nghiên cứu thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 3.4. Phương pháp điều tra, thu mẫu và xác định tỷ lệ bị hại và mức độ bị hại của các loài sâu hại trên cây Quế
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và sinh thái của sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả điều tra thành phần sâu hại trên cây Quế tại huyện Trấn Yên
• 4.1.1. Kết quả điều tra thành phần sâu hại trên cây Quế tại huyện Trấn Yên
• 4.1.2. Kết quả điều tra tỷ lệ bị hại và mức độ sâu hại trên cây Quế tại huyện Trấn Yên
• 4.2. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài sâu róm xanh hại Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.2.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài sâu róm xanh hại Quế
• 4.2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái của sâu róm xanh của loài sâu róm xanh hại Quế
• 4.3. Nghiên cứu các biện pháp phòng trừ loài sâu róm xanh hại Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.3.1. Kết quả thử nghiệm biện pháp kỹ thuật lâm sinh
• 4.3.2. Kết quả thử nghiệm hiệu lực của chế phẩm sinh học
• 4.3.3. Kết quả thử nghiệm hiệu lực của thuốc hóa học
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Quế Tại Yên Bái

Cây quế (Cinnamomum cassia) là một trong những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao tại tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của cây quế không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường sinh thái. Việc tìm hiểu về đặc điểm sinh thái của cây quế sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho việc phát triển bền vững loại cây này.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Cây Quế

Cây quế có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu ẩm ướt. Đặc điểm sinh học của cây quế bao gồm khả năng phát triển nhanh, chịu được nhiều loại đất và có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt.

1.2. Tình Hình Trồng Quế Tại Yên Bái

Yên Bái là một trong những tỉnh có diện tích trồng quế lớn nhất Việt Nam. Diện tích trồng quế tại đây đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây, nhờ vào sự quan tâm của chính quyền và người dân.

II. Vấn Đề Sâu Hại Trên Cây Quế Tại Huyện Trấn Yên

Sâu hại trên cây quế là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Các loài sâu hại như sâu róm và sâu đục thân đã gây thiệt hại lớn cho người trồng quế. Việc xác định và nghiên cứu tình hình sâu hại là rất cần thiết để có biện pháp phòng trừ hiệu quả.

2.1. Các Loài Sâu Hại Chính Trên Cây Quế

Các loài sâu hại chính trên cây quế bao gồm sâu róm Euproctis fraterna và sâu Orthaga vitialis. Những loài này gây hại chủ yếu ở giai đoạn sâu non, làm giảm năng suất cây trồng.

2.2. Tình Hình Sâu Hại Tại Huyện Trấn Yên

Tại huyện Trấn Yên, tình hình sâu hại diễn biến phức tạp, với nhiều diện tích cây quế bị ảnh hưởng. Việc theo dõi và đánh giá tình hình sâu hại là cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Quế

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của cây quế cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc thu thập dữ liệu từ thực địa và phân tích mẫu sẽ giúp xác định rõ hơn về đặc điểm sinh thái của cây quế. Các phương pháp này bao gồm điều tra thực địa, phân tích mẫu và thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Thực Địa

Điều tra thực địa giúp thu thập thông tin về tình hình sinh trưởng và phát triển của cây quế. Các yếu tố như độ ẩm, pH đất và ánh sáng sẽ được ghi nhận để đánh giá ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.

3.2. Phân Tích Mẫu Trong Phòng Thí Nghiệm

Phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm sẽ giúp xác định các yếu tố sinh học và hóa học ảnh hưởng đến cây quế. Các chỉ tiêu như hàm lượng dinh dưỡng và sự hiện diện của sâu bệnh sẽ được kiểm tra.

IV. Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Hại Trên Cây Quế

Để phòng trừ sâu hại hiệu quả trên cây quế, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp. Việc sử dụng biện pháp sinh học, hóa học và canh tác hợp lý sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu hại gây ra. Các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ và liên tục.

4.1. Biện Pháp Sinh Học

Sử dụng thiên địch như ong ký sinh và các loài côn trùng có lợi để kiểm soát sâu hại. Việc này không chỉ hiệu quả mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Biện Pháp Hóa Học

Sử dụng thuốc trừ sâu có nguồn gốc tự nhiên hoặc hóa học để kiểm soát sâu hại. Cần chú ý đến liều lượng và thời điểm phun để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

V. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm sinh học và biện pháp phòng trừ sâu hại trên cây quế sẽ được ứng dụng vào thực tiễn. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm quế tại Yên Bái. Các kết quả này cũng sẽ góp phần vào việc phát triển bền vững ngành trồng quế.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng biện pháp sinh học có hiệu quả cao trong việc kiểm soát sâu hại. Các loài thiên địch đã được xác định và ứng dụng thành công.

5.2. Ứng Dụng Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được chuyển giao cho nông dân và các tổ chức liên quan để áp dụng vào thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Cây Quế

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học và biện pháp phòng trừ sâu hại trên cây quế là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ mở ra hướng đi mới cho việc phát triển bền vững cây quế tại Yên Bái. Tương lai của ngành trồng quế phụ thuộc vào việc áp dụng các biện pháp khoa học và công nghệ hiện đại.

6.1. Kết Luận

Nghiên cứu đã cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm sinh học và tình hình sâu hại trên cây quế. Các biện pháp phòng trừ đã được đề xuất và chứng minh hiệu quả.

6.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Tương lai của nghiên cứu cây quế sẽ tiếp tục được mở rộng với các công nghệ mới. Việc này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm quế, đồng thời bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Quế (Cinnamomum cassia) là loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế đặc biệt quan trọng tại tỉnh Yên Bái, đóng vai trò chủ lực trong việc nâng cao thu nhập và xóa đói giảm nghèo cho đồng bào miền núi. Tính đến hết năm 2015, diện tích rừng trồng Quế toàn tỉnh đã đạt 50.436,9 ha, tập trung tại các vùng trọng điểm như Văn Yên, Trấn Yên và Lục Yên. Theo Đề án phát triển cây Quế giai đoạn 2016 - 2020 phê duyệt tại Quyết định số 1481/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái, địa phương đã đặt mục tiêu trồng mới 19.500 ha để duy trì vùng nguyên liệu ổn định lên tới 76.000 ha. Sản phẩm Quế mang lại giá trị thương phẩm toàn diện: vỏ Quế loại 1 đạt giá thu mua từ 22.000 đồng/kg, các sản phẩm phụ như quế chi và quế vụn đạt 13.000 đồng/kg, lá quế phục vụ chưng cất tinh dầu đạt 1.500 đến 2.000 đồng/kg, và thân gỗ sau bóc vỏ có giá trị từ 1,5 đến 1,8 triệu đồng/m3.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của diện tích rừng trồng thuần loài đã dẫn đến nguy cơ bùng phát dịch sâu bệnh hại nghiêm trọng. Theo Công văn số 1082/SNN-BVTV của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Yên Bái, dịch sâu hại lần đầu tiên xuất hiện trên diện rộng đã gây tổn thương cho 262 ha rừng Quế, trong đó có 163 ha bị hại nhẹ, 83 ha bị hại trung bình và 16 ha bị hại nặng. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là tình hình sâu hại diễn biến phức tạp, lan rộng nhưng chưa được định danh đầy đủ, thiếu các dữ liệu về đặc tính sinh thái và quy trình phòng trừ chuẩn xác.

Nghiên cứu được triển khai với mục tiêu nhận diện thành phần loài, xác định loài sâu hại chính, làm rõ đặc điểm sinh học và sinh thái học của chúng, từ đó thử nghiệm các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, sinh học và hóa học phục vụ quản lý dịch hại tổng hợp. Nghiên cứu thực hiện tại huyện Trấn Yên trong khung thời gian từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2019 trên 2 cấp tuổi rừng (cấp tuổi 2 - 6 năm tuổi và cấp tuổi 3 - 11 năm tuổi), mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên rừng và duy trì năng suất bền vững cho ngành nông lâm nghiệp địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết Quản lý Dịch hại Tổng hợp (IPM - Integrated Pest Management) trong lâm nghiệp kết hợp với nguyên lý cân bằng sinh thái quần thể côn trùng rừng. Khung phân tích dựa trên các tiêu chuẩn chuyên ngành được quy định tại Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8927:2013 về hướng dẫn chung phòng trừ sâu hại cây rừng, đồng thời tuân thủ danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng theo Thông tư số 03/2018/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Nghiên cứu ứng dụng 4 khái niệm và chỉ số định lượng then chốt:

1. Tỷ lệ cây bị sâu hại (P%): Xác định tỷ lệ phần trăm số cây bị hại trên tổng số cây điều tra.
2. Chỉ số bị hại bình quân (R): Đo lường mức độ nghiêm trọng của tổn thương trên thân, cành và tán lá theo thang phân cấp từ 0 (không bị hại) đến 4 (bị hại trên 75% tán lá hoặc trên 50% thân cành).
3. Vòng đời côn trùng biến thái hoàn toàn (Holometabola): Khảo sát chi tiết 4 giai đoạn phát triển gồm trứng, sâu non 5 tuổi, nhộng và trưởng thành.
4. Hiệu lực diệt trừ tương đối: Ứng dụng công thức Abbott cho các thí nghiệm trong phòng nuôi cấy và công thức Henderson - Tilton cho các thử nghiệm ngoài thực địa nhằm loại trừ biến động tự nhiên của quần thể đối chứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra theo tuyến và điều tra trên hệ thống ô tiêu chuẩn định vị:

1. Thiết kế cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Trên địa bàn xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, nghiên cứu thiết lập 18 ô tiêu chuẩn tạm thời với diện tích mỗi ô là 1.000 m2 (kích thước 40m x 25m). Tổng số 18 ô được chia đều cho 2 cấp tuổi rừng: 9 ô ở cấp tuổi 2 (6 năm tuổi, mật độ bình quân 3.300 cây/ha) và 9 ô ở cấp tuổi 3 (11 năm tuổi, mật độ bình quân 2.200 cây/ha). Phương pháp chọn mẫu điển hình có tính đại diện cao được áp dụng trên các dạng lập địa khác nhau gồm chân đồi, sườn đồi, đỉnh đồi và các hướng phơi đa dạng. Kỹ thuật rút mẫu cây trong ô tiêu chuẩn tuân thủ nguyên tắc rút mẫu hệ thống: cách một cây điều tra một cây, cách một hàng điều tra một hàng. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện điều tra theo 2 tuyến với chiều dài 1 km cho mỗi cấp tuổi rừng, cứ mỗi 100m bố trí một điểm quan sát hiện trường.

2. Phương pháp nuôi dưỡng và giám định hình thái: Các mẫu sâu non và nhộng thu thập ngoài hiện trường được đưa về phòng nuôi cấy tại Trạm Kiểm lâm Hồng Ca, huyện Trấn Yên. Quá trình theo dõi được thực hiện trong 6 lồng kính chuyên dụng (kích thước 0,6m x 0,6m x 1,2m) dưới điều kiện nhiệt độ chuẩn 26 độ C và độ ẩm 80% liên tục trong 3 tháng (từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2019). Các chỉ tiêu hình thái học được quan sát qua kính hiển vi soi nổi Leica M165C và đối chiếu với các khóa phân loại chuyên khảo trong nước và quốc tế.

3. Phương pháp phân tích thử nghiệm phòng trừ: Nghiên cứu tiến hành thử nghiệm 4 chế phẩm sinh học (Delfin WG, Muskardin, Metarhyzium anisopliae, Bitadin WP) và 4 loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học (Sherpa 25EC, Trebon 10EC, Decis repel 2,5SC, Ofatox 400EC) trên tối thiểu 30 mẫu sâu non cho mỗi công thức với 3 lần lặp lại. Các công thức có hiệu lực cao nhất trong phòng thí nghiệm tiếp tục được thử nghiệm ngoài thực địa trên 6 ô tiêu chuẩn và 1 ô đối chứng phun nước lã bằng máy phun áp lực cao. Việc lựa chọn công thức Henderson - Tilton là hoàn toàn chuẩn xác vì công thức này cho phép hiệu chỉnh sự thay đổi mật độ sâu hại tự nhiên tại ô đối chứng trước và sau khi xử lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã mang lại các kết quả định lượng cụ thể về thành phần loài, mức độ xâm nhiễm và hiệu lực của các biện pháp xử lý:

1. Đa dạng thành phần loài sâu hại: Khảo sát tại 18 ô tiêu chuẩn đã ghi nhận 16 loài sâu hại Quế thuộc 11 họ khác nhau. Trong đó, Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm ưu thế tuyệt đối với 14 loài (tương đương 87,5% tổng số loài), thuộc 9 họ gồm Erebidae, Lasiocampidae, Lymantriidae, Saturniidae, Papilionidae, Geometridae, Psychidae, Tortricidae và Gracillariidae. Bộ Cánh đều (Homoptera) chiếm 2 loài (tương đương 12,5%) thuộc họ Aphididae và Monophlebidae.

2. Xác định loài gây hại chính: Loài Sâu róm xanh (Cricula sp.) thuộc họ Saturniidae được xác định là loài sâu hại nguy hiểm nhất. Tại rừng Quế cấp tuổi 2 (6 năm tuổi), tỷ lệ cây bị hại P% của Sâu róm xanh lên tới 64,5% với chỉ số bị hại bình quân R = 2,3 (thuộc cấp hại nặng). Ở cấp tuổi 3 (11 năm tuổi), tỷ lệ P% đạt 48,5% với chỉ số R = 1,9 (thuộc cấp hại trung bình). Tất cả 15 loài sâu hại còn lại như Rệp muội (Toxoptera aurantii) với P% = 14,6%, Sâu róm 4 túm lông xám (Dasychira chekiangensis) với P% = 10,7% hay Sâu xanh (Graphium sarpedon) với P% = 12,1% đều chỉ dừng lại ở mức độ hại nhẹ (R < 1,0).

3. Đặc tính sinh học và sinh thái của Sâu róm xanh: Vòng đời của Sâu róm xanh kéo dài từ 45 đến 55 ngày trong điều kiện phòng thí nghiệm. Sâu non trải qua 5 tuổi, trong đó tuổi 3 đến tuổi 5 là giai đoạn phá hoại mạnh nhất với sức ăn tăng vọt, cắn trụi toàn bộ phiến lá chỉ để lại gân chính. Mật độ quần thể Sâu róm xanh ngoài tự nhiên bắt đầu gia tăng từ tháng 4, đạt đỉnh dịch hại cao điểm từ tháng 5 đến tháng 8 và suy giảm dần từ tháng 9 đến tháng 10.

4. Quần thể thiên địch tự nhiên: Nghiên cứu đã phát hiện hệ thiên địch ký sinh và ăn thịt phong phú gồm nấm ký sinh tự nhiên Beauveria bassiana, ruồi ký sinh ba vạch, nhện linh miêu (họ Oxyopidae) và bọ ngựa cánh xanh, đóng vai trò quan trọng trong việc kiềm chế mật độ sâu hại tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ bị hại của Sâu róm xanh ở cấp tuổi 2 cao hơn rõ rệt so với cấp tuổi 3 (chênh lệch 16,0% về tỷ lệ P% và 0,4 đơn vị về chỉ số R). Nguyên nhân chính là do rừng Quế 6 năm tuổi có mật độ dày (3.300 cây/ha), độ khép tán cao, cành lá giao nhau tạo tiểu khí hậu râm mát, độ ẩm cao và liên tục ra các đợt lộc non non mềm, rất thích hợp cho sâu non tuổi nhỏ tập trung cư trú và tránh nắng. Ngược lại, rừng Quế 11 năm tuổi có mật độ thưa hơn (2.200 cây/ha), vỏ thân đã hóa gỗ hoàn toàn, lá bánh tẻ dày và hàm lượng tinh dầu cao hơn, giúp tăng cường khả năng tự vệ tự nhiên của cây trước sự tấn công của ấu trùng.

Kết quả này tương thích với các nghiên cứu trước đây của Trần Quang Tấn (2004) và Phạm Thanh Loan (2012) khi ghi nhận nhóm sâu ăn lá thuộc bộ Cánh vảy luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trên cây Quế tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Dữ liệu diễn biến mật độ sâu hại theo mùa và hiệu lực phòng trừ có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ đường xu hướng biểu diễn mật độ cá thể qua 10 tháng theo dõi, kết hợp bảng ma trận so sánh hiệu lực giữa các chế phẩm. Thử nghiệm sinh học cho thấy chế phẩm Delfin WG (Bacillus thuringiensis) và nấm bạch cương Muskardin (Beauveria bassiana) đạt hiệu lực diệt trừ trên 85% sau 7 ngày phun, mở ra hướng đi bền vững thay thế hoàn toàn thuốc hóa học độc hại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu sinh học, sinh thái và thực nghiệm phòng trừ, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể được đề xuất nhằm quản lý bền vững sâu hại Quế:

1. Áp dụng kỹ thuật tỉa thưa và điều chỉnh mật độ lâm sinh: Tiến hành chặt tỉa vệ sinh các cây còi cọc, cây bị sâu bệnh nặng, điều chỉnh mật độ rừng Quế cấp tuổi 2 từ 3.300 cây/ha xuống còn 2.800 cây/ha; đối với Quế cấp tuổi 3, giảm mật độ từ 2.200 cây/ha xuống 1.600 cây/ha. Quá trình phát dọn thực bì cần giữ lại các loài cây bụi có hoa dưới tán rừng nhằm thu hút và duy trì quần thể thiên địch như nhện linh miêu và bọ ngựa cánh xanh. Hoạt động này cần hoàn thành trong quý 1 hàng năm trước khi bước vào mùa sinh sản của sâu róm. Chủ thể thực hiện: Các hộ gia đình và chủ rừng trồng Quế.

2. Ứng dụng đồng bộ chế phẩm sinh học bảo vệ môi trường: Sử dụng chế phẩm sinh học vi khuẩn Delfin WG nồng độ 1g/lít hoặc chế phẩm nấm bạch cương Muskardin nồng độ 6g/lít để phun trừ khi sâu non mới nở ở tuổi 1 và tuổi 2 (khoảng tháng 4 đến tháng 5 hàng năm). Mục tiêu kỹ thuật là duy trì tỷ lệ cây bị hại dưới 15% và hạ chỉ số R xuống dưới 0,5. Chủ thể thực hiện: Hộ trồng Quế dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của Hạt Kiểm lâm Trấn Yên.

3. Can thiệp hóa chất có chọn lọc khi bùng phát dịch: Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong trường hợp mật độ Sâu róm xanh tăng đột biến và chỉ số bị hại R vượt ngưỡng 2,0. Ưu tiên các loại thuốc có độc tính thấp và thời gian phân giải nhanh như Trebon 10EC (pha 2ml/lít nước) hoặc Sherpa 25EC (pha 1,5ml/lít nước) bằng máy phun áp lực cao, phun 2 lần cách nhau 7 ngày để dập dịch nhanh chóng, giảm thiểu tối đa tồn dư hóa chất trong vỏ và lá quế. Chủ thể thực hiện: Tổ dịch vụ bảo vệ thực vật cấp xã và Hợp tác xã lâm nghiệp.

4. Xây dựng hệ thống điều tra dự tính dự báo dịch hại: Thiết lập mạng lưới quan trắc định kỳ 10 ngày/lần trên các tuyến cố định tại các xã trọng điểm trồng Quế, tổ chức tập huấn kỹ thuật nhận biết sớm các pha trứng và sâu non tuổi 1 cho 100% cán bộ lâm nghiệp cơ sở trong vòng 12 tháng tới. Chủ thể thực hiện: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật tỉnh Yên Bái phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Trấn Yên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác và quy trình kỹ thuật toàn diện, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng Kiểm lâm: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật, Sở Nông nghiệp và PTNT, cùng các Hạt Kiểm lâm có thể sử dụng tài liệu này làm căn cứ khoa học để xây dựng bản đồ cảnh báo dịch hại, ban hành các văn bản chỉ đạo phòng trừ sâu bệnh theo mùa vụ, và hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật thâm canh Quế bền vững trên địa bàn toàn tỉnh Yên Bái.

2. Các chủ rừng, hộ gia đình và trang trại trồng Quế: Người trồng Quế trực tiếp ứng dụng quy trình nhận biết sâu hại, nắm bắt chính xác chu kỳ sinh trưởng 5 tuổi của Sâu róm xanh để xử lý thuốc sinh học đúng thời điểm, đồng thời thực hiện tỉa thưa hạ mật độ rừng về mức 1.600 đến 2.800 cây/ha nhằm nâng cao chất lượng vỏ quế thương phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

3. Các nhà khoa học, giảng viên và học viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Giảng viên và sinh viên các trường đại học lâm nghiệp, nông nghiệp có thể khai thác phương pháp luận điều tra 18 ô tiêu chuẩn theo TCVN 8927:2013, thuật toán tính toán hiệu lực theo công thức Abbott và Henderson - Tilton, cũng như các dẫn liệu phân loại hình thái côn trùng để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

4. Doanh nghiệp và hợp tác xã chế biến, xuất khẩu Quế: Các đơn vị thu mua và chế biến tinh dầu Quế có thể tham khảo dữ liệu về kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, định hướng các vùng nguyên liệu liên kết canh tác theo hướng hữu cơ, nâng cao giá trị thương phẩm cho các sản phẩm vỏ và lá quế trên thị trường quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài sâu nào gây thiệt hại nặng nề nhất đối với rừng Quế tại huyện Trấn Yên? Loài Sâu róm xanh (Cricula sp.) thuộc họ Saturniidae là loài gây hại nghiêm trọng nhất. Kết quả điều tra trên 18 ô tiêu chuẩn tại xã Đào Thịnh cho thấy loài này gây hại ở mức nặng với tỷ lệ cây bị hại lên tới 64,5% và chỉ số bị hại bình quân R = 2,3 ở rừng Quế 6 năm tuổi, ăn trụi lá non và làm suy giảm khả năng sinh trưởng của cây.

2. Thời điểm nào trong năm Sâu róm xanh bùng phát dịch hại mạnh nhất? Mật độ quần thể Sâu róm xanh bùng phát mạnh nhất từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm. Đây là thời kỳ nhiệt độ không khí dao động từ 28 đến 35 độ C kết hợp độ ẩm cao trên 84%, tạo điều kiện tối ưu cho sâu non tuổi 3 đến tuổi 5 phát triển rộ và cắn phá mạnh tán lá Quế.

3. Tại sao rừng Quế 6 năm tuổi lại bị sâu hại nặng hơn rừng Quế 11 năm tuổi? Rừng Quế 6 năm tuổi có mật độ dày tới 3.300 cây/ha, tán lá đan xen rậm rạp và liên tục ra lộc non, tạo nguồn thức ăn dồi dào và nơi trú ẩn thuận lợi cho ấu trùng. Ngược lại, rừng 11 năm tuổi có mật độ thưa hơn (2.200 cây/ha), cây đã thành thục, lớp cutin trên lá dày hơn nên tỷ lệ bị hại giảm xuống còn 48,5%.

4. Chế phẩm sinh học nào mang lại hiệu lực phòng trừ Sâu róm xanh cao nhất? Chế phẩm vi khuẩn Delfin WG (Bacillus thuringiensis nồng độ 1g/lít) và chế phẩm nấm bạch cương Muskardin (Beauveria bassiana nồng độ 6g/lít) đạt hiệu lực cao nhất với tỷ lệ diệt trừ sâu non đạt trên 85% sau 7 ngày phun thử nghiệm, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hệ sinh thái và bảo vệ các loài thiên địch tự nhiên.

5. Khi nào người trồng Quế mới nên can thiệp bằng thuốc trừ sâu hóa học? Thuốc hóa học chỉ nên sử dụng khi mật độ Sâu róm xanh bùng phát thành dịch lớn và chỉ số bị hại bình quân R vượt quá ngưỡng 2,0. Khi đó, nên ưu tiên các loại thuốc như Trebon 10EC hoặc Sherpa 25EC và sử dụng máy phun cao áp khoanh vùng cục bộ để dập dịch nhanh, tránh phun tràn lan làm ảnh hưởng đến chất lượng tinh dầu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã định danh đầy đủ 16 loài sâu hại Quế thuộc 11 họ côn trùng tại huyện Trấn Yên, trong đó bộ Cánh vảy chiếm ưu thế với 87,5% thành phần loài.
• Sâu róm xanh (Cricula sp.) được xác định là đối tượng dịch hại chính, gây tổn thương nặng nề nhất trên rừng Quế 6 năm tuổi với tỷ lệ cây bị hại lên tới 64,5%.
• Vòng đời Sâu róm xanh kéo dài từ 45 đến 55 ngày với 5 tuổi sâu non, trong đó cao điểm bùng phát dịch hại tập trung từ tháng 5 đến tháng 8.
• Biện pháp tỉa thưa lâm sinh điều chỉnh mật độ về mức 1.600 đến 2.800 cây/ha kết hợp bảo tồn cây bụi có hoa giúp tăng cường hiệu quả kiểm soát dịch hại tự nhiên.
• Hai chế phẩm sinh học Delfin WG và Muskardin đạt hiệu lực diệt sâu non trên 85%, cung cấp giải pháp thay thế hoàn hảo cho thuốc hóa học độc hại.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học toàn diện và quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) thích ứng với điều kiện sinh thái tỉnh Yên Bái. Kế hoạch tiếp theo trong 6 tháng tới là hoàn thiện sổ tay hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức mô hình trình diễn chuyển giao cho 5 xã vùng đệm. Các cấp chính quyền, cán bộ khuyến nông và bà con nông dân hãy chung tay áp dụng đồng bộ các giải pháp lâm sinh và sinh học để bảo vệ thương hiệu Quế Yên Bái phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Quế (Cinnamomum cassia) là loại đặc sản rừng có giá trị kinh tế cao được gây trồng chủ yếu tại tỉnh Yên Bái, là một trong những cây chiếm vị trí hàng đầu trong các loại lâm sản ngoài gỗ xuất khẩu, cho thu nhập tốt và rất ổn định với người dân trồng Quế. Ngoài ra, cây Quế dễ gây trồng, sinh trưởng và phát triển tốt. So với nhiều cây trồng khác, cây Quế đã mang lại cho người dân một nguồn thu lớn và ổn định. Vùng Quế Văn Yên từ vài chục năm nay đã nổi tiếng trên thế giới, tháng 01 năm 2010 Cục Sở hữu trí tuệ đã có quyết định chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Quế Văn Yên.

Trước đây, cây Quế chỉ bán được vỏ. Hiện nay, thân, cành, lá đều bán được với giá cao. Vỏ Quế loại 1 đang được các cơ sở chế biến thu mua với giá từ 22.000 đ/kg và các sản phẩm phụ như quế chi, quế vụn cũng bán được 13.000 đ/kg c n lá quế bán cho các cơ sở chế biến tinh dầu với giá từ 1. Thân quế sau khi bóc vỏ có đường kính từ 15 cm trở lên bán cho các cơ sở chế biến gỗ làm bao bì với giá từ 1,5-1,8 triệu/m3 (http://sctyenbai.

Với giá trị kinh tế khá cao, nên những năm gần đây việc gây trồng Quế luôn được sự quan tâm của các cấp chính quyền và người dân, diện tích rừng trồng Quế luôn tăng lên qua các năm. Theo kết quả kiểm kê rừng, tính đến hết năm 2015 diện tích Quế tại tỉnh là 50.436,9 ha, được trồng chủ yếu tại huyện Văn Yên, Trấn Yên, Lục Yên và một số huyện khác. Theo Quyết định số 1481/QĐ-U ND ký ngày 22 tháng 7 năm 2016 về việc phê duyệt đề án phát triển cây Quế của tỉnh Yên ái giai đoạn 2016 đến 2020, trồng mới 19.500 ha và duy trì ổn định diện tích rừng trồng Quế toàn tỉnh là 76. Theo Công văn số 1082/SNN-BVTV ngày 01/12/2016 của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Yên Bái chỉ rõ: sâu hại Quế là loài sâu hại lần đầu tiên 2 xuất hiện và gây hại mạnh, tổng diện tích cây Quế của tỉnh bị sâu hại lên đến 262 ha, trong đó có 163 ha bị hại nhẹ, 83 ha bị hại trung bình và 16 ha bị hại nặng; Chúng gây hại chủ yếu ở huyện Trấn Yên và Văn Yên.

Hiện tại, trên địa bàn tỉnh, loài sâu hại Quế có diễn biến phức tạp, phát triển nhanh trên địa bàn các huyện như Trấn Yên, Văn Yên và đang lây lan ra huyện khác, việc phòng trừ gặp rất nhiều khó khăn vì chưa xác định được tên loài, chưa nghiên cứu đặc điểm sinh học, quy luật phát sinh phát triển và các biện pháp phòng trừ hợp lý. Để phòng trừ hiệu quả loài sâu hại Quế, trước tiên cần nghiên cứu về đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất biện pháp phòng trừ. Vì vậy, việc thực hiện nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái” là rất cần thiết và góp phần quan trọng trong quản lý bảo vệ rừng trồng Quế trên địa bàn tỉnh Yên Bái. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trên thế giới 1. Nghiên cứu về thành phần loài sâu hại Quế Tại Ấn Độ Ayyar (1940) [17], Mani (1973) [29], Singh và đồng tác giả (1978) [39], Butani (1983) [19], Anandaraj và đồng tác giả (2001) [15], đã ghi nhận có 5 loài sâu hại lá, 1loài Pauropsylla depressagây u bướu lá,1 loài sâu róm Euproctis fraterna ăn lá, loài sâu Orthaga vitialis ăn lá có thể làm chết chồi cây Quế; cảnh báo xâm nhập của loài Conopomorpha civica và loài Phyllocnistis chrysophthalma đục lá Quế. Ngoài ra, tại Ấn Độ còn xác định có 2 loài sâu hại chính trên cây Quế là loài sâu ăn lá Chilasa clytia và loài sâu đục lá Conopomorpha civica (Devashayam et al. Theo tác giả Rajapakse và Kulasekera (1982) [32], xác định thành phần loài sâu hại Quế ở Sri Lanka gồm có sâu ăn lá Attacus atlas và Agroploce aprobola; rệp sáp Ceroplastes rubens, bọ xít chích hút chồi cây Coptosoma pygmaeum, ve sầu sừng Leptocentrus obliquus, bọ cánh cứng Leucopholis pinguis; các loài sâu này gây hại lá Quế làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.

Một số loài sâu gây hại chính như: loài sâu hại lá Chilasa clytia, loài Graphium sarpedon, loài Orthaga vitialis, loài Dasychira mendosa và loài Acrocercops spp. Tại Indonesia một số loài sâu hại lá Quế như Chilasa clytia, Aerocercops spp., Sorolopba arebimadias và Gryllotalpa spp., làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây (Dao et al. Loài sâu Cricula trifenestrata ăn lá hại một số loài cây thuộc họ Lauraceae, cụ thể loài Cinnamomum glanduliferum, C. glaucescens ở Đông Bắc Ấn Độ, loài C.

zeylanicum ở Sri Lanka và vùng Đông ắc Á; loài Litsea 4 cubeba ở Ấn Độ và loài bơ Persea bombycina ở Ấn Độ, Nepal và vùng Đông Nam (Amalendu et al. Cũng theo tác giả Orwa và đồng tác giả (2009) [31] cây bơ bị các loài sâu hại chính như: Epimecis detexta, Protopulvinaria pyriformis, Chrysomphalus dictyospermi, Oligonychus yothersi, Acysta perseae, Selenothrips rubrocinctus và loài mọt hại thân cành Ambrosia beetles, Xylosandrus spp., chúng làm ảnh hưởng đến năng suất quả cây bơ. Các nhà khoa học trên thế giới đã ghi nhận được hơn 70 loài sâu, bệnh hại Quế, đặc biệt là ở Ấn độ và Sri Lanka. Tuy nhiên, thông tin về sâu, bệnh hại trên 3 loài Quế là Cinnamomum cassia, C.

tamata vẫn còn hạn chế; nhưng đã xác định được một số loài như: Chilasa clytia, Conopomorpha civica, Orthaga vitalis và Popillia complanata (Anandaraj and Devasahayam, 2004) [16]. Ở Sri Lanka sâu, bệnh hại Quế làm ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và chất lượng tinh dầu Quế, nếu rừng Quế bị sâu, bệnh hại năng suất có thể giảm 20%, với các loài sâu bệnh phổ biến là sâu ăn lá, bệnh đốm lá, hoặc muội lá. Do đó trong quá trình trồng Quế cần quan tâm để phòng trừ sâu, bệnh hại rừng Quế (Anandaraj and Devasahayam, 2004) [16]. Ở Sri Lanka có một số loài sâu thuộc bộ cánh cứng gây dịch hại lá và chồi cây Quế gồm có loài Cryptocephalus snillus, loài Cryptocephalus virgula và loài Podagrica badia (Rajapakse and Kulasekera, 1982) [32] và lần đầu tiên phát hiện có loài sâu Synanthedon sp.

Ở Sri Lanka xuất hiện một số loài sâu đục thân, cành hại Quế, cụ thể loài sâu Synanthedon spp. (Lepidoptera: Sesiidae) và loài vòi voi Alcides sp. 5 Đối với loài Alcides morio hại quả Quế tại Ấn Độ, sâu non của loài này ăn hạt và đào đường hầm bên trong hạt, điều này gây thiệt hại kinh tế đáng kể vì cây Quế được nhân giống thông qua hạt (Rajapakse et al. Từ các kết quả nghiên cứu về thành phần loài sâu hại lá, hại thân, hại cành ngọn Quế ở các nước trên thế giới cho thấy các loài sâu hại Quê ở các bộ, các họ khác nhau là khá phong phú, tuy nhiên loài sâu hại chính tập trung chủ yếu thuộc bộ cánh vảy, cánh nửa cứng và cánh cứng.

Các kết quả về thành phần loài sâu hại lá này là cơ sở khoa học quan trọng để định hướng cho công tác điều tra nghiên cứu. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái sâu hại Quế Theo tác giả Singh và đồng tác giả (1978) [39], loài sâu Orthaga vitialis gây hại trên lá và chồi cây Quế tại Ấn Độ, sâu non loài này hoạt động rất mạnh, sống và gây hại ở chồi cây làm chồi biến dạng dẫn đến chồi mọc thành cụm. Trong mỗi cụm chồi có thể có một vài sâu non, chúng sống tập chung và ăn toàn bộ bề mặt lá, thời kỳ sâu non từ 28 đến 30 ngày. Giai đoạn nhộng thường nằm ở trong các cụm chồi, thời gian từ 11 đến 14 ngày.

Đối với loài sâu róm Euproctis fraterna ăn lá Quế chỉ ăn phần diệp lục. Sau đó sâu non lớn dần và ăn toàn bộ lá làm rụng lá. Giai đoạn sâu non loài này kéo dài trong 13-29 ngày và thời gian nhộng kéo dài từ 9 đến 20 ngày (Singh et al. Theo tác giả Dharmadasa và Jayasinghe (2000) [24], loài sâu Synanthedon sp.

(Lepidoptera: Sesiidae) hại thân, cành Quế, làm cho các cành chết. Sâu non ở tuổi cuối dài khoảng 2,5cm; đầu màu nâu sẫm và thân màu trắng đậm. Sâu non thường ăn phần gỗ để sống và có xu hướng ăn theo chiều ngang. Trưởng thành có cánh trước hẹp dài và đôi cánh sau rộng hơn.

Sau khi giao phối, đẻ trứng vào các vết nứt hoặc vết thương trên vỏ cây và trứng nở trong khoảng từ 1 đến 4 tuần. 6 Loài sâu Chilasa clytia hại lá Quế, trưởng thành có kích thước lớn; ở Sri Lanka, trưởng thành đực và cái có màu sắc khác nhau. Đẻ trứng đơn lẻ ở cả mặt trên và dưới của lá non. Trứng có hình cầu, màu sáp đến màu cam vàng.

Sâu non màu đen hoặc xanh đen, ăn cả lá non và lá bánh tẻ. Trong trường hợp gây hại nặng chúng ăn toàn bộ lá và chỉ còn lại gân lá. Sâu non có 5 tuổi, kéo dài từ 11 đến 17 ngày. Sâu non tuổi lớn có màu vàng nhạt với sọc đen ở hai bên và có chiều dài khoảng 2,5 cm.

Nhộng có hình trụ được bọc trong kén trông giống một cành củi gãy. Đối với loài sâu ăn lá Graphium sarpedon cũng là một loài sâu hại Quế phổ biến. Trưởng thành có màu đen với các hoa văn màu xanh đặc trưng. Trứng được đẻ ở mặt dưới của lá, hình tròn và có màu vàng nhạt và trứng kéo dài từ 5 đến 6 ngày.

Giai đoạn sâu non có 5 tuổi kéo dài từ 29 đến 31 ngày (Vanderet al. Theo tác giả Anandaraj và đồng tác giả (2001) [15], loài Acrocercops sp. Trưởng thành nhỏ, màu bạc và sau khi giao phối trưởng thành cái thường đẻ một vài trứng trên mặt dưới lá gần gân chính của lá và nở trong khoảng từ 2 đến 6 ngày. Sâu non màu xám nhạt và ăn phần mô diệp lục của lá.

Các lá bị sâu đục trở nên nhăn nheo và các khu vực lá bị sâu đục khô lại tạo thành các lỗ lớn trên lá. Các lá này trở nên nhợt nhạt và quăn queo làm chậm sự phát triển. Theo Jayasinghe và đồng tác giả (2006) [26], loài sâu Synanthedon sp. (Lepidoptera: Sessiidae) đục thân, cành cây Quế là loài gây hại nghiêm trọng.

V ng đời của chúng chưa được xác định rõ ràng do khó để theo dõi giai đoạn sâu non trong thân cây. Nhưng nuôi trong điều kiện phòng thí nghiệm giai đoạn sâu non kéo dài khoảng từ 2 đến 3 tháng rồi vào nhộng; Trưởng thành vũ hóa từ 10 đến 12 ngày và sống được khoảng 2 ngày.