Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUẢN LÝ VÀ BẢO VỆ RỪNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và ý nghĩa các quy định các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng Rừng là một hệ sinh thái mà quần xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường. Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người cũng như môi trường: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa, tạo ra oxy, điều hòa nước, là nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đất, đảm bảo cho sự sống, bảo vệ sức khỏe của con người [53].
Ngày nay, nhiều nơi con người đã không bảo vệ được rừng, còn chặt phá bừa bãi làm cho tài nguyên rừng khó được phục hồi và ngày càng bị cạn kiệt, nhiều nơi rừng không còn có thể tái sinh, đất trở thành đồi trọc, sa mạc, nước mưa tạo thành những dòng lũ rửa trôi chất dinh dưỡng, gây lũ lụt, sạt lở cho vùng đồng bằng gây thiệt hại nhiều về tài sản, tính mạng người dân. Vai trò của rừng trong việc bảo vệ môi trường đang trở thành vấn đề thời sự và lôi quấn sự quan tâm của toàn thế giới. - Rừng giữ không khí trong lành: do chức năng quang hợp của cây xanh, rừng là một nhà máy sinh học tự nhiên thường xuyên thu nhận CO2 và cung cấp CO2. Đặc biệt ngày nay khi hiện tượng nóng dần lên của trái đất do hiệu ứng nhà kính, vai trò của rừng trong việc giảm lượng khí CO2 là rất quan trọng.
- Rừng điều tiết nước, phòng chống lũ lụt, xói mòn: Rừng có vai trò 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điều hòa nguồn nước giảm dòng chảy bề mặt chuyển nó vào lượng nước ngấm xuống đất và vào tầng nước ngầm. Khắc phục được xói mòn đất, hạn chế lắng đọng lòng sông, lòng hồ, điều hòa được dòng chảy của các con sông, con suối (tăng lượng nước sông, nước suối vào mùa khô, giảm lượng nước sông suối vào mùa mưa). - Rừng bảo vệ độ phì nhiêu và bồi dưỡng tiềm năng của đất: ở vùng có đủ rừng thì dòng chảy bị chế ngự, ngăn chặn được nạn bào mòn, nhất là trên đồi núi dốc tác dụng ấy có hiệu quả lớn, nên lớp đất mặt không bị mỏng, mọi đặc tính lý hóa và vi sinh vật học của đất không bị phá hủy, độ phì nhiêu được duy trì. Rừng lại liên tục tạo chất hữu cơ.
Điều này thể hiện ở qui luật phổ biến: rừng tốt tạo ra đất tốt, và đất tốt nuôi lại rừng tốt. - Rừng cung cấp cho con người dưỡng khí, lương thực, thực phẩm. Mỗi năm, mỗi người cần tới 4.000kg O2 để thở, toàn nhân loại sử dụng khoảng 0,6% sản phẩm quang tổng hợp (tương đương 0,6 tỷ tấn) và khoảng 1 triệu tấn thực phẩm có nguồn gốc từ rừng để phục vụ đời sống [54]. Rừng cung cấp nguyên, nhiên liệu cho nhiều ngành công nghiệp cũng như sinh hoạt hằng ngày.
Trước hết phải kể đến gỗ. Gỗ để đóng tàu thuyền, để đốt, làm trụ mỏ, sản xuất giấy, vải, đóng đồ dùng, các sản phẩm hóa học; Rừng là nguồn dược liệu vô giá. Từ ngàn xưa, con người đã khai thác các sản phẩm của rừng để làm thuốc chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe. Ngày nay, nhiều quốc gia đã phát triển ngành khoa học “dược liệu rừng” nhằm khai thác có hiệu quả hơn nữa nguồn dược liệu vô cùng phong phú của rừng và tìm kiếm các phương thuốc chữa bệnh nan y; Rừng là chiếc “máy điều hòa khí hậu” khổng lồ, là lá phổi xanh của trái đất.
Ngoài vai trò sản xuất oxy và các hợp chất hữu cơ - cơ sở của sự sống động vật, quá trình quang tổng hợp của cây xanh là tác nhân chính làm cân bằng lượng CO2 được thải ra từ các quá trình phun trào núi lửa, phân hóa đá vôi, phân hủy xác động, thực vật và các hoạt động sống của con người. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Điều này đã giảm thiểu nguy cơ “hiệu ứng nhà kính” mà các nhà khoa học đã tính toán rằng, chỉ riêng việc sử dụng hết các mỏ nhiên liệu trên trái đất, lượng CO2 sẽ tăng lên so với lúc chưa sử dụng 170%, nếu không có rừng và các đại dương, nhiệt độ trái đất lúc đó sẽ tăng tới mức băng ở hai cực trái đất sẽ tan chảy làm mực nước đại dương sẽ dâng cao thêm 120m; Rừng trực tiếp ngăn gió bão, lũ lụt. Hàng năm, nhiều tỷ tấn nước bốc hơi từ sông, suối, hồ và đại dương tạo thành mây rồi lại mưa trở về trái đất. Chính nhờ thảm cây xanh và thảm thực bì của vỏ trái đất mà lượng nước khổng lồ đó được hút vào bộ rễ để rồi bốc hơi qua tán lá (khí khổng), phần còn lại được ngấm từ từ vào đất tạo ra các mạch nước ngầm.
Sự xói mòn, rửa trôi, các quá trình Feralite hóa, Potzon hóa không những bị hạn chế mà cùng với sự mùn hóa các phế thải hữu cơ bởi các vi sinh vật, động vật đất và nấm làm cho đất ngày càng màu mỡ, cơ sở cho phát triển trồng trọt, chăn nuôi; Rừng còn là nhà của muôn loài. Trên trái đất có khoảng 1,4 triệu loài sinh vật đã được phát hiện. Việt Nam có khoảng 12.000 loài thực vật, 800 loài chim, 180 loài bò sát, 80 loài lưỡng cư, 275 loài thú, 5.500 loài côn trùng.; khoảng 80% trong số đó thuộc về hệ sinh thái rừng. Sự đa dạng sinh học của rừng chính vì vậy còn có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với khoa học và cảnh quan du lịch [56].
Thực tế hiện nay, việc vi phạm các quy định quản lý về khai thác, bảo vệ rừng hiện nay xảy ra hết sức phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, hậu quả của tội phạm gây ra hết sức nặng nề, không những ảnh hưởng đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước, mà trực tiếp ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng ta. Việc khai thác, chặt, phá rừng bừa bãi, khai thác tài nguyên, khoáng sản trái phép, săn bắn động vật hoang dã, quí hiếm diễn ra nhiều địa phương, đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đang diễn ra rất phức tạp. Nhằm đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm vi phạm các quy định về quản lý rừng, trên cơ sở kế thừa các quy định của Bộ luật Hình sự năm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1985, Bộ luật hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009 quy định 6 điều khoản liên quan tới bảo vệ nguồn tài nguyên rừng, cụ thể: - Điều 175 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng. - Điều 176 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm quy định về quản lý rừng.
- Điều 189 Bộ luật hình sự về Tội hủy hoại rừng. - Điều 190 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quí hiếm. - Điều 191 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối với khu bảo tồn thiên nhiên. - Điều 240 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các qui định về phòng cháy chữa cháy [39].
Thực tế nghiên cứu cho thấy, trong số 06 tội phạm này thì hoạt động quản lý và bảo vệ rừng là khách thể bị xâm phạm trực tiếp bởi các hành vi vi phạm ghi nhận tại Điều 175, Điều 176 và Điều 189 Bộ luật Hình sự. Trên cơ sở lý luận về tội phạm, Tội vi phạm quy định về quản lý rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật hình sự của người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự xâm hại đến các quy định của Nhà nước về giao rừng, thu hồi đất rừng, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất rừng, khai thác vận chuyển gỗ. Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng Trước tiên, việc quy định các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng là đáp ứng các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia về việc bảo vệ tài nguyên rừng. Liên quan tới hoạt động bảo vệ tài nguyên rừng, Việt Nam đã ký kết các Công ước quốc tế Đa dạng sinh học vào ngày 16/11/1994; Công ước Ramsar về bảo tồn và sử dụng một cách hợp lý và thích đáng các 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vùng đất ngập nước…Việc ghi nhận các quy định hình sự về tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo hiệu lực áp dụng đối với các hành vi vi phạm pháp luật liên quan.
Bên cạnh đó, việc xây dựng các quy định trong Bộ luật hình sự về loại tội phạm xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng là xây dựng khung pháp lý cần thiết để tạo tính răn đe trong bối cảnh nguồn tài nguyên rừng bị khai thác trái phép, ảnh hưởng tới môi trường sống của các loài động thực vật, đời sống của nhân dân… Cùng với các quy định mang tính nguyên tắc về bảo vệ môi trường, thì các quy định hình sự về tội phạm này là phản ứng cần thiết của Nhà nước để đảm bảo chính sách bảo vệ rừng có giá trị trong thực tiễn. Khái quát lịch sử và phát triển của luật hình sự việt Nam về các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 cho đến nay 1. Giai đoạn 1945 đến 1985 Xét từ thời điểm đất nước thống nhất ngày 2/9/1945, pháp luật thời điểm đó chưa có Bộ luật hình sự.