Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ sở khoa học phục vụ đề xuất mô hình phát triển kinh tế xã hội bền vững huyện đảo lý sơn tỉnh quảng ngãi

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu cơ sở khoa học phục vụ đề xuất mô hình phát triển kinh tế xã hội bền vững huyện đảo lý, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Quang Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thị Thanh Hằng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Cơ Sở Khoa Học Đề Xuất Mô Hình Phát Triển Bền Vững Huyện Đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở thực tiễn
• 1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan
• 1.3. Khái quát khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Khái quát đặc điểm tài nguyên thiên nhiên huyện đảo Lý Sơn
• 1.3.2. Hiện trạng môi trường huyện đảo Lý Sơn
• 1.3.3. Hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội huyện đảo Lý Sơn
• 1.3.4. Văn hóa – Giáo dục – Y tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá tiềm năng kinh tế - xã hội huyện đảo Lý Sơn
• 3.1.1. Thương mại - dịch vụ
• 3.2. Đánh giá hiện trạng tài nguyên thiên nhiên và môi trường huyện đảo Lý Sơn
• 3.3. Đề xuất mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững huyện đảo Lý Sơn
• 3.3.1. Cơ sở chính sách chiến lược định hướng phát triển KT-XH bền vững huyện Lý Sơn
• 3.3.2. Cơ sở nguồn lực tự nhiên và xã hội để định hướng mô hình phát triển KT – XH bền vững huyện đảo Lý Sơn
• 3.3.3. Định hướng mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho huyện đảo Lý Sơn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về huyện đảo Lý Sơn

Huyện đảo Lý Sơn, thuộc tỉnh Quảng Ngãi, là một trong những khu vực có tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội lớn. Với diện tích tự nhiên 1.032,49 ha, Lý Sơn có vị trí địa lý chiến lược, nằm trên con đường ra biển Đông. Huyện đảo này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên mà còn có nguồn tài nguyên phong phú, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch bền vững và kinh tế biển. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm áp lực từ dân số đông đúc và tình trạng khai thác tài nguyên không bền vững. Để phát triển bền vững, cần có những chính sách và mô hình phát triển phù hợp, nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

1.1. Đặc điểm tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên thiên nhiên của huyện đảo Lý Sơn rất đa dạng, bao gồm hệ sinh thái biển phong phú và đất đai màu mỡ. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên thiên nhiên cần được quản lý chặt chẽ để tránh tình trạng cạn kiệt và ô nhiễm môi trường. Các nghiên cứu cho thấy rằng bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên là yếu tố then chốt trong việc phát triển bền vững huyện đảo. Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách khuyến khích việc sử dụng tài nguyên một cách hợp lý và bền vững.

II. Đánh giá hiện trạng phát triển kinh tế xã hội

Hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội của huyện đảo Lý Sơn cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các lĩnh vực. Mặc dù có tiềm năng lớn trong nông nghiệp hữu cơ và du lịch, nhưng nhiều vấn đề như nghèo đói, thiếu việc làm và ô nhiễm môi trường vẫn tồn tại. Đặc biệt, việc khai thác thủy sản bằng phương pháp hủy diệt đã gây ra sự mất cân bằng trong hệ sinh thái biển. Để khắc phục tình trạng này, cần có các chính sách phát triển kinh tế - xã hội bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

2.1. Tình hình kinh tế

Kinh tế huyện đảo Lý Sơn chủ yếu dựa vào ngành thủy sản và du lịch. Tuy nhiên, sự phát triển của các ngành này còn gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ. Việc đầu tư vào hạ tầng và đổi mới sáng tạo trong sản xuất nông nghiệp là cần thiết để nâng cao giá trị sản phẩm và tạo ra việc làm cho người dân. Các mô hình phát triển kinh tế bền vững cần được áp dụng để đảm bảo sự phát triển lâu dài cho huyện đảo.

III. Đề xuất mô hình phát triển bền vững

Mô hình phát triển bền vững cho huyện đảo Lý Sơn cần dựa trên các yếu tố như bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên và phát triển kinh tế. Cần thiết lập các chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp hữu cơ và du lịch sinh thái, đồng thời bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên. Việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cũng cần được chú trọng. Mô hình này không chỉ giúp phát triển kinh tế mà còn bảo vệ văn hóa và môi trường sống của người dân.

3.1. Chính sách phát triển

Chính sách phát triển cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về phát triển bền vững. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân trong việc áp dụng các phương pháp sản xuất bền vững sẽ giúp cải thiện đời sống và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ đối với việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện đảo Lý Sơn trong tương lai.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, với diện tích tự nhiên 1.032,49 ha và dân số khoảng 21.748 người năm 2018, là huyện đảo có mật độ dân số cao nhất trong các đảo ven bờ Việt Nam, với mật độ trung bình 2.107 người/km². Vị trí địa lý chiến lược của Lý Sơn nằm án ngữ trên con đường ra biển Đông của khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung, kết nối chặt chẽ với các khu kinh tế trọng điểm như Dung Quất, thành phố Quảng Ngãi và các khu du lịch biển lớn. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện đảo đang chịu áp lực lớn từ dân số đông, diện tích đất hạn chế, khai thác tài nguyên thiên nhiên chưa hợp lý, và các hoạt động kinh tế truyền thống còn lạc hậu, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái biển.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội của huyện đảo Lý Sơn và đề xuất mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội hiện có. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào huyện đảo Lý Sơn trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2018, với các số liệu khí tượng, tài nguyên đất, nước, sinh vật, cùng các chỉ tiêu kinh tế - xã hội được thu thập và phân tích.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học phục vụ quản lý tài nguyên và môi trường, đồng thời góp phần phát triển bền vững huyện đảo Lý Sơn, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế đất nước đến năm 2050 và các mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết phát triển bền vững, bao gồm:

- **Lý thuyết phát triển bền vững ba trụ cột**: Kinh tế, xã hội và môi trường, nhấn mạnh sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng của các thế hệ tương lai.
- **Mô hình phát triển kinh tế nội sinh và ngoại sinh**: Mô hình ngoại sinh tập trung vào hiện đại hóa và can thiệp từ bên ngoài, trong khi mô hình nội sinh dựa trên nguồn lực địa phương, giá trị truyền thống và sự tham gia của cộng đồng.
- **Khái niệm quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững**: Sử dụng hợp lý tài nguyên đất, nước, sinh vật và môi trường để duy trì khả năng tái tạo và bảo vệ hệ sinh thái.

Các khái niệm chính bao gồm: phát triển bền vững, mô hình phát triển kinh tế - xã hội, quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, và phát triển kinh tế địa phương.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cùng các báo cáo, tài liệu nghiên cứu trước đây. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa, phỏng vấn, điều tra xã hội học tại huyện đảo Lý Sơn.
- **Cỡ mẫu và chọn mẫu**: Khảo sát thực địa với 8 điểm lấy mẫu nước ngầm, 4 điểm lấy mẫu nước mặt và nước biển, cùng các phiếu điều tra ý kiến người dân và cán bộ quản lý. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có hệ thống nhằm đảm bảo tính đại diện.
- **Phương pháp phân tích**: Phân tích định lượng số liệu khí tượng, tài nguyên đất, nước, sinh vật và các chỉ tiêu kinh tế - xã hội bằng các công cụ thống kê mô tả, phân tích so sánh, đánh giá hiện trạng và dự báo xu hướng phát triển. Phân tích định tính qua phỏng vấn sâu và tổng hợp ý kiến chuyên gia.
- **Timeline nghiên cứu**: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2018-2020, bao gồm thu thập số liệu, khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu và đề xuất mô hình phát triển bền vững.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Tài nguyên thiên nhiên và môi trường**:  
   - Đất đỏ bazan chiếm 84,76% diện tích tự nhiên, trong đó 64,51% có tầng dày trên 100cm, thích hợp cho phát triển nông nghiệp.  
   - Nguồn nước chủ yếu là nước ngầm với trữ lượng khai thác tiềm năng khoảng 9.743,5 m³/ngày, tuy nhiên có dấu hiệu nhiễm mặn và ô nhiễm cục bộ.  
   - Chất lượng nước biển ven đảo có chỉ số COD vượt giới hạn cho phép, nguyên nhân chính do rác thải sinh hoạt chưa được xử lý triệt để.  
   - Hệ sinh thái biển đa dạng với 162 loài rạn san hô và 87 loài sinh vật phù du, nhưng đang bị suy thoái do khai thác thủy sản hủy diệt.

2. **Phát triển kinh tế - xã hội**:  
   - Dân số năm 2018 là 21.748 người, mật độ dân số cao nhất trong các đảo ven bờ Việt Nam, với tỷ lệ lao động trong ngành nông - lâm - ngư nghiệp giảm từ 85,6% năm 2000 xuống còn 71% năm 2018.  
   - Ngành thủy sản tăng trưởng nhanh, sản lượng khai thác năm 2018 đạt 39.000 tấn, nhưng phương tiện đánh bắt chủ yếu công suất dưới 100CV và thiếu hiện đại.  
   - Thương mại - dịch vụ phát triển với tổng mức bán lẻ hàng hóa đạt 401.548 triệu đồng năm 2018, tăng 25,63% so với năm 2017.  
   - Du lịch có bước phát triển, lượng khách tăng 7.766 lượt khách năm 2018, doanh thu đạt 276 tỷ đồng, nhưng vẫn còn hạn chế về cơ sở hạ tầng và dịch vụ.  
   - Nông nghiệp chủ yếu tập trung vào cây hành, tỏi với diện tích trồng tỏi đạt 343 ha, sản lượng 3.763 tấn năm 2018, tuy nhiên kỹ thuật canh tác còn truyền thống, ảnh hưởng đến năng suất và môi trường.

3. **Hạ tầng và dịch vụ công**:  
   - Hệ thống giao thông đường bộ dài 30,451 km, nhiều tuyến đường đã xuống cấp, hệ thống thoát nước chưa đồng bộ.  
   - Điện lưới quốc gia được kéo ra đảo từ năm 2014, xã An Bình sử dụng điện năng lượng mặt trời nhưng chỉ đáp ứng thắp sáng sinh hoạt.  
   - Chưa có nhà máy cung cấp nước sạch, phần lớn dân cư phải vận chuyển nước sinh hoạt từ xa.  
   - Cơ sở y tế gồm 1 bệnh viện quân dân y kết hợp và 2 trạm y tế xã, trang thiết bị còn hạn chế, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng dưới 5 tuổi còn 20,9%.

### Thảo luận kết quả

Sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện đảo Lý Sơn đang chịu áp lực lớn từ dân số đông và tài nguyên thiên nhiên hạn chế. Việc khai thác tài nguyên chưa bền vững, đặc biệt là khai thác cát trắng và đánh bắt thủy sản bằng phương pháp hủy diệt, đã làm suy giảm hệ sinh thái biển và gây ô nhiễm môi trường nước. So với các nghiên cứu về phát triển bền vững ở các huyện đảo khác, Lý Sơn có tiềm năng phát triển kinh tế biển và du lịch lớn nhưng cần có sự chuyển đổi mô hình phát triển phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ về biến động dân số, sản lượng thủy sản, diện tích trồng hành tỏi, và bảng phân tích chất lượng nước để minh họa rõ hơn các vấn đề môi trường và kinh tế xã hội. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng mô hình phát triển kinh tế - xã hội nội sinh, dựa trên nguồn lực địa phương và sự tham gia của cộng đồng, nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Xây dựng mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững** dựa trên khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, ưu tiên phát triển thủy sản bền vững và du lịch sinh thái, nhằm tăng giá trị sản xuất và bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện: 5 năm; Chủ thể: UBND huyện, Sở NN&PTNT, Sở Du lịch.

2. **Nâng cao năng lực quản lý và bảo vệ môi trường** bằng việc tăng cường kiểm soát khai thác cát, xử lý rác thải sinh hoạt triệt để, cải thiện chất lượng nước ngầm và nước biển. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Ban quản lý môi trường, các tổ chức cộng đồng.

3. **Phát triển hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công** như nâng cấp hệ thống giao thông, xây dựng nhà máy nước sạch, mở rộng mạng lưới điện năng lượng tái tạo, cải thiện cơ sở y tế và giáo dục. Thời gian: 5 năm; Chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

4. **Đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực** tập trung vào kỹ thuật canh tác hiện đại, quản lý du lịch, và phát triển nghề thủy sản bền vững, nhằm tăng thu nhập và giảm nghèo. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, các trường đào tạo nghề.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Cơ quan quản lý nhà nước địa phương và tỉnh**: Hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội bền vững, quản lý tài nguyên và môi trường huyện đảo.

2. **Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý tài nguyên và môi trường**: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và mô hình nghiên cứu phát triển bền vững vùng đảo.

3. **Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực thủy sản, du lịch và nông nghiệp**: Tham khảo cơ sở khoa học để phát triển các dự án kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.

4. **Cộng đồng dân cư và các tổ chức phi chính phủ**: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế bền vững và tham gia quản lý tài nguyên.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao phát triển bền vững lại quan trọng đối với huyện đảo Lý Sơn?**  
Phát triển bền vững giúp cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống, đặc biệt quan trọng với huyện đảo có tài nguyên hạn chế và áp lực dân số cao như Lý Sơn.

2. **Mô hình phát triển kinh tế nào phù hợp với Lý Sơn?**  
Mô hình phát triển kinh tế nội sinh dựa trên nguồn lực địa phương, kết hợp với phát triển thủy sản bền vững và du lịch sinh thái được đánh giá phù hợp nhất.

3. **Những thách thức lớn nhất trong quản lý tài nguyên ở Lý Sơn là gì?**  
Khai thác cát trắng quá mức, đánh bắt thủy sản hủy diệt, ô nhiễm nước và rác thải sinh hoạt chưa được xử lý triệt để là những thách thức chính.

4. **Làm thế nào để cải thiện chất lượng nguồn nước trên đảo?**  
Cần xây dựng hệ thống xử lý nước thải, kiểm soát ô nhiễm, phát triển nhà máy nước sạch và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước.

5. **Vai trò của cộng đồng dân cư trong phát triển bền vững là gì?**  
Cộng đồng dân cư tham gia quản lý tài nguyên, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững và bảo vệ môi trường, góp phần duy trì sự phát triển lâu dài của huyện đảo.

## Kết luận

- Đã đánh giá toàn diện tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường huyện đảo Lý Sơn với các số liệu cụ thể về dân số, sản lượng thủy sản, diện tích trồng trọt và chất lượng nước.  
- Xác định các vấn đề môi trường và kinh tế xã hội nổi bật như ô nhiễm nước, khai thác tài nguyên không bền vững, và hạn chế về hạ tầng kỹ thuật.  
- Đề xuất mô hình phát triển kinh tế - xã hội bền vững dựa trên khai thác hợp lý tài nguyên, phát triển thủy sản và du lịch sinh thái, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.  
- Khuyến nghị các giải pháp cụ thể về quản lý môi trường, phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực và tăng cường sự tham gia cộng đồng.  
- Gợi ý các nhóm đối tượng nghiên cứu và ứng dụng kết quả luận văn nhằm thúc đẩy phát triển bền vững huyện đảo Lý Sơn trong giai đoạn tiếp theo.

**Hành động tiếp theo**: Triển khai các đề xuất trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội bền vững, tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan và giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

**Kêu gọi**: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cùng chung tay xây dựng huyện đảo Lý Sơn phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận - Khái niệm về phát triển bền vững Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Khái niệm “phát triển bền vững” xuất hiện trong phong trào BVMT từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ XX, từ đó đến nay đã có nhiều định nghĩa về phát triển bền vững được đưa ra, như: - Phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội lành mạnh, dựa trên việc sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên và BVMT, nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng bất lợi cho các thế hệ mai sau. - Phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế - xã hội với tốc độ tăng trưởng cao, liên tục trong thời gian dài dựa trên việc sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo vệ được môi trường sinh thái. Phát triển kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội hiện tại, song không làm cạn kiệt tài nguyên, để lại hậu quả về môi trường cho thế hệ tương lai.

- Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm thương tổn đến khả năng của các thế hệ tương lai đáp ứng nhu cầu của họ. - Phát triển bền vững là một phương thức phát triển kinh tế - xã hội nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và BVMT với mục tiêu đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của thế hệ hiện tại đồng thời không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Hay nói cách khác: đó là sự phát triển hài hoà cả về kinh tế, văn hoá, xã hội, môi trường ở các thế hệ nhằm không ngừng nâng cao chất lượng sống của con người. Định nghĩa này có thể mở rộng với ba cấu thành cơ bản về sự phát triển bền vững: - Về mặt kinh tế: Một hệ thống bền vững về kinh tế phải có thể tạo ra hàng hoá và dịch vụ một cách liên tục, với mức độ có thể kiểm soát của chính phủ và nợ nước ngoài, tránh sự mất cân đối giữa các khu vực làm tổn hại đến sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.

- Về mặt xã hội: Một hệ thống bền vững về mặt xã hội phải đạt được sự công bằng trong phân phối, cung cấp đầy đủ các dịch vụ xã hội bao gồm y tế, giáo dục, bình đẳng giới, sự tham gia và trách nhiệm chính trị của mọi công dân. - Về môi trường: Một hệ thống bền vững về môi trường phải duy trì nền tảng nguồn lực ổn định, tránh khai thác quá mức các hệ thống nguồn lực tái sinh hay những vận động tiềm ẩn của môi trường và việc khai thác các nguồn lực không tái tạo không vượt quá mức độ đầu tư cho sự thay thế một cách đầy đủ. Điều này bao gồm việc duy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn trì sự đa dạng sinh học, sự ổn định khí quyển và các hoạt động sinh thái khác mà thường không được coi như các nguồn lực kinh tế. Phát triển bền vững có thể được minh hoạ theo các mô hình sau đây: Hình 1.

Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội và môi trường 1. Cơ sở thực tiễn Phát triển bền vững là một chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta và là vấn đề thu hút sự quan tâm của xã hội. Đặc biệt phát triển bền vững gắn với phát triển kinh tế, môi trường trong thời gian qua đã có nhiều cơ chế, chính sách được ban hành và triển khai, bước đầu mang lại những chuyển biến tích cực. Chính phủ đã ban hành Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam (2004), Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 (2012) và gần đây nhất là Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững với 17 mục tiêu phát triển bền vững và 115 mục tiêu cụ thể đặt ra cho Việt Nam trong giai đoạn từ nay đến năm 2030 trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội - môi trường.

Quan điểm phát triển bền vững đã được Chính phủ lồng ghép xuyên suốt trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2015 và giai đoạn 2016 - 2020. Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu về phát triển bền vững trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và môi trường như: Tốc độ tăng trưởng GDP, giảm nghèo bền vững, phổ cập giáo dục, tiếp cận các dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe… Tuy nhiên, nhận thức về phát triển bền vững của không ít cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và nhiều người dân còn chưa đầy đủ, thiếu thống nhất; các chính sách kinh tế - xã hội còn thiên về tăng trưởng nhanh về kinh tế và ổn định xã hội mà chưa quan tâm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn đầy đủ, đúng mức đến tính bền vững khi khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên, gắn với bảo vệ môi trường… Để khắc phục những tồn tại, hạn chế trên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện thành công các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam đến năm 2030, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các bên liên quan tổ chức triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ được giao trong Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030. Trong năm 2019, Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng và ban hành Hướng dẫn lồng ghép các mục tiêu phát triển bền vững vào Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Hướng dẫn thực hiện giám sát, đánh giá các mục tiêu phát triển bền vững; Theo dõi, đánh giá, tổng hợp báo cáo kết quả thực hiện Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự 2030 và các mục tiêu phát triển bền vững trình Chính phủ, Quốc hội hằng năm. Cụ thể hóa chủ trương chính sách của Nhà nước, tỉnh Quảng Ngãi đã ra quyết định số: 316/QĐ ngày 24 tháng 9 năm 2015 Phê duyệt Đề án Xây dựng huyện đảo Lý Sơn mạnh về kinh tế, vững chắc về quốc phòng, an ninh đến năm 2020 trên quan điểm và mục tiêu: - Huy động nguồn lực để đầu tư phát triển các ngành, lĩnh vực mà huyện có tiềm năng, thế mạnh là thủy sản và du lịch; ứng dụng mô hình canh tác tiên tiến, nâng cao chất lượng, năng suất cho trồng trọt và chăn nuôi, nhất là đối với cây hành, tỏi.

- Tiếp tục đầu tư nâng cấp hoàn thiện và từng bước hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng thiết yếu; ưu tiên đầu tư cho cấp điện, nước sạch, cầu cảng, hạ tầng giao thông (đường thủy, đường bộ, đường hàng không), hệ thống thông tin liên lạc và hạ tầng xã hội; gắn phát triển kinh tế - xã hội của huyện Lý Sơn với Khu kinh tế Dung Quất, vùng ven biển của tỉnh và các tỉnh ven biển duyên hải miền Trung. - Phát triển kinh tế nhanh và bền vững; tạo việc làm, đẩy nhanh giảm nghèo, cải thiện điều kiện vật chất và tinh thần cho nhân dân; gắn phát triển kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội. Đào tạo, thu hút đội ngũ nhân lực, đội ngũ lao động có trình độ, chất lượng cao; chăm lo phát triển sự nghiệp văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ; nâng cao năng lực quản lý nhà nước. - Gắn phát triển kinh tế với đảm bảo quốc phòng, an ninh; xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh toàn diện; xây dựng huyện đảo trở thành tuyến phòng thủ vững chắc, tích cực tham gia bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền quốc gia vùng biển, đảo của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Tổ quốc.

Đảm bảo thế trận an ninh nhân dân và quốc phòng toàn dân; giữ gìn trật tự an toàn xã hội; có biện pháp quản lý, bảo vệ ngư dân hành nghề trên biển. - Định hướng phát triển Lý Sơn thành một đảo xanh. Phát triển kinh tế kết hợp chặt chẽ với khai thác tài nguyên thiên nhiên hợp lý, khôi phục và bảo vệ môi trường sinh thái, đảm bảo phát triển bền vững. Phát triển huyện đảo Lý Sơn theo hướng trở thành đô thị biển xanh, sạch, đẹp, văn minh, môi trường bền vững, phù hợp với khả năng của tỉnh, trên cơ sở tận dụng nguồn lực từ ngân sách, thu hút các nhà đầu tư trong, ngoài nước và lấy nội lực làm động lực trọng tâm của sự phát triển; kết hợp phát triển kinh tế biển, du lịch sinh thái biển với đầu tư xây dựng khu vực phòng thủ, đảm bảo vững chắc về quốc phòng, an ninh.

Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 1. Các công trình tiêu biểu trong nước nghiên cứu liên quan đến phát triển KT - XH tại khu vực đã thực hiện trước đây: - Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế xã hội hệ thống đảo ven bờ Việt Nam trong chiến lược phát triển KT - XH biển (Lê Đức An và nnk (1995)). - Đánh giá tổng hợp tiềm năng tự nhiên, kinh tế, xã hội, thiết lập các giải pháp PTBV KT - XH bền vững cho một số huyện đảo (Phạm Hoàng Hải và cộng sự (2005)). - Nghiên cứu đề xuất các mô hình phát triển KT-XH bền vững cho một số khu vực biển và đảo ven bờ Việt Nam (Phạm Hoàng Hải và cộng sự (2005)).

- Điều tra đánh giá hiện trạng các hệ sinh thái, xây dựng luận cứ khoa học đề xuất dự án Khu bảo tồn thiên nhiên biển phục vụ du lịch ở vùng biển ven bờ huyện Lý Sơn (Viện Nghiên cứu quản lý biển và hải đảo, Tổng cục biển và hải đảo Việt Nam (2011)). - Một số định hướng về quản lý theo hướng bền vững tài nguyên thiên nhiên vùng ven biển Nam Trung Bộ thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH (Nguyễn Ngọc Khánh và cộng sự (2014)). Kết quả của các nghiên cứu trên chủ yếu đánh giá tiềm năng và hiện trạng tài nguyên thiên, cảnh quan sinh thái, môi trường và kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu. Bên cạnh đó cũng đưa ra các giải pháp khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.