CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Trong xu hướng đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ và tốc độ tăng trưởng dân số nhanh chóng, Việt Nam cũng giống với các quốc gia khác trên toàn thế giới đều phải đối mặt thách thức lớn về tình trạng bất bình đẳng trong xã hội và nhu cầu quá tải về nhà ở tại các tỉnh thành lớn trong cả nước. Điều này được thể hiện thông qua dự báo của Bộ Xây dựng về nhu cầu nhà ở trong giai đoạn 2021 - 2030 sẽ có xu hướng tăng, dựa vào tốc độ tăng dân số và nhu cầu nhà ở như hiện này thì mỗi năm phải tăng thêm khoảng 70 triệu m2 nhà ở, khuy hướng nhu cầu nhà ở mới này sẽ tiếp tục tập trung ở một vài thành phố lớn và các khu công nghiệp (Thanh, 2023). Qua đó, có thể thấy được giá trị quan trọng của một ngôi nhà trong thời đại ngày nay bởi lẽ nhu cầu về nhà ở được xem là những mong muốn cơ bản trong đời sống hoạt động sinh hoạt mỗi ngày của con người, là tài sản có giá trị quan trọng trong mỗi hộ gia đình và cá nhân (T. Việc có được một ngôi nhà ở khang trang, tử tế là nguyện vọng hoàn toàn chính đáng của mỗi người dân, nhưng cũng chính điều này đã dẫn đến mong muốn sở hữu nhà ở ngày một gia tăng làm cho giá trị của các khu nhà ở tăng lên một cách chóng mặt và vô hình trung đã tạo nên rào cản lớn đối với nhiều người có mức thu nhập khiêm tốn.
Để giải quyết tốt các vấn đề bất cập về nhà ở trong xã hội hiện nay Đảng và Nhà nước trong những năm qua luôn dành sự quan tâm đặc biệt sâu sắc đến lĩnh vực nhà ở, bằng việc chủ trương xây dựng và ban hành nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi, văn bản hướng dẫn, bên cạnh đó triển khai thực hiện nhiều quyết sách quan trọng phát triển nhà ở xã hội, đúng với định hướng và nhiệm vụ của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đặt ra nhằm hướng tới sự tiến bộ và công bằng xã hội, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, cải thiện nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần cho nhiều người lao động, đặc biệt cho các đối tượng công nhân làm việc tại khu công nghiệp có mức thu nhập thấp. Tỉnh Bắc Ninh là một vùng đất của địa linh nhân kiệt có cửa ngõ nằm phía Bắc tiếp nối với thủ đô Hà Nội và thuộc trong tám tỉnh có vùng động lực tăng trưởng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ tạo thành tam giác Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Sau 27 năm tái lập tỉnh trong công cuộc xây dựng, kế thừa và đổi mới đã giúp cho nền kinh tế Bắc Ninh phát triển vượt bậc từ một tỉnh có diện tích nhỏ nhất Việt Nam, hạ tầng cơ sở khó khăn, quy mô nền 1 kinh tế khiêm tốn tập trung chủ yếu vào nông nghiệp thuần túy, đã có bước chuyển mình mạnh mẽ về quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu nền kinh tế toàn tỉnh chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa hiện đại. Hiện nay Bắc Ninh có gần 12/16 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, 15 khu công nghiệp được thành lập với diện tích 5.899,22 ha tạo ra giá trị sản xuất công nghiệp chiếm trên 80% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh (Văn, 2023).
Cùng với sự phát triển các khu công nghiệp giờ đây Bắc Ninh đã trở thành tỉnh có nhiều khu công nghiệp nhất khu vực phía Bắc. Theo cổng thông tin điện tử đảng bộ tỉnh Bắc Ninh (2023), các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đang có 294.143 lao động với mức thu nhập bình quân chung của người lao động đạt 8.000 đồng/người/tháng. Theo GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên – Môi trường (2023) cho rằng “Chỉ số giá nhà ở trung bình trên thu nhập trung bình của người dân ở nước ta là quá cao, trung bình toàn xã hội là 25 điều này nói lên rằng, ở Việt Nam lương thì thấp mà giá nhà thì cao”. Do đó với mức thu nhập thấp gần 9 triệu đồng công nhân khó có thể sở hữu được một ngôi nhà, nên nhiều công nhân chỉ đủ khả năng thuê những phòng trọ chật chội, điều kiện về chất lượng và môi trường sống không được đảm bảo.
Vì vậy mà vấn đề nhà ở xã hội cho lực lượng công nhân luôn nhận được sự quan tâm hàng đầu của các cấp chính quyền tỉnh Bắc Ninh và Đảng ủy được thể hiện rõ trong Chỉ thị số 03/CT-TTG vào ngày 25/01/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội cho công nhân. Trong đó, tỉnh Bắc Ninh có 51 dựa án nhà ở xã hội đã và đang được triển khai với 7 dự án nhà ở xã hội cho công nhân nhưng chưa thật sự đem lại hiệu quả trong việc thu hút công nhân mua nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Theo báo lao động Media (2023), UBND tỉnh Bắc Ninh đã gửi báo cáo số 108 đến Bộ Xây dựng vào tháng 8 năm 2023 nêu rõ, địa phương đã triển khai và đưa vào sử dụng 7 dự án đã hoàn thành nhưng thời gian qua, các chủ dự án đã rao bán gần 1.700 căn nhà ở công nhân nhưng số lượng bán được ít, hiện 7 dự án vẫn còn 1. Điều này đã dẫn đến sự lãng phí lớn và sử dụng không hiệu quả trong thời gian dài về đất đai, ngân sách của nhà nước, nguồn lực của chính quyền địa phương đối với quỹ nhà ở xã hội dành cho công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Đề tài nghiên cứu thuộc về lĩnh vực NƠXH đã được nhiều học giả, nghiên cứu sinh trong nước và một số học giả nước ngoài quan tâm thực hiện nhưng chưa có tác giả nào nghiên cứu đề tài này trong phạm vi khách thể về công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Vì thế nghiên cứu này đã trở nên rất cần thiết nhằm giúp 2 cơ quan ban ngành, chính quyền địa phương, chủ đầu tư lắng nghe, thấu hiểu, nắm bắt được nhưng tâm tư và nguyện vọng của công nhân khi đưa ra quyết định mua nhà ở xã hội. Trên cơ sở đó, có những chiến lược định hướng và điều chỉnh chính sách phát triển nhà ở xã hội cho phù hợp và đáp ứng đúng nhu cầu thực tế của công nhân trên địa bàn tỉnh. Do đó, tác giả quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” để làm nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp của mình.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.2 Mục tiêu cụ thể Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề sau đây: - Mục tiêu thứ nhất: Phát hiện những nhân tố khiến cho công nhân lại khó tiếp cận với loại hình nhà ở xã hội.
Từ đó, xác định các nhân tố có tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. - Mục tiêu thứ hai: Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Qua đó xác định được nhân tố có tác động quan trọng nhất. - Mục tiêu thứ ba: Kiểm định sự khác biệt về quyết định mua nhà ở xã hội đối với các đặc điểm nhân khẩu học của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
- Mục tiêu thứ tư: Kiến nghị các giải pháp để thu hút công nhân quan tâm đến loại hình nhà ở xã hội và đề xuất hàm ý quản trị cho các cơ quan ban ngành, chính quyền tỉnh Bắc Ninh, các chủ đầu tư nâng cao hiệu quả phát triển nhà ở xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu đại đa số công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1.1 Mục đích nghiên cứu Phân tích tác động của các nhân tố đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.2 Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng hợp lại các trường phái lý thuyết và các công trình dự án nghiên cứu trước đây theo chủ đề về quyết định mua nhà ở xã hội. Dựa trên cơ sở đó để xác định những cơ sở lý luận cho nghiên cứu của luận văn. - Xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. - Kiểm định mô hình nghiên cứu đã đề xuất với các dữ liệu sơ cấp thu được từ các đối tượng khảo sát là những công nhân đang chuẩn bị mua hoặc đã sở hữu nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.4 Câu hỏi nghiên cứu - Câu hỏi 1: Nhân tố nào tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh? - Câu hỏi 2: Mức độ tác động của các nhân tố này như thế nào đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn Tỉnh Bắc Ninh? Nhân tố nào có tác động quan trọng nhất? - Câu hỏi 3: Có sự khác biệt về quyết định mua nhà ở xã hội đối với các đặc điểm nhân khẩu học của công nhân trên địa bàn Tỉnh Bắc Ninh hay không? - Câu hỏi 4: Những kiến nghị nào để thu hút công nhân quan tâm đến loại hình nhà ở xã hội? Những hàm ý quản trị nào giúp cho các cơ quan ban ngành, chính quyền địa phương, các chủ đầu tư nâng cao hiệu quả phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh? 1.5 Đối tượng nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn tốt nghiệp là các nhân tố tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.2 Đối tượng khảo sát Những công nhân làm việc trong các khu công nghiệp đang chuẩn bị mua hoặc đã sở hữu nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.6 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Phạm vi khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu của luận văn tốt nghiệp là công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.2 Phạm vi về nội dung - Luận văn chỉ nghiên cứu về quyết định mua nhà ở xã hội và các nhân tố tác động đến quyết định mua nhà ở xã hội của công nhân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
