CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHỎAN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 Khái niệm, bản chất của tiền lương, ý nghĩa của quản lý lao động và tiền lương trong doanh nghiệp. Khái niệm về lao động và tiền lương Lao động là sự hoạt động chân tay và trí óc của con người sử dụng các tư liệu lao động tác động vào đối tượng lao động tạo thành các vật phẩm thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt của con người. Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của hao phí về lao động cần thiết mà doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào thời gian , khối lượng công việc mà người lao động đã cống hiến cho doanh nghiệp.
Bản chất của tiền lương Tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá cả hàng hóa sức lao động hay biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động mà người lao động bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh. Mặt khác tiền lương là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần hăng hái lao động, kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động đến kết quả công việc của họ. Hay nói cách khác tiền lương chính là một nhân tố thúc đẩy năng suất lao động. Ý nghĩa của việc quản lý lao động, tiền lương, và các khoản trích theo lương * Ý nghĩa của việc quản lý lao động - Để quá trình sản xuất đạt hiệu quả cao, việc phân công lao động hợp lý, phát huy sở trường của từng nhóm từng người lao động là điều cần thiết và vô cùng quan trọng.
Thể hiện : 5 + Quản lý số lượng lao động : quản lý thông qua các mặt giới tính, độ tuổi , chuyên môn. + Quản lý chất lượng lao động : quản lý năng lực mọi mặt của từng nhóm , người lao động như sức khỏe , trình độ, kỹ năng , kỹ xảo, kỷ luật. - Trên cơ sở nắm chắc số lượng chất lượng lao động thì việc tổ chức thì việc tổ chức sắp xếp , bố trí các lao động mới hợp lý, làm cho quá trình sản xuất của doanh nghiệp hoạt động nhịp nhàng, có hiệu quả. - Đồng thời quản lý lao động tốt là cơ sở của việc đánh giá trả thù lao riêng cho từng lao động một cách chính xác, kích thích toàn bộ lao động trong doanh nghiệp sáng tạo, nâng cao kỹ năng , tiết kiệm nguyên vật liệu, tăng năng suất lao động góp phần tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.
* Ý nghĩa của quản lý tiền lương và các khoản trích theo lương - Tiền lương là đòn bẩy để tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm. Đấy là nguồn thu nhập chính của người lao động - Việc trả tiền lương cho người lao động hợp lý, đúng chế độ tiền lương của Nhà nước sẽ khuyến khích người lao động nâng cao tay nghề, nâng cao ý thức kỷ luật, thi đua lao động sản xuất thúc đẩy sản xuất phát triển, tạo ra của cải cho xã hội. - Ngoài tiền lương , người lao động còn được hưởng các khoản phụ cấp trợ cấp, BHXH, BHYT, BHTN,. các khoản này cũng góp phần trợ giúp người lao động và tăng thêm thu nhập cho họ trong các trường hợp khó khăn về việc làm, tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động 1.
Nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương - Tổ chức ghi chép phản ánh tổng hợp số liệu về số lượng lao động , thời gian lao động, kết quả lao động của từng người, từng bộ phận một cách chính xác kịp thời. - Tính, phân bổ chính xác tiền lương và các khoản trích theo lương cho các đối tượng sử dụng - Phân tích tình hình quản lý, sử dụng lao động cả về số lượng, thời gian, năng suất lao động để đề xuất các giải pháp thích hợp nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. 6 - Phân tích tình hình quản lý, sử dụng quỹ tiền lương, xây dựng phương án trả lương hợp lý nhằm kích thích người lao động nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm. Các hình thức trả lương Doanh nghiệp có thể lựa chọn hình thức trả lương phù hợp với từng đối tượng lao động của doanh nghiệp theo hình thức trả lương theo thời gian, trả lương theo sản phẩm hoặc khoán.
Có thể trả bằng tiền hoặc trả qua TK ngân hàng của người lao động sao cho phù hợp và thuận lợi với quy trình quản lý của doanh nghiệp. Trả lương theo thời gian Hình thức trả lương theo thời gian thường áp dụng với những người làm công tác quản lý hành chính, quản lý kinh tế và những người lao động gián tiếp trong công việc. Căn cứ để trả lương theo thời gian là thang lương , bậc lương của Nhà nước, thời gian làm việc thực tế, ngành nghề, mức lương tối thiểu theo quy định Trả lương theo thời gian bao gồm trả lương theo thời gian giản đơn và trả lương theo thời gian có thưởng. Phương pháp tính lương Tiền lương tháng là tiền lương được trả cho một tháng làm việc và xác định trên hợp đồng lao động.
Hiện nay các doanh nghiệp thường áp dụng những phương pháp phổ biến sau : Trả lương theo thời gian được tính theo công thức sau : Lương tháng = Mức lương cơ bản ( Hệ số lương + Hệ số phụ cấp ) Đơn vị tính lương theo thời gian là lương tháng, lương tuần, lương ngày hoặc lương giờ. + Tiền lương tháng là tiền lương trả cố định hàng tháng trên cơ sở hợp đồng lao động. Lương tháng thường được áp dụng để trả lương cho nhân viên làm công tác quản lý và các nhân viên thuộc các ngành không mang tính chất sản xuất. 7 Tiền lương Số ngày làm việc thực tế của Tiền lương = x tháng người lao động trong tháng bình quân ngày Tiền lương Tiền lương cấp bậc + các khoản phụ cấp = bình quân ngày Số ngày của tháng theo chế độ + Tiền lương tuần là số tiền lương phải trả cho một tuần làm việc và được xác định Tiền lương tháng x 12 tháng Tiền lương tuần = 52 tuần + Tiền lương phải trả theo ngày là số tiền lương phải trả cho một tuần làm việc được xác định như sau: Tiền lương tháng Tiền lương ngày = Số ngày làm việc trong tháng + Tiền lương giờ: thường được áp dụng để trả lương cho người lao động trực tiếp trong thời gian không hưởng lương theo sản phẩm.
Trong đó số ngày công chuẩn của tháng có thể là ngày công hành chính trong tháng hoặc là ngày công cố định doanh nghiệp tự quy định ( 26 ngày hoặc 24 ngày ) Việc quy định số ngày công chuẩn trong tháng sẽ ảnh hưởng tới số tiền lương thực tế nhận được trong tháng của người lao động Là hình thức kết hợp giữa hình thức trả lương theo thời gian đơn giản và các chế độ thưởng, mục đích là để tăng năng suất lao động, hạ giá thành, phát huy những sáng kiến cải thiện kỹ thuật, thúc đẩy công nhân viên chức hoàn thành tốt nhiệm vụ theo thời gian. Trả lương theo sản phẩm Là hình thức trả lương cho người lao động căn cứ vào số lượng, chất lượng, sản phẩm hoặc công việc đã hoàn thành. Đây là hình thức trả lương kết 8 hợp giữa năng suất làm việc của người lao động với tiền công được nhận, thường có tác dụng khuyến khích người lao động tăng năng suất lao động Phương pháp trả lương này thường áp dụng cho bộ phận công nhân trực tiếp sản xuất trong doanh nghiệp Phương pháp tính : Lương sản phẩm = Số lượng sản phẩm X Đơn giá tiền lương sản phẩm Trả lương theo sản phẩm bao gồm : Trả lương theo sản phẩm trực tiếp không hạn chế : căn cứ vào số lượng sản phẩm hoàn thành đúng quy cách và đơn giá tiền lương quy định cho 1 sản phẩm , ngoài ra không chịu sự hạn chế nào. Trả lương theo sản phẩm gián tiếp : áp dụng để trả lương cho công nhân phục vụ sản xuất Trả lương theo sản phẩm có thưởng : là việc kết hợp trả lương theo sản phẩm với chế độ thưởng trong sản xuất Trả lương theo sản phẩm lũy tiến : là việc trả lương theo cơ sở sản phẩm trực tiếp đồng thời căn cứ vào mức độ hoàn thành định mức sản xuất để tính thêm lương theo tỷ lệ lũy tiến c.
Trả lương theo doanh thu Là hình thức trả lương phụ thuộc vào doanh số đạt được theo các mức doanh số và chính sách tiền lương, tiền thưởng theo quy định, kế hoạch của doanh nghiệp Phương pháp này thường áp dụng cho bộ phận nhân viên kinh doanh, kinh doanh tiếp thị, nhân viên bán hàng, phát triển thị trường … Trả lương theo doanh thu có thể áp dụng các hình thức : + Trả lương theo doanh số cá nhân + Trả lương theo doanh số nhóm … d. Trả lương khoán Là hình thức trả lương dựa trên khối lượng, số lượng, chất lượng công việc phải hoàn thành. Hình thức này có thể trả theo thời gian hoặc theo đơn vị sản phẩm được quy định trong hợp đồng giao khoán việc 9 Phương pháp này thường được áp dụng đối với những doanh nghiệp cần thuê lao động thời vụ. Phương pháp tính : Khi doanh nghiệp áp dụng hình thức trả lương khoán, doanh nghiệp phải xác định một tỷ lệ hay đơn giá khoán cụ thể phù hợp, đồng thời đặt ra các mức hoàn thành công việc khác nhau và ở mỗi mức cao hơn sẽ có tỷ lệ khoán cao hơn Lương = Mức khoán lương x Tỷ lệ % hoàn thành công việc 1.
Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương trong doanh nghiệp là toàn bộ tiền lương và các phụ cấp ,tiền thưởng … mà doanh nghiệp trả cho người lao động trong một khoảng thời gian nhất định.