Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam

Nghiên cứu hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam là chủ đề quan trọng. 96 trang · Đại học Huế · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Đình Thiện
• Người hướng dẫn: Th.S. Phạm Hoàng Cẩm Hương
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán - Tài chính
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 1.4.2. Phương pháp xử lý và phần tích dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu đề tài
• 2. PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Khái quát chung về Ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm Ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Chức năng của Ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Các hoạt động chính của Ngân hàng thương mại
• 2.2. Khái niệm về sự hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Khái niệm về hiệu quả
• 2.2.2. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.3. Rủi ro của Ngân hàng thương mại
• 2.4. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của các Ngân hàng thương mại
• 2.5.1. Quy mô tổng tài sản
• 2.5.2. Tỷ lệ chi phí trên doanh thu
• 2.5.3. Tỷ lệ tiền gửi so với tiền vay
• 2.5.4. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản
• 2.5.5. Tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ cho vay
• 2.5.6. Chỉ tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội
• 2.6. Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại
• 2.7. Cơ sở thực tiễn
• 2.7.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.7.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.8. Mô hình nghiên cứu
• 2.8.1. Mô hình nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu
• 2.8.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.8.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.9. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.9.1. Đo lường hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại thông qua chỉ tiêu kinh tế ROE
• 2.9.2. Đo lường hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại thông qua chỉ tiêu ROA
• 2.10. Cơ sở lí luận về phương pháp nghiên cứu
• 2.10.1. Thống kê mô tả
• 2.10.2. Mô hình hồi quy
• 2.10.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 3. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về nền kinh tế Việt Nam giai đoạn từ năm 2015 – 2019
• 3.1.1. Tổng sản phẩm quốc nội và tăng trưởng kinh tế
• 3.1.2. Chỉ số giá tiêu dùng
• 3.2. Tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3. Thực trạng hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2019
• 3.3.1. Tình hình tài sản của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2019
• 3.3.2. Tình hình vốn tự có của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2019
• 3.3.3. Kết quả hoạt động của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2017 – 2019
• 3.3.3.1. Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản
• 3.3.3.2. Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu
• 3.4. Đo lường sự hiệu quả hoạt động và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• 3.4.1. Tổng quan mẫu nghiên cứu
• 3.4.2. Đo lường sự hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu
• 3.4.3. Đo lường sự hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua chỉ tiêu tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản
• 3.4.4. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019
• 3.4.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.7. Kết quả nghiên cứu
• 3.4.7.1. Phân tích hệ số tương quan và kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.4.7.2. Kết quả phân tích hồi quy mô hình OLS, FEM, REM
• 3.4.7.3. Kiểm định khuyết tật mô hình
• 3.4.7.4. Khắc phục khuyết tật bằng Phương pháp FGLS
• 4. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 4.2. Đối với các Ngân hàng thương mại
• 5. PHẦN 3: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết quả chính của đề tài
• 5.2. Hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng TM Việt Nam

Nghiên cứu hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam là chủ đề quan trọng. NHTM đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế, luân chuyển vốn, thúc đẩy tăng trưởng. Việc đánh giá và nâng cao hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam giúp ổn định hệ thống tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Sự cạnh tranh gia tăng từ các NHTM cổ phần và ngân hàng nước ngoài đòi hỏi các NHTM Việt Nam phải cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh. Khóa luận này đi sâu vào các nhân tố ảnh hưởng hiệu quả hoạt động của NHTM để đưa ra các giải pháp thiết thực. "Trong thời gian gần đây, sự xuất hiện hàng loạt NHTM cổ phần, các chi nhánh ngân hàng nước ngoài và đặc biệt là các ngân hàng có 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam sẽ tạo nên sự cạnh tranh khốc liết trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ."

1.1. Ý nghĩa của Hiệu quả hoạt động với Ngân hàng TM

Hiệu quả hoạt động là thước đo khả năng sinh lời và sử dụng vốn của ngân hàng. Ngân hàng hoạt động hiệu quả sẽ thu hút được nhiều khách hàng, tăng trưởng bền vững và đóng góp vào sự phát triển kinh tế. Các chỉ số như ROA (Return on Assets) và ROE (Return on Equity) là các chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM quyết định trực tiếp tới vấn đề tồn tại và phát triển của mỗi ngân hàng.

1.2. Thách thức nâng cao Hiệu quả cho Ngân hàng TM Việt Nam

Các NHTM Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm: nợ xấu (NPL), cạnh tranh từ Fintech, và yêu cầu về chuyển đổi số. Việc quản lý rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động là yếu tố then chốt để duy trì hiệu quả hoạt động. Bên cạnh đó, sự thay đổi của môi trường kinh tế vĩ mô như lãi suất và lạm phát cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của các NHTM.

II. Các Nhân Tố Chủ Yếu Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Ngân Hàng

Nhiều nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động của NHTM. Các nhân tố này có thể được chia thành các nhóm: nhân tố bên trong (quy mô vốn điều lệ, cơ cấu sở hữu, quản trị rủi ro, nguồn nhân lực,...) và nhân tố bên ngoài (môi trường kinh tế vĩ mô, quy định pháp luật, cạnh tranh,...) . Nghiên cứu này tập trung phân tích các nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2015-2019.

2.1. Tác động của Quy Mô và Cơ cấu Vốn đến Hiệu quả

Quy mô ngân hàng (tổng tài sản) có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Ngân hàng lớn có thể tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, nhưng cũng đối mặt với thách thức quản lý phức tạp hơn. Cơ cấu vốn (vốn điều lệ, tỷ lệ nợ trên vốn) cũng là yếu tố quan trọng. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản thể hiện năng lực tài chính và mức độ an toàn của ngân hàng. Quy mô tổng tài sản và Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản là các yếu tố cần được xem xét.

2.2. Ảnh hưởng của Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng và Hoạt Động

Quản trị rủi ro tín dụng là yếu tố then chốt để duy trì hiệu quả hoạt động. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) cao sẽ làm giảm lợi nhuận và tăng chi phí dự phòng. Quản trị rủi ro hoạt động cũng quan trọng, bao gồm việc kiểm soát các rủi ro liên quan đến quy trình, công nghệ và con người. Theo Lê Văn Tư (2005), "Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng về cơ bản có thể chia thành hai loại: rủi ro môi trường và rủi ro đặc thù."

III. Phân Tích Dữ Liệu và Kết Quả Nghiên Cứu Thực Nghiệm

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) từ báo cáo tài chính của 22 NHTM cổ phần Việt Nam giai đoạn 2015-2019. Các phương pháp phân tích hồi quy (Pooled OLS, FEM, REM) được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả hoạt động. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò của các nhân tố như quy mô, quản trị rủi ro, và môi trường kinh tế vĩ mô.

3.1. Mô hình Hồi Quy và Phương Pháp Ước Lượng

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy đa biến để phân tích ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả hoạt động của NHTM. Các phương pháp ước lượng Pooled OLS, FEM, REM được sử dụng. Mô hình FEM và mô hình REM là hai mô hình được sử dụng rộng rãi đối với dữ liệu bảng.

3.2. Đánh Giá Mức độ Ảnh Hưởng của Từng Nhân Tố

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, và tăng trưởng GDP có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng lớn hơn có xu hướng hiệu quả hơn, nhưng tỷ lệ nợ xấu cao sẽ làm giảm hiệu quả. Tăng trưởng GDP tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng và tăng hiệu quả. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu đề ra, tôi sử dụng một số phương pháp sau đây:  Thông kê mô tả, so sánh: tôi sử dụng để mô tả những đặc tính cơ bản và so sánh sự thay đổi qua từng năm đối với các dữ liệu thu thập được.

IV. Hàm Ý Chính Sách Nâng Cao Hiệu Quả Ngân Hàng TM

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý chính sách được đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động của NHTM tại Việt Nam. Các chính sách tập trung vào việc tăng cường quản trị rủi ro, cải thiện môi trường kinh doanh, và thúc đẩy chuyển đổi số. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các NHTM cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các chính sách này.

4.1. Giải pháp Quản lý Rủi Ro và Nợ Xấu hiệu quả

NHNN cần tăng cường giám sát và kiểm soát rủi ro tín dụng tại các NHTM. Các NHTM cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả và chủ động xử lý nợ xấu. Việc nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng và tăng cường thu hồi nợ là rất quan trọng.

4.2. Thúc đẩy Chuyển Đổi Số và Ứng Dụng Fintech

NHNN cần tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển đổi số trong ngành ngân hàng. Các NHTM cần đầu tư vào công nghệ và phát triển các sản phẩm dịch vụ số để nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Sự hợp tác giữa NHTM và Fintech có thể mang lại lợi ích cho cả hai bên.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Ngân Hàng

Nghiên cứu này đã xác định và phân tích các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho NHNN, các NHTM, và các nhà nghiên cứu. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của các nhân tố khác, như trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) và quản trị ngân hàng.

5.1. Tổng Kết Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, và tăng trưởng GDP là các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM. Các NHTM cần chú trọng đến việc quản trị rủi ro, cải thiện hiệu quả sử dụng vốn, và thích ứng với sự thay đổi của môi trường kinh doanh.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích ảnh hưởng của công nghệ ngân hàng (Fintech) và chuyển đổi số đến hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, việc nghiên cứu về tác động của CSR và quản trị ngân hàng cũng rất cần thiết để có cái nhìn toàn diện hơn về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của NHTM.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, hệ thống tài chính - tiền tệ giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế Việt Nam. Trong đó, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò nòng cốt với chức năng tập trung, phân phối và luân chuyển nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển. Tuy nhiên, thị trường tài chính Việt Nam giai đoạn này ghi nhận sự cạnh tranh gay gắt từ sự phát triển của hệ thống NHTM cổ phần, các chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các ngân hàng 100% vốn nước ngoài. Bối cảnh tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu, cùng các yêu cầu về an toàn vốn theo chuẩn mực quốc tế (Basel II), đặt ra áp lực lớn buộc các ngân hàng phải đánh giá đúng năng lực tài chính, nhận diện các rủi ro nội tại và rủi ro môi trường nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Đình Thiện (Khoa Kế toán - Tài chính, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế) thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Phân tích tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2015 – 2019.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại.
   • Xác định, phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố chính (nội tại và vĩ mô) ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
   • Đề xuất một số hàm ý chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước và các NHTM nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động trong tương lai.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu chọn mẫu gồm 22 NHTM cổ phần tại Việt Nam. Tác giả không bao gồm nhóm ngân hàng 100% vốn nhà nước và 100% vốn nước ngoài do những khó khăn trong việc thu thập đầy đủ số liệu công khai.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 5 năm liên tục từ năm 2015 đến năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản trị ngân hàng, lý thuyết kinh tế lượng dữ liệu bảng và các quy định pháp luật hiện hành:

• Khung khái niệm và pháp lý: Luận văn căn cứ theo định nghĩa ngân hàng thương mại của Ngân hàng Thế giới và quy định tại Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010. Khái niệm hiệu quả hoạt động ngân hàng được tổng hợp từ các nghiên cứu kinh điển như Antonio và cộng sự (2006), TS. Nguyễn Khắc Minh (2004), Peter S. (2001) và Lê Văn Tư (2005) về phân loại rủi ro (rủi ro môi trường và rủi ro đặc thù).
• Chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động: Sử dụng hai tỷ số tài chính đại diện cho biến phụ thuộc gồm:
  • Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản ($ROA = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100$).
  • Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu ($ROE = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu}} \times 100$).
  • Mô hình mở rộng và phân tích chỉ số DuPont thể hiện mối liên hệ: $ROE = ROA \times \frac{\text{Tổng tài sản}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}$.

Biến số	Tên biến	Đo lường / Công thức tính	Kỳ vọng tác động
Biến phụ thuộc
$ROE$	Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	—
$ROA$	Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	—
Biến độc lập
$SIZE$	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của tổng tài sản ($\ln(\text{Tổng tài sản})$)	$(+)$
$TCTR$	Tỷ lệ chi phí trên doanh thu	Tổng chi phí / Tổng doanh thu	$(-)$
$DLR$	Tỷ lệ tiền gửi so với tiền vay	Tiền gửi / Tiền cho vay	$(-)$
$ETA$	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	$(+)$ / $(-)$
$NPL$	Tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ	Nợ quá hạn / Dư nợ cho vay	$(-)$
$GDP$	Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội	Tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm (%)	$(+)$
$INF$	Chỉ số lạm phát	Phần trăm thay đổi của chỉ số giá tiêu dùng CPI (%)	$(+)$ / $(-)$

• Phương pháp nghiên cứu và mô hình định lượng: Tác giả xây dựng hai phương trình hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data):

  • Mô hình 1: $ROE_{it} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{it} + \beta_2 TCTR_{it} + \beta_3 DLR_{it} + \beta_4 ETA_{it} + \beta_5 NPL_{it} + \beta_6 GDP_{it} + \beta_7 INF_{it} + u_{it}$
  • Mô hình 2: $ROA_{it} = \beta_0 + \beta_1 SIZE_{it} + \beta_2 TCTR_{it} + \beta_3 DLR_{it} + \beta_4 ETA_{it} + \beta_5 NPL_{it} + \beta_6 GDP_{it} + \beta_7 INF_{it} + u_{it}$

  Quy trình ước lượng định lượng được thực hiện trên phần mềm Stata 13 và Microsoft Excel thông qua các bước:

  1. Thống kê mô tả và xây dựng ma trận tương quan giữa các biến; kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF).
  2. Ước lượng các mô hình hồi quy Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  3. Sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa mô hình FEM và REM.
  4. Thực hiện các kiểm định khuyết tật: kiểm định phương sai sai số thay đổi (Breusch-Pagan/White test) và kiểm định tự tương quan (Wooldridge test).
  5. Áp dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) để khắc phục triệt để các khuyết tật của mô hình.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ Báo cáo tài chính kiểm toán thường niên (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh) của 22 NHTM cổ phần giai đoạn 2015 – 2019; dữ liệu kinh tế vĩ mô (GDP, CPI) lấy từ Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội của Tổng cục Thống kê và thông tin từ website Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về tổ chức, chức năng (trung gian tín dụng, trung gian thanh toán, tạo tiền) và các nghiệp vụ chủ yếu của NHTM. Tác giả làm rõ bản chất của hiệu quả kinh doanh ngân hàng, các chỉ tiêu đo lường thông qua hệ thống tỷ số tài chính (ROA, ROE và phương pháp phân rã chỉ số). Luận văn phân tích cơ chế tác động của 5 nhân tố nội tại (quy mô tài sản, chi phí/doanh thu, tiền gửi/cho vay, vốn chủ sở hữu/tài sản, nợ quá hạn/dư nợ) và 2 nhân tố môi trường vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát CPI) đến khả năng sinh lời.

Đồng thời, chương 1 tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trong nước (Nguyễn Việt Hùng, 2008; Liễu Thu Trúc và Võ Thành Danh, 2012; Trịnh Quốc Trung và Nguyễn Văn Sang, 2013; Phan Thị Hằng Nga, 2013; Võ Minh Long, 2019) và các công trình quốc tế (Nathan & Neave, 1992; Coccorese & Alfonso, 2010; Tarazi và cộng sự, 2011; Ghadimi và cộng sự, 2012; Syafri, 2012; Casu & Claudia, 2011; Joaquin và cộng sự, 2007). Từ đó, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu, đề xuất mô hình phân tích kinh tế lượng và hệ thống giả thuyết nghiên cứu.

Chương 2: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 2 trình bày bức tranh tổng thể về kinh tế vĩ mô và thực trạng hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019:

• Bối cảnh vĩ mô: Quy mô GDP Việt Nam tăng đều qua các năm: đạt 193,2 tỷ USD (2015), 205,3 tỷ USD (2016), 223,8 tỷ USD (2017), 245,2 tỷ USD (2018) và 262,85 tỷ USD (2019). Tốc độ tăng trưởng GDP biến động: năm 2015 tăng 6,68%, năm 2016 tăng 6,21%, năm 2017 tăng 6,81%, năm 2018 đạt đỉnh 7,08% và năm 2019 đạt 7,02%. Lạm phát CPI bình quân được kiểm soát ở mức thấp: 0,63% (2015), 2,66% (2016), 3,53% (2017), 3,54% (2018) và 2,79% (2019).
• Quy mô hệ thống: Tính đến cuối năm 2019, toàn hệ thống có 98 tổ chức tín dụng (gồm 7 NHTM có vốn nhà nước, 28 NHTM cổ phần, 2 ngân hàng liên doanh, 9 ngân hàng 100% vốn nước ngoài và 52 chi nhánh ngân hàng nước ngoài).

Chỉ tiêu tài sản & Vốn (2017 - 2019)	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019	Tăng trưởng 2018/2017	Tăng trưởng 2019/2018
Tổng tài sản hệ thống (Nghìn tỷ đồng)	9.728,40	10.751,00	11.997,00	+10,51%	+11,60%
- NHTM có vốn nhà nước	4.745,70	5.059,20	5.439,69	+6,61%	+7,52%
- NHTM cổ phần	4.028,50	4.555,00	5.212,52	+13,07%	+14,44%
- NHTM liên doanh, nước ngoài	954,17	1.136,60	1.345,69	+19,12%	+18,40%
Vốn tự có toàn hệ thống (Tỷ đồng)	687.119	769.646	871.267	+12,01%	+13,20%
- NHTM có vốn nhà nước	254.655	268.599	320.024	+5,48%	+19,15%
- NHTM cổ phần	290.626	338.183	368.579	+16,36%	+8,99%
- NHTM liên doanh, nước ngoài	141.838	162.864	182.664	+14,82%	+12,16%

• Chỉ tiêu khả năng sinh lời (ROA và ROE):
  • Chỉ số $ROA$ bình quân toàn hệ thống có sự cải thiện rõ rệt: NHTM có vốn nhà nước tăng từ 0,58% (2017) lên 0,70% (2018) và 0,88% (2019); NHTM cổ phần tăng từ 0,75% (2017) lên 1,00% (2018) và 1,07% (2019); NHTM liên doanh, nước ngoài đạt mức cao nhất với 1,01% (2017), 1,10% (2018) và 1,13% (2019).
  • Chỉ số $ROE$ năm 2017: nhóm NHTM có vốn Nhà nước đạt cao nhất toàn hệ thống với 12,03%, tiếp theo là nhóm NHTM cổ phần đạt 10,21%.
• Quy trình phân tích thực nghiệm: Tác giả tiến hành tính toán ma trận tương quan, kiểm định VIF xác nhận các biến không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Sau khi ước lượng OLS, FEM, REM và kiểm định Hausman, các kiểm định chẩn đoán chỉ ra sự tồn tại của hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Do đó, phương pháp hồi quy FGLS được áp dụng nhằm đảm bảo các ước lượng hệ số đạt tính không chệch, vững và hiệu quả.

Chương 3: Một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại Việt Nam

Từ kết quả thực nghiệm về tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp và khuyến nghị chính sách:

• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện cơ chế chính sách tiền tệ và tỷ giá linh hoạt; tăng cường công tác thanh tra, giám sát an toàn vi mô và vĩ mô; hỗ trợ đẩy nhanh lộ trình tái cơ cấu và xử lý dứt điểm nợ xấu; hoàn thiện hành lang pháp lý tạo điều kiện cho các ngân hàng tăng vốn tự có và áp dụng chuẩn mực Basel II.
• Đối với các Ngân hàng thương mại: Nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng để kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn; tối ưu hóa quản lý chi phí hoạt động trên doanh thu ($TCTR$); mở rộng quy mô tài sản một cách an toàn gắn liền với năng lực quản trị rủi ro; đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm - dịch vụ phi tín dụng; quản trị hiệu quả nguồn vốn huy động và cân đối tỷ lệ tiền gửi so với cho vay.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả thực nghiệm chính:
  • Nghiên cứu phản ánh sự tăng trưởng đồng bộ về quy mô tài sản (từ 9.728,4 nghìn tỷ đồng năm 2017 lên 11.997 nghìn tỷ đồng năm 2019) và vốn tự có (tăng từ 687.119 tỷ đồng năm 2017 lên 871.267 tỷ đồng năm 2019) của hệ thống NHTM Việt Nam.
  • Khẳng định sự hồi phục và cải thiện của các chỉ số sinh lời $ROA$ và $ROE$ qua giai đoạn 2015 – 2019, trong đó nhóm ngân hàng cổ phần có sự bứt phá về tỷ suất sinh lời trên tài sản (đạt 1,07% vào năm 2019).
  • Vận dụng quy trình xử lý dữ liệu bảng chặt chẽ: kiểm tra đa cộng tuyến qua VIF, lựa chọn mô hình qua kiểm định Hausman, phát hiện khuyết tật tự tương quan/phương sai thay đổi và xử lý dứt điểm bằng phương pháp hồi quy FGLS.
• Hàm ý và giải pháp đề xuất: Đưa ra hệ thống giải pháp chia theo hai nhóm chủ thể (Ngân hàng Nhà nước và các NHTM cổ phần), tập trung vào kiểm soát chi phí hoạt động, quản trị nợ quá hạn, nâng cao quy mô vốn tự có và thích ứng với biến động kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát).
• Đóng góp học thuật: Nghiên cứu đã kết hợp đồng thời cả 5 yếu tố nội tại đặc thù ngân hàng và 2 yếu tố kinh tế vĩ mô trong cùng một mô hình phân tích dữ liệu bảng, khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào biến số nội tại hoặc chỉ dừng lại ở các phương pháp thống kê mô tả đơn giản.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về mẫu nghiên cứu: Do điều kiện tiếp cận dữ liệu thứ cấp công khai, đề tài mới chỉ thu thập và phân tích dữ liệu của 22 NHTM cổ phần, chưa bao quát được toàn bộ 98 tổ chức tín dụng trong hệ thống (đặc biệt là nhóm NHTM 100% vốn nhà nước và nhóm 100% vốn nước ngoài).
• Hạn chế về khung thời gian: Chuỗi thời gian nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn 2015 – 2019 (5 năm), chưa phản ánh được các tác động bất thường từ các cú sốc kinh tế giai đoạn sau năm 2019.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Các công trình tiếp theo có thể mở rộng kích thước mẫu cho toàn bộ hệ thống ngân hàng tại Việt Nam, kéo dài chuỗi thời gian phân tích, đồng thời bổ sung thêm các biến số đo lường năng lực công nghệ ngân hàng số, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) và cơ cấu sở hữu.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán và Kinh tế: Cung cấp phương pháp luận chi tiết trong việc phân tích báo cáo tài chính ngân hàng, cách tính toán các chỉ số $ROA$, $ROE$ và mô hình mở rộng DuPont.
• Người làm nghiên cứu định lượng kinh tế: Cung cấp quy trình bài bản về ước lượng dữ liệu bảng trên phần mềm Stata, từ các bước thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định Hausman đến kỹ thuật hồi quy FGLS khắc phục khuyết tật phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tác giả chỉ lựa chọn 22 NHTM cổ phần mà không khảo sát toàn bộ hệ thống ngân hàng tại Việt Nam?
Tính đến năm 2019, hệ thống NHTM Việt Nam gồm nhiều loại hình (có vốn nhà nước, cổ phần, liên doanh, 100% vốn nước ngoài và chi nhánh nước ngoài). Tác giả lựa chọn 22 NHTM cổ phần do việc thu thập đầy đủ số liệu báo cáo tài chính kiểm toán liên tục qua 5 năm (2015 – 2019) từ nhóm ngân hàng 100% vốn nhà nước và 100% vốn nước ngoài gặp nhiều khó khăn và không đồng nhất.

2. Hai mô hình hồi quy trong khóa luận sử dụng những biến phụ thuộc và độc lập nào?
Nghiên cứu xây dựng hai mô hình hồi quy với biến phụ thuộc lần lượt là $ROE$ (Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu) và $ROA$ (Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản). Các biến độc lập bao gồm 5 biến nội tại: Quy mô ngân hàng ($SIZE$), Tỷ lệ chi phí trên doanh thu ($TCTR$), Tỷ lệ tiền gửi so với tiền vay ($DLR$), Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($ETA$), Tỷ lệ nợ quá hạn ($NPL$); và 2 biến vĩ mô: Tăng trưởng GDP ($GDP$), Lạm phát ($INF$).

3. Số liệu tăng trưởng GDP và lạm phát CPI của Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019 được tác giả ghi nhận như thế nào?
Theo Báo cáo của Tổng cục Thống kê trong luận văn, GDP Việt Nam tăng từ 193,2 tỷ USD (2015) lên 262,85 tỷ USD (2019), với tốc độ tăng trưởng GDP qua các năm: 2015 (6,68%), 2016 (6,21%), 2017 (6,81%), 2018 (7,08%) và 2019 (7,02%). Mức tăng CPI bình quân qua các năm lần lượt là 0,63% (2015), 2,66% (2016), 3,53% (2017), 3,54% (2018) và 2,79% (2019).

4. Vì sao tác giả phải sử dụng phương pháp FGLS thay vì dừng lại ở mô hình FEM hoặc REM?
Sau khi chạy mô hình FEM/REM và thực hiện các kiểm định chẩn đoán (Breusch-Pagan/White và Wooldridge), mô hình xuất hiện các khuyết tật về hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Phương pháp FGLS (Feasible Generalized Least Squares) được sử dụng để hiệu chỉnh các khuyết tật này, đảm bảo hệ số ước lượng thu được có độ tin cậy cao và có ý nghĩa thống kê.

5. Nhóm ngân hàng nào có tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA) cao nhất trong giai đoạn 2017 – 2019 theo số liệu của đề tài?
Theo bảng số liệu 2.4 trong luận văn, nhóm NHTM liên doanh và nước ngoài đạt mức $ROA$ cao nhất toàn hệ thống trong cả 3 năm, lần lượt là 1,01% (2017), 1,10% (2018) và 1,13% (2019), cao hơn nhóm NHTM cổ phần (0,75% - 1,07%) và nhóm NHTM có vốn nhà nước (0,58% - 0,88%).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Đình Thiện đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực trạng hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019. Thông qua việc phân tích dữ liệu bảng của 22 NHTM cổ phần và áp dụng phương pháp hồi quy FGLS, nghiên cứu làm rõ vai trò tác động của các nhân tố quản trị nội tại lẫn điều kiện kinh tế vĩ mô đến tỷ suất sinh lợi $ROA$ và $ROE$. Các kết quả đạt được cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc để đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp cho Ngân hàng Nhà nước và các nhà quản trị NHTM nhằm nâng cao năng lực tài chính và an toàn hệ thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại (NHTM) là một tổ chức kinh tế chuyên thực hiện các hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng. Nghiệp vụ kinh doanh cơ bản của NHTM là hoạt động kinh doanh tiền tệ và thực hiện huy động vốn từ khách hàng có tiền nhàn rỗi đồng thời cung cấp vốn cho khách hàng cần vay vốn, hay nói cách khác là NHTM thực hiện luân chuyển vốn từ những người có đến những người cần.

Ngoài ra, nghiệp vụ kinh doanh của NHTM còn rất đa dạng và phong phú để đáp ứng thị hiếu luôn thay đổi của khách hàng. Theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới: “Ngân hàng là tổ chức tài chính nhận tiền gửi chủ yếu ở dưới dạng tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm. Trong đó: các ngân hàng thương mại, chỉ tham gia vào các hoạt động nhận tiền gửi, cho vay ngắn hạn và trung dài hạn. Theo Quốc hội 47/2010/QH12 ngày 16 tháng 06 năm 2010: “NHTM là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật.

Chức năng của ngân hàng thương mại Tầm quan trọng của NHTM được thể hiện qua các chức năng của nó. Cụ thể, các NHTM có 03 chức năng chính:  Chức năng trung gian tín dụng: chức năng này được xem là chức năng quan trọng nhất của NHTM. Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đóng vai trò là cầu nối giữa người thừa vốn và người có nhu cầu về vốn. Với chức năng này, NHTM vừa đóng vai trò nhận tiền gửi, vừa đóng vai trò là người cho vay và 5 hưởng lợi nhuận từ khoảng chênh lệch giữa lãi suất nhận gửi và lãi suất cho vay và góp phần tạo lợi ích cho tất cả các bên tham gia.

Cho vay luôn là hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại, nó mang đến lợi nhuận lớn nhất cho ngân hàng thương mại.  Chức năng trung gian thanh toán: NHTM đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân, thực hiện các thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của khách hàng để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng tiền thu bán hàng và các khoản thu khác theo lệnh của khách hàng. Các NHTM cung cấp cho khách hàng nhiều phương tiện thanh toán tiện lợi tùy theo nhu cầu khách hàng có thể lưa chọn phương thức thành toán phù hợp. Nhờ chức này của NHTM đã giúp tiết kiệm cho xã hội về chi phí lưu thông, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn, thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hoá.

 Chức năng tạo tiền: Chức năng này được thể hiện khi các NHTM thực hiện các hoạt động tín dụng và chức năng thanh toán. Với chức năng này, NHTM vô hình chung đã làm gia tăng tổng phương tiện thanh toán trên nền kinh tế. Đáp ứng nhu cầu thanh toán, chi trả của xã hội. Các hoạt động chính của ngân hàng thương mại  Hoạt động huy động vốn - Nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân, tổ chức tín dụng khác dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn; - Phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu, giấy tờ có giá khi được thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho phép để huy động vốn từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; - Vay vốn của các tổ chức tính dụng trong và ngoài nước; - Vay vốn Ngân hàng Nhà nước.

 Hoạt động tín dụng: hoạt động tín dụng của NHTM là hoạt động sinh lời chủ yếu và chiếm tỉ trọng lớn trong tổng tài sản. NHTM cấp tín dụng bằng các hình thức cho vay ngắn, trung và dài hạn, cho vay theo hạn mức tín dụng, chiết khấu thương 6 phiếu và các giấy tờ có giá khác, cho thuê tài chính, bão lãnh, tài trợ xuất nhập khẩu,. Trong các hoạt động cấp tín dụng thì cho vay là hoạt động quan trọng nhất.  Các hoạt động khác: ngoài những hoạt động kể trên, NHTM còn tham gia vào các hoạt động như cung cấp dịch vụ bảo hiểm, tư vấn tài chính, kinh doanh ngoại tệ, chứng khoáng phái sinh, nhận ủy thác và ủy thác,… 1.

Khái niệm về sự hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về hiệu quả Hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, kĩ thuật,. có nhiều khái niệm về hiệu quả dựa trên các góc nhìn khác nhau: Theo Nguyễn Văn Ngọc (2006), Từ Điển Kinh Tế Học, NXB Đại học Kinh tế Quốc Dân, Trang 227. Hiệu quả (efficency) được định nghĩa là “mối quan hệ giữa các nhân tố đầu vào, nhân tố khan hiếm và sản lượng hàng hóa dịch vụ”.

“Khái niệm hiệu quả còn được dùng là tiêu chuẩn để đánh giá xem thị trường phân bổ nguồn lực tốt đến mức nào”. Theo Antonio và cộng sự (2006), “ Hiệu quả là phép so sánh giữa đầu vào và đầu ra hay giữa lợi nhuận và chi phí”. Với cùng một đầu vào cho trước, hoạt động nào tạo ra đầu ra lớn hơn sẽ được xem là hoạt động hiệu quả hơn. TS Nguyễn Khắc Minh (2004), Từ điển toán kinh tế, Thông kê, kinh tế lượng Anh – Việt, NXB Khoa học và kỹ thuật.

Hiệu quả là “mức độ thành công mà các doanh nghiệp hoặc các ngân hàng đạt được trong việc phân bổ các đầu vào có thể sử dụng và các đầu ra mà họ sản xuất, đáp ứng mục tiêu đã định trước”. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại Theo Peter, S. (2001), Quản trị ngân hàng thương mại, NXB Tài chính. “Bản chất của NHTM cũng có thể được xem là một tập đoàn kinh doanh, hoạt động với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận với mức độ rủi ro cho phép.

Đạt được hiệu quả kinh doanh cao là mục tiêu mà các ngân hàng quan tâm vì nó quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, đồng thời có thể giúp ngân hàng mở rộng quy mô hoạt động của mình”. 7 Hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại được đo lường một cách tổng quát thông qua tỷ lệ giữa lợi nhuận đối với tổng tài sản và vốn chủ sở hữu. Lợi nhuận phản ánh khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại, nó được quyết định bởi mức lãi thu được từ các khoản vay và đầu tư, bởi nguồn thu từ hoạt động dịch vụ, bởi quy mô, chất lượng và thành phần của các tài sản có. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM quyết định trực tiếp tới vấn đề tồn tại và phát triển của mỗi ngân hàng.

Nếu NHTM hoạt động có hiệu quả kinh doanh thì uy tín của ngân hàng đó sẽ được tăng lên, người gửi tiền sẽ yên tâm và tin tưởng và do đó công tác huy động vốn của ngân hàng sẽ được thuận lợi và phát triển. Trên cơ sở nguồn huy động tăng đó NHTM mới có khả năng mở rộng quy mô hoạt động kinh doanh của mình và tạo ra được lợi nhuận ngày càng cao, tích lũy được nhiều và có điều kiện nâng cao chất lương phục vụ để thu hút khách hàng và tạo ra hiệu quả ngày càng tăng. Chính vì vậy mà các NHTM coi hiệu quả hoạt động kinh doanh là mục tiêu quan trọng hàng đầu. Việc phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh NHTM thông qua các tỷ số phải được xem xét qua nhiều thời kỳ khác nhau để thấy được xu hường phát triển và quy luật vận động của chúng, ngoài ra việc nghiên cứu còn phải dựa vào thực tiễn hoạt động của chính ngân hàng đang phân tích, đi sâu vào từng bộ phận cấu thành chỉ tiêu phân tích, từ đó sẽ dễ dàng xác định nguyên nhân tăng giảm của các chỉ tiêu, và dễ dàng tìm ra các biện pháp giải quyết thích hợp.

Rủi ro của Ngân hàng thương mại Hoạt động ngân hàng là một trong những hoạt động có rủi ro nhiều nhất. Rủi ro cũng là yếu tố được xem như không thể tách rời đối với hoạt động của bất kể tổ chức tài chính nào, đặc biệt là NHTM. Bên cạnh việc quan tâm nâng cao giá trị cổ phiếu, tăng mức lợi nhuận được từ cổ tức qua hàng năm thì nhà quản trị của mỗi ngân hàng còn phải nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro. Đặc biệt là trong tình hình kinh tế phát triển và đầy biến động như hiện nay khiến các NH tập trung hơn nữa vào công tác đo lường và phòng ngừa rủi ro.

8 Theo Lê Văn Tư (2005), Quản trị ngân hàng thương mại, NXB Tài chính. Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng về cơ bản có thể chia thành hai loại: rủi ro môi trường và rủi ro đặc thù. - Rủi ro môi trường (rủi ro thị trường) luôn luôn tồn tại trong và ngoài tổ chức, rủi ro môi trường gồm rủi ro môi trường vĩ mô như rủi ro tự nhiên, rủi ro về mặt luật pháp, rủi ro về kinh tế, rủi ro về điều chỉnh và rủi ro môi trường cạnh tranh – Ngân hàng trong hoạt đông kinh doanh thường chịu nhiều tác động của khách hàng hoặc của đối thủ từ nhiều phía, từ đó luôn nhận rất nhiều các tác động rủi ro. Những rủi ro này rất khó kiểm soát nên chúng được gọi là rủi ro không thể kiểm soát được.

Trong thực tế người ta có thể kiểm soát chúng ở mức độ hạn chế trên cơ sở dự báo. - Rủi ro đặc thù là rủi ro bản chất của ngành hay lĩnh vực kinh doanh tạo ra. Trong hoạt động ngân hàng, rủi ro đặc thù thường bao gồm các yếu tố: yếu tố về quản lý, rùi ro cung cấp các dịch vụ tài chính, rủi ro thích ứng vốn, rủi ro về tài sản thế chấp,… 1. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM  Chỉ tiêu về khả năng sinh lợi Tỷ lệ sinh lợi trên tổng tài sản (Return on Assets – ROA) Lợi nhuận ròng lợi nhuận sau thuế LNST ROA= × 100 Tổng tài sản có Tỷ lệ này phản ánh hiệu quả kinh doanh trên một đơn vị tài sản của ngân hàng, là thước đo hiệu quả đầu tư của ngân hàng bởi vì mọi tài sản có đều là những khoản đầu tư sinh lãi mỗi ngày ngoại trừ hai loại tài sản tiền mặt và tài sản cố định.