Luận văn nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên tại khu bảo tồn thiên nhiên thần sa phượng hoàng tỉnh thái nguyên

Luận văn nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa Phượng Hoàng, tỉnh Thái Nguyên, phân tích hệ sinh thái và đa dạng sinh học.

• Tác giả: Nguyễn Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Phúc
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Khái niệm về rừng
• 2.1.2. Cấu trúc rừng
• 2.1.2.1. Cấu trúc tổ thành
• 2.1.2.2. Cấu trúc tầng thứ
• 2.1.2.3. Cấu trúc mật độ
• 2.1.2.4. Loài ưu thế
• 2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.3. Phân bố cây theo đường kính, chiều cao
• 2.4. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.4.1. Những nghiên cứu về cấu trúc rừng
• 2.4.2. Phân bố cây theo đường kính, chiều cao
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương chuyên gia
• 3.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Một số đặc điểm trên otc nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm cấu trúc tổ thành sinh thái và mật độ cây gỗ
• 4.3. Đặc điểm cấu trúc ngang
• 4.4. Phân bố số cây theo cấp đường kính
• 4.5. Phân bố loài cây theo cấp đường kính
• 4.6. Đặc điểm cấu trúc đứng
• 4.7. Phân bố số cây theo cấp chiều cao
• 4.8. Phân bố loài cây theo cấp chiều cao
• 4.9. Nghiên cứu một số quy luật phân bố lâm phần
• 4.10. Quy luật phân bố số cây theo cấp đường kính (N/D1,3)
• 4.11. Quy luật tương quan Hvn/D1,3
• 4.12. Đề xuất một số giải pháp
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành và mật độ cây gỗ
• 5.2. Đặc điểm cấu trúc ngang
• 5.3. Đặc điểm cấu trúc đứng
• 5.4. Nghiên cứu một số quy luật phân bố lâm phần
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa Phượng Hoàng

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, nằm tại tỉnh Thái Nguyên, là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao. Khu vực này không chỉ là nơi bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là nơi nghiên cứu về cấu trúc rừng tự nhiên. Nghiên cứu tại đây giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái rừng và các quy luật phân bố của cây gỗ. Theo các nghiên cứu trước đây, khu vực này có sự đa dạng về loài và cấu trúc, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phục hồi và phát triển rừng. Việc nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên tại đây không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo tồn mà còn trong việc quản lý tài nguyên rừng bền vững.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng có điều kiện tự nhiên phong phú với địa hình đa dạng, khí hậu thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật. Khu vực này cũng có sự hiện diện của nhiều cộng đồng dân cư, họ phụ thuộc vào tài nguyên rừng cho sinh kế. Việc nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên tại đây sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng và đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Đặc biệt, nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý rừng và phát triển bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên.

II. Cơ sở lý thuyết về cấu trúc rừng

Cấu trúc rừng được định nghĩa là sự sắp xếp của các thành phần trong quần thể thực vật rừng. Các yếu tố như tổ thành, mật độ và cấu trúc tầng thứ đều ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Nghiên cứu về cấu trúc rừng tự nhiên giúp xác định các loài ưu thế và mối quan hệ giữa chúng. Theo các nghiên cứu trước đây, cấu trúc rừng có thể được phân chia thành nhiều tầng, mỗi tầng có vai trò và chức năng riêng. Việc hiểu rõ về cấu trúc này sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các biện pháp lâm sinh hợp lý nhằm phục hồi và phát triển rừng. Đặc biệt, nghiên cứu này cũng góp phần vào việc bảo tồn biodiversity và duy trì tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc rừng

Các yếu tố như điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tác động của con người đều ảnh hưởng đến cấu trúc rừng tự nhiên. Sự thay đổi trong các yếu tố này có thể dẫn đến sự thay đổi trong tổ thành và mật độ cây gỗ. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc khai thác rừng không hợp lý có thể làm giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của rừng. Do đó, việc nghiên cứu và hiểu rõ các yếu tố này là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Các biện pháp quản lý rừng bền vững cần phải được áp dụng để đảm bảo rằng bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế có thể diễn ra song song.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng bao gồm khảo sát thực địa, thu thập số liệu và phân tích dữ liệu. Các ô tiêu chuẩn được thiết lập để đo đạc các thông số như đường kính, chiều cao và mật độ cây. Việc sử dụng các phương pháp phân tích thống kê giúp xác định các quy luật phân bố của cây gỗ trong khu vực. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về cấu trúc rừng mà còn giúp đánh giá tình trạng sức khỏe của rừng và khả năng phục hồi của nó sau khai thác. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các kế hoạch quản lý rừng bền vững.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập số liệu

Khảo sát thực địa là bước quan trọng trong nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thu thập số liệu về các loài cây, mật độ và kích thước của chúng. Việc sử dụng các công cụ đo đạc hiện đại giúp đảm bảo tính chính xác của số liệu. Sau khi thu thập, số liệu sẽ được phân tích để xác định các đặc điểm cấu trúc của rừng. Kết quả từ nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp phục hồi và phát triển rừng, đồng thời nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên trong cộng đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cấu trúc rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng có sự đa dạng cao về loài và cấu trúc. Các loài cây gỗ phân bố không đồng đều, với một số loài chiếm ưu thế. Điều này cho thấy rằng khu vực này có tiềm năng phục hồi cao nếu được quản lý đúng cách. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc bảo tồn và phát triển rừng không chỉ có lợi cho môi trường mà còn cho đời sống của người dân địa phương. Các giải pháp lâm sinh được đề xuất nhằm cải thiện cấu trúc rừng và tăng cường khả năng phục hồi của hệ sinh thái.

4.1. Đề xuất giải pháp phục hồi rừng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp phục hồi rừng được đề xuất. Đầu tiên, cần thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng tự nhiên khỏi các tác động tiêu cực từ con người. Thứ hai, việc trồng bổ sung các loài cây bản địa sẽ giúp tăng cường đa dạng sinh học và cải thiện cấu trúc rừng. Cuối cùng, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên và quản lý tài nguyên rừng bền vững. Những giải pháp này không chỉ giúp phục hồi rừng mà còn nâng cao đời sống của người dân địa phương.

V. Kết luận

Nghiên cứu cấu trúc rừng tự nhiên tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng đã cung cấp những thông tin quý giá về đặc điểm và tình trạng của rừng. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng khu vực này có sự đa dạng sinh học cao và tiềm năng phục hồi lớn. Việc áp dụng các giải pháp lâm sinh hợp lý sẽ giúp bảo tồn và phát triển rừng bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa trong việc quản lý tài nguyên rừng mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc bảo tồn và phát triển rừng tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng. Các kết quả và đề xuất từ nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các chính sách quản lý rừng bền vững, giúp cải thiện đời sống của người dân địa phương và bảo vệ môi trường. Hơn nữa, nghiên cứu cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của cấu trúc rừng tự nhiên trong việc duy trì biodiversity và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng giữ vai trò trọng yếu đối với môi trường sinh thái và sự ổn định kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước áp lực gia tăng dân số, sự phát triển kinh tế nhanh chóng cùng công tác quản lý còn nhiều hạn chế, diện tích và chất lượng rừng tự nhiên bị suy giảm, kéo theo nguy cơ tuyệt chủng của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Để khôi phục hệ sinh thái rừng bền vững, việc can thiệp các biện pháp kỹ thuật lâm sinh đòi hỏi phải dựa trên cơ sở hiểu biết đầy đủ về các quy luật cấu trúc nội tại của lâm phần.

Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng nằm trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, giữ vị trí đặc thù với hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi có tính đa dạng sinh học cao. Mặc dù vậy, phần lớn các công trình nghiên cứu cấu trúc rừng ở nước ta trước đây tập trung vào rừng trồng hoặc rừng tự nhiên phục hồi ở điều kiện lập địa thuận lợi trên núi đất; các công trình nghiên cứu có hệ thống về cấu trúc thảm thực vật rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác trên núi đá vôi còn hạn chế. Nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác phục hồi rừng, xúc tiến tái sinh và nâng cao trữ lượng lâm phần, tác giả Nguyễn Huy Hoàng đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Quản lý tài nguyên rừng với các nội dung sau:

• Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên, làm cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi và phát triển rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng, tỉnh Thái Nguyên.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Xác định được các đặc điểm cấu trúc của rừng tự nhiên.
  2. Xác định một số quy luật phân bố lâm phần của tầng cây gỗ tự nhiên tại khu bảo tồn.
• Đối tượng nghiên cứu: Các kiểu rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác trong Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Nội dung: Tập trung đánh giá các chỉ tiêu cấu trúc tầng cây gỗ gồm cấu trúc tổ thành loài, mật độ, cấu trúc tầng thứ thẳng đứng, độ tàn che, phân bố số cây và số loài theo cấp đường kính ($D_{1,3}$), phân bố số cây và số loài theo cấp chiều cao ($H_{vn}$), cùng các quy luật phân bố lý thuyết và tương quan sinh trưởng.
  • Không gian: Các tuyến điều tra tại khu vực phía Bắc của Khu bảo tồn thuộc địa giới hành chính các xã Thượng Nung, Sảng Mộc, Nghinh Tường (bao gồm khu vực Ngọc Sơn I, Ngọc Sơn II).
  • Thời gian: Thực hiện từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 1 năm 2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kế thừa và vận dụng hệ thống lý luận sinh thái rừng và phương pháp điều tra lâm học truyền thống:

• Khung lý thuyết và khái niệm:

  • Khái niệm về rừng và cấu trúc rừng: Cấu trúc rừng được tiếp cận là quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần thể thực vật rừng theo không gian và thời gian.
  • Cấu trúc tổ thành và loài ưu thế: Đánh giá theo quan niệm của Danniel Marmillod (1958) và Thái Văn Trừng (1978), trong đó loài có chỉ số quan trọng $IVI \ge 5%$ có ý nghĩa sinh thái, và nhóm loài chiếm trên 50% tổng số cá thể tầng cây cao được xác định là nhóm ưu thế.
  • Phân chia tầng tán: Áp dụng cách phân chia cấu trúc đứng thành 5 tầng: tầng vượt tán, tầng tán chính (tầng ưu thế sinh thái), tầng dưới tán, tầng thảm tươi và thực vật ngoại tầng.
  • Các mô hình phân bố và tương quan lâm học: Kế thừa các nghiên cứu của Lamprecht (1969), Odum (1971), Baur (1976), Nguyễn Văn Trương (1983) trong Quy luật cấu trúc rừng gỗ hỗn loài, Đồng Sĩ Hiền (1974), Nguyễn Hải Tuất (1982), Vũ Tiến Hinh (1986). Áp dụng hàm phân bố giảm Meyer, phân bố xác suất Weibull ($F(x) = 1 - e^{-\lambda x^\alpha}$) và hàm tương quan một biến giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực ($H_{vn} = a + b \cdot D_{1,3}$).
  • Cơ sở pháp lý: Dựa trên danh mục phân loại thực vật quý hiếm theo Sách đỏ Việt Nam, Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ, Dự án 661 và các quy định của Luật Bảo vệ và Phát triển rừng.

• Phương pháp thu thập dữ liệu:

  • Phương pháp kế thừa tài liệu thứ cấp: Thu thập số liệu khí hậu, thủy văn, địa chất, thổ nhưỡng và số liệu kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai và Ban Quản lý Khu bảo tồn.
  • Phương pháp điều tra thực địa: Thiết lập các tuyến điều tra vuông góc với đường đồng mức. Bố trí 9 ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích $1.000\text{ m}^2$ ($25\text{ m} \times 40\text{ m}$) đại diện cho 3 vị trí địa hình: chân núi (OTC 1, 6, 7), sườn núi (OTC 2, 5, 8) và đỉnh núi (OTC 3, 4, 9). Trong mỗi OTC, lập 5 ô dạng bản (ODB) kích thước $5\text{ m} \times 5\text{ m}$ để theo dõi tái sinh.
  • Thu thập chỉ tiêu lâm học: Đo chu vi thân cây tại vị trí 1,3 m bằng thước dây để quy đổi ra đường kính ngang ngực ($D_{1,3} = P / \pi$); đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) bằng thước sào chuyên dụng khắc vạch độ chính xác $0,2\text{ m}$; đo đường kính tán ($D_t$) theo hai hướng Đông – Tây và Nam – Bắc; phân loại phẩm chất cây thành 3 cấp (tốt, trung bình, xấu); đo độ tàn che bằng gương cầu tại 5 vị trí theo công thức: $$\text{ĐTC} = \frac{n \times 1,04}{100}$$

• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu:

  • Chỉ số quan trọng IVI: $$IVI_i = \frac{N_i% + G_i%}{2}$$ Trong đó $N_i%$ là độ phong phú tương đối (tỷ lệ phần trăm số cá thể) và $G_i%$ là độ ưu thế tương đối (tỷ lệ phần trăm tiết diện ngang thân $G_i = \sum \pi (D_i / 2)^2$).
  • Chia tổ thực nghiệm: Sử dụng công thức Brook và Caruther để xác định số tổ $m = 5 \log N$ và cự ly tổ $k = (x_{max} - x_{min}) / m$.
  • Kiểm định thống kê: Dùng tiêu chuẩn Pearson Chi bình phương ($\chi^2_{tn} = \sum \frac{(f_i - f_{lt})^2}{f_{lt}}$) với bậc tự do $k = m - r - 1$ ở mức ý nghĩa 0,05 để kiểm định sự tương thích giữa phân bố thực nghiệm và phân bố lý thuyết.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh công tác quản lý tài nguyên rừng tại Việt Nam còn bộc lộ nhiều hạn chế dẫn tới suy thoái diện tích và đa dạng sinh học. Tác giả khẳng định nghiên cứu cấu trúc rừng là cơ sở then chốt để áp dụng các giải pháp kỹ thuật lâm sinh, hỗ trợ xúc tiến phục hồi rừng tự nhiên và nâng cao đời sống dân cư vùng đệm. Xác lập mục đích, mục tiêu, ý nghĩa học tập và ý nghĩa thực tiễn của công trình nghiên cứu.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Tổng quan hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam về sinh thái rừng, cấu trúc tầng thứ, quy luật phân bố số cây theo đường kính ($N/D$), phân bố theo chiều cao ($N/H$), và các dạng hàm toán học mô tả quan hệ $H/D$. Giới thiệu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên: Tọa độ địa lý $105^\circ 51'05'' - 106^\circ 08'38''$ Đ, $21^\circ 45'12'' - 21^\circ 56'30''$ B, trải rộng trên 7 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Võ Nhai với tổng diện tích rừng đặc dụng trên 19.000 ha. Khí hậu có nhiệt độ trung bình năm $22,3^\circ\text{C}$ (tối thấp $19,3^\circ\text{C}$, tối cao $26,9^\circ\text{C}$), hai mùa mưa - khô rõ rệt. Địa hình núi đá vôi chia cắt hiểm trở có độ dốc lớn, thủy văn bề mặt nghèo kiệt do hệ thống hang động karst ngầm. Thổ nhưỡng gồm đất màu nâu đỏ trên núi đá vôi và đất đỏ vàng/vàng xám trên phiến thạch sét.
• Hiện trạng kinh tế - xã hội: Khu vực có 6 dân tộc sinh sống (Tày chiếm 41,72%, Dao chiếm 21,12%, Nùng, Kinh, H'Mông, Cao Lan). Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 39% (1.921 hộ), thu nhập bình quân khoảng 3,5 triệu đồng/người/năm; trên 80% lao động làm nông nghiệp với diện tích đất canh tác bình quân chỉ 0,33 ha/người. Sức ép từ việc khai thác gỗ, củi và lâm sản ngoài gỗ gây tác động trực tiếp lên hệ sinh thái rừng.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày thiết kế nghiên cứu thực địa gồm 9 OTC ($1.000\text{ m}^2$) phân bố ở ba vị trí địa hình (chân núi, sườn núi, đỉnh núi) tại vùng phía Bắc Khu bảo tồn. Trình bày chi tiết kỹ thuật đo đếm lâm học ($D_{1,3}$, $H_{vn}$, $H_{dc}$, $D_t$, phẩm chất cây), công thức tính chỉ số $IVI$, độ tàn che, phân chia cự ly tổ và thuật toán kiểm định độ phù hợp phân bố lý thuyết Meyer, Weibull và tương quan tuyến tính.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Trình bày toàn bộ số liệu điều tra thực địa và kết quả xử lý thống kê về cấu trúc tầng cây gỗ:

• Mật độ và tổ thành sinh thái: Mật độ tầng cây gỗ dao động từ 210 đến 410 cây/ha tùy theo OTC và vị trí địa hình. Số loài có $IVI \ge 5%$ ở mỗi OTC dao động từ 6 đến 11 loài. Tổ thành phân hóa rõ rệt: ở chân núi ưu thế bởi Trai lý, Thị rừng, Trám trắng, Sến, Kháo; sườn núi xuất hiện ưu thế của Dẻ gai, Mạy tèo, Thủng mẳng, Táu muối; đỉnh núi xuất hiện tỷ lệ đáng kể của Nghiến, Thông tre, Kháo xanh, Mạy tèo.
• Đặc điểm cấu trúc ngang ($N/D_{1,3}$): Phân bố số cây theo cấp đường kính tập trung mật độ cao nhất ở cấp IV ($20 - 25\text{ cm}$) với bình quân 9 cây/OTC, tiếp đến là cấp V ($25 - 30\text{ cm}$) và cấp III ($15 - 20\text{ cm}$). Số lượng cây có đường kính lớn ($> 35\text{ cm}$) chiếm tỷ lệ rất thấp. Số lượng loài theo cấp đường kính đạt đỉnh ở khoảng $15 - 25\text{ cm}$ (từ 7 đến 10 loài), sau đó giảm dần khi kích thước đường kính tăng lên.
• Đặc điểm cấu trúc đứng ($N/H_{vn}$): Số cây tập trung dày đặc nhất ở cấp chiều cao III ($10 - 15\text{ m}$), dao động từ 10 đến 21 cây/OTC, kế tiếp là cấp II ($5 - 10\text{ m}$) và cấp IV ($15 - 20\text{ m}$). Tỷ lệ cây ở cấp $> 20\text{ m}$ và cấp thấp $< 5\text{ m}$ chiếm rất ít. Tương tự, số loài theo cấp chiều cao có dạng một đỉnh ở giữa, tập trung nhiều nhất ở tầng cao $10 - 15\text{ m}$ (7 đến 11 loài).
• Quy luật phân bố lâm phần và đề xuất giải pháp: Nêu kết quả kiểm tra dạng phân bố $N/D_{1,3}$ bằng phân bố Weibull, Meyer và tương quan $H_{vn}/D_{1,3}$ dạng đường thẳng; đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh và giải pháp xã hội quản lý rừng.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đánh giá tổng kết các đặc trưng cấu trúc cơ bản của lâm phần phục hồi sau khai thác tại khu bảo tồn và đưa ra các kiến nghị kỹ thuật phục vụ công tác quy hoạch, nuôi dưỡng và bảo vệ rừng.

---

Kết quả và đóng góp

1. Số liệu thực nghiệm tổng hợp từ 9 ô tiêu chuẩn

Vị trí địa hình	OTC	Mật độ (cây/ha)	Số loài ($IVI \ge 5%$)	Công thức tổ thành tầng cây gỗ chính ($IVI \ge 5%$)
Chân núi	1	380	7	17,9Trl + 12,8Cm + 12,2Kh + 7,6Lm + 6,6De + 6,1Thl + 36,8Lk
	6	330	7	20,9Thr + 10,5Tc + 10,4Nhr + 10,3Trl + 10,1Thg + 8,1Sen + 29,7Lk
	7	410	11	10,4Lm + 10,3Trtr + 9,9Sed + 9,1TM + 8,9Nhr + 8,2Dgx + 6,1Khv + 6phay + 5,8Thr + 5,6Ngh + 5,2Ngat + 14,5Lk
Sườn núi	2	390	11	10,8Lm + ... + 5,6Thl + 5,4Pm + 14,6Lk
	5	380	10	15,6Mt + 14,2Thung + 12,3Tm + 12,1Nhr + 9,1Trl + 8,1Ngh + 7,1Mch + 6Sen + 5,9Lm + 5,1Kh + 4,5Lk
	8	400	6	24,6Dg + 14,1ngat + 6,9Mt + 6,8TT + 6,7Trc + 6,1Lm + 6,1Nhr + 28,7Lk
Đỉnh núi	3	210	10	12,8Nr + 12Lmc + 10Ngh + 10Sd + 9,6Det + 9Khx + 7,9Tm + 7,5Mt + 7Com + 14,2Lk
	4	310	8	19,9Trt + 11,8Thung + 10Nhoc + 10Tr + 9,9Kh + 7,8Ngh + 6,9Trl + 5,9Dg + 17,8Lk
	9	400	6	23,6Thr + 20,9Mt + 17,9Khv + 8,9Nhr + 6,3Sed + 5,3Lmc + 17,1Lk

(Ký hiệu tên loài trong văn bản: Trl: Trai lý; Kh: Kháo; Cm: Chòi mòi; De: Dẻ; Thl: Thị lông; Nhr: Nhãn rừng; Sen: Sến; Dgx: Đậu gia xoan; Khv: Kháo vàng; Ngh: Nghiến; Ngat: Ngát; Sed: Sến đá; Tm: Táu muối; Thr: Thị rừng; Trtr: Trám trắng; Com: Côm; Dg: Dẻ gai; Mt: Mạy tèo; Pm: Phân mã; Trt: Trâm tía; Lmc: Lòng măng cụt; Khx: Kháo xanh; TT: Thông tre; Lk: Loài khác).

2. Tổng hợp phân bố cây theo cấp kính và cấp chiều cao

Cấp chỉ tiêu	Cấp phân chia	Đặc điểm phân bố số cây và số loài
Đường kính ngang ngực ($D_{1,3}$)	Cấp I ($5 - 10\text{ cm}$) đến cấp IX ($> 45\text{ cm}$)	Số cây tập trung chủ yếu ở cấp IV ($20 - 25\text{ cm}$) với bình quân 9 cây/OTC (tương đương 90 cây/ha), kế tiếp là cấp V ($25 - 30\text{ cm}$) và cấp III ($15 - 20\text{ cm}$). Số loài đa số đạt đỉnh tại khoảng cấp kính $15 - 25\text{ cm}$ (chiếm từ 7 đến 10 loài), sau đó giảm dần ở các cấp kính lớn.
Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$)	Cấp I ($0 - 5\text{ m}$) đến cấp VII ($30 - 35\text{ m}$)	Số cây tập trung dày nhất ở cấp III ($10 - 15\text{ m}$), dao động 10–21 cây/OTC; tiếp theo là cấp II ($5 - 10\text{ m}$) và IV ($15 - 20\text{ m}$). Số loài tập trung lớn nhất tại tầng $10 - 15\text{ m}$ và $15 - 20\text{ m}$ (7–11 loài); các cấp $< 5\text{ m}$ và $> 25\text{ m}$ có số loài và số cây rất ít.

3. Giải pháp do tác giả đề xuất

• Khoanh nuôi bảo vệ: Nghiêm cấm chăn thả gia súc tự do, cấm khai thác chặt phá rừng trái phép, chủ động phòng chống cháy rừng, giữ gìn môi trường để cây gỗ tái sinh phát triển.
• Biện pháp nuôi dưỡng rừng: Chặt tỉa thưa các cây cá biệt vươn quá cao ở tầng vượt tán như Nghiến, Trai lý, Thông tre để điều tiết ánh sáng; loại bỏ bớt các cây Nhãn rừng, Mạy tèo đang cạnh tranh lấn át trong công thức tổ thành; ưu tiên giữ lại nuôi dưỡng các loài cây có giá trị kinh tế và sinh thái cao (Kháo, Thông tre, Trai lý...); chặt bỏ cây cong queo, sâu bệnh, cụt ngọn hoặc phẩm chất xấu; chặt bỏ các loại dây leo cây bụi xâm lấn mạnh như Han voi, Nhọc, Trọng đũa.
• Giải pháp quản lý và xã hội: Ban Quản lý Khu bảo tồn phối hợp với chính quyền địa phương mở các lớp tập huấn, đào tạo nâng cao nhận thức bảo vệ rừng cho đồng bào dân tộc sống trong vùng đệm; tuyên truyền tuân thủ pháp luật theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng; tăng cường lực lượng tuần tra kiểm lâm.

4. Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã bổ sung nguồn dữ liệu định lượng cụ thể về cấu trúc mật độ, tổ thành loài sinh thái ($IVI$), phân bố không gian ngang và đứng của rừng tự nhiên thứ sinh phục hồi sau khai thác trên dạng lập địa núi đá vôi tại vùng Đông Bắc Việt Nam – một đối tượng sinh thái đặc thù trước đó còn ít công trình nghiên cứu chi tiết so với rừng trên núi đất.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Quy mô khảo sát giới hạn trong 9 ô tiêu chuẩn ($1.000\text{ m}^2/\text{OTC}$) tập trung ở các xã phía Bắc của Khu bảo tồn (Thượng Nung, Sảng Mộc, Nghinh Tường), chưa bao quát toàn bộ diện tích của 7 xã và 1 thị trấn thuộc địa giới quy hoạch.
  • Thời gian nghiên cứu diễn ra trong thời gian ngắn (từ tháng 8/2017 đến tháng 1/2018), chủ yếu phản ánh trạng thái tĩnh của lâm phần tại thời điểm đo đếm.
  • Phạm vi khảo sát tập trung chuyên sâu vào tầng cây gỗ trưởng thành và trung bình ($D_{1,3} \ge 5\text{ cm}$); các dẫn liệu định lượng chi tiết về tầng cây bụi, thảm tươi, dây leo và các hệ số tham số toán học của phương trình tương quan sinh trưởng trong văn bản còn dừng lại ở mức mô tả định tính và lập bảng khung.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Cần mở rộng quy mô lập ô tiêu chuẩn điều tra sang các xã khu vực phía Nam và các trạng thái rừng núi đá vôi khác trong toàn bộ lâm phận khu bảo tồn.
  • Thiết lập các định vị ô tiêu chuẩn định kỳ nhằm theo dõi động thái diễn thế, quá trình tái sinh tự nhiên và tốc độ tăng trưởng sinh khối thực tế theo thời gian.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học: Tham khảo quy trình điều tra thực địa trên địa hình núi đá vôi dốc hiểm trở; phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn vuông góc với đường đồng mức; cách tính toán và lập bảng chỉ số giá trị quan trọng ($IVI$), phân chia tổ thực nghiệm và kiểm định phân bố lâm học.
• Cán bộ quản lý, kiểm lâm Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng và Chi cục Kiểm lâm: Tham khảo danh mục loài thực vật thân gỗ ưu thế theo từng vị trí lập địa (chân, sườn, đỉnh núi đá vôi) và cơ sở khoa học để xây dựng kế hoạch khoanh nuôi, làm giàu rừng, lựa chọn đối tượng bài cây tỉa thưa trong các dự án phục hồi rừng đặc dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số giá trị quan trọng ($IVI$) được tác giả tính toán dựa trên các thành phần nào và ngưỡng giá trị nào được xem là có ý nghĩa sinh thái?
Chỉ số $IVI$ được tính bằng trung bình cộng giữa độ phong phú tương đối ($N_i%$, tính theo tỷ lệ số cá thể loài $i$ trên tổng số cá thể) và độ ưu thế tương đối ($G_i%$, tính theo tỷ lệ tổng tiết diện ngang thân cây $G_i$ của loài $i$ trên tổng tiết diện ngang toàn ô). Theo Marmillod (1958) được tác giả trích dẫn, các loài có $IVI \ge 5%$ được xác định là có ý nghĩa sinh thái trong lâm phần.

2. Mật độ cây gỗ tại các ô tiêu chuẩn dao động trong khoảng bao nhiêu và phân bố thế nào giữa các vị trí địa hình?
Mật độ cây gỗ tầng cây cao dao động từ 210 cây/ha đến 410 cây/ha. Cụ thể: ở vị trí chân núi đạt từ 330 đến 410 cây/ha; ở vị trí sườn núi dao động từ 380 đến 400 cây/ha; ở vị trí đỉnh núi dao động từ 210 đến 400 cây/ha (thấp nhất là OTC 3 trên đỉnh núi với 210 cây/ha).

3. Số cây và số loài của rừng tự nhiên trong khu bảo tồn tập trung nhiều nhất ở những cấp đường kính ($D_{1,3}$) và cấp chiều cao ($H_{vn}$) nào?
Về đường kính, số cây tập trung cao nhất ở cấp IV ($20 - 25\text{ cm}$) với bình quân 9 cây/OTC, kế tiếp là cấp $25 - 30\text{ cm}$ và $15 - 20\text{ cm}$; số loài tập trung nhiều nhất ở khoảng cấp kính $15 - 25\text{ cm}$ (từ 7 đến 10 loài). Về chiều cao, số cây và số loài đều tập trung dày đặc nhất ở cấp III ($10 - 15\text{ m}$) và cấp IV ($15 - 20\text{ m}$). Các cấp kích thước lớn ($D_{1,3} > 35\text{ cm}$, $H_{vn} > 25\text{ m}$) chiếm tỷ lệ rất thấp.

4. Tác giả kiến nghị những biện pháp can thiệp kỹ thuật lâm sinh cụ thể nào đối với tầng cây gỗ?
Tác giả đề xuất tỉa thưa các cây cá biệt vươn quá cao ở tầng vượt tán (như Nghiến, Trai lý, Thông tre) để giảm cạnh tranh ánh sáng; chặt tỉa bớt các cây Nhãn rừng, Mạy tèo đang lấn át tổ thành; giữ lại nuôi dưỡng các cây có phẩm chất tốt và giá trị cao (Kháo, Thông tre, Trai lý); loại bỏ các cá thể sâu bệnh, cụt ngọn, sinh trưởng xấu; đồng thời phát dọn các loài cây bụi xâm lấn mạnh như Han voi, Nhọc, Trọng đũa.

5. Sức ép dân sinh chính tác động tiêu cực đến rừng tự nhiên tại Khu bảo tồn Thần Sa – Phượng Hoàng gồm những yếu tố nào?
Áp lực bắt nguồn từ 6 dân tộc sinh sống trong vùng đệm và vùng lõi (Tày, Dao, Nùng, Kinh, H'Mông, Cao Lan) với tỷ lệ hộ nghèo lên tới 39%, thu nhập bình quân chỉ 3,5 triệu đồng/người/năm, đất sản xuất nông nghiệp bình quân 0,33 ha/người. Do tập quán canh tác lạc hậu và thiếu lương thực vào thời kỳ giáp hạt, người dân thường xuyên vào rừng khai thác gỗ làm nhà, chặt củi, thu hái lâm sản ngoài gỗ và chăn thả gia súc tự do.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Huy Hoàng đã phản ánh tương đối toàn diện các đặc trưng cấu trúc tầng cây gỗ của hệ sinh thái rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác trên núi đá vôi tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phượng Hoàng. Kết quả điều tra thực nghiệm tại 9 ô tiêu chuẩn cho thấy mật độ lâm phần dao động từ 210 đến 410 cây/ha, tổ thành loài có sự phân hóa theo vị trí địa hình (chân núi, sườn núi, đỉnh núi), với sự tập trung chiếm ưu thế của số cây và số loài ở cấp đường kính $15 - 25\text{ cm}$ và cấp chiều cao $10 - 15\text{ m}$. Các dữ liệu cấu trúc này là căn cứ thực chứng có giá trị phục vụ công tác xây dựng biện pháp kỹ thuật lâm sinh, khoanh nuôi làm giàu và bảo tồn đa dạng sinh học rừng đặc dụng tại tỉnh Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Quản lý bảo vệ và phát triển rừng được coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với ngành lâm nghiệp ở nước ta hiện nay và đã đạt được một số kết quả có ý nghĩa nhất định, góp phần vào phát triển kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn những bất cấp trong công tác của ngành lâm nghiệp do sự phát triển nhanh chóng của kinh tế xã hội cùng với sự quản lý tài nguyên rừng còn yếu kém dẫn đến việc giảm diện tích, chất lượng rừng và đa dạng sinh học bị suy thoái ngày càng nghiêm trọng. Sự mất mát tài nguyên rừng hiện nay là đáng lo ngại, nhiều loài động thực vật bị đe dọa và nguy cơ tuyệt chủng mà nguyên nhân chủ yếu là do con người sử dụng tài nguyên không hợp lý. Trước trực trạng đang diễn ra như thế đặt ra cho các nhà làm công tác lâm nghiệp một nhiệm vụ cấp bách là khôi phục và phát triển rừng, đáp ứng nhu cầu sống của con người, bảo vệ môi trường sinh thái, duy trì đa dạng sinh học, các loài động thực vật quý hiếm.

Trong quản lý rừng, tác động lâm sinh là biện pháp kỹ thuật then chốt để cải thiện và làm cho rừng có cấu trúc phù hợp nhất với mục đích quản lý, nhằm đáp ứng được các yêu cầu đặt ra cho từng loại hình kinh doanh rừng. Thực tiễn đã chứng minh rằng các giải pháp nhằm phục hồi rừng, quản lý rừng bền vững chỉ có thể giải quyết thỏa đáng một khi có sự hiểu biết đầy đủ về bản chất quy luật sống của hệ sinh thái rừng. Do đó nghiên cứu cấu trúc rừng được xem là cơ sở quan trọng nhất, giúp các nhà lâm nghiệp có thể chủ động trong việc xác lập các kế hoạch và biện pháp kỹ thuật tác động chính xác vào rừng, góp phần quản lý và kinh doanh rừng lâu bền. Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa-Phượng Hoàng nằm trong địa giới hành chính của 7 xã và một thị trấn thuộc huyện Võ Nhai gồm: Thị trấn Đình Cả, xã h 2 Phú Thượng, xã Sảng Mộc, xã Thần Sa, xã Thượng Nung, xã Nghinh Tường, xã Vũ Chấn, xã Cúc Đường.

Với tổng diện tích đất quy hoạch khu rừng đặc dụng là 19. Ở nước ta các công trình nghiên cứu về cấu trúc rừng chủ yếu tập trung vào đối tượng là rừng trồng, rừng tự nhiên tái sinh trong điều kiện thuận lợi các công trình nghiên cứu về cấu trúc của thảm thực vật rừng tự nhiên tại khu bảo tồn còn ít. Hơn nữa cấu trúc rừng còn liên quan đến hiện trạng sử dụng đất, điều kiện tự nhiên, nguồn tài nguyên rừng. Trước những yêu cầu cấp thiết đó , chúng tôi tiến hành thực hiện khóa luận: “Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, tỉnh Thái Nguyên” làm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu về diễn thế và trữ lượng.

Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phục hồi rừng, tăng sinh khối, tăng trữ lượng rừng trồng để nâng cao đời sống người dân sống trong khu vực, và tăng vai trò sinh thái của rừng. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng tự nhiên, nhằm làm cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi và phát triển rừng tại KBT thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được các đặc điểm cấu trúc của rừng tự nhiên. - Xác định một số quy luật phân bố lâm phần của tầng cây gỗ tự nhiên tại khu bảo tồn.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Góp phần củng cố phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên. Giúp sinh viên vận dụng những kiến thức đã học trong trường vào thực địa trong công tác nghiên cứu khoa học về cấu trúc rừng. Đúc rút được những kinh nghiệm trong điều tra rừng, vận dụng vào công việc sau này khi ra trường.

Ý nghĩa thực tiễn Việc nghiên cứu sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đặc điểm cấu trúc rừng và có cơ sở để đưa ra các biện pháp lâm sinh làm giàu rừng mang lại hiểu quả hơn cho cuộc sống người dân cũng như việc cải tạo môi trường, tăng mức độ đa dạng sinh học. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Khái niệm về rừng là quần xã sinh vật trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu. Quần xã sinh vật phải có diện tích đủ lớn.

Giữa quần xã sinh vật và môi trường, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác. Cấu trúc rừng: Cấu trúc rừng là quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần thể thực vật rừng theo không gian và thời gian. Cấu trúc tổ thành: Tổ thành là nhân tố diễn tả số loài thamg gia và số cá thể của từng loài trong thành phần cây gỗ của rừng. Hiểu một cách khác, tổ thành cho biết sự tổ hợp và mức độ tham gia của các loài cây khác nhau trên cùng đơn vị thể tích.

Trong một khu rừng nếu một loài cây nào đó chiếm trên 95% thì rừng đó được coi là rừng thuần loài, còn rừng có từ 2 loài cây trở lên với tỷ lệ sấp xỉ nhau thì là rừng hỗn loài. Cấu trúc tầng thứ: Sự phân bố theo không gian của tầng cây gỗ theo chiều thẳng đứng, phụ thuộc vào đặc tính sinh thái học, nhu cầu ánh sáng của các loài tham gia tổ thành. Cấu trúc tầng thứ của các hệ sinh thái rừng nhiệt đới nhiều tầng thứ hơn các hệ sinh thái rừng ôn đới. Một số cách phân chia tầng tán: Tầng vượt tán: Các loài cây vươn cao trội hẳn lên, không có tính liên tục.

Tầng tán chính (tầng ưu thế sinh thái): Cấu tạo nên tầng rừng chính, có tính liên tục. Tầng dưới tán: Gồm những cây tái sinh và những cây gỗ chịu bóng. Tầng thảm tươi: Chủ yếu là các loài thảm tươi. h 5 Thực vật ngoại tầng: Chủ yếu là các loài thân dây leo.

Cấu trúc mật độ: Cấu trúc mật độ phản ánh số cây trên một đơn vị diện tích. Phản ảnh mức độ tác động giữa các cá thể trong lâm phần. Mật độ ảnh hưởng đến tiểu hoàn cảnh rừng, khả năng sản xuất của rừng. Theo thời gian, cấp tuổi của rừng thì mật độ luôn thay đổi.

Loài ưu thế: Là một loài hoặc các nhóm có ảnh hưởng xác định lên quần xã, quyết định số lượng, kích thước, năng suất và các thông số của chúng. Loài ưu thế tích cực tham gia vào sự điều chỉnh, vào quá trình trao đổi vật chất và năng lượng giữa quần xã với môi trường xung quanh. Chính vì vậy, nó có ảnh hưởng đến môi trường, từ đó ảnh hưởng đến các loài khác trong quần xã. Những nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới, việc nghiên cứu cấu trúc rừng đã được tiến hành từ lâu nhằm xác định cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện kỹ thuật tác động vào rừng, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và môi trường của rừng.(1976) đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái học nói chung và về cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mưa nói riêng, trong đó đã đi sâu nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mưa tự nhiên.

Khái niệm hệ sinh thái được làm sáng tỏ là cơ sở để nghiên cứu các nhân tố cấu trúc trên quan điểm sinh thái học. Phương pháp phân tích lâm sinh đã được H. Lamprecht (1969) mô tả chi tiết, tác giả nghiên cứu rừng tự nhiên nhiệt đới sau đó đã vận dụng phương pháp này và mở rộng thêm những chỉ tiêu định lựợng mới cho phân tích cấu trúc rừng tự nhiên. h 6 Bên cạnh đó các công trình của các tác giả Baur (1976) , Odum (1971) [19], Richards (1952) , Van Stennis (1956) ,.

đựợc coi là nền tảng cho những nghiên cứu về cấu trúc rừng. Phân bố cây theo đường kính, chiều cao: Phân bố cây theo đường kính là quy luật cấu trúc cơ bản của lâm phần đã được nhiều nhà khoa học quan tâm. Đầu tiên phải kể đến công trình nghiên cứu của Meyer, ông đã mô tả số cây theo đường kính bằng mô hình toán học mà dạng của nó là đường cong giảm liên tục. Phương trình này gọi là phương trình Meyer.

Một số tác giả khác cũng dùng phương pháp giải tích để tìm ra phương trình đường cong phân bố. J (1956) , trong khi nghiên cứu 19 ô tiêu chuẩn với 60 loài cây ở rừng ở Maranhoo - Brazin đã dùng hàm Weibull mô phỏng phân bố N/D. Nhìn chung các tác giả đều biểu diễn quy luật phân bố số cây theo đường kính dưới dạng phân bố xác suất, các hàm thường hay sử dụng là hàm Weibull, hàm mũ, hàm chuẩn, hàm logarit,. Ngoài việc sử dụng các hàm toán học để biểu thị cấu trúc lâm phần, đối với rừng tự nhiên, quy luật phân bố cây theo chiều cao còn được thể hiện thông qua phương pháp trắc đồ rừng.

Vẽ các phẫu đồ đứng với các kích thước khác nhau tùy theo mục đích nghiên cứu. Các trắc đồ này đã mang lại hình ảnh khái quát về cấu trúc tầng tán, phân bố số cây theo chiều thẳng đứng, từ đó rút ra các nhận xét và đề xuất ứng dụng trên thực tế, điển hình cho hướng nghiên cứu này là công trình của P. Qua nhiều nghiên cứu của các tác giả đi trước cho thấy mỗi tương quan giữa đường kính và chiều cao là một tương quan chặt chẽ. Theo quy luật sinh trưởng của cây rừng, khi tuổi cây tăng lên thì đường kính và chiều cao cũng tăng lên.

Tuy nhiên quy luật này chỉ tồn tại trong một giới hạn cho phép của cây rừng trong quá trình sinh trưởng. Trong lâm phần, khi tuổi cây tăng thì tỉ lệ H/D cũng tăng. Từ đó đường cong biểu thị quan hệ H/D có thể bị thay đổi. h 7 Đường cong luôn chuyển dịch lên phía trên khi tuổi lâm phần tăng lên.

Phương trình toán học cụ thể biểu thị mỗi quan hệ này rất phong phú và đa dạng. Hohenadl, Krenn, Michailof, Naslund, Anoutchia, Echer đã sử dụng các phương trình dưới đây để mô tả quan hệ H/D: Hvn = a 0 + a 1. Những nghiên cứu ở Việt Nam a.