phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn bao gồm có 3 chương 8 tiết. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG THỰC HIỆN DÂN CHỦ CƠ SỞ 1.1 Một số khái niệm cơ bản a, Khái niệm dân chủ Thuật ngữ dân chủ ra đời vào khoảng thế kỷ thứ VII-VI trước công nguyên. Xét về mặt ngữ nghĩa, “dân chủ (demokratia)”, trong tiếng Hy Lạp cổ là từ ghép, được cấu thành từ hai từ gốc là: demos= nhân dân (danh từ) và kratein = cai trị (động từ). Nếu dịch sát nghĩa thì demokratia sẽ là một mệnh đề hoàn chỉnh: nhân dân cai trị.
Sau này các nhà chính trị học đã xác định thực chất của dân chủ là: “tất cả quyền lực thuộc về nhân dân”. Khi Chủ nghĩa Mác - Lênin xuất hiện, tạo nên hệ ý thức đối lập với Chủ nghĩa tư bản, khái niệm dân chủ được chia thành hai thể loại chính: Dân chủ tư sản (dân chủ của phía chủ nghĩa tư bản) và dân chủ XHCN (dân chủ của phía CNXH). Mỗi bên có quan hệ khác nhau về vấn đề này. Dân chủ tư sản thường đề cao khía cạnh bầu phiếu; Dân chủ xã hội chủ nghĩa lại đề cao khía cạnh làm chủ giá trị thặng dư tư liệu sản xuất và thành quả lao động của người dân.
Khái niệm dân chủ, về cơ bản được từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: "Dân chủ, hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do. Dân chủ cũng được vận dụng vào tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế chính trị nhất định" [54, 653]. Kế thừa và xây dựng theo chủ nghĩa Mác - Lênin, Đảng ta đưa ra khái niệm về dân chủ XHCN: Dân chủ XHCN là dân chủ của đa số nhân dân gắn với công bằng xã hội, chống áp bức, bất công được thực hiện trong thực tế 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, được thể chế hoá bằng pháp luật và được pháp luật bảo đảm. Đảng Cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và tổ chức xây dựng.
Đây là khái niệm thể hiện đầy đủ, rõ ràng, đúng bản chất của khái niệm dân chủ xã hội chủ nghĩa. Đúng với bản chất của xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng. Chế độ dân chủ của chúng ta không chỉ đảm bảo lợi ích cho mỗi cá nhân, mà đảm bảo lợi ích cho toàn xã hội. b, Những tiêu chí và nguyên tắc của một xã hội dân chủ Dân chủ ngày nay được xem xét chủ yếu dưới các dạng: Chế độ nhà nước (các hình thức, nguyên tắc, phương thức thực thi quyền lực nhà nước); Nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt của đời sống xã hội (nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt của các đảng chính trị, các tổ chức xã hội); Giá trị xã hội (thể hiện ở trình độ đạt được về bảo đảm các quyền, nghĩa vụ, tự do của công dân và sự tham gia của họ trong đời sống xã hội); Lý tưởng, nhân sinh quan, thế giới quan, mục đích hoạt động của các lực lượng chính trị- xã hội.
Quan niệm về dân chủ cho đến nay còn khác nhau, phụ thuộc vào giai cấp, dân tộc, tôn giáo, tập quán xã hội, và truyền thống văn hoá và chính trị. Mặc dù vậy, có thể nói tới những nhận thức chung về dân chủ như sau: Nhân dân được coi là nguồn gốc và chủ thể của quyền lực nhà nước. Các cơ quan quyền lực phải được nhân dân bầu hoặc bãi miễn thông qua bầu cử tự do, bình đẳng và bỏ phiếu kín. Các thể chế chính trị và nhà nước phải hợp hiến, quản lý xã hội bằng luật pháp, sự ngự trị tối cao của pháp luật.
Không tập trung tuyệt đối hoá quyền lực vào bất kỳ một chủ thể quyền lực nào, thực hiện nguyên tắc phân quyền, tản quyền. Nhà nước thực thi quyền lực công cộng và công khai. Nhà nước phải phối hợp hoạt động với xã hội công dân, tạo điều kiện cho công dân tham gia công việc nhà nước và giám sát phê bình hoạt động của nhà nước. Nhân dân dễ dàng tiếp cận các phương tiện thông tin đại 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chúng.
Thiểu số phục tùng quyết định của đa số và đa số tôn trọng, bảo vệ những quyền chính đáng của thiểu số. Việc xây dựng một nền dân chủ phụ thuộc vào các yếu tố như: trình độ dân trí, văn hoá của nhân dân; nhân sinh quan và thế giới quan, phẩm chất và năng lực của chủ thể cầm quyền; các thể chế dân chủ được chế định bằng nguyên tắc luật pháp, chuẩn mực văn hoá đạo đức về đời sống xã hội. Việc nâng cao trình độ văn hoá, dân trí cho nhân dân là nhân tố cơ bản để thực hiện dân chủ bởi vì dân chủ là biểu hiện của trình độ văn hoá chính trị, có quan hệ mật thiết với trình độ dân trí, văn hoá nói chung. Chỉ khi nào người dân tự giác nhận thức được quyền hạn và nghĩa vụ của mình, tự giác tham gia vào công việc nhà nước, công việc xã hội, hoạt động với tư cách là công dân có tri thức, có học vấn và văn hoá… thì mới thực sự có điều kiện thực hiện dân chủ.
“Người mù chữ sẽ đứng ngoài chính trị”- như Lênin nói, ít hiểu biết cũng làm hạn chế sự tham gia vào đời sống chính trị. Song, dân chủ không chỉ phụ thuộc vào trình độ dân trí, văn hoá mà còn phụ thuộc vào chủ thể cầm quyền. Giai cấp tiến bộ, lực lượng tiến bộ cầm quyền, những con người có tài, có đức nắm giữ quyền lực thường thực hiện dân chủ với nhân dân. Nhưng thực hiện dân chủ không phải chỉ mong đợi vào “lòng tốt” của người cầm quyền mà quan trọng hơn là xây dựng những chế định dân chủ có khả năng buộc những người nắm giữ quyền lực dù muốn hay không cũng phải tuân theo.
Những người nắm giữ quyền được lựa chọn có thể là những người có tài, có đức, suy nghĩ và hành động của họ vì lợi ích của nhân dân, nhưng nếu không có thể chế để nhân dân kiểm soát mọi hành vi của họ thì có thể dần dần họ lạm dụng quyền lực mưu lợi ích của riêng mình.Trong đó có nạn quan liêu, tham nhũng. Phương thức đặc hiệu để chữa quan liêu tham nhũng như Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh chính là dân chủ và thực hành dân chủ rộng rãi trong xã hội. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, không chỉ nâng cao nhận thức về dân chủ, giáo dục ý thức dân chủ cho quần chúng mà còn phải thể chế hoá các quyền dân chủ bằng các chế định pháp luật để có dân chủ trong thực tế. Nâng cao dân trí, văn hoá, ý thức dân chủ và thói quen sinh hoạt dân chủ của nhân dân; đào tạo và giáo dục đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, thừa hành thực hiện dân chủ của nhân dân; xây dựng và hoàn thiện các thể chế dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện… đó là những nhiệm vụ cơ bản trong công cuộc xây dựng chế độ XHCN và cũng là những vấn đề đặt ta hiện nay.
Về hình thức, dân chủ được thể hiện qua dân chủ đại diện hoặc dân chủ trực tiếp. Dân chủ trực tiếp là hình thức dân chủ được thực hiện bằng cách nhân dân trực tiếp bày tỏ chính kiến của mình, trực tiếp tham gia quyết định những vấn đề chung của cộng đồng xã hội. Còn dân chủ đại diện là nhân dân thông qua các đại biểu của mình, đoàn thể của mình và các phương tiện khác để bày tỏ chính kiến của mình, trực tiếp tham gia quyết định những vấn đề chung của cộng đồng xã hội. Những hình thức dân chủ ấy được thể chế bằng luật pháp nhà nước và được thực thi bằng cả hệ thống chính trị.
Dân chủ trực tiếp thường được thực hiện trong những cộng đồng dân cư ở cơ sở, như xã, phường, thị trấn, cơ quan, trường học… Ở đây, nhân dân có thể trực tiếp bày tỏ chính kiến của mình, trực tiếp quyết định và giám sát những công việc của cộng đồng xã hội. Ở quy mô quốc gia, dân chủ trực tiếp được thực hiện dưới hình thức trưng cầu dân ý để quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước, đặc biệt là trong những trường hợp cần thiết. Vai trò của dân chủ trong đời sống xã hội, đặc biệt trong xã hội hiện đại là không thể phủ nhận. Dân chủ chính là điều kiện, môi trường đảm bảo cho các quyền tự do, quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc của con người.
Dân chủ là giải pháp hạn chế sự tha hoá quyền lực nhà nước và là phương tiện để đấu tranh chống lại việc dùng quyền lực nhà nước và lạm dụng quyền lực để mưu lợi ích riêng. Không thể hình dung được tiến bộ xã hội và sự phát triển 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của lịch sử mà lại thiếu vắng dân chủ. Đây là một trong những tiêu chí căn bản để đánh giá tính chất và trình độ phát triển của một xã hội. Chính vì thế, dân chủ đã trở thành mục tiêu và động lực cho sự phát triển và thịnh vượng của các dân tộc.
Ngày nay, dân chủ hoá xã hội đã trở thành khuynh hướng chủ đạo của phát triển thế giới. Mọi dân tộc đều có quyền, cơ hội và khả năng hoà nhập vào dòng chảy đó của nhân loại, vươn tới tiến bộ xã hội và văn minh. c) Khái niệm về dân chủ ở cơ sở. Nền dân chủ XHCN ở nước ta đã được khẳng định trong đường lối của Đảng, Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước.
Quyền dân chủ của công dân được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá. Hệ thống chính quyền ở nước ta gồm 4 cấp: Trung ương, tỉnh (thành phố trực thuộc), huyện (thị, quận) và xã (phường) đều vận hành theo nguyên tắc tập trung dân chủ: Đó là nguyên tắc cơ bản của nền dân chủ XHCN. Hiệu qủa của dân chủ thể hiện trực tiếp đến nhân dân là ở cấp cơ sở. Cơ sở xã, phường, cơ quan, doanh nghiệp v.