Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chức năng của hiệu trưởng trường trung học phổ thông. Chƣơng 2: Thực trạng thực hiện chức năng của Hiệu trưởng trường trung học phổ thông Việt Nam và công tác bồi dưỡng hiệu trưởng hiện nay. Chƣơng 3: Đổi mới công tác bồi dưỡng hiệu trưởng trường THPT đáp ứng yêu cầu thực hiện các chức năng của hiệu trưởng trong bối cảnh mới. Kết luận và khuyến nghị Danh mục các công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án đã đƣợc công bố Danh muc tài liệu tham khảo Các phụ lục LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 23 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG CỦA HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan những nghiên cứu về hiệu trƣởng trƣờng học 1. Những nghiên cứu ngoài nước Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, những mối quan tâm của các nhà lãnh đạo trong lĩnh vực giáo dục cùng những vấn đề liên quan đến phương thức tiến hành các hoạt động tuyển dụng, sử dụng và phát triển đội ngũ hiệu trưởng đang trở thành những vấn đề lớn, được quan tâm trong các hệ thống giáo dục tại các nước trên thế giới. Ở một số nước, các cơ quan điều tra quốc gia, viện đào tạo các nhà quản lý giáo dục được thành lập nhằm mục đích nghiên cứu phát triển chương trình cùng với các chỉ dẫn về phát triển đội ngũ lãnh đạo của các trường. Các phương pháp xây dựng tiêu chuẩn, xác định những yêu cầu về trình độ và đánh giá những ảnh hưởng của người quản lý trường học đang được xem xét, cân nhắc và rà soát.
Trong nhiều nghiên cứu về quản lý trường học từ những năm 1970, vấn đề quản lý nhà trường hiệu quả đã được quan tâm; nhiều tác giả trên thế giới đã khẳng định vai trò quan trọng của hiệu trưởng và cho rằng, chất lượng và sự thành công của mỗi nhà trường phụ thuộc vào hiệu trưởng. Các nghiên cứu về hiệu trưởng trường phổ thông được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau và tập trung ở một số chủ đề như: - Sự thay đổi trong vai trò của hiệu trưởng trường học ngày nay. - Quy trình và tiêu chuẩn tuyển chọn hiệu trưởng có năng lực đảm bảo cho các trường thành công [91, 92]. - Những kỹ năng và phong cách lãnh đạo mà hiệu trưởng cần có để đảm nhiệm tốt vị trí hiệu trưởng nhà trường [106].
- Phát triển chương trình bồi dưỡng, cung cấp cho hiệu trưởng những kiến thức, kỹ năng cần thiết để lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh nhiều thay đổi gắn với điều kiện cụ thể của đất nước [93]. - Xác định chuẩn hiệu trưởng để hiệu trưởng học tập rèn luyện phấn đấu đạt được để có thể lãnh đạo nhà trường hiệu quả [98]… Các nghiên cứu khẳng định: hiệu trưởng là người đứng đầu nhà trường, chịu trách nhiệm chính trong lập kế hoạch hoạt động; chỉ đạo và giám sát các hoạt động của giáo viên và học sinh, tạo môi trường học tập cho học sinh; là người chịu trách LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 24 nhiệm tuyển dụng, thuê khoán, đánh giá, sa thải hay kỷ luật giáo viên; là người liên lạc giữa nhà trường và cộng đồng; là người liên kết với các doanh nghiệp, với cộng đồng để kêu gọi các nguồn tài trợ, huy động nguồn lực để phát triển nhà trường và để phối hợp giáo dục học sinh;.Theo đó một số yêu cầu được xác định đối với hiệu trưởng như: hiệu trưởng phải có kỹ năng lãnh đạo; kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng đàm thoại; hiệu trưởng phải yêu nghề. (1992) đã đưa ra những bàn luận về môi trường giáo dục thay đổi và sự cần thiết phải cải tiến việc đào tạo các nhà lãnh đạo giáo dục, mô tả ngắn gọn tác động của biện pháp cải cách cơ bản về môi trường làm việc của hiệu trưởng các trường, tập trung vào khắc phục tình trạng quá tải công việc và không rõ ràng trong vai trò của hiệu trưởng. Nghiên cứu xác định vai trò của hiệu trưởng đang thay đổi như là kết quả của nỗ lực cải thiện trường học.
Những thay đổi vai trò của hiệu trưởng được đề cập đến trong việc hỗ trợ giáo viên thành công, quản lý cải cách và mở rộng cộng đồng nhà trường. (2003)[138] trong bài viết trên Tạp chí Quản trị Giáo dục đã trình bày một cái nhìn tổng quan về vai trò thay đổi của hiệu trưởng và giáo viên. Đó là những thay đổi về vai trò của quản lý, trách nhiệm tăng, vấn đề quản lý và lãnh đạo, thay đổi mối quan hệ với cộng đồng…Nghiên cứu này đưa ra mối liên hệ giữa các thay đổi vai trò chủ yếu và những khó khăn trong việc tuyển dụng và phát triển hiệu trưởng, một số kết luận và kiến nghị để giải quyết những khó khăn đó. Rossow (1990) chỉ ra vai trò của hiệu trưởng ngày nay chuyển trọng tâm từ quản lý sang lãnh đạo dạy học.
Amy Mednick (2003) đề cập đến những thay đổi trong vai trò của hiệu trưởng. Các vai trò mới của hiệu trưởng tập trung vào 5 lĩnh vực liên quan với nhau: chia sẻ quyền quyết định với giáo viên và nhân viên; cung cấp các hỗ trợ cho các hoạt động; đôn đốc nhân viên tìm hiểu và đổi mới hoạt động thực hành; hợp tác và phát triển; quản lý và giám sát quá trình thay đổi [143, 144]. (2008)[101] xem xét vai trò của hiệu trưởng trường là người giải quyết vấn đề chiến lược, lãnh đạo văn hóa, lãnh đạo giảng dạy thông qua việc giúp đỡ giáo viên lập kế hoạch, cung cấp và giám sát việc dạy và học. (2001)[136] xem xét sự tiến triển của vai trò hiệu trưởng trường trung học ở Mỹ và cho rằng cần xác định vai trò mới, với những kỹ năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 25 mới cho hiệu trưởng trong bối cảnh mới.
Hiệu trưởng trường học phải là người lãnh đạo hướng dẫn có đủ kỹ năng cần thiết và sẵn sàng dẫn đầu đám đông, tự chịu trách nhiệm, chứ không phải đi theo đám đông. Hiệu trưởng phải chuyển từ tập trung vào quản lý và hành chính sang lãnh đạo và thể hiện tầm nhìn, tức là hỗ trợ quá trình dạy và học. Hiệu trưởng phải tạo được tinh thần tự chịu trách nhiệm của giáo viên và học sinh. (2002)[89] nghiên cứu sự thay đổi trong vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng trường học.
Hiệu trưởng phải là những lãnh đạo dạy học, tạo điều kiện phát triển kỹ năng giáo viên, cộng đồng nghề nghiệp. Sự lãnh đạo của Hiệu trưởng phải tạo ra được sự thay đổi căn bản của văn hóa học tập tại các trường học và của nghề giáo viên. Jehl và Kirst (1992)[140] nghiên cứu xác định những thách thức và trách nhiệm mới của hiệu trưởng trong việc thúc đẩy các trường học liên kết với cộng đồng xã hội. (2002)[122] trong luận án tiến sỹ của mình đã nghiên cứu làm rõ vai trò của hiệu trưởng nhà trường như là một nhà lãnh đạo giáo dục.
(2005)[113] nghiên cứu về tuyển dụng, sử dụng và phát triển đội ngũ lãnh đạo ở các trường một cách khái quát trên cơ sở tổng hợp từ 21 bài viết có liên quan.D đã đề cập đến mối quan hệ giữa trình độ năng lực của lãnh đạo với chất lượng nhà trường; Những thay đổi trong hoạt động của hiệu trưởng trường học ngày nay, vấn đề lựa chọn mô hình và hoạch định chính sách trong phát triển hiệu trưởng trường học. Peter Jones (2007)[143] cho rằng hiệu trưởng phải hiểu biết về vai trò của mình, có định hướng rõ ràng về công việc và xác định được nhu cầu thời gian cho mỗi công việc. Nghiên cứu này cũng cho rằng: hiệu trưởng là nhà quản lý, nhà lãnh đạo, nhà phát triển chương trình giảng dạy và là người sáng tạo. Các nghiên cứu cũng xác định một số năng lực chung của hiệu trưởng trường phổ thông: Năng lực lập kế hoạch; lãnh đạo thực hiện chương trình dạy học; quản lý phương tiện vật chất và tài chính; giám sát và đánh giá hoạt động của nhà trường; phát triển các mối quan hệ nhà trường và cộng động; nghiên cứu và phát triển [100].
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 26 Nghiên cứu của trường Đại học cho lãnh đạo và dịch vụ cho trẻ em của Anh đăng trên “School Leadership Today” [130, tr.21] đã chỉ rõ các thách thức mà hiệu trưởng trường học trong thế kỷ XXI phải đối mặt. Nghiên cứu cũng xác định những ưu tiên trong bồi dưỡng hiệu trưởng trường học ở Anh là cần bồi dưỡng phát triển kỹ năng xây dựng tổ chức học tập, lãnh đạo việc dạy học và quản lý sự thay đổi.J, (2004)[88] trong cuốn “Giới thiệu những tiêu chuẩn quản lý giáo dục, lý thuyết và thực hành”, đã đưa ra tiêu chuẩn của nhà quản lý giáo dục, trong đó có hiệu trưởng. Theo Fiore: - Nhà quản lý giáo dục là một nhà lãnh đạo giáo dục - người phát huy được sự thành công của tất cả các học sinh thông qua việc bảo vệ, giáo dục và duy trì văn hóa trường học và chương trình mang tính hướng dẫn tới việc học của học sinh và sự phát triển chuyên môn của đội ngũ giáo viên, nhân viên. - Nhà quản lý trường học là một nhà lãnh đạo giáo dục - người phát huy được sự thành công của tất cả các học sinh thông qua việc đảm bảo sự quản lý tổ chức, các quá trình vận động và các nguồn thông tin vì một môi trường học tập có tầm ảnh hưởng, hiệu quả và an toàn.
- Nhà quản lý trường học là một nhà lãnh đạo giáo dục - người phát huy được thành công của tất cả các học sinh bằng việc kết hợp với gia đình và các thành viên thuộc các tổ chức để thu hút sự quan tâm, trợ giúp của các tổ chức khác nhau và huy động được các nguồn giúp đỡ từ các tổ chức ấy. - Nhà quản lý trường học là một nhà lãnh đạo giáo dục - người phát huy được thành công của học sinh thông qua việc hiểu, hưởng ứng và có tầm ảnh hưởng đến các lĩnh vực văn hóa, kinh tế, chính trị, pháp luật và xã hội. Bên cạnh những nghiên cứu về vai trò của hiệu trưởng, trong cuốn “Cẩm nang dành cho hiệu trưởng” của Pam Tobbins, Alvy H. (2004)[30], các tác giả còn đưa ra các chỉ dẫn thực hành cho các hiệu trưởng về kiến thức, kỹ năng và biện pháp quản lý nhân sự và chuyên môn; xây dựng và tổ chức môi trường học tập hiệu quả; dung hòa giải quyết xung đột, khó khăn trong công tác.