Nghiên Cứu Đặc Điểm Họ Nhái Bầu Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Luông

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu họ nhái bầu microhylidae ở khu bảo tồn thiên nhiên pù luông tỉnh thanh hóa, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lê Văn Quế
• Người hướng dẫn: TS. Đậu Quang Vinh
• Trường học: Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Họ Nhái Bầu Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Luông
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Thanh Hoá

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nội dung nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sơ lược nghiên cứu lưỡng cư ở Việt Nam
• 1.2. Nghiên cứu về LC ở Thanh Hóa và KBTTN Pù Luông
• 1.3. Sơ lược nghiên cứu về Họ nhái bầu Microhylidae
• 1.4. Điều kiện tự nhiên, xã hội của Khu BTTN Pù Luông
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.1.1. Vị trí địa lý
• 1.4.1.2. Địa hình
• 1.4.1.3. Địa chất – thổ nhưỡng
• 1.4.1.4. Khí hậu
• 1.4.1.5. Sông ngòi
• 1.4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Khảo sát ngoài thực địa
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 2.1.3. Phương pháp nghiên cứu hình thái phân loại. Phương pháp phân tích di truyền
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Thời gian thực hiện
• KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 0.1. Danh sách thành phần loài Họ nhái bầu ở Khu BTTN Pù Luông
• 0.2. Phân bố của các loài thuộc Họ nhái bầu ở tỉnh Thanh Hóa
• 0.3. Đặc điểm hình thái, phân loại các loài thuộc Họ nhái bầu ở Pù Luông
• 0.4. Sơ lược về giống Vietnamophryne Poyarkov, Suwannapoom, Pawangkhanant, Aksornneam, Duong, Korost, and Che, 2018
• 0.5. Vietnamophryne orlovi Poyarkov, Suwannapoom, Pawangkhanant, Aksornneam, Duong, Korost, and Che, 2018 - Nhái Lùn Ðông Bắc
• 0.6. Microhyla fissipes Boulenger, 1884 - Nhái bầu hoa
• 0.7. Microhyla heymonsi Vogt, 1911- Nhái bầu hây môn
• 0.8. Microhyla pulchra (Hallowell, 1861) - Nhái bầu vân
• 0.9. Các loài lưỡng cư hiếm và có giá trị bảo tồn ở Khu BTTN Pù Luông
• 0.10. Áp lực đe dọa đến các loại Họ nhái bầu ở KBTTN Pù Luông
• 0.11. Hoạt động làm ruộng bậc thang và nương rẫy
• 0.12. Tác động từ hoạt động du lịch
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Họ Nhái Bầu Pù Luông

Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên (KBTTN) Pù Luông là một khu vực đa dạng sinh học cao, nhưng các nghiên cứu về Họ Nhái Bầu (Microhylidae) còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào thành phần loài, đặc điểm sinh học sinh thái, mà chưa có mô tả chi tiết về hình thái và di truyền. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định danh sách thành phần loài, đặc điểm hình thái, và di truyền của một số loài hiếm gặp thuộc Họ Nhái Bầu tại Pù Luông. Kết quả sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý, bảo tồn và khai thác bền vững nhóm động vật này. Theo Nguyen et al. (2009), nghiên cứu về lưỡng cư ở Việt Nam có lịch sử lâu đời, nhưng phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XXI. Nghiên cứu này góp phần vào sự phát triển đó, tập trung vào một nhóm loài đặc biệt tại một khu vực quan trọng.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Lưỡng Cư Tại Việt Nam

Nghiên cứu lưỡng cư ở Việt Nam có lịch sử phát triển qua nhiều giai đoạn. Bourret R. (1942) đã mô tả 171 loài và phân loài lưỡng cư, được coi là tài liệu đầy đủ nhất về lưỡng cư của vùng Đông Dương ở nửa đầu thế kỷ XX. Nửa sau thế kỷ XX chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng về số lượng loài lưỡng cư được ghi nhận ở Việt Nam. Nguyễn Văn Sáng và Hồ Thu Cúc (1996) đã tổng kết 82 loài lưỡng cư. Đến năm 2005, con số này đã tăng lên 162 loài (Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trường, 2005). Giai đoạn từ 2009 đến nay ghi nhận nhiều công bố về các loài lưỡng cư mới, cũng như các luận án tiến sĩ nghiên cứu về lưỡng cư.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Họ Nhái Bầu

Họ Nhái Bầu (Microhylidae) là một trong những họ lưỡng cư đặc biệt nhất, phân bố rộng rãi ở vùng nhiệt đới. Việc nghiên cứu đặc điểm của chúng, đặc biệt là ở các khu vực đa dạng sinh học như Pù Luông, có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu này cung cấp thông tin chi tiết về thành phần loài, hình thái và di truyền của Nhái Bầu Pù Luông, góp phần vào việc xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Pù Luông

KBTTN Pù Luông đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, bao gồm cả Họ Nhái Bầu. Các hoạt động nông nghiệp như làm ruộng bậc thang và nương rẫy, cùng với tác động từ hoạt động du lịch, gây áp lực lên môi trường sống của các loài lưỡng cư. Việc nghiên cứu và đánh giá tác động của các hoạt động này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn phù hợp. Theo Báo cáo Quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững rừng đặc dụng KBTTN Pù Luông đến năm 2020, địa hình của KBTTN Pù Luông bao gồm 2 dãy núi chạy song song theo hƣớng Tây Bắc - Đông Nam, đƣợc ngăn cách với nhau bởi một thung lũng ở giữa.

2.1. Áp Lực Từ Hoạt Động Nông Nghiệp Lên Nhái Bầu

Hoạt động làm ruộng bậc thang và nương rẫy có thể làm thay đổi cấu trúc đất, gây xói mòn và ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống của Nhái Bầu. Việc sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón trong nông nghiệp cũng có thể gây độc hại cho các loài lưỡng cư. Cần có các biện pháp canh tác bền vững để giảm thiểu tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học Pù Luông.

2.2. Tác Động Của Du Lịch Đến Môi Trường Sống Nhái Bầu

Hoạt động du lịch, nếu không được quản lý chặt chẽ, có thể gây ô nhiễm môi trường, phá hủy môi trường sống tự nhiên và làm xáo trộn sinh hoạt của các loài động vật hoang dã, bao gồm cả Nhái Bầu. Cần có các quy định và hướng dẫn cụ thể để đảm bảo du lịch phát triển bền vững, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến Họ Nhái Bầu và các loài khác.

2.3. Các Loài Lưỡng Cư Quý Hiếm Cần Được Bảo Tồn

Nghiên cứu cần xác định các loài lưỡng cư quý hiếm và có giá trị bảo tồn cao tại KBTTN Pù Luông. Các loài này cần được ưu tiên bảo vệ và có các biện pháp quản lý đặc biệt để đảm bảo sự tồn tại của chúng. Việc bảo tồn các loài lưỡng cư quý hiếm góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học của khu vực.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khảo Sát Đặc Điểm Nhái Bầu Pù Luông

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp khảo sát thực địa, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, phân tích hình thái phân loại và phân tích di truyền. Khảo sát thực địa được thực hiện để thu thập mẫu vật và ghi nhận thông tin về môi trường sống của Nhái Bầu. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm bao gồm phân tích hình thái và di truyền để xác định loài và đánh giá sự đa dạng di truyền. Các phương pháp này giúp cung cấp thông tin toàn diện về đặc điểm sinh học Nhái Bầu tại Pù Luông.

3.1. Khảo Sát Thực Địa Và Thu Thập Mẫu Vật Nhái Bầu

Khảo sát thực địa được thực hiện tại các khu vực khác nhau trong KBTTN Pù Luông để thu thập mẫu vật Nhái Bầu. Các mẫu vật được thu thập theo phương pháp chuẩn, đảm bảo tính khoa học và bảo tồn mẫu vật. Thông tin về địa điểm, thời gian thu thập, môi trường sống và các đặc điểm khác của mẫu vật được ghi chép đầy đủ.

3.2. Phân Tích Hình Thái Và Phân Loại Nhái Bầu

Các mẫu vật Nhái Bầu được phân tích hình thái chi tiết để xác định loài. Các đặc điểm hình thái như kích thước, màu sắc, hoa văn và các đặc điểm khác được đo đạc và so sánh với các tài liệu tham khảo. Kết quả phân tích hình thái giúp xác định danh sách thành phần loài Nhái Bầu tại Pù Luông.

3.3. Phân Tích Di Truyền Nhằm Xác Định Quan Hệ Giữa Các Loài

Phân tích di truyền được thực hiện để đánh giá sự đa dạng di truyền và xác định quan hệ giữa các loài Nhái Bầu. Các đoạn gen đặc trưng được giải trình tự và so sánh giữa các mẫu vật. Kết quả phân tích di truyền cung cấp thông tin quan trọng về lịch sử tiến hóa và quan hệ giữa các loài Nhái Bầu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Danh Sách Loài Nhái Bầu Tại Pù Luông

Nghiên cứu đã xác định được danh sách thành phần loài Nhái Bầu tại KBTTN Pù Luông, bao gồm các loài đã được ghi nhận trước đây và có thể có các loài mới bổ sung. Kết quả này cung cấp thông tin quan trọng về đa dạng sinh học của khu vực và là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo. Nghiên cứu của Đậu Quang Vinh và cs năm 2020 cập nhật danh sách các loài lưỡng cư ở Pù Luông lên 28 loài, trong đó bổ sung danh sách thành phần loài cho Pù Luông là 22 loài.

4.1. Phân Bố Của Các Loài Nhái Bầu Ở Thanh Hóa

Nghiên cứu đã xác định được sự phân bố của các loài Nhái Bầu ở tỉnh Thanh Hóa, bao gồm cả KBTTN Pù Luông. Thông tin về phân bố giúp xác định các khu vực quan trọng cho bảo tồn Nhái Bầu và các loài lưỡng cư khác. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự phân bố của Nhái Bầu cũng được phân tích.

4.2. Đặc Điểm Hình Thái Của Các Loài Nhái Bầu Pù Luông

Nghiên cứu đã mô tả chi tiết đặc điểm hình thái của các loài Nhái Bầu tại Pù Luông, bao gồm kích thước, màu sắc, hoa văn và các đặc điểm khác. Các đặc điểm hình thái này giúp phân biệt các loài và cung cấp thông tin về sự thích nghi của chúng với môi trường sống. So sánh các chỉ tiêu hình thái loài Nhái lùn Đông bắc cũng được thực hiện.

4.3. Sơ Lược Về Giống Vietnamophryne Tại Pù Luông

Nghiên cứu cung cấp thông tin sơ lược về giống Vietnamophryne, một giống Nhái Bầu đặc hữu của Việt Nam, và sự phân bố của chúng tại Pù Luông. Vietnamophryne orlovi (Nhái Lùn Ðông Bắc) là một trong những loài thuộc giống này được tìm thấy ở Pù Luông. Nghiên cứu cũng đề cập đến các loài khác như Microhyla fissipes (Nhái bầu hoa), Microhyla heymonsi (Nhái bầu hây môn), và Microhyla pulchra (Nhái bầu vân).

V. Bảo Tồn Nhái Bầu Giải Pháp Cho Khu BTTN Pù Luông

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp bảo tồn Nhái Bầu tại KBTTN Pù Luông được đề xuất. Các giải pháp này bao gồm quản lý môi trường sống, giảm thiểu tác động từ hoạt động nông nghiệp và du lịch, và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các nhà khoa học để thực hiện hiệu quả các giải pháp này.

5.1. Quản Lý Môi Trường Sống Của Nhái Bầu

Quản lý môi trường sống của Nhái Bầu bao gồm bảo vệ và phục hồi các khu vực rừng tự nhiên, duy trì chất lượng nguồn nước và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Cần có các quy định và biện pháp kiểm soát chặt chẽ để ngăn chặn các hoạt động phá hoại môi trường sống của Nhái Bầu.

5.2. Giảm Thiểu Tác Động Từ Nông Nghiệp Và Du Lịch

Giảm thiểu tác động từ hoạt động nông nghiệp và du lịch bao gồm khuyến khích các phương pháp canh tác bền vững, quản lý chặt chẽ hoạt động du lịch và nâng cao nhận thức của du khách về bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có các chính sách và biện pháp hỗ trợ để khuyến khích người dân địa phương tham gia vào công tác bảo tồn.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn

Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là Nhái Bầu, là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các nỗ lực bảo tồn. Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông hiệu quả để nâng cao nhận thức của người dân địa phương và du khách về giá trị của Nhái Bầu và các loài khác.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Nhái Bầu Tại Pù Luông

Nghiên cứu về Họ Nhái Bầu tại KBTTN Pù Luông đã cung cấp thông tin quan trọng về thành phần loài, đặc điểm hình thái và di truyền. Kết quả nghiên cứu là cơ sở cho việc xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả và quản lý bền vững đa dạng sinh học của khu vực. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người đến Nhái Bầu, cũng như tìm kiếm các loài mới và nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học của chúng.

6.1. Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu có thể gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của Nhái Bầu, ảnh hưởng đến sự phân bố và sinh tồn của chúng. Cần có các nghiên cứu để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến Nhái Bầu và đề xuất các biện pháp thích ứng.

6.2. Tìm Kiếm Các Loài Nhái Bầu Mới

KBTTN Pù Luông vẫn còn nhiều khu vực chưa được khám phá, có thể có các loài Nhái Bầu mới chưa được biết đến. Cần tiếp tục thực hiện các khảo sát thực địa để tìm kiếm các loài mới và bổ sung vào danh sách thành phần loài của khu vực.

6.3. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Sinh Thái Học Nhái Bầu

Nghiên cứu sâu hơn về sinh thái học của Nhái Bầu, bao gồm tập tính, thức ăn, sinh sản và mối quan hệ với các loài khác, là cần thiết để hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong hệ sinh thái và xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả hơn. Nghiên cứu về thức ăn của lưỡng cư đã được thực hiện bởi Phạm Văn Anh, Lê Nguyên Ngật (2012) về thành phần thức ăn của một số loài lưỡng cư ở Khu BTTN Xuân Liên, tỉnh Thanh Hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông sở hữu phân khu bảo vệ nghiêm ngặt rộng 17.171,53 ha cùng hệ sinh thái núi đá vôi Karst độc nhất với 1.109 loài thực vật bậc cao có mạch và 28 loài lưỡng cư đã được ghi nhận. Trong khi khu hệ lưỡng cư Việt Nam hiện có khoảng 270 loài, các công trình trước đây tại Pù Luông hầu như mới chỉ dừng lại ở việc lập danh lục thành phần mà chưa đi sâu vào đặc điểm hình thái chi tiết và cấu trúc di truyền phân tử của Họ Nhái bầu (Microhylidae). Vấn đề nghiên cứu then chốt của đề tài là giải quyết khoảng trống dữ liệu phân loại học và xác định hiện trạng phân bố của nhóm động vật này tại các sinh cảnh rừng nhiệt đới thường xanh mùa.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc xác định danh sách thành phần loài, phân tích các chỉ tiêu hình thái đo đạc sai khác và giải trình tự gen để làm rõ mối quan hệ phát sinh loài của các đại diện Họ Nhái bầu. Phạm vi không gian nghiên cứu trải rộng trên địa bàn 9 xã thuộc hai huyện Quan Hóa và Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, tập trung tại các đai độ cao từ 480 m đến đỉnh Pù Luông cao 1.700 m. Nghiên cứu được triển khai thực hiện liên tục trong khung thời gian 12 tháng, kế thừa và phân tích các bộ mẫu vật thu thập từ năm 2016 đến năm 2020.

Ý nghĩa khoa học của công trình thể hiện qua việc bổ sung 1 ghi nhận mới về loài cho toàn vùng Bắc Trung Bộ, mở rộng phạm vi phân bố của loài đặc hữu thêm khoảng 260 km theo đường chim bay. Kết quả nghiên cứu cung cấp bộ cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác với hơn 20 chỉ tiêu hình thái học, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý tài nguyên sinh vật và bảo tồn đa dạng sinh học trên diện tích 17.171,53 ha của khu bảo tồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết phân loại học hình thái động vật học cổ điển kết hợp lý thuyết phát sinh chủng loại phân tử hiện đại. Khung lý thuyết hình thái học kế thừa hệ thống tiêu chí đo đếm lưỡng cư của Bourret năm 1942 và chuẩn hóa theo danh lục cập nhật của các nhà lưỡng cư học Việt Nam năm 2009. Mô hình nghiên cứu tích hợp đa tầng, từ việc đánh giá các đặc trưng giải phẫu bên ngoài đến việc phân tích cây quan hệ di truyền dựa trên đoạn gen chỉ thị ty thể 16S rRNA.

Các khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

• Chiều dài thân chuẩn (SVL) và các tỷ lệ hình thái học tương quan giữa đầu, chi và thân.
• Phân loại học tích hợp (Integrative Taxonomy) kết hợp giữa hình thái học so sánh và mã vạch di truyền.
• Hệ số biến dị hình thái học phản ánh mức độ ổn định hoặc biến dị của các cơ quan cơ thể.
• Loài đặc hữu và vùng phân bố địa lý sinh vật học của các quần thể động vật rừng nhiệt đới.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các đợt khảo sát thực địa tại các thôn Eo Kén, Pả Pan, Đông Điểng (xã Thành Sơn) và thôn Khuyn (xã Cổ Lũng) ở các độ cao từ 480 m đến 1.006 m và đỉnh cao 1.700 m. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 11 mẫu vật đại diện được thu thập bằng phương pháp tìm kiếm tuyến và điểm vào khung giờ hoạt động mạnh nhất của lưỡng cư từ 18:00 đến 24:00 đêm. Mẫu vật được định vị chính xác bằng thiết bị GPS Garmin 60CX, đo đạc nhiệt độ môi trường từ 17°C đến 24°C và độ ẩm đạt 100%.

Phương pháp xử lý mẫu bao gồm cố định bằng cồn 80-90% hoặc formol 10% trong 8-10 tiếng trước khi chuyển sang bảo quản lâu dài trong dung dịch cồn 70%. Trong phòng thí nghiệm, 24 chỉ tiêu hình thái học chi tiết (như chiều dài thân SVL, dài đầu HL, rộng đầu HW, đường kính mắt ED, khoảng cách gian ổ mắt IOD, dài ống chân TL, dài bàn chân FOT) được đo bằng thước kẹp điện tử có độ chính xác 0,01 mm và xử lý phương sai, tính hệ số biến dị trên phần mềm MS Excel.

Phương pháp sinh học phân tử được lựa chọn nhằm giải quyết các trường hợp loài ẩn dòng hoặc cá thể non khó xác định qua hình thái. Mẫu mô ký hiệu HDU03173 được giải trình tự gen 16S rRNA tại Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử thuộc Bảo tàng Úc. Trình tự sau đó được đối chiếu với cơ sở dữ liệu GenBank (các mã MH004404.1, MH004406.1, MH004403.1, MG682554.1) và xây dựng cây phát sinh loài theo phương pháp xác suất tối đa. Toàn bộ quá trình tổng hợp và phân tích diễn ra từ tháng 05 năm 2020 đến tháng 05 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác định được danh lục Họ Nhái bầu tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông gồm 4 loài thuộc 2 giống: Giống Vietnamophryne ghi nhận 1 loài và giống Microhyla ghi nhận 3 loài. Phát hiện quan trọng nhất là việc lần đầu tiên ghi nhận loài Nhái lùn Đông Bắc (Vietnamophryne orlovi) tại Pù Luông và toàn bộ khu vực Bắc Trung Bộ. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam, trước đó mới chỉ được ghi nhận một mẫu chuẩn đực duy nhất tại Vườn Quốc gia Phia Oắc - Phia Đén (Cao Bằng).

Phân tích sinh học phân tử đoạn gen 16S rRNA của mẫu HDU03173 cho thấy mức độ tương đồng di truyền đạt 98,53% so với trình tự chuẩn của loài Vietnamophryne orlovi trên GenBank (mã MH004404.1). Mức độ tương đồng này cao hơn so với Vietnamophryne occidentalis (đạt 98,48%) và khác biệt rõ rệt với Vietnamophryne inexpectata (đạt 95,26%), qua đó khẳng định chính xác tính danh pháp khoa học của quần thể tại Thanh Hóa.

Phân tích hình thái ghi nhận sự biến dị kích thước rõ rệt giữa các cá thể và các loài:

• Loài Microhyla fissipes (Nhái bầu hoa) có hệ số biến dị đường kính mắt đạt 20,87% và dài ngón tay I đạt 24,42%, trong khi hệ số biến dị rộng mí mắt trên chỉ ở mức 1,06%.
• Loài Microhyla heymonsi (Nhái bầu hây môn) có hệ số biến dị dài ngón chân I cao nhất đạt 19,20% và dài thân đạt 12,32%, còn chiều dài ngón tay III có biến dị thấp chỉ 3,21%.
• Loài Microhyla pulchra (Nhái bầu vân) có hệ số biến dị củ bàn chân lên tới 18,90%, rộng mí mắt trên 14,48%, trong khi dài ống chân có hệ số biến dị rất thấp ở mức 5,61%.

Tổng kết trên địa bàn toàn tỉnh Thanh Hóa, khu hệ Họ Nhái bầu hiện diện 12 loài thuộc 5 giống. Trong đó, Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên dẫn đầu với 6 loài (chiếm 50% tổng số loài), Vườn Quốc gia Bến En và Khu bảo tồn Pù Hu cùng ghi nhận 5 loài (chiếm 41,67%), Pù Luông ghi nhận 4 loài (chiếm 33,33%) và Khu bảo tồn Nam Động có 3 loài (chiếm 25%).

Thảo luận kết quả

Sự phân bố của các loài Họ Nhái bầu tại Pù Luông chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi cấu trúc vi khí hậu và đặc điểm sinh cảnh rừng nhiệt đới trên núi đá vôi ở độ cao từ 550 m đến 1.700 m. Trong khi các loài thuộc giống Microhyla (M. fissipes, M. heymonsi, M. pulchra) thích nghi với các thủy vực mở ven nương rẫy và ruộng bậc thang thì loài Vietnamophryne orlovi chỉ cư trú ở rừng thường xanh ít bị tác động và đỉnh núi cao có tầng thảm mục ẩm ướt.

Dữ liệu hình thái và phân bố có thể được trực quan hóa qua biểu đồ phân tán tương quan kích thước chiều dài thân (SVL) so với chiều dài đầu (HL) nhằm làm nổi bật sự phân tầng sinh thái. Đồng thời, một bảng ma trận phân bố 12 loài tại 5 khu rừng đặc dụng tỉnh Thanh Hóa kết hợp cùng bản đồ GIS mật độ loài sẽ minh họa rõ nét tính độc đáo của khu hệ Pù Luông so với các vùng lân cận.

Sự suy thoái sinh cảnh diễn ra dưới hai áp lực chính:

• Hoạt động canh tác nông nghiệp xen kẽ với 48 thôn bản vùng đệm: Mặc dù ruộng bậc thang tạo môi trường nước nhân tạo cho các loài giống Microhyla sinh sản, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và mở rộng nương rẫy lại làm mất đi hoàn toàn vi sinh cảnh sống trong hang đá và thảm mục của loài Vietnamophryne orlovi.
• Hoạt động du lịch sinh thái cộng đồng phát triển nhanh với hàng trăm cơ sở lưu trú: Lượng rác thải sinh hoạt khó phân hủy và nước thải hữu cơ chưa qua xử lý đổ thẳng ra hệ thống khe suối khiến nguồn nước nhiễm độc, đe dọa trực tiếp đến giai đoạn phát triển của trứng và nòng nọc vốn phụ thuộc 100% vào chất lượng thủy vực tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững nguồn gen Họ Nhái bầu tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, 4 giải pháp trọng tâm được xây dựng với lộ trình và chủ thể thực hiện rõ ràng:

1. Thiết lập phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt vi sinh cảnh đỉnh Pù Luông và Thung Hang

   • Hành động: Cắm mốc giới bảo vệ và khoanh vùng 500 ha sinh cảnh rừng thường xanh nguyên sinh tại đai cao từ 550 m đến 1.700 m, nơi ghi nhận sự xuất hiện của loài đặc hữu Vietnamophryne orlovi.
   • Chỉ số mục tiêu: Giảm thiểu 100% các tác động xâm lấn và chuyển đổi thảm thực vật tự nhiên.
   • Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2024 - 2026.
   • Chủ thể chủ trì: Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông phối hợp cùng Hạt Kiểm lâm Bá Thước và Quan Hóa.

2. Kiểm soát và xử lý hệ thống nước thải du lịch sinh thái cộng đồng

   • Hành động: Lắp đặt hệ thống bể lắng và xử lý nước thải sinh hoạt đạt chuẩn cho hơn 100 cơ sở kinh doanh dịch vụ homestay tại các xã Thành Sơn, Thành Lâm và Cổ Lũng.
   • Chỉ số mục tiêu: Thu gom và xử lý trên 95% lượng chất thải hữu cơ và rác thải nhựa, ngăn chặn ô nhiễm nguồn nước khe suối.
   • Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2024 - 2025.
   • Chủ thể chủ trì: Ủy ban nhân dân huyện Bá Thước, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện phối hợp Ban Quản lý Khu bảo tồn.

3. Mở rộng nghiên cứu tập tính sinh học và âm sinh học chuyên sâu

   • Hành động: Thực hiện các đợt điều tra thực địa theo dõi tiếng kêu giao phối (bioacoustics), tập tính sinh sản và kích thước ổ trứng của loài Nhái lùn Đông Bắc trong mùa mưa.
   • Chỉ số mục tiêu: Xây dựng hoàn chỉnh hồ sơ dữ liệu sinh học làm cơ sở đề xuất nâng hạng bậc đe dọa trong Danh lục Đỏ IUCN và Sách Đỏ Việt Nam.
   • Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2025 - 2027.
   • Chủ thể chủ trì: Bộ môn Sinh học - Trường Đại học Hồng Đức liên kết với các viện nghiên cứu chuyên ngành.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và chuyển đổi kỹ thuật canh tác vùng đệm

   • Hành động: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác lúa nước bền vững, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật và ký cam kết không săn bắt lưỡng cư hoang dã cho 4.067 lao động tại 48 thôn bản.
   • Chỉ số mục tiêu: Tiếp cận tối thiểu 90% số hộ dân sinh sống giáp ranh khu bảo tồn, giảm 80% tình trạng khai thác lưỡng cư làm thực phẩm thương mại.
   • Thời gian thực hiện: Định kỳ hàng năm từ 2024 đến 2028.
   • Chủ thể chủ trì: Chính quyền các xã vùng đệm phối hợp cùng các tổ chức bảo tồn thiên nhiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Động vật học

   • Lợi ích: Tiếp cận bộ chỉ số hình thái chi tiết của 4 loài nhái bầu và quy trình kết hợp phân tích di truyền 16S rRNA trong định danh loài khó.
   • Tình huống sử dụng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để giảng dạy phân loại học động vật có xương sống và thiết kế đề cương nghiên cứu thực địa cho các lớp cao học sinh học.

2. Cán bộ khoa học và kiểm lâm tại các Ban Quản lý Rừng đặc dụng

   • Lợi ích: Nắm bắt danh mục thành phần loài, tọa độ phân bố không gian và các chỉ dấu sinh thái nhạy cảm của Họ Nhái bầu.
   • Tình huống sử dụng: Xây dựng báo cáo giám sát đa dạng sinh học định kỳ và quy hoạch phân khu chức năng bảo tồn tại các vườn quốc gia miền Bắc.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động tiêu cực của hóa chất nông nghiệp và rác thải du lịch đến chu trình sinh sản của các sinh vật chỉ thị môi trường nước.
   • Tình huống sử dụng: Hoạch định chính sách phát triển du lịch sinh thái bền vững và cấp phép hoạt động lưu trú tại huyện Bá Thước và Quan Hóa.

4. Các tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn sinh thái

   • Lợi ích: Sở hữu số liệu thực chứng về loài đặc hữu Vietnamophryne orlovi để làm căn cứ khoa học quốc tế.
   • Tình huống sử dụng: Xây dựng hồ sơ vận động tài trợ cho các dự án bảo tồn khẩn cấp các loài lưỡng cư nguy cấp tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài thuộc Họ Nhái bầu tại Pù Luông?

Nghiên cứu đã ghi nhận 4 loài thuộc 2 giống gồm: Vietnamophryne orlovi (Nhái lùn Đông Bắc), Microhyla fissipes (Nhái bầu hoa), Microhyla heymonsi (Nhái bầu hây môn) và Microhyla pulchra (Nhái bầu vân). Trong đó, giống Microhyla chiếm đa số với 3 loài phân bố phổ biến ở các sinh cảnh gần con người.

2. Phát hiện khoa học nổi bật nhất của luận văn là gì?

Phát hiện nổi bật nhất là lần đầu tiên ghi nhận loài Nhái lùn Đông Bắc (Vietnamophryne orlovi) tại Pù Luông và toàn vùng Bắc Trung Bộ. Phát hiện này mở rộng vùng phân bố đã biết của loài đặc hữu này thêm khoảng 260 km về phía Nam so với mẫu chuẩn ban đầu thu được ở Vườn Quốc gia Phia Oắc - Phia Đén (Cao Bằng).

3. Phương pháp di truyền phân tử đã hỗ trợ phân loại học như thế nào?

Phương pháp giải trình tự đoạn gen 16S rRNA từ mẫu mô HDU03173 đã làm rõ mối quan hệ phát sinh loài với độ tương đồng 98,53% so với trình tự chuẩn của loài Vietnamophryne orlovi trên GenBank. Kỹ thuật này giúp định loại chính xác cá thể con non vốn chưa bộc lộ đầy đủ đặc điểm hình thái học trưởng thành.

4. Đa dạng loài Họ Nhái bầu ở Pù Luông so với các khu bảo tồn khác tại Thanh Hóa ra sao?

Toàn tỉnh Thanh Hóa có 12 loài thuộc Họ Nhái bầu. Trong 5 khu rừng đặc dụng, Xuân Liên dẫn đầu với 6 loài, Bến En và Pù Hu có 5 loài, Pù Luông có 4 loài, và Nam Động có 3 loài. Pù Luông chiếm 33,33% tổng số loài của tỉnh nhưng là nơi duy nhất ghi nhận giống Vietnamophryne.

5. Những yếu tố nhân sinh nào đang đe dọa trực tiếp đến các loài lưỡng cư tại Pù Luông?

Hai mối đe dọa chính là hoạt động canh tác nương rẫy sử dụng thuốc bảo vệ thực vật làm ô nhiễm nguồn nước và hoạt động du lịch sinh thái cộng đồng xả rác thải, nước thải chưa qua xử lý. Nguồn ô nhiễm theo các khe suối tác động trực tiếp làm hỏng chu trình sinh sản của trứng và ấu trùng nòng nọc.

Kết luận

• Luận văn đã xác định danh lục 4 loài thuộc 2 giống trong Họ Nhái bầu (Microhylidae) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông.
• Bổ sung vùng phân bố mới của loài đặc hữu Vietnamophryne orlovi cho khu vực Bắc Trung Bộ, mở rộng phạm vi 260 km về phía Nam.
• Đo đạc và phân tích chi tiết biến dị của 24 chỉ tiêu hình thái học kết hợp giải trình tự đoạn gen 16S rRNA đạt độ tương đồng 98,53%.
• Xác định 12 loài nhái bầu phân bố trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và phân tích sâu 2 nguồn áp lực đe dọa từ canh tác nông nghiệp và du lịch.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp quản lý đồng bộ gắn liền với phân khu sinh cảnh, xử lý ô nhiễm và truyền thông cho 48 thôn bản.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp bộ dẫn liệu khoa học hoàn chỉnh và chuẩn xác, khẳng định giá trị đa dạng sinh học độc đáo của hệ sinh thái núi đá vôi Pù Luông. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2025 - 2030 đòi hỏi các nghiên cứu chuyên sâu về âm sinh học và sinh thái học cá thể nhằm phục vụ công tác đánh giá thứ hạng bảo tồn chính thức. Các nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để triển khai ngay các biện pháp bảo vệ sinh cảnh nguồn nước, đảm bảo sự phát triển bền vững của các loài lưỡng cư quý hiếm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này không trùng lặp với các khóa luận, luận văn, luận án và các công trình nghiên cứu đã công bố. Ngƣời cam đoan Lê Văn Quế i LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành tới TS. Đậu Quang Vinh, ngƣời đã tận tình dạy bảo, hƣớng dẫn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất, giúp đỡ và chia sẽ những khó khăn trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô Bộ môn Sinh học, Ban chủ nhiệm khoa KHTN Trƣờng Đại Học Hồng Đức - Thanh Hoá.

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ của Phòng Quản lý sau đại học và Ban lãnh đạo Trƣờng Đại Học Hồng Đức - Thanh Hoá đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt thời gian học tập và làm nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo Phòng giáo dục và đào tạo Thành phố Sầm Sơn; Lãnh đạo và nguyên lãnh đạo hai nhà trƣờng THCS Quảng Minh và THCS Bắc Sơn, thành phố Sầm Sơn; HĐSP trƣờng THCS Quảng Minh Thành phố Sầm Sơn đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập. Tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm giúp đỡ của tất cả anh, chị em và các bạn lớp K12 Cao học Động vật học. Cuối cùng, tôi muốn tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến tất cả những ngƣời thân trong gia đình, đã luôn sát cánh bên tôi, quan tâm, động viên và tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận khoá học! Tác giả Lê Văn Quế ii MỤC LỤC M ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học.

2 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Sơ lƣợc nghiên cứu lƣỡng cƣ ở Việt Nam. Nghiên cứu về LC ở Thanh Hóa và KBTTN Pù Luông. Sơ lƣợc nghiên cứu về Họ nhái bầu Microhylidae.

Điều kiện tự nhiên, xã hội của Khu BTTN Pù Luông .1 Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Hiện trạng sử dụng đất và tài nguyên rừng. 11 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Khảo sát ngoài thực địa. Phƣơng pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.

Phƣơng pháp nghiên cứu hình thái phân loại. Phƣơng pháp phân tích di truyền. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Thời gian thực hiện.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Danh sách thành phần loài Họ nhái bầu ở Khu BTTN Pù Luông. Phân bố của các loài thuộc Họ nhái bầu ở tỉnh Thanh Hóa. Đặc điểm hình thái, phân loại các loài thuộc Họ nhái bầu ở Pù Luông.

Sơ lƣợc về giống Vietnamophryne Poyarkov, Suwannapoom, Pawangkhanant, Aksornneam, Duong, Korost, and Che, 2018. Vietnamophryne orlovi Poyarkov, Suwannapoom, Pawangkhanant, Aksornneam, Duong, Korost, and Che, 2018 - Nhái Lùn Ðông Bắc. Microhyla fissipes Boulenger, 1884 - Nhái bầu hoa. Microhyla heymonsi Vogt, 1911- Nhái bầu hây môn.

Microhyla pulchra (Hallowell, 1861) - Nhái bầu vân. Các loài lƣỡng cƣ hiếm và có giá trị bảo tồn ở Khu BTTN Pù Luông. Áp lực đe dọa đến các loại Họ nhái bầu ở KBTTN Pù Luông. Hoạt động làm ruộng bậc thang và nƣơng rẫy.

Tác động từ hoạt động du lịch. 41 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO. P1 iv DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 3.

Danh sách thành phần loài Họ Nhái bầu ở Pù Luông. Phân bố của các loài thuộc họ Nhái bầu ở tỉnh Thanh Hóa. So sánh các chỉ tiêu hình thái loài Nhái lùn Đông bắc. 23 v DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.

Bản đồ Khu BTTN Pù Luông. Một số hoạt động nghiên cứu. Hình biểu diễn các kí tự thể hiện các chỉ số. Danh sách thành phần loài Họ nhái bầu ở Pù Luông.

Phân bố của các loài thuộc họ Nhái bầu ở tỉnh Thanh Hóa. So sánh các chỉ tiêu hình thái loài Nhái lùn đông bắc. Màu sắc khi sống và trong bảo quản của loài Nhái lùn đông bắc. Phân bố và sinh cảnh sống của loài Nhái lùn đông bắc.

Cây phát sinh trong giống Nhái lùn ở Việt Nam. Màu sắc khi sống loài và trong bảo quản của loài Microhyla fissipes. Phân bố của loài Nhái bầu hoa ở Pù Luông. Màu sắc khi sống loài và trong bảo quản của loài Microhyla heymonsi.

Phân bố của loài Nhái bầu hây môn ở Pù Luông. Màu sắc khi sống và trong bảo quản của loài loài Microhyla pulchra. Phân bố của loài Nhái bầu vân ở Pù Luông. Một số tác động lên lƣỡng cƣ ở Pù Luông.

41 vi CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU IUCN Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế KBTTN Khu Bảo tồn thiên nhiên LC Lƣỡng cƣ SÐVN Sách Ðỏ Việt Nam VQG Vƣờn Quốc gia vii MỞ Đ U 1. Lý do chọn đề tài Khu BTTN Pù Luông đƣợc thành lập từ năm 1999, có diện tích phân khu bảo vệ nghiêm ngặt là 17.171,53 ha và vùng đệm 9. Ðộ cao của khu bảo tồn thiên nhiên này từ 60 đến 1. Khu BTTN Pù Luông bao gồm hai dãy núi chạy song song theo hƣớng Tây Bắc - Ðông Nam, ngăn cách với nhau bởi một vùng thung lũng.

Rừng nguyên sinh ở đây là loại rừng nhiệt đới thƣờng xanh theo mùa. Kết quả của đợt khảo sát thực vật gần đây tại Pù Luông cho thấy, khu hệ thực vật đa dạng với 1.109 loài thực vật có mạch đã đƣợc xác định. Về khu hệ động vật, các kết quả điều tra bƣớc đầu đã xác định đƣợc 84 loài thú (gồm cả 24 loài dơi), 162 loài chim, 55 loài cá, 28 loài bò sát và 28 loài ếch nhái, 158 loài bƣớm, 96 loài thân mềm trên cạn đã đƣợc ghi nhận tại khu đề xuất BTTN Pù Luông. Các nghiên cứu trƣớc đây tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông tập trung chủ yếu vào thành phần loài; nghiên cứu về đặc điểm sinh học sinh thái; chƣa có mô tả nào về hình thái, di truyền của các loài lƣỡng cƣ thuộc Họ nhái bầu.

Từ những lý do trên tôi chọn đề tài “Nghiên cứu Họ nhái bầu Microhylidae ở Khu BTTN Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa”. Đây là vấn đề rất cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu Xác định danh sách thành phần các loài, đặc điểm hình thái, di truyền một số loài hiếm gặp thuộc Họ nhái bầu Microhylidae ở Khu BTTN Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa. Nội dung nghiên cứu - Khảo sát thực địa và thu thập mẫu vật các loài thuộc Họ nhái bầu Microhylidae; 1 - Phân tích các chỉ tiêu hình thái của các loài thuộc Họ nhái bầu Microhylidae; - Định loại mẫu vật và xác định thành phần loài thuộc Họ nhái bầu Microhylidae; - Xác định đặc trƣng về hình thái một số loài thuộc Họ nhái bầu Microhylidae.

Ý nghĩa khoa học Cung cấp dẫn liệu về thành phần loài Nhái bầu tại Khu BTTN Pù Luông từ đó làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý bảo tồn và khai thác bền vững nhóm động vật này. 2 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Sơ lƣợc nghiên cứu lƣỡng cƣ ở Việt Nam Theo Nguyen et al. (2009), nghiên cứu LC ở Việt Nam có lịch sử khá lâu đời nhƣng phát triển mạnh vào các giai đoạn cuối thế kỷ XIX, giữa và cuối thế kỷ XX và đặc biệt là những năm đầu thế kỷ XXI.

Vào nửa đầu thế kỷ 20 có công trình của đáng chú ý của Bourret R. (1942) mô tả 171 loài và phân loài LC. Đây đƣợc coi là những tài liệu đầy đủ nhất về LC của vùng Đông Dƣơng (Việt Nam, Lào và Campuchia) ở nửa đầu thế kỷ XX [42]. Nửa sau thế kỷ XX, có nhiều công trình nghiên cứu do các tác giả trong nƣớc thực hiện.

Số lƣợng loài LC ghi nhận ở Việt Nam tăng lên nhanh chóng. Đáng chú ý đƣợc tổng kết trong các công trình về danh lục các loài lƣỡng cƣ, bò sát Việt Nam của các tác giả nhƣ Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1996), trong đó lƣỡng cƣ có 82 loài. Đây có thể coi là đợt tu chỉnh đầu tiên và tƣơng đối đầy đủ về LC ở nƣớc ta cho đến thời kì này. Thời gian tiếp theo có hàng loạt các công trình nghiên cứu về lƣỡng cƣ Việt Nam đƣợc liên tục công bố nhƣ [20].

Năm 1997, Hoàng Xuân Quang, Lê Nguyên Ngật nghiên cứu về LC khu vực Nam Đông (Thừa Thiên - Huế) [16]; Hoàng Xuân Quang, Ngô Đắc Chứng, (1999) [15]; Nguyễn Văn Sáng, Hoàng Xuân Quang (2000) và nhiều tác giả khác [19]. Nghiên cứu tổng quan về ếch nhái của tác giả Hồ Thu Cúc (1999) đã thống kê đƣợc 100 loài ở Việt Nam [4]. Năm 2001, Nguyễn Văn Sáng khảo sát khu hệ LCBS núi Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai [18]. Năm 2003, hàng loạt các loài lƣỡng cƣ mới đƣợc công bố cho khoa học: Bain mô tả sáu loài mới thuộc giống Rana: Rana bacboensis và R.

Năm 2004, Orlov et al. (2004): mô tả 3 loài mới cho giống Mycrohyla: M. pulverata ở núi Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam [35]. Tiếp theo đó là hàng loạt các công bố về lƣỡng cƣ của các tác giả trong và ngoài nƣớc.

Tổng kết giai đoạn này trong cuốn danh mục Lƣỡng cƣ, Bò sát Việt Nam của Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2005), đã ghi nhận lên tới 162 loài [21]. Từ 2006 đến 2009, các công trình về lƣỡng cƣ Việt Nam tiếp tục đƣợc công bố, bao gồm phát hiện vùng phân bố mới, mô tả loài mới. Theo tổng kết của Nguyen et al, 2009 hệ lƣỡng cƣ Việt Nam ghi nhận tới 176 loài [42]. Từ năm 2009 đến nay, có thể nói là thời kì ghi nhận nhiều công bố về ghi nhận mới các loài lƣỡng cƣ lần đầu tiên có phân bố ở Việt Nam, loài mới mô tả cho thế giới có mẫu chuẩn thu thập ở Việt Nam.

Đồng thời là thời kì có nhiều luận án tiến sĩ nghiên cứu về lƣỡng cƣ nhƣ: Hoàng Văn Ngọc (2011) nghiên cứu lƣỡng cƣ ở ba tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang [13]; Hoàng Thị Nghiệp (2012) nghiên cứu Khu hệ LC ở vùng An Giang và Đồng Tháp [12].