Nghiên Cứu Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tmu hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp ở nước ta hiện nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP
• 1.1. Một số khái niệm về bảo hiểm thất nghiệp, chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm thất nghiệp và ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động
• 1.1.1.1. Khái niệm thất nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆM Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Tổng quan về bảo hiểm thất nghiệp
• 2.2. Sự ra đời của bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 2.3. Một số kết quả thực hiện bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 2.4. Thực trạng triển khai chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.5. Thực trạng tham gia chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.6. Thực trạng mức hưởng trợ cấp chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.7. Thực trạng chế độ hỗ trợ người lao động hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.8. Thực trạng tổ chức, thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.9. Đánh giá chung về quá trình thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.10. Những kết quả đạt được của chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 2.11. Những hạn chế và nguyên nhân của chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm và nguyên tắc hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam
• 3.1.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 3.1.2. Nguyên tắc thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.2. Hoàn thiện hệ thống tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp
• 3.2.3. Xây dựng và thực hiện các biện pháp quản lý lao động
• 3.2.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật BHTN
• 3.2.5. Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền
• 3.2.6. Tăng cường, đề cao vai trò, hiệu quả trong việc phối kết hợp của các cơ quan quản lý Nhà nước
• 3.3. Một số kiến nghị với các cơ quan hữu quan
• 3.3.1. Kiến nghị về việc thực hiện chính sách BHTN
• 3.3.2. Kiến nghị về việc tổ chức triển khai BHTN
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp Tại Việt Nam

Chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) tại Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội. Sự ra đời của chính sách này không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động mà còn góp phần ổn định kinh tế xã hội. Nghiên cứu về chính sách BHTN giúp hiểu rõ hơn về tình hình thất nghiệp và các giải pháp hỗ trợ người lao động trong bối cảnh nền kinh tế thị trường.

1.1. Khái Niệm Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Chính sách BHTN là một hệ thống các quy định nhằm hỗ trợ người lao động khi họ mất việc làm. Chính sách này bao gồm các quyền lợi như trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ đào tạo nghề và cung cấp thông tin việc làm.

1.2. Tình Hình Thất Nghiệp Tại Việt Nam Hiện Nay

Tình hình thất nghiệp tại Việt Nam đang có nhiều biến động. Theo thống kê, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng trong bối cảnh kinh tế khó khăn, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19. Điều này đặt ra thách thức lớn cho chính sách BHTN.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Mặc dù chính sách BHTN đã được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Các vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến người lao động mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Một số quy định trong chính sách BHTN còn thiếu tính khả thi, dẫn đến việc nhiều người lao động không thể tiếp cận được quyền lợi của mình. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tế.

2.2. Tác Động Của Thất Nghiệp Đến Người Lao Động

Thất nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động mà còn tác động đến tâm lý và sức khỏe của họ. Nhiều người lao động rơi vào tình trạng căng thẳng, lo âu do không có việc làm.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Để cải thiện hiệu quả của chính sách BHTN, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện chính sách này sẽ giúp bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người lao động và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Tham Gia Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Cần đơn giản hóa quy trình tham gia BHTN để người lao động dễ dàng tiếp cận. Việc này bao gồm việc giảm bớt thủ tục hành chính và tăng cường thông tin về quyền lợi.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nghề Cho Người Lao Động

Đào tạo nghề là một phần quan trọng trong chính sách BHTN. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường lao động để giúp người lao động nhanh chóng tìm được việc làm mới.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp

Chính sách BHTN đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể trong việc hỗ trợ người lao động. Những kết quả đạt được từ chính sách này không chỉ giúp người lao động vượt qua khó khăn mà còn góp phần ổn định xã hội.

4.1. Kết Quả Thực Hiện Chính Sách BHTN

Sau khi triển khai, chính sách BHTN đã giúp hàng triệu người lao động nhận được trợ cấp và hỗ trợ. Điều này đã góp phần giảm bớt gánh nặng cho người lao động trong thời gian thất nghiệp.

4.2. Tác Động Tích Cực Đến Kinh Tế

Chính sách BHTN không chỉ hỗ trợ người lao động mà còn tạo ra tác động tích cực đến nền kinh tế. Việc bảo vệ người lao động giúp duy trì sức mua và ổn định thị trường.

V. Kết Luận Về Chính Sách Bảo Hiểm Thất Nghiệp Tại Việt Nam

Chính sách BHTN tại Việt Nam cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người lao động. Việc nghiên cứu và cải thiện chính sách này là cần thiết để đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Chính Sách BHTN

Trong tương lai, chính sách BHTN cần được điều chỉnh để phù hợp với sự thay đổi của thị trường lao động. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Mới

Cần xem xét việc xây dựng các chính sách mới nhằm mở rộng quyền lợi cho người lao động, bao gồm cả việc hỗ trợ tài chính và đào tạo nghề.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến hết tháng 12 năm 2014, cả nước ghi nhận khoảng 9,213 triệu lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp và hơn 1,376 triệu lượt người nộp hồ sơ đăng ký thất nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thất nghiệp là một hiện tượng khách quan nhưng gây ra những tổn thất nặng nề đối với đời sống người lao động, làm đứt gãy nguồn thu nhập gia đình và gây lãng phí nghiêm trọng nguồn nhân lực quốc gia. Sau hơn 5 năm triển khai theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội và sau đó là Luật Việc làm, chính sách bảo hiểm thất nghiệp đã từng bước trở thành giá đỡ an sinh xã hội vững chắc.

Tuy nhiên, quá trình thực thi nảy sinh nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: tình trạng trốn đóng và nợ đọng tiền bảo hiểm lên tới 544,4 tỷ đồng vào cuối năm 2014; các đơn vị sử dụng lao động lách luật bằng hợp đồng dưới 12 tháng; công tác hỗ trợ học nghề còn mang tính hình thức với tỷ lệ tiếp cận thực tế chỉ dưới 1% tổng số người đăng ký.

Đề tài tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách bảo hiểm thất nghiệp, đánh giá thực trạng quy trình vận hành và hiệu quả thực thi chính sách tại Việt Nam với trọng tâm khảo sát tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 - 2014, từ đó xác lập quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược nhằm nâng cao tỷ lệ bao phủ bảo hiểm trong lực lượng lao động lên trên 30%, kiểm soát tỷ lệ nợ đọng dưới mức 2% tổng số thu và nâng cao hiệu quả tái hòa nhập thị trường lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết an sinh xã hội hiện đại xuất phát từ Công ước số 102 năm 1952 của Tổ chức Lao động Quốc tế về quy chuẩn tối thiểu an sinh xã hội, kết hợp cùng lý thuyết thị trường lao động và quản trị rủi ro thu nhập. Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế ba bên gồm Nhà nước, người sử dụng lao động và người lao động, hoạt động dựa trên nguyên tắc cộng đồng chia sẻ rủi ro và quan hệ tương ứng giữa mức đóng và mức hưởng.

Bốn khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Thất nghiệp: Tình trạng tồn tại những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động, có nhu cầu tìm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền lương thị trường phổ biến.
• Bảo hiểm thất nghiệp: Chế độ an sinh nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, hỗ trợ học nghề, duy trì và tìm kiếm việc làm mới trên cơ sở đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
• Chính sách bảo hiểm thất nghiệp: Tổng thể các công cụ, biện pháp và quy định pháp lý do Nhà nước ban hành nhằm điều tiết, quản lý nguồn quỹ và tổ chức thực hiện các chế độ trợ cấp cho người lao động.
• Trợ cấp thất nghiệp: Khoản chi trả bằng tiền mặt hàng tháng tương đương 60% mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp, thời gian hưởng tối đa không quá 12 tháng tương ứng với thời gian đóng tích lũy từ đủ 12 tháng đến trên 144 tháng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện với quy mô mẫu bao quát hơn 9,213 triệu người tham gia bảo hiểm thất nghiệp trên cả nước và bộ dữ liệu thực chứng từ 957.071 đến 1.962.000 lao động tham gia cùng hơn 95.675 hồ sơ hưởng trợ cấp tại thành phố Hà Nội.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp thu thập toàn bộ dữ liệu thống kê hành chính thứ cấp định kỳ, trích xuất trực tiếp từ các báo cáo tổng kết chính thức của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Cục Việc làm và Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính bao quát, phản ánh chính xác toàn bộ dòng tài chính thu - chi và loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu trong đánh giá chính sách công.

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp các công cụ phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian giai đoạn 2011 - 2014, phương pháp sơ đồ hóa và mô hình hóa tổ chức bộ máy. Kỹ thuật phân tích này giúp nhận diện rõ xu hướng biến động, đo lường tốc độ tăng trưởng cơ học và phát hiện những điểm nghẽn thể chế trong quá trình thực thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp tăng trưởng nhanh chóng nhưng độ bao phủ thực tế chưa đồng đều. Trên phạm vi cả nước, số lao động tham gia tăng từ khoảng 7,000 triệu người năm 2011 lên 9,213 triệu người năm 2014. Tại địa bàn thành phố Hà Nội, số người tham gia tăng từ 957.071 người năm 2011 lên 1.962.000 người năm 2014, đạt mức tăng trưởng ấn tượng 60,14% năm 2012 và 57,90% năm 2013, đưa tổng số thu quỹ tại địa phương đạt 4.864 tỷ đồng năm 2014, tăng 27,9% so với năm 2013.

Thứ hai, tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng giữa chế độ trợ cấp tiền mặt thụ động và các chế độ hỗ trợ chủ động. Tỷ lệ lao động được tư vấn, giới thiệu việc làm duy trì ở mức cao, đạt 71,55% tương ứng 984.509 lượt người năm 2014 trên toàn quốc. Ngược lại, tỷ lệ lao động được hỗ trợ học nghề rơi vào mức báo động khi chỉ đạt 0,99% với 13.600 người năm 2014 và 0,76% năm 2012. Phần lớn người lao động chỉ quan tâm đến trợ cấp tiền mặt ngắn hạn hoặc trợ cấp một lần với 54.133 người nhận năm 2014.

Thứ ba, tình trạng nợ đọng, trốn đóng và trục lợi chính sách diễn biến phức tạp. Tổng số nợ đọng bảo hiểm thất nghiệp toàn quốc tính đến tháng 12 năm 2014 đã chạm mốc 544,4 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp né tránh trách nhiệm đóng 1% quỹ lương bằng cách cố tình ký hợp đồng dưới 12 tháng. Đồng thời, xuất hiện tình trạng người lao động chủ động xin nghỉ việc sau khi đóng đủ 12 tháng để nhận trợ cấp 60% mức lương rồi quay lại làm việc, gây tổn thất lớn cho quỹ an sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự bất cập trong hệ thống văn bản pháp luật và chế tài xử lý vi phạm. Khung xử phạt hành chính đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm thời kỳ này chỉ dao động từ 500.000 đồng đến tối đa 20.000.000 đồng cho sai phạm lên tới 300 lao động. Mức phạt này quá thấp so với chi phí đóng bảo hiểm thực tế, dẫn đến việc nhiều chủ doanh nghiệp sẵn sàng vi phạm để chiếm dụng vốn kinh doanh.

Bên cạnh đó, sự chia cắt trong mô hình tổ chức bộ máy giữa cơ quan quản lý lao động thuộc ngành Lao động - Thương binh và Xã hội (chịu trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ, tư vấn, dạy nghề) và cơ quan Bảo hiểm xã hội (chịu trách nhiệm thu và chi trả trợ cấp) tạo ra độ trễ hành chính lớn. Người lao động thường nhận được tiền chậm hơn nhiều so với thời điểm có quyết định hưởng.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây của các chuyên gia đầu ngành bảo hiểm, kết quả phân tích thực chứng giai đoạn 2011 - 2014 khẳng định tính cấp thiết phải chuyển dịch trọng tâm từ "trợ cấp thụ động" sang "thúc đẩy việc làm tích cực". Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột thể hiện tương quan tăng trưởng giữa số người tham gia và số người đăng ký thất nghiệp, đi kèm bảng phân tích cơ cấu chi trả tài chính để làm nổi bật tỷ trọng chi học nghề chưa đầy 1% so với tổng chi quỹ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn định hướng đến năm 2020, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và chế tài xử phạt: Nâng mức phạt vi phạm hành chính đối với hành vi trốn đóng, nợ đọng bảo hiểm thất nghiệp từ mức cố định 20 triệu đồng lên mức phạt lũy tiến tương đương 15% đến 20% tổng số tiền nợ, đồng thời bổ sung quy định truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi cố tình vi phạm kéo dài; lộ trình hoàn thành trong giai đoạn 2016 - 2018 do Quốc hội và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.
2. Tối ưu hóa mô hình tổ chức và liên thông công nghệ thông tin: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu điện tử dùng chung giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội và Trung tâm Dịch vụ việc làm, giảm thời gian giải quyết hồ sơ từ 20 ngày xuống dưới 10 ngày làm việc và đạt tỷ lệ 100% hồ sơ được quản lý số hóa trước năm 2019 do Bảo hiểm xã hội Việt Nam thực hiện.
3. Đổi mới chính sách đào tạo nghề và dịch vụ việc làm: Tăng mức chi phí hỗ trợ học nghề ngắn hạn, mở rộng danh mục nghề đào tạo kỹ thuật chuyên sâu và liên kết chặt chẽ với nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ người thất nghiệp tham gia học nghề từ 0,99% lên ít nhất 5% đến 7% vào năm 2020 do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các địa phương triển khai.
4. Tăng cường công tác thanh tra liên ngành và truyền thông: Định kỳ tổ chức các đợt thanh tra chuyên đề hằng quý tại các doanh nghiệp có dấu hiệu nợ đọng, kéo giảm tỷ lệ nợ đọng bảo hiểm thất nghiệp xuống dưới 2% tổng số thu quỹ hàng năm trước năm 2020 dưới sự chỉ đạo của Thanh tra Nhà nước và Ủy ban nhân dân các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam có thể khai thác các luận cứ khoa học và số liệu thực chứng giai đoạn 2011 - 2014 để sửa đổi, bổ sung Luật Việc làm và các văn bản dưới luật.
2. Lãnh đạo doanh nghiệp và nhà quản trị nhân sự: Các giám đốc nhân sự cần nắm vững nghĩa vụ trích nộp 1% quỹ lương, hiểu rõ quy trình xử lý hồ sơ chấm dứt hợp đồng lao động nhằm tránh các chế tài pháp lý và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động.
3. Cán bộ tại các Trung tâm Dịch vụ việc làm: Đội ngũ chuyên viên tư vấn có thể áp dụng các giải pháp cải tiến quy trình tiếp nhận hồ sơ, nâng cao chất lượng giới thiệu việc làm và xây dựng các chương trình đào tạo nghề bám sát thực tiễn thị trường.
4. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Các nhà nghiên cứu thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế lao động và Xã hội học có thể sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo giá trị với chuỗi dữ liệu thực tế từ hơn 9,21 triệu đối tượng trên toàn quốc.

Câu hỏi thường gặp

Người lao động cần đáp ứng điều kiện gì để được hưởng trợ cấp thất nghiệp hàng tháng?
Người lao động phải đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ 12 tháng trở lên trong vòng 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc. Đồng thời, người lao động phải nộp hồ sơ đăng ký thất nghiệp tại Trung tâm Giới thiệu việc làm trong thời hạn 3 tháng kể từ ngày mất việc và chưa tìm được việc làm mới sau 15 ngày kể từ ngày đăng ký.

Mức hưởng và thời gian nhận trợ cấp thất nghiệp hiện hành được tính toán như thế nào?
Mức trợ cấp thất nghiệp hàng tháng bằng 60% mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Thời gian hưởng phụ thuộc vào thời gian đóng: đóng đủ 12 đến dưới 36 tháng được hưởng 3 tháng; đủ 36 đến dưới 72 tháng hưởng 6 tháng; đủ 72 đến dưới 144 tháng hưởng 9 tháng; và đóng đủ từ 144 tháng trở lên được hưởng mức tối đa 12 tháng.

Tại sao tỷ lệ người lao động tham gia học nghề khi thất nghiệp lại ở mức rất thấp dưới 1%?
Dữ liệu thống kê giai đoạn 2011 - 2014 ghi nhận tỷ lệ học nghề chỉ đạt từ 0,76% đến 0,99% với 13.600 người năm 2014 trên tổng số hơn 1,376 triệu người đăng ký thất nghiệp. Nguyên nhân chính là do danh mục nghề đào tạo ngắn hạn chưa hấp dẫn, mức hỗ trợ tài chính chưa bù đắp được chi phí sinh hoạt và tâm lý người lao động chủ yếu tập trung nhận trợ cấp tiền mặt để trang trải cuộc sống trước mắt.

Doanh nghiệp có hành vi trốn đóng hoặc nợ bảo hiểm thất nghiệp bị xử lý ra sao?
Trong giai đoạn nghiên cứu, hành vi trốn đóng chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính từ 500.000 đồng đến tối đa 20.000.000 đồng tùy theo quy mô vi phạm từ 1 đến 300 lao động. Hiện nay, bên cạnh việc bị truy thu toàn bộ số tiền nợ kèm lãi suất chậm nộp, các hành vi trốn đóng bảo hiểm có tổ chức hoặc số tiền lớn có thể bị xử lý hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.

Chính sách bảo hiểm thất nghiệp giữ vai trò gì đối với sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô?
Chính sách đóng vai trò như một bộ điều tiết tự động cho nền kinh tế. Khi thị trường suy thoái, nguồn quỹ hỗ trợ tài chính kịp thời cho hàng triệu người lao động mất việc, góp phần duy trì sức mua xã hội và kích cầu tiêu dùng. Tại Hà Nội, số thu quỹ đạt 4.864 tỷ đồng năm 2014 đã tạo nguồn dự trữ an sinh vững chắc, giúp giảm áp lực chi trực tiếp từ ngân sách nhà nước.

Kết luận

• Bảo hiểm thất nghiệp đã khẳng định vị thế là trụ cột an sinh then chốt, bao phủ hơn 9,213 triệu người lao động trên toàn quốc tính đến năm 2014.
• Nguồn thu quỹ tại các đô thị lớn như Hà Nội tăng trưởng mạnh mẽ, đạt 4.864 tỷ đồng năm 2014 (tăng 27,9%), nhưng đồng thời phải đối mặt với áp lực nợ đọng lên tới 544,4 tỷ đồng.
• Nghiên cứu chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất là sự mất cân đối giữa chi trả trợ cấp tiền mặt thụ động và công tác hỗ trợ học nghề chủ động (chỉ đạt 0,99%).
• Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào việc siết chặt chế tài xử phạt hành chính và hình sự, kết hợp chuyển đổi số và liên thông dữ liệu quản lý.
• Lộ trình thực hiện phân kỳ rõ nét từ việc hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn 2016 - 2018 đến mục tiêu nâng tỷ lệ học nghề lên trên 5% vào năm 2020.

Luận văn đã đóng góp hệ thống luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, giúp các nhà quản lý hoàn thiện cơ chế vận hành chính sách an sinh xã hội. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tiếp tục khai thác các kết quả từ công trình này để thúc đẩy hoàn thiện chính sách thị trường lao động bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCHBẢO HIỂM THẤT NGHIỆP 1. Một số khái niệm về bảo hiểm thất nghiệp, chính sách bảo hiểm thất nghiệp 1. Khái niệm thất nghiệp và ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động 1. Khái niệm thất nghiệp Lao động được hình thành và phát triển cùng với xã hội loài người.

Lao động luôn được coi là nhu cầu cơ bản nhất, chính đáng nhất của con người và đồng thời cũng là nghĩa vụ cao cả của mọi công dân. Như vậy, mỗi người chúng ta muốn sống, tồn tại thì đều phải lao động hay nói cách khác là phải có việc làm. Tuy nhiên, ở mọi xã hội không phải lúc nào nhu cầu làm việc của mọi cá nhân đều được đáp ứng đầy đủ. Trong xã hội luôn có một bộ phần người lao động không có việc làm, bị mất việc làm, thiếu việc làm.

Tuy nhiên, tất cả người đó có được coi là thất nghiệp hay không? Có rất nhiều quan điểm về thất nghiệp: Theo Tổ chức Lao động Quốc tế ( ILO ), thất nghiệp là tình trạng tồn tại một số người trong độ tuổi lao động, muốn có việc làm nhưng không thể tìm được việc làm với mức lương phổ biến trong thị trường lao động. Còn người thất nghiệp là người trong đổ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng không có việc làm, muốn làm việc và hiện rất sẵn sàng để làm việc, đang tích cực tìm kiếm việc làm. Tại Việt Nam, Bộ Luật lao động ( sửa đổi năm 2002 ), ngoài việc quy định về việc làm, người có việc làm, người thiếu việc làm, đã quy định về thất nghiệp và người thất nghiệp. Người không có việc làm là người hoàn toàn không làm công việc gì để hưởng lương, tiền công hay lợi nhuận vì nhiều lý do khác nhau như Luan van 10 không tìm được việc làm, không muốn làm việc, không có nhu cầu làm việc mặc dù trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động.

Người lao động có việc làm là người trong độ tuổi lao động, đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân, với thời gian làm việc không ít hơn mức chuẩn quy định cho người lao động có việc làm. Tùy theo tình hình kinh tế-xã hội và đặc điểm của từng nhóm ngành nghề, Nhà nước quy định mức thời gian làm việc chuẩn để được coi là có việc làm. Người lao động thiếu việc làm có thời gian làm việc dưới mức quy định chuẩn cho người có đủ việc làm và có nhu cầu làm việc thêm. Mức thời gian chuẩn tùy thuộc vào ngành nghề và tính chất công việc do Nhà nước quy định cụ thể cho từng thời kỳ.

Hiện tượng thất nghiệp tạm thời thường xảy ra đối với lao động làm việc trong các ngànhnông nghiệp, ngư nghiệp. Thất nghiệp là tình trạng tồn tại khi có một số người trong lực lượng lao động, có khả năng lao động, muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền lương tối thiểu. Người thất nghiệp là những người từ 15 tuổi đến 60 đối với nam, đến 55 tuổi đối với nữ, làm việc theo hợp đồng lao động, có nhu cầu làm việc, vì những lý do khác nhau không có việc làm và đang tích cực tìm kiếm việc làm. Theo định nghĩa này, ở Việt Nam người được coi là thất nghiệp bao gồm : - Người lao động đang làm việc vị mất việc làm vì các lý do sau: Doanh nghiệp phá sản; Doanh nghiệp sắp xếp lại sản xuất hoặc áp dụng công nghệ mới; Doanh nghiệp giải thể theo quy định của pháp luật; Người lao động bị chấm dứt hợp đông lao động trước thời hạn, bị sa thải, hợp động lao động hết thời hạn mà doanh nghiệp thôi không tiếp tục ký hợp đồng.

- Người lao động mới đến tuổi lao động, học sinh, sinh viên mới tốt Luan van 11 nghiệp hoặc thôi học nhưng chưa tìm được việc làm. - Bộ đội xuất ngũ, thanh niên xung phong hết nghĩa vụ quân sự, người lao động đi xuất khẩu lao động về nước chưa có việc làm. - Những đối tượng sau thời gian quản giáo hoặc chữa trị bệnh đang có nhu cầu về việc làm. - Những người nghỉ việc tạm thời, không có thu nhập do tính thời vụ sản xuất.

Những người không bị coi là thất nghiệp bao gồm: - Những người có việc làm nhưng hiện tại không làm việc vì một lý do nào đó như nghỉ phép, nghỉ ốm, tai nạn. - Những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng đang đi học hoặc đang thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước, làm nội trợ hoặc không có nhu cầu về việc làm. Như vậy, không phải tất cả những người không có việc làm đều là người thất nghiệp. Chỉ những người không có việc làm, trong độ tuổi lao động, có nhu cầu tìm việc làm mới được coi là người thất nghiệp.

Người thất nghiệp được quy định trong Bộ Luật lao động của Việt Nam bao gồm cả những người lao động đã từng đi làm và cả những người chưa từng đi làm, có nhu cầu tìm việc nhưng hiện không có việc làm. Ảnh hưởng của thất nghiệp đến người lao động Thất nghiệp không những ảnh hưởng trực tiếp tới bản thân người lao động và gia đình họ mà còn tác động mạnh mẽ tới tất cả các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia. - Đối với bản thân người lao động và gia đình : Thất nghiệp làm giảm hoặc cắt đứt nguồn thu nhập của người lao động, đồng thời cắt đứt phương tiện sinh sống của họ và gia đình họ. Do đó, đời sống bản thân người lao động vả gia đình họ sẽ khó khăn, nghèo túng họ không có khả Luan van 12 năng thanh toán cho các chi phí thường ngày như: tiền nhà, tiền điện, tiền nước.

Do thất nghiệp mà có khi bỗng chốc có người trở thành vô gia cư (bị đuổi ra khỏi nhà đang thuê). Ngoài những ảnh hưởng về kinh tế thất nghiệp còn gây ra những tổn hại về mặt tinh thần của người lao động như đời sống, sức khỏe họ sẽ giảm sút do thiếu kinh tế để bồi dưỡng, để chăm sóc y tế. Hậu quả là họ từng bước bị rơi sâu vào tình trạng dưới mức sống tiêu chuẩn chung của xã hội, sau đó nếu không có sự trợ giúp nào khác thì phải vay nợ và nếu kéo dài sẽ dẫn đến nợ nần chồng chất. Sự tác động vào thu nhập cho gia đình phụ thuộc vào tiền thất nghiệp của bản thân họ nhận được cũng như thu nhập của những thành viên khác trong gia đình còn việc làm.

Nạn thất nghiệp cũng không chỉ là hậu quả về tài chính mà còn là hậu quả về khả năng nghề nghiệp. Thất nghiệp làm cho người lao động mất đi cơ hội làm việc đúng với trình độ chuyên môn, năng lực của mình. Khi thất nghiệp kéo họ sẽ mất đi khả năng nâng cao trình độ chuyên môn và tay nghề của mình. Mất đi cơ hội học tập, làm việc để nâng cao kỹ năng nghề nghiệp của bản thân người lao động.

Thất nghiệp còn không tự động xóa bỏ những rào cản đối với những người có việc làm trở lại, hòa nhập với đời sống xã hội chung. Điều này diễn ra đối với những người lao động, đặc biệt đối với người sau khi thất nghiệp, phải xác lập mối quan hệ lao động mới, thường đi liền với điều kiện làm việc và điều kiện tài về tài chính kém hơn việc làm trước đó. - Đối với nền kinh tế : Thất nghiệp chính là sự lãng phí nguồn lực xã hội, là một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho nền kinh tế bị đình đốn, chậm phát triển. Vì khi đó có một bộ phận người lao động trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động nhưng vì lý do khách quan không có việc làm nên làm sức sản xuất trong nước và thu nhập quốc dân thấp hơn Luan van 13 so với khi mọi người đều có việc làm.

Ngoài ra, khủng hoảng kinh tế và thất nghiệp có mối quan hệ tác động qua lại chặt chẽ với nhau, đôi khi tạo thành vòng luẩn quẩn không thoát được, Bên cạnh đó, thất nghiệp có thể làm cho xã hội bất ổn. Đến lượt nó làm cho kinh tế bị suy thoái, khủng hoảng trầm trọng hơn và có khả năng phục hồi chậm. - Đối với chính trị, xã hội : khi bị thất nghiệp, người lao động luôn ở trong tình trạng hoang mang, lo lắng, căng thẳng và thất vọng. Đặc biệt nếu người lao động là trụ cột, nuôi sống cả gia đình thì áp lực tâm lý càng đè nặng lên người lao động.

Từng cá nhân là tế bào của gia đình, mỗi gia đình là tế bào của xã hội, như vậy thất nghiệp tác động đến cá nhân người lao động có nghĩa là đã tác động đến toàn xã hội. Bởi vì, thất nghiệp sẽ dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực của xã hội, đẩy người thất nghiệp đến chỗ bất chấp kỷ cương, vi phạm pháp luật, hủy hoại đạo đức để kiếm kế sinh nhai, kiếm tiền trang trải cho cuộc sống sinh hoạt hàng ngày như trộm cắp, cờ bạc, mại dâm, ma túy. Thất nghiệp là sự phí phạm nguồn nhân lực, không thúc đẩy kinh tế phát triển, đồng thời dễ dẫn đến những xáo trộn về xã hội, tình hình chính trị trở nên bất ổn, rối loạn nếu không được can thiệp kịp thời. Thất nghiệp gây ra các cuộc biểu tình, đình công, là cơ hội cho các thế lực thù địch tiến hành các hoạt động chống phá nhà nước, chống phá Đảng cầm quyền.

Hiện tượng tiêu cực xã hội cũng phát sinh nhiều lên như trộm cắp, cờ bạc, nghiện hút. Thất nghiệp còn làm cho người lao động giảm lòng tin vào chế độ, giảm lòng tin vào khả năng lãnh đạo của chính phủ cầm quyền. Từ đó, có thể có những xáo trộn về xã hội, thậm chí dẫn đến biến động về chính trị. Bảo hiểm thất nghiệp và vai trò của bảo hiểm thất nghiệp trong nền kinh tế.

Khái niệm bảo hiểm thất nghiệp Khái niệm BHTN được tiếp cận dưới rất nhiều góc độ khác nhau nhưng được khái quát một cách rõ ràng, đầy đủ nhất trong Luật việc làm về BHTN: “BHTN là chế độ nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, hỗ trợ người lao động học nghề, duy trì việc làm, tìm việc làm trên cơ sở đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp” [1]. Đối tượng được nhận bảo hiểm thất nghiệp là những người bị mất việc không do lỗi của cá nhân họ. Họ vẫn đang cố gắng tìm kiếm việc làm, sẵn sàng nhận công việc mới và luôn nỗ lực nhằm chấm dứt tình trạng thất nghiệp.