Luận văn thạc sĩ kinh tế hiệu quả hoạt động và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiệu quả hoạt động và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Võ Thị Tuyết Trinh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hồ An Châu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Hiệu Quả Hoạt Động Và Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Tóm tắt
• Lời cam đoan
• Lời cám ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp của đề tài
• 1.6. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 2.1.1. Khái niệm hiệu quả của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.1.2.1. Phương pháp đánh giá truyền thống
• 2.1.2.2. Phương pháp phân tích hiệu quả biên: cách tiếp cận tham số (SFA) và phi tham số (DEA)
• 2.2. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động và các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của NHTM
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Đo lường hiệu quả hoạt động bằng DEA
• 3.2.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam bằng hồi quy Tobit
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát chung về tình hình hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.2. Phân tích thực nghiệm các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam
• 4.2.1. Đo lường hiệu quả hoạt động bằng DEA
• 4.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.2.1. Gợi ý đối với các ngân hàng thương mại
• 5.2.2. Gợi ý chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam cho thấy rằng trong giai đoạn 2011-2016, hiệu quả kỹ thuật bình quân đạt 0,885. Điều này cho thấy sự giảm sút trong hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng trong thời gian này. Việc đo lường hiệu quả hoạt động không chỉ dựa vào các chỉ số truyền thống như ROA và ROE mà còn cần áp dụng các phương pháp hiện đại như chỉ số Malmquist. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như quy mô, rủi ro tín dụng, và sở hữu nhà nước có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động của các NHTM. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân tích các yếu tố tác động để cải thiện hiệu quả hoạt động trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm quy mô ngân hàng, rủi ro tín dụng, và chu kỳ kinh tế. Đặc biệt, sở hữu nhà nước cũng được xác định là một yếu tố quan trọng. Việc phân tích các yếu tố này thông qua mô hình hồi quy Tobit cho thấy rằng các yếu tố vĩ mô và vi mô đều có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động. Điều này cho thấy rằng các nhà quản lý ngân hàng cần chú ý đến các yếu tố này để có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

II. Tình hình hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại

Hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các ngân hàng thương mại đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề như nợ xấu và rủi ro tín dụng. Việc cải thiện hiệu quả hoạt động của các NHTM không chỉ giúp nâng cao khả năng cạnh tranh mà còn góp phần ổn định nền kinh tế vĩ mô. Các chính sách quản lý và điều hành cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của thị trường. Sự phát triển của công nghệ và dịch vụ ngân hàng cũng là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động.

2.1. Đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng

Đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cần dựa trên nhiều chỉ tiêu khác nhau. Các chỉ tiêu như ROA, ROE, và tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu là những chỉ số quan trọng để đo lường khả năng sinh lời. Bên cạnh đó, các chỉ tiêu phản ánh rủi ro và chất lượng tín dụng cũng cần được xem xét. Việc sử dụng các phương pháp phân tích hiện đại như DEA giúp cung cấp cái nhìn tổng quan hơn về hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Điều này không chỉ giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho các NHTM.

III. Chính sách và hàm ý cho ngân hàng thương mại

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, cần có những chính sách phù hợp. Các nhà hoạch định chính sách cần chú trọng đến việc cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc áp dụng công nghệ mới trong hoạt động ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các NHTM để đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện một cách hiệu quả và đồng bộ.

3.1. Gợi ý chính sách cho ngân hàng nhà nước

Ngân hàng Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cho các ngân hàng thương mại trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Các chính sách này có thể bao gồm việc cải cách quy định, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, và khuyến khích đổi mới công nghệ. Bên cạnh đó, cần có các biện pháp để kiểm soát rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng. Việc tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh cũng sẽ giúp các NHTM nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế Việt Nam khi nắm giữ hơn 90% thị phần huy động vốn và dư nợ tín dụng. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015, vấn đề nâng cao hiệu quả hoạt động trở thành yêu cầu sống còn. Tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống năm 2016 đạt 18,71% cùng tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức 2,46%, tuy nhiên chất lượng phân bổ vốn và tối ưu hóa chi phí vẫn còn nhiều rào cản.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động kinh doanh và nhận diện các yếu tố tác động đến hiệu quả của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể gồm: đo lường hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả chi phí, biến động năng suất nhân tố tổng hợp qua các năm, so sánh hiệu quả giữa các nhóm ngân hàng theo hình thức sở hữu, và kiểm định tác động của quy mô, rủi ro tín dụng, hoạt động mua bán sáp nhập đến hiệu quả hoạt động.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 28 ngân hàng thương mại tại Việt Nam (3 ngân hàng thương mại nhà nước, 23 ngân hàng thương mại cổ phần và 2 ngân hàng liên doanh) trong chu kỳ 6 năm từ năm 2011 đến năm 2016 với 168 quan sát. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bức tranh đo lường đa chiều, chỉ ra mức hiệu quả kỹ thuật bình quân đạt 0,885 và mức độ lãng phí đầu vào 11,5%, giúp các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý hoạch định chiến lược kinh doanh bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết đường giới hạn khả năng sản xuất của Farrell năm 1957 và mô hình đo lường hiệu quả phi tham số do Charnes, Cooper và Rhodes phát triển năm 1978. Khung lý thuyết này kết hợp với mô hình hiệu quả thay đổi theo quy mô của Banker, Charnes và Cooper năm 1984 để phân tách ranh giới công nghệ tối ưu.

Mô hình nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm cốt lõi:

• Hiệu quả kỹ thuật: Khả năng của ngân hàng trong việc tối đa hóa sản lượng đầu ra từ một mức đầu vào nhất định, hoặc tối thiểu hóa đầu vào để đạt được sản lượng đầu ra mục tiêu.
• Hiệu quả phân bổ: Khả năng kết hợp tối ưu các yếu tố đầu vào theo tỷ lệ giá cả tương ứng nhằm giảm thiểu tổng chi phí sản xuất.
• Hiệu quả chi phí: Thước đo kinh tế tổng hợp kết hợp giữa hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ.
• Hiệu quả quy mô: Mức độ thích hợp của quy mô vận hành so với quy mô năng suất tối ưu của ngân hàng.
• Năng suất nhân tố tổng hợp Malmquist: Chỉ số đánh giá sự thay đổi hiệu quả hoạt động động thái qua thời gian, phân tách thành thay đổi công nghệ và thay đổi hiệu quả kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của 28 ngân hàng thương mại Việt Nam, báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước và dữ liệu tăng trưởng kinh tế từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế trong giai đoạn 2011–2016. Cỡ mẫu bao gồm 28 ngân hàng được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, thỏa mãn tiêu chí minh bạch thông tin tài chính liên tục trong 6 năm khảo sát.

Nghiên cứu áp dụng quy trình phân tích hai giai đoạn hiện đại:

• Giai đoạn 1: Sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu dựa trên chỉ số Malmquist với sự hỗ trợ của phần mềm DEAP 2.1. Tập hợp biến gồm 4 đầu vào (chi phí lãi, chi phí hoạt động dịch vụ, chi phí hoạt động quản lý, chi phí dự phòng rủi ro) và 2 đầu ra (thu nhập lãi, thu nhập hoạt động dịch vụ). Phương pháp phi tham số này được lựa chọn vì không đòi hỏi giả định về dạng hàm sản xuất cố định và xử lý tốt mô hình đa đầu vào, đa đầu ra.
• Giai đoạn 2: Sử dụng mô hình hồi quy Tobit với 140 quan sát để kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến điểm số hiệu quả. Hồi quy Tobit là lựa chọn tối ưu để giải quyết triệt để vấn đề biến phụ thuộc bị chặn trong khoảng từ 0 đến 1, tránh hiện tượng ước lượng chệch mà phương pháp bình phương bé nhất thông thường gặp phải.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả ước lượng thực nghiệm chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam:

Thứ nhất, hiệu quả kỹ thuật bình quân toàn hệ thống giai đoạn 2011–2016 đạt mức 0,885. Điều này đồng nghĩa với việc các ngân hàng vẫn còn lãng phí khoảng 11,5% nguồn lực đầu vào. Mức hiệu quả kỹ thuật biến động không đều: đạt đỉnh 0,903 vào năm 2011, chạm đáy 0,854 vào năm 2014 và phục hồi lên mức 0,870 vào năm 2016.

Thứ hai, có sự phân hóa sâu sắc giữa các hình thức sở hữu. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (Vietcombank, VietinBank, BIDV) dẫn đầu với hiệu quả kỹ thuật đạt mức tuyệt đối xấp xỉ 1,000 qua các năm. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân đạt mức trung bình 0,880. Nhóm ngân hàng liên doanh đạt hiệu quả thấp nhất ở mức 0,756, tức mức độ lãng phí đầu vào lên tới 24,4%.

Thứ ba, hiệu quả chi phí toàn hệ thống ở mức rất thấp, trung bình chỉ đạt 48,4% (phi hiệu quả chi phí lên tới 51,6%). Trong đó, phi hiệu quả phân bổ chiếm tỷ trọng áp đảo 49,2%, còn phi hiệu quả kỹ thuật chỉ chiếm 7,7%. Một số ngân hàng có tỷ lệ lãng phí chi phí lên đến hơn 90%.

Thứ tư, chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp bình quân đạt 0,995 (suy giảm 0,5% mỗi năm). Trong các nhân tố cấu thành, chỉ số thay đổi tiến bộ công nghệ đạt 1,008 (tăng trưởng 0,8%), tuy nhiên mức cải thiện này không đủ bù đắp cho sự sụt giảm của hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô.

Thảo luận kết quả

Khi tổng hợp các phát hiện trên bảng ma trận hiệu quả và biểu đồ đường xu hướng qua các năm, bức tranh vận hành của ngành ngân hàng bộc lộ nhiều nguyên nhân cốt lõi. Sự sụt giảm hiệu quả kỹ thuật giai đoạn 2012–2014 phản ánh trực tiếp hệ quả của làn sóng nợ xấu gia tăng và quá trình tái cấu trúc bắt buộc.

Kết quả hồi quy Tobit cho thấy hệ số quy mô tài sản mang giá trị dương 0,5673 với ý nghĩa thống kê cao. Kết quả này chứng minh quy mô tài sản càng lớn giúp ngân hàng khai thác tối đa lợi thế kinh tế nhờ quy mô, tiết kiệm chi phí vận hành mạng lưới và đa dạng hóa danh mục tín dụng.

Rủi ro tín dụng (tỷ lệ cho vay trên tiền gửi) và sở hữu nhà nước có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh. Hoạt động mua bán và sáp nhập (giai đoạn có các thương vụ của SCB, SHB, HDBank, BIDV) đem lại tiềm năng mở rộng thị phần dài hạn nhưng tạo áp lực chi phí xử lý tài sản tồn đọng trong ngắn hạn. Xu hướng tăng của chỉ số công nghệ (1,008) khẳng định các ngân hàng đã tích cực đổi mới hạ tầng thanh toán số, phù hợp với xu thế phát triển tài chính hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả hoạt động toàn diện, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, tối ưu hóa cơ cấu phân bổ chi phí hoạt động và nguồn vốn. Các ngân hàng thương mại cổ phần cần tái cấu trúc danh mục chi phí quản lý và chi phí trả lãi, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ phi hiệu quả phân bổ từ mức 49,2% hiện nay xuống dưới 30% trong giai đoạn 2017–2020. Ban điều hành ngân hàng cần kiểm soát chặt chẽ chi phí huy động và định giá sản phẩm dựa trên rủi ro.

Thứ tư, đẩy mạnh đầu tư công nghệ số và tự động hóa quy trình. Hội đồng quản trị các tổ chức tín dụng cần tăng tỷ trọng ngân sách đầu tư cho ngân hàng số lên mức 5% đến 8% tổng chi phí hoạt động hàng năm. Mục tiêu là nâng chỉ số tiến bộ công nghệ từ mức 1,008 lên trên 1,050 vào năm 2022, giảm phụ thuộc vào các chi nhánh vật lý truyền thống.

Thứ ba, nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng và xử lý nợ sau sáp nhập. Ban kiểm soát và khối quản trị rủi ro tại các ngân hàng sau thương vụ sáp nhập cần đẩy nhanh tiến độ trích lập dự phòng, xử lý dứt điểm nợ xấu tồn đọng để duy trì tỷ lệ nợ xấu dưới 2,0% và tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu trên 12% theo lộ trình từng năm.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực giám sát ngành. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về mua bán sáp nhập, hỗ trợ tái cơ cấu các ngân hàng yếu kém, đồng thời đẩy mạnh áp dụng chuẩn mực quản trị quốc tế Basel II cho trên 80% ngân hàng thương mại trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm lãnh đạo và nhà quản trị ngân hàng thương mại: Sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu để định vị hiệu quả hoạt động của đơn vị so với đối thủ cạnh tranh, từ đó điều chỉnh cơ cấu chi phí đầu vào và chiến lược phát triển sản phẩm dịch vụ ngoài lãi.

Nhóm cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tiền tệ: Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan giám sát tài chính có thêm cơ sở thực nghiệm vững chắc về tác động của quy mô, sở hữu nhà nước và các thương vụ mua bán sáp nhập để định hướng lộ trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng.

Nhóm chuyên viên phân tích đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm: Vận dụng mô hình Malmquist và hiệu quả chi phí để phân tích sức khỏe tài chính ngân hàng một cách đa chiều, vượt trội hơn các chỉ số sinh lời đơn lẻ như ROA hay ROE khi ra quyết định đầu tư cổ phiếu ngành ngân hàng.

Nhóm học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Kế thừa mô hình nghiên cứu hai bước kết hợp giữa phương pháp phi tham số và mô hình hồi quy Tobit để phát triển các đề tài khoa học chuyên sâu về tài chính ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp phân tích bao dữ liệu có ưu điểm gì vượt trội so với các chỉ số tài chính truyền thống như ROA hay ROE? Phương pháp phân tích bao dữ liệu cho phép đánh giá đồng thời nhiều yếu tố đầu vào (chi phí vốn, chi phí quản lý, dự phòng) và nhiều yếu tố đầu ra (thu nhập lãi, thu nhập dịch vụ), giúp khắc phục nhược điểm đánh giá một chiều, tĩnh của chỉ số ROA và ROE.

Tại sao các ngân hàng thương mại nhà nước lại có hiệu quả kỹ thuật cao hơn các nhóm ngân hàng khác? Các ngân hàng thương mại nhà nước sở hữu quy mô tài sản lớn, mạng lưới chi nhánh rộng khắp với hơn 10 nghìn điểm giao dịch toàn ngành và thị phần tín dụng áp đảo, từ đó tối ưu hóa công suất vận hành đầu vào và đạt điểm hiệu quả kỹ thuật xấp xỉ 1,000.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm của chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp giai đoạn 2011–2016 là gì? Mặc dù chỉ số tiến bộ công nghệ tăng 0,8% (đạt 1,008), chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp vẫn suy giảm nhẹ xuống mức 0,995 do sự sụt giảm của hiệu quả quy mô và hiệu quả kỹ thuật thuần trong giai đoạn các ngân hàng phải dồn nguồn lực tái cấu trúc nợ xấu.

Quy mô tài sản tác động như thế nào đến hiệu quả hoạt động ngân hàng? Hệ số hồi quy của quy mô tài sản đạt giá trị dương 0,5673 với ý nghĩa thống kê cao, chứng minh các ngân hàng có tổng tài sản lớn sở hữu lợi thế kinh tế theo quy mô vượt trội, giúp tiết kiệm chi phí bình quân và nâng cao hiệu quả quản trị.

Hoạt động mua bán sáp nhập có giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả ngay lập tức hay không? Trong ngắn hạn, hoạt động mua bán sáp nhập tạo áp lực gia tăng chi phí quản lý và chi phí trích lập dự phòng xử lý nợ xấu tiếp nhận. Hiệu quả chỉ thực sự phát huy trong trung và dài hạn khi mạng lưới và khách hàng được hợp nhất đồng bộ.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa chính xác hiệu quả kỹ thuật bình quân của 28 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011–2016 đạt mức 0,885, phản ánh mức độ lãng phí nguồn lực đầu vào là 11,5%.
• Đánh giá toàn diện hiệu quả chi phí đạt 48,4%, chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất của hệ thống nằm ở khâu phân bổ nguồn lực chưa tối ưu với mức phi hiệu quả phân bổ lên tới 49,2%.
• Kiểm định thành công vai trò quyết định của tiến bộ công nghệ (chỉ số đạt 1,008) và lợi thế quy mô tài sản (hệ số tác động 0,5673) đối với năng suất hoạt động ngân hàng.
• Cung cấp hệ thống khuyến nghị 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi dành cho các ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý tiền tệ trong giai đoạn 2017–2020.
• Để nắm bắt chi tiết phương pháp tính toán, bộ số liệu thống kê mô tả và kết quả ước lượng mô hình Tobit chuyên sâu, bạn đọc có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Võ Thị Tuyết Trinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu đề tài Chương 2. Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả hoạt động của ngân hàng Chương 3. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu Chương 4.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5. Kết luận và hàm ý chính sách 3 CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động của ngân hàng 2.1 Khái niệm hiệu quả của ngân hàng thương mại Hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, xã hội. Theo Samerelson và Nordhaus thì: “hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hoá mà không cắt giảm một loạt sản lượng hàng hoá khác.

Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”. Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao. Một số quan điểm lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó.

Điển hình cho quan điểm này là Manfred Kuhn, theo đó: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”. Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vào tính hiệu quả kinh tế của các quá trình kinh tế. Quan điểm này chỉ rõ trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất càng cao, doanh nghiệp càng có khả năng tạo ra kết quả cao trong cùng một nguồn lực đầu vào hoặc tốc độ tăng kết quả lớn hơn so với tốc độ tăng việc sử dụng các nguồn lực đầu vào. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp đạt được mục tiêu lợi nhuận tối đa.

Do đó xét trên phương diện lý luận và thực tiễn, phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá, so sánh, phân tích kinh tế nhằm tìm ra một giải pháp tối ưu nhất, đưa ra phương pháp đúng đắn nhất để đạt được mục tiêu lợi nhuận tối đa. Với tư cách là một công cụ đánh giá và phân tích kinh tế, phạm trù hiệu quả không chỉ được sử dụng ở giác độ tổng hợp, đánh giá chung trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi hoạt động của toàn doanh nghiệp, mà còn sử dụng để đánh giá trình độ sử dụng của từng yếu tố đầu vào ở phạm vi toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận cấu thành của doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả kinh doanh tức là đã nâng cao khả năng sử dụng các nguồn lực có hạn trong sản xuất, đạt được sự lựa chọn tối ưu. Trong điều kiện khan hiếm các nguồn lực sản xuất thì nâng cao hiệu quả kinh doanh là điều kiện không thể không đặt ra đối với bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nào.

4 Hai tác giả Whohe và Doring lại đưa ra hai khái niệm về hiệu quả kinh tế. Đó là hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật và hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị. Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. “Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg.) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ lao động, đơn vị thiết bị, nguyên vật liệu.) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện vật”, “Mối quan hệ tỷ lệ giữa chi phí kinh doanh phải chỉ ra trong điều kiện thuận lợi nhất và chi phí kinh doanh thực tế phải chi ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị” và “Để xác định tính hiệu quả về mặt giá trị người ta còn hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tố đầu vào tính bằng tiền”.

Khái niệm hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật của hai ông chính là năng suất lao động, máy móc thiết bị và hiệu suất tiêu hao vật tư, còn hiệu quả tính bằng giá trị là hiệu quả của hoạt động quản trị chi phí. Quan điểm về hiệu quả là đa dạng, tùy theo mục đích nghiên cứu có thể xét hiệu quả theo những khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, xuất phát từ những hạn chế về thời gian và nguồn số liệu, do vậy quan điểm về hiệu quả mà luận văn sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTM là dựa trên tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế, thể hiện là khả năng biến các đầu vào thành các đầu ra trong hoạt động kinh doanh của NHTM.2 Các phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại 2.1 Phương pháp đánh giá truyền thống: a, Các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lời: Các chỉ tiêu quan trọng nhất đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng được sử dụng hiện nay gồm tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM), tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (NOM), tỷ lệ thu nhập hoạt động cận biên (TNHĐB), hệ số thu nhập trên cổ phiếu (EPS). Mỗi tỷ lệ đo lường khả năng sinh lời được sử dụng trong từng trường hợp khác nhau.

ROA là một thông số chủ yếu về tính hiệu quả quản lý, chỉ ra khả năng của ngân hàng trong quá trình chuyển tài sản của ngân hàng thành thu nhập ròng. Ngược lại, ROE là một chỉ tiêu đo lường tỷ lệ thu nhập cho các cổ đông của ngân hàng, thể hiện thu nhập mà các cổ đông nhận được từ việc đầu tư vào ngân hàng. Tỷ lệ thu nhập hoạt động cận biên, tỷ lệ thu nhập lãi cận biên và tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên là các 5 thước đo tính hiệu quả cũng như khả năng sinh lời. Chúng chỉ ra năng lực trong việc duy trì sự tăng trưởng của các nguồn thu (chủ yếu là thu từ các khoản cho vay, đầu tư và phí dịch vụ) so với mức tăng của chi phí (chủ yếu là chi phí trả lãi cho tiền gửi, những khoản vay trên thị trường tiền tệ, tiền lương nhân viên và phúc lợi).

Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên đo lường mức chênh lệch giữa thu từ lãi và chi phí trả lãi mà ngân hàng có thể đạt được thông qua hoạt động kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và theo đuổi các nguồn vốn có chi phí thấp nhất. Trái lại, tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên đo lường mức chênh lệch giữa nguồn thu ngoài lãi, chủ yếu là nguồn thu phí từ các dịch vụ với các chi phí ngoài lãi mà ngân hàng phải chịu (gồm tiền lương, chi phí sửa chữa, bảo hành thiết bị, và chi phí tổn thất tín dụng). Một biện pháp đo lường hiệu quả chỉ tiêu thu nhập truyền thống khác mà các nhà quản lý sử dụng điều hành ngân hàng là chênh lệch lãi suất bình quân (hay chênh lệch lãi suất đầu vào và đầu ra), được tính như sau: Tỷ lệ chênh lệch lãi suất bình quân = Thu từ lãi/Tổng tài sản sinh lời – Tổng chi phí trả lãi/Tổng nguồn vốn phải trả lãi. Chỉ tiêu này đo lường hiệu quả đối với hoạt động trung gian của ngân hàng trong quá trình huy động vốn và cho vay, đồng thời nó cũng đo lường cường độ cạnh tranh trong thị trường ngân hàng.

Sự cạnh tranh gay gắt có xu hướng thu hẹp mức chênh lệch lãi suất bình quân. Ngoài những chỉ tiêu trên còn có các chỉ tiêu khác như: thu nhập cận biên trước những giao dịch đặc biệt (NRST), tỷ lệ tài sản sinh lời, tỷ lệ sinh lời hoạt động (NPM), tỷ lệ hiệu quả sư dụng tài sản (AU)… Mỗi chỉ tiêu phản ánh một khía cạnh, các nhà quản lý có thể vận dụng trong những trường hợp riêng cho phù hợp. b, Các chỉ tiêu phản ánh rủi ro: Các chỉ tiêu phản ánh rủi ro (rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất…) bổ sung cho các chỉ tiêu phản ánh sinh lời nhằm phản ánh đầy đủ kết quả kinh doanh của ngân hàng trong một thời kỳ như: - Nợ có vấn đề/Dư nợ - Nợ quá hạn/Dư nợ - Nợ quá hạn /Vốn chủ sở hữu - Ngân quỹ/Nguồn ngắn hạn - Tài sản nhạy cảm/Nguồn vốn nhạy cảm - Nợ/Vốn chủ sở hữu 6 Nếu ngân hàng theo đuổi các khoản đầu tư mạo hiểm, có thể tỷ lệ sinh lời hiện tại sẽ cao hơn. Tuy nhiên, nếu tổn thất xảy ra (thường qua một thời gian nhất định), sinh lời của ngân hàng sẽ giảm sút, thậm chí có thể ngân hàng sẽ bị phá sản.

Do vậy, thời kỳ này rủi ro cao có thể gây ra tổn thất kỳ sau, làm giảm khả năng sinh lời kỳ sau. Tỷ lệ Nợ/Vốn chủ sở hữu càng cao, tỷ lệ sinh lời ROE càng lớn, song khả năng chống đỡ với những tổn thất của ngân hàng càng kém. Tỷ lệ Tài sản nhạy cảm/Nguồn vốn nhạy cảm phản ánh rủi ro lãi suất khi lãi suất thay đổi theo hướng bất lợi cho ngân hàng. Tuy nhiên, khi lãi suất thay đổi theo hướng có lợi hoặc không thay đổi, thu nhập của ngân hàng sẽ gia tăng.

c, Các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tín dụng: Điển hình của hoạt động trong ngân hàng là hoạt động tín dụng, chất lượng tín dụng chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khác nhau và là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mức độ thích nghi của NHTM với sự thay đổi của môi trường bên ngoài, nó thể hiện sức mạnh của một ngân hàng trong quá trình cạnh tranh để tồn tại. Chất lượng tín dụng được đánh giá theo một số chỉ tiêu cơ bản sau: Tỷ lệ nợ quá hạn: là tỷ lệ phần trăm giữa nợ quá hạn và tổng dư nợ của NHTM ở một thời điểm nhất định, thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm. Xét về mặt bản chất, tín dụng là sự hoàn trả, do đó tính an toàn (khả năng hoàn trả của người vay) là yếu tố quan trọng bậc nhất để cấu thành chất lượng tín dụng. Khi một khoản vay không được hoàn trả đúng hẹn như đã cam kết mà không có lý do chính đáng thì nó đã vi phạm nguyên tắc tín dụng quan trọng nhất của ngân hàng và nó bị chuyển sang nợ quá hạn với lãi suất cao hơn lãi suất thông thường.