CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương 1. Khái niệm cơ bản về tiền lương và các khoản trích theo lương. Khái niệm tiền lương Tiền lương chính là phần thu lao lao động được biểu hiện mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động căn cứ vào thời gian, khối lượng và chất lượng công việc của họ.
Về bản chất tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động. Mặt khác tiền lương còn là đòn bẩy kinh tế khuyến khích tinh thần hăng say lao động. Khái niệm các khoản trích theo lương Căn cứ vào quy trình ban hành kèm theo Quyết định số 595/QĐ- BHXH ngày 14 tháng 04 năm 2017 về Quyết định ban hành quy trình thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, quản lý số bảo hiểm xã hộ, thẻ bảo hiểm y tế của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Công văn số 2159/BHXH-BT ngày 01 tháng 06 năm 2017, các khoản bảo hiểm trích theo lương quy định như sau: Cùng với việc chi trả tiền lương, người sử dụng lao động còn phải trích một số tiền nhất định tính theo tỷ lệ phần trăm của tiền lương để hình thành các quỹ theo chế độ quy định nhằm đảm bảo lợi ích của người lao động. Đó là các khoản trích theo lương, được thực hiện: Bảo hiểm xã hội (BHXH): Quỹ BHXH là quỹ dùng để trợ cấp cho người lao động có tham gia đóng góp quỹ trong các trường hợp họ bị mất khả năng lao động như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí, bệnh nghề nghiệp.
Quỹ BHXH được hình thành bằng cách trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số 4 quỹ tiền lương cơ bản và các khoản phụ cấp của người lao động thực tế phát sinh trong tháng. Tỷ lệ trích BHXH hiện nay là 25,5% trên tổng số lương thực tế phải trả người lao động trong tháng, trong đó 17,5% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và 8% trừ vào lương của người lao động. Bảo hiểm y tế (BHYT): Quỹ BHYT được sử dụng để trợ cấp cho những người tham gia đóng góp BHYT trong trường hợp khám chữa bệnh trong trường hợp ốm đau bệnh tật. Quỹ BHYT được hình thành bằng cách trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số quỹ tiền lương cơ bản và các khoản phụ cấp của người lao động thực tế phát sinh trong tháng.
Tỷ lệ trích BHYT hiện nay là 4,5% trên tổng số lương thực tế phải trả người lao động trong tháng, trong đó 3% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và 1,5% trừ vào lương của người lao động. Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): Quỹ BHTN nhằm hỗ trợ người lao động bằng một khoản tài chính nhằm đảm bảo ổn định cuộc sống của người lao động trong thời gian mất việc. Quỹ BHTN được hình thành bằng cách trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số quỹ tiền lương cơ bản và các khoản phụ cấp của người lao động thực tế phát sinh trong tháng. Tỷ lệ trích BHTN hiện nay là 2% trên tổng số lương thực tế phải trả người lao động trong tháng, trong đó 1% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, 1% trừ vào lương của người lao động có tham gia BHTN.
Kinh phí công đoàn (KPCĐ): Kinh phí công đoàn được dùng để chi tiêu cho các hoạt động công đoàn của doanh nghiệp như: thăm hỏi người lao động ốm đau, hiếu, hỷ,…và một phần nộp lên cấp trên. Kinh phí công đoàn được hình thành bằng cách trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số quỹ tiền lương thực tế phải trả cho người lao động thực tế phát sinh trong tháng. Tổng tỷ lệ trích KPCĐ hiện nay là 2% được tính toàn bộ vào chi phí của sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nhiệm vụ của công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Để phục vụ sự điều hành và quản lý lao động tiền lương có hiệu quả thì kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương phải thực hiện những nhiệm vụ cơ bản sau: -Theo dõi, ghi chép, phản ánh, tổng hợp chính xác, đầy đủ, kịp thời về số lượng, chất lượng, thời gian kết quả lao động.
Đồng thời, kiểm tra việc sử dụng lao động, việc chấp hành chính sách chế độ về lao động, tiền lương. -Tính toán, phân bổ các khoản chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương vào chi phí sản xuất, kinh doanh theo từng đối tượng và mở sổ, thẻ kế toán, hạch toán lao động, tiền lương, các khoản trích theo lương theo đúng chế độ. -Lập báo cáo về lao động, phân tích tình hình quản lý, sử dụng lao động, chi phí nhân công, năng suất lao động, quỹ tiền lương, đề xuất biện pháp khai thác, sử dụng triệt để có hiệu quả, tiền lương chính xác và kịp thời. Hình thức trả lương và cách tính lương trong doanh nghiệp 1.
Trả lương theo thời gian Tiền lương theo thời gian được trả cho người lao động hưởng lương theo thời gian, căn cứ vào thời gian làm việc theo tháng, ngày, giờ theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động, cụ thể: Tiền lương theo tháng được trả cho người lao động theo bậc lương quy định gồm có tiền lương cấp bậc và các khoản phụ cấp ( nếu có). Được áp dụng cho nhân viên làm công tác quản lý hành chính, quản lý kinh tế và các nhân viên thuộc các ngành hoạt động không có tính chất sản xuất. Tiền lương ngày được trả cho một ngày làm việc: Trường hợp hợp đồng lao động thỏa thuận tiền lương theo tháng thì tiền lương ngày được xác định bằng tiền lương tháng chia cho số ngày làm việc bình thường trong một tháng theo quy định. Tiền lương giờ được trả cho một giờ làm việc: Trường hợp hợp đồng lao động thỏa thuận tiền lương theo tháng hoặc theo ngày thì lương giờ được 6 xác định bằng tiền lương ngày chia cho số giờ làm việc bình thường trong ngày theo quy định.
*Phương pháp tính lương -Hiện nay, các doanh nhiệp thường áp dụng phương pháp tính lương phổ biến sau: Lương + Các khoản phụ cấp Số ngày công Lương tháng = x 26 thực tế làm việc Số ngày làm Tiền lương Lương tháng + Các khoản phụ cấp = x việc thực tế tháng thực tế Số ngày công chuẩn của tháng trong tháng Trong đó, số ngày công chuẩn của tháng có thể là ngày công hành chính trong tháng hoặc là ngày công cố định doanh nghiệp tự quyết định ( 26 ngày hoặc 24 ngày) 1. Trả lương theo sản phẩm Tiền lương theo sản phẩm được trả cho người lao động hưởng theo lương theo sản phẩm, căn cứ vào mức độ hoàn thành số lượng, chất lượng sản phẩm theo định mức lao động và đơn giá sản phẩm được giao. Lương sản phẩm = Sản lượng sản phẩm x Đơn giá sản phẩm 1. Trả lương khoán Tiền lương khoán được trả cho người lao động hưởng lương khoán, căn cứ vào khối lượng, chất lượng công việc và thời gian hoàn thành.
Phương pháp này thường áp dụng cho bộ phận nhân viên kinh doanh, nhân viên bán hàng,. Phương pháp tính: Khi áp dụng hình thức trả lương khoán, doanh nghiệp phải xác định một tỷ lệ hay đơn giá khoán phù hợp, đồng thời đặt ra các mức hoàn thành công việc khác nhau và ở mỗi mức cao hơn sẽ có tỷ lệ khoán cao hơn. Lương = Mức lương khoán x tỷ lệ % hoàn thành công việc 7 1. Trả lương/thưởng theo doanh thu Là hình thức trả lương/thưởng mà thu nhập người lao động phụ thuộc vào doanh số đạt được theo mục tiêu doanh số và chính sách lương/thưởng doanh số của Công ty.
Thường áp dụng cho nhân viên kinh doanh, nhân viên bán hàng. Các hình thức lương/thưởng theo doanh thu: - Lương/ thưởng doanh số cá nhân - Cách tính: Lương doanh thu cá nhân:LDT = ĐGDT x QDTTT Trong đó: LDT : Tiền lương doanh thu của nhân viên ĐGDT: Đơn giá doanh thu QDTTT: Doanh thu thực tế của nhân viên - Lương/thưởng doanh số nhóm - Cách tính: Lương doanh thu nhóm: LDT = ĐGDT x QDTTT nhóm Trong đó: LDT: Tiền lương doanh thu của nhóm ĐGDT: Đơn giá doanh thu QDTTT : Doanh thu thực tế của nhóm 1. Hình thức đãi ngộ khác Ngoài tiền lương, BHXH công nhân viên có thành tích trong sản xuất, trong công tác được hưởng khoản tiền lương, tiền thưởng thi đua được trích từ Quỹ khen thưởng căn cứ vào kết quả và hệ số tiền lương để tính. - Lương nghỉ phép: theo chế độ hiện hành thì người lao động nghỉ phép được hưởng 100% lương của cấp bậc.
Nếu doanh nghiệp không sắp xếp cho người lao động nghỉ phép ổn định thì doanh nghiệp cần tính trước tiền lương nghỉ phép cho người lao động để đảm bảo chi phí ổn định. - Chế độ phụ cấp: phụ cấp khu vực trả cho người lao động làm việc ở vùng xa xôi, phụ cấp có điều kiện trả cho người lao động làm việc trong môi trường độc hại, phụ cấp làm ca, phụ cấp tránh nhiệm,. 8 - Tiền thưởng về sáng kiến nâng cao chất lượng sản phẩm, tiết kiệm vật tư, tăng năng suất lao động sẽ căn cứ vào hiệu quả kinh tế cụ thể để xác định. - Chế độ phúc lợi: thể hiện sự quan tâm của doanh nghiệp tới đời sống của người lao động, động viên khích lệ nhân viên gắn bó với doanh nghiệp gồm có: BHXH, BHYT, BHTN, hưu trí,.
Quy định về các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp Căn cứ vào quy trình ban hành kèm theo Quyết định số 595/QĐ-BHXH ngày 14 tháng 04 năm 2017 về Quyết định ban hành quy trình thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, quản lý số bảo hiểm xã hộ, thẻ bảo hiểm y tế của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Công văn số 2159/BHXH-BT ngày 01 tháng 06 năm 2017, các khoản bảo hiểm trích theo lương và tỷ lệ được quy định như sau: Quy định trích nộp trong doanh nghiệp: đơn vị trích tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN trên quỹ tiền lương, tiền công theo tháng của người lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN. Đồng thời, trích tiền lương, tiền công của người lao động đóng BHXH, BHYT, BHTN theo mức quy định chuyển cùng lúc vào tài khoản thu của cơ quan BHXH. Đơn vị có trách nghiệm tự kê khai, tự trích đóng BHXH, BHYT, BHTN theo quy định. Tỷ lệ trích nộp các khoản trích theo lương áp dụng cho tháng 10/2023 như sau: Bảng 1.