MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trong hệ thống pháp luật nước ta, sau Hiến pháp năm 2013, BLDS giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là văn bản pháp luật điều chỉnh một lĩnh vực rộng lớn các quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản phát sinh trong giao lưu dân sự của cá nhân, pháp nhân và các chủ thé khác như quan hệ sở hữu, quan hệ hợp đồng, quan hệ thừa kế, quan hệ về chuyên dịch quyền sử dụng đất, quan hệ về sở hữu trí tuệ và chuyên giao công nghệ, các quan hệ dân sự có yếu tô nước ngoài. BLDS năm 2005 được coi là văn bản cơ bản quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác; quyên, nghĩa vụ của các chủ thê về nhân thân và tài sản trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tô chức, lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; bảo đảm sự bình dang và an toàn pháp lý trong quan hệ dân sự, góp phan tao điều kiện đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân, thúc đây sự phát triển kinh tế - xã hội.
Bên cạnh thành tựu đạt được qua 9 năm thi hành, BLDS năm 2005 cũng đã có nhiều bất cập, hạn chế trong việc thực hiện vai trò là nền tảng pháp lý của các quan hệ tư, hệ thống luật tư; về chủ thé quan hệ dân sự; giao dịch, đại diện, thời hạn và thời hiệu; tài sản và sở hữu; quan hệ nghĩa vụ và hợp đồng: thừa kế. Những bất cập. hạn chế đó nếu không được nghiên cứu, sửa đôi, bố sung có thể gây nhiều khó khăn về mặt pháp lý; sự công khai, minh bạch và thông thoáng trong giao lưu dân sự; các chủ thé dân sự có thể khó tiếp cận các quyên, lợi ích về nhân thân và tài sản. Từ đó tác động tiêu cực đến sự ôn định các quan hệ dân sự - kinh tế và ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Nhằm đáp ứng yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, kế hoạch xây dựng Bộ luật dân sự (sửa đổi) đã được đưa vào chương trình làm luật của 1 Quốc hội khóa XIII. Theo Nghị quyết số 07/2011/QH13 ngày 06/08/2011 của Quốc hội về Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2012 và điều chỉnh Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh 2011, Bộ Tư pháp được Chính phủ giao chủ trì xây dựng dự án Bộ luật dân sự (sửa đôi). Việc sửa đổi, bố sung lần này là nhăm xây dựng Bộ luật dân sự thực sự trở thành luật chung của hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành trên nguyên tắc tự do, tự nguyện, bình đăng và tự chịu trách nhiệm giữa các bên tham gia; ghi nhận và bảo vệ tốt hơn các quyền của cá nhân, pháp nhân trong giao lưu dân sự; góp phan hoàn thiện thé chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ôn định môi trường pháp ly cho sự phát triển kinh tế - xã hội sau khi Hiến pháp năm 2013 được ban hành. Bộ luật dân sự sửa đôi (BLDS năm 2015) đã được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII ngày 24-11-2015, gồm 27 chương, 689 điều.
BLDS năm 2015 có hiệu lực thi hành từ ngày | tháng 7 năm 2017. Các chuyên gia, nhà khoa học đã thống nhất quan điểm rằng việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định của BLDS của Việt Nam cần phải thực hiện theo phương pháp nghiên cứu về lý luận, kinh nghiệm quốc tế kết hợp với khảo sát thực tiễn áp dụng pháp luật. Có những vẫn đề cần được làm sáng rõ qua nghiên cứu các lý thuyết, học thuyết, kinh nghiệm quốc tế chang hạn như vẫn đề cấu trúc BLDS, phân chia các chế định của BLDS theo học thuyết vật quyên, trái quyền hay sở hữu, nghĩa vụ. Bên cạnh đó, có những chế định của pháp luật dân sự cần được hoàn thiện thông qua phản ánh từ thực tiễn đời sống xã hội về những vướng mắc, bắt cập trong quá trình thi hành.
Trên cơ sở đó, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Cơ sở lý luận và thực tiễn những điểm mới của Bộ luật dân sự năm 2015” để làm sáng tỏ căn nguyên của những điểm được sửa đổi, bố sung trong BLDS năm 2015 và cũng dé phát hiện kịp thời những quy định tuy rằng mới ban hành những vẫn còn có những điểm chưa thực sự phù hợp và chưa đáp ứng được những yêu cầu mà cơ sở lý luận và thực tiễn đã đặt ra khi xây dựng Bộ luật này. Tình hình nghiên cứu đề tài Tính đến thời điểm hiện nay, đã có một số công trình nghiên cứu về những điểm mới của BLDS năm 2015 với các hướng tiếp cận khác nhau. Có thê kế đến các công trình như: + Sách Bình luận khoa học BLDS năm 2015 do TS. Ngô Hoàng Oanh chủ biên, NXB Lao Động, 6/2016: Bằng cách bình luận về từng điều trong BLDS năm 2015, cuốn sách đã đưa ra những nhận xét, đánh giá về tính lô gic, tính hiệu quả của BLDS năm 2015 trên cơ sở có sự so sánh với những quy định của BLDS năm 2005.
+ Sách Bình luận khoa học những điểm mới của BLDS năm 2015 của PGS.TS Đỗ Văn Đại cũng theo hướng tiếp cận đánh giá về những điểm mới của BLDS năm 2015 thông qua việc giới thiệu về quá trình hình thành của những điểm mới đó. + Các bài viết bình luận về các điểm mới của BLDS năm 2005 được đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành luật + Các buổi hội thảo giới thiệu những điểm mới của BLDS năm 2015 như Hội thảo “Bình luận một số điểm mới của BLDS năm 2015” của Trường Đại học Luật tô chức vào hồi tháng 6 năm 2016. Có thể nói, các công trình nghiên cứu khoa học trên chủ yếu nhằm giới thiệu và bình luận những điểm mới của BLDS năm 2015 mà chưa có một công trình nào đi sâu vào nghiên cứu Cơ sở lý luận và thực tiễn những điểm mới của BLDS năm 2015 như nội dung mà Đề tài này đã lựa chọn. Phương pháp nghiên cứu đề tài Việc nghiên cứu được tiễn hành dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lé nin, quan điểm duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, đường lỗi, chính sách của Đảng, Nhà nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nha nước và pháp luật.
Để giải quyết các vẫn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài, trong quá trình nghiên cứu đề tài các tác giả cũng sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học như phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh và phương pháp tổng hợp. Mục đích và phạm vi nghiên cứu của đề tài 4. Mục đích nghiên cứu đề tài Việc nghiên cứu đề tài nhằm chỉ ra những vấn đề lý luận và thực tiễn của những điểm mới trong BLDS năm 2015. Đồng thời đề tài chỉ ra những giải pháp dé hoàn thiện những điểm còn chưa hợp lý trong chính những quy định mới được sửa đổi bồ sung này.
Phạm vi nghiên cứu đề tài: Đề tai tập trung vào nghiên cứu và phân tích, đánh giá các van dé lý luận như các học thuyết, quan điểm pháp ly làm cơ sở cho việc sửa đổi, bổ sung BLDS. Đồng thời đề tài đánh giá thực trạng áp dụng các quy định của BLDS bằng cách chỉ ra những khó khăn, bất cập từ hoạt động xét xử, công chứng, thi hành án.và đưa ra những phương hướng nâng cao chất lượng của những quy định có liên quan trong BLDS năm 2015. Nội dung nghiên cứu Đề thực hiện được mục đích của nghiên cứu, việc nghiên cứu đề tài tập trung vào các nội dung sau: - Những van dé lý luận và thực tiễn của việc sửa đổi b6 sung BLDS năm 2015; - Giới thiệu những quy định mới của BLDS năm 2015 cũng như cơ sở lý luận và thực tiễn của từng nội dung mới đó trong BLDS - Phát hiện những điểm còn bat cập, chưa hợp ly trong các quy định mới của BLDS năm trên cơ sở lý luận và thực tiễn - Xây dựng các giải pháp hoàn thiện những điểm còn chưa hợp lý trong các quy định mới của pháp luật dựa trên các tiêu chí về lý luận và thực tiễn. Các chuyên đề nghiên cứu Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu của đề tài được đặt ra, đề tài có các chuyên đê nghiên cứu sau đây: Chuyên đề 1.
Khái quát quá trình sửa đổi, b6 sung BLDS năm 2005 và cơ sở lý luận và thực tiễn những điểm mới của BLDS năm 2015; Chuyên dé 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phan các quy định chung của BLDS năm 2015; Chuyên đề 3. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần các quy định về chủ thê của BLDS năm 2015; Chuyên đề 4. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần giao dịch dân sự, đại diện, thời hạn và thời hiệu của BLDS năm 2015; Chuyên đề 5.
Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần các quy định về tài sản, quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản của BLDS năm 2015; Chuyên đề 6. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần các quy định về nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự của BLDS năm 2015; Chuyên đề 7. Những điểm mới trong phần các quy định về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của BLDS năm 2015 và yêu cầu đối với việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật dé triển khai thi hành; Chuyên dé 8. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phan các quy định về hợp đồng của BLDS năm 2015; Chuyên đề 9.
Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của BLDS năm 2015; Chuyên đề 10. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần các quy định về thừa kế của BLDS năm 2015; Chuyên đề 11. Cơ sở lý luận và thực tiễn cho những điểm mới trong phần các quy định về quan hệ dân sự có yếu tố nươc ngoài trong BLDS năm 2015. PHAN THỨ NHAT TONG THUAT VE VAN DE NGHIEN CUU CHUONG 1.
KHAI QUAT QUA TRINH SUA DOI, BO SUNG BO LUAT DAN SU NAM 2015; CO SO LY LUAN VA THUC TIEN CHO NHUNG DIEM MOI CUA BO LUAT DAN SU NAM 2015 1.