Các nhân tố ảnh hưởng đến sự ồn định tài chính của các ngân hàng thương mại tại việt nam giai đoạn 2012 2021 2022

Hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, đặc biệt tại Việt Nam. 81 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh · 2022.

• Tác giả: Dương Thị Ly A
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Văn Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Ổn Định Tài Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam Giai Đoạn 2012 - 2021
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.5.3. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu
• 1.6. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 1.7. Bố cục khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Khái niệm sự ổn định tài chính
• 2.2. Vai trò của sự ổn định tài chính
• 2.3. Phương pháp đo lường sự ổn định tài chính
• 2.4. Lý thuyết nền tảng về sự ổn định tài chính ngân hàng
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính của các NHTM
• 2.5.1. Các nhân tố vi mô
• 2.5.2. Các nhân tố vĩ mô
• 2.6. Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài
• 2.6.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.6.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.7. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính của các NHTM tại Việt Nam
• 3.2. Lựa chọn các biến cho mô hình nghiên cứu
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.3.1. Mô tả thống kê
• 3.3.2. Ước lượng và lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.3.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả các biến quan sát
• 4.2. Mô hình biến phụ thuộc Z-score
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Hệ số Z-score – ổn định tài chính của NHTM
• 4.3.2. Tác động của biến SIZE đến hệ số Z-score
• 4.3.3. Tác động của biến LAR đến hệ số Z-score
• 4.3.4. Tác động của biến LLP đến hệ số Z-score
• 4.3.5. Tác động của biến vĩ mô kinh tế đến hệ số Z-score
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• 5.4. Hướng mở rộng nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Ổn Định Tài Chính Ngân Hàng Việt Nam

Hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, đặc biệt tại Việt Nam. Sự ổn định tài chính ngân hàng là ưu tiên hàng đầu trong hoạch định chính sách. Để đánh giá, cần có phương pháp đo lường sự ổn định này. Hệ số Z-score là phương pháp đánh giá ổn định tài chính được nhiều nhà nghiên cứu sử dụng. Nghiên cứu này đánh giá sự ổn định của các NHTM Việt Nam thông qua biến động Z-score, xác định các nhân tố chính ảnh hưởng trong giai đoạn 2012-2021. Sử dụng hồi quy Pooled OLS, FEM, REM và FGLS để xây dựng mô hình. Kết quả cho thấy mô hình cuối cùng bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, tốc độ tăng trưởng GDP hằng năm và tỷ lệ lạm phát.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Ổn Định Tài Chính Ngân Hàng

Sự ổn định tài chính của ngân hàng cực kỳ quan trọng đối với hệ thống tài chính quốc gia. Hoạt động của ngân hàng liên quan đến hầu hết các chủ thể kinh tế. Sự sụp đổ của một ngân hàng ảnh hưởng đến người gửi tiền và toàn hệ thống. Sự tồn tại của ngân hàng phụ thuộc vào lòng tin của công chúng. Một sai sót nhỏ cũng có thể gây nên nghi ngờ lan truyền, đe dọa sự tồn tại của ngân hàng.

1.2. Phương Pháp Z Score Đánh Giá Ổn Định Tài Chính

Hệ số Z-score được sử dụng rộng rãi để đánh giá ổn định tài chính ngân hàng. Nó đo lường rủi ro vỡ nợ của một ngân hàng, dựa trên lợi nhuận, vốn và độ biến động của lợi nhuận. Một Z-score cao hơn cho thấy ngân hàng ổn định hơn. Phương pháp này đơn giản, dễ tính toán và cung cấp cái nhìn tổng quan về sức khỏe tài chính của ngân hàng.

1.3. Bối Cảnh Nghiên Cứu Giai Đoạn 2012 2021 Tại Việt Nam

Giai đoạn 2012-2021 là giai đoạn quan trọng đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam. Sau khủng hoảng kinh tế, Chính phủ đã thực hiện nhiều biện pháp tái cơ cấu ngân hàng. Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả của các biện pháp này và xác định các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến ổn định tài chính ngân hàng trong giai đoạn này.

II. Thách Thức Ổn Định Tài Chính Ngân Hàng Rủi Ro và Giải Pháp

Hệ thống ngân hàng phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, và rủi ro hoạt động. Nợ xấu ngân hàng là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời và ổn định tài chính. Quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng hiệu quả là yếu tố then chốt. Các ngân hàng cần nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng và cải thiện chất lượng tài sản để duy trì ổn định tài chính.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng Và Ảnh Hưởng Đến Nợ Xấu Ngân Hàng

Rủi ro tín dụng là rủi ro khách hàng không trả được nợ. Nó dẫn đến tăng nợ xấu, làm giảm lợi nhuận và vốn chủ sở hữu ngân hàng. Các ngân hàng cần có quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ và quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu nợ xấu.

2.2. Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản Để Đảm Bảo Ổn Định

Rủi ro thanh khoản là rủi ro ngân hàng không đủ tiền mặt để đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. Các ngân hàng cần quản lý thanh khoản chặt chẽ, duy trì tỷ lệ dự trữ bắt buộc và có kế hoạch dự phòng để đối phó với các cú sốc thanh khoản.

2.3. Tác Động Của Đại Dịch COVID 19 Lên Ổn Định Tài Chính

Đại dịch COVID-19 gây ra nhiều khó khăn cho hệ thống ngân hàng. Giãn cách xã hội làm gián đoạn hoạt động kinh doanh. Nợ xấu tăng do doanh nghiệp gặp khó khăn. Các ngân hàng cần có chính sách hỗ trợ khách hàng và quản lý rủi ro chặt chẽ để vượt qua ảnh hưởng của COVID-19.

III. Các Yếu Tố Vi Mô Ảnh Hưởng Đến Ổn Định Tài Chính NHTM

Các yếu tố vi mô bao gồm quy mô ngân hàng, vốn chủ sở hữu ngân hàng, hiệu quả hoạt động ngân hàng và quản trị rủi ro ngân hàng. Quy mô ngân hàng lớn có thể tạo lợi thế về kinh tế quy mô, nhưng cũng làm tăng rủi ro hệ thống. Vốn chủ sở hữu mạnh giúp ngân hàng chống chịu các cú sốc. Hiệu quả hoạt động cao làm tăng lợi nhuận và khả năng sinh lời. Quản trị rủi ro tốt giúp giảm thiểu các tổn thất.

3.1. Tác Động Của Quy Mô Ngân Hàng Đến Ổn Định Tài Chính

Quy mô ngân hàng ảnh hưởng đến ổn định tài chính theo hai hướng. Ngân hàng lớn có thể đa dạng hóa rủi ro tốt hơn, nhưng cũng có thể gây ra hiệu ứng lan truyền lớn hơn nếu gặp vấn đề. Cần có sự cân bằng giữa quy mô và quản trị rủi ro.

3.2. Vai Trò Của Vốn Chủ Sở Hữu Trong Ổn Định Ngân Hàng

Vốn chủ sở hữu là lớp đệm bảo vệ ngân hàng khỏi các khoản lỗ. Ngân hàng có vốn chủ sở hữu cao có khả năng hấp thụ các cú sốc tốt hơn và duy trì ổn định tài chính. Các quy định về vốn như Basel II và Basel III yêu cầu ngân hàng duy trì mức vốn tối thiểu.

3.3. Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Để Tăng Khả Năng Sinh Lời

Hiệu quả hoạt động ngân hàng cao giúp tăng lợi nhuận và khả năng sinh lời. Các ngân hàng cần cải thiện quy trình, giảm chi phí và tăng doanh thu để nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Yếu Tố Vĩ Mô Ảnh Hưởng Đến Ổn Định Tài Chính Ngân Hàng

Các yếu tố vĩ mô bao gồm môi trường kinh tế vĩ mô Việt Nam, chính sách tiền tệ, lãi suất ngân hàng, tỷ giá hối đoái và lạm phát. Tăng trưởng GDP cao tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng. Chính sách tiền tệ ổn định giúp kiểm soát lạm phát và duy trì ổn định tỷ giá. Lãi suất hợp lý khuyến khích đầu tư và tiêu dùng.

4.1. Tác Động Của Tăng Trưởng GDP Đến Hoạt Động Ngân Hàng

Tăng trưởng GDP cao tạo ra nhiều cơ hội cho ngân hàng. Nhu cầu tín dụng tăng, giúp ngân hàng mở rộng hoạt động và tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, tăng trưởng quá nhanh cũng có thể dẫn đến bong bóng tài sản và rủi ro tín dụng.

4.2. Chính Sách Tiền Tệ Ổn Định Kiểm Soát Lạm Phát

Chính sách tiền tệ ổn định giúp kiểm soát lạm phát và duy trì ổn định tỷ giá. Ngân hàng Nhà nước sử dụng các công cụ như lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở để điều hành chính sách tiền tệ.

4.3. Ảnh Hưởng Của Lãi Suất Và Tỷ Giá Hối Đoái

Lãi suất ngân hàng và tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng lớn đến hoạt động ngân hàng. Lãi suất quá cao có thể làm giảm nhu cầu tín dụng. Tỷ giá biến động mạnh có thể gây ra rủi ro cho các ngân hàng có hoạt động ngoại tệ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Về Ổn Định NHTM

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng đến ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2012-2021. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, tăng trưởng GDP, và lạm phát là các yếu tố quan trọng. Các ngân hàng có thể sử dụng kết quả này để xây dựng chính sách quản trị rủi ro và nâng cao ổn định tài chính.

5.1. Mô Hình Hồi Quy Phân Tích Kết Quả Chi Tiết

Kết quả hồi quy cho thấy quy mô ngân hàng có tác động tích cực đến ổn định tài chính. Tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản có tác động tiêu cực. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có tác động tích cực. Tăng trưởng GDP có tác động tích cực. Lạm phát có tác động tiêu cực.

5.2. Hàm Ý Chính Sách Cho Nhà Quản Lý Ngân Hàng

Các nhà quản lý ngân hàng nên tập trung vào việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, duy trì mức vốn an toàn, và cải thiện hiệu quả hoạt động. Họ cũng cần theo dõi chặt chẽ các yếu tố vĩ mô và điều chỉnh chính sách phù hợp.

5.3. So Sánh Kết Quả Nghiên Cứu Với Các Nghiên Cứu Trước

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với nhiều nghiên cứu trước đây, nhưng cũng có một số điểm khác biệt. Điều này có thể là do sự khác biệt về mẫu, phương pháp nghiên cứu, và giai đoạn thời gian. Nghiên cứu này đóng góp thêm bằng chứng thực nghiệm vào lĩnh vực nghiên cứu về ổn định tài chính ngân hàng.

VI. Kết Luận Giải Pháp Nâng Cao Ổn Định Tài Chính NHTM

Nghiên cứu đã xác định các nhân tố ảnh hưởng đến ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2012-2021. Để nâng cao ổn định tài chính, các ngân hàng cần quản lý rủi ro hiệu quả, cải thiện hiệu quả hoạt động, và tuân thủ các quy định về vốn. Chính phủ cần duy trì môi trường kinh tế vĩ mô ổn định và có chính sách hỗ trợ ngân hàng khi cần thiết.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Quan Trọng Nhất

Kết quả quan trọng nhất là xác định được 5 nhân tố chính ảnh hưởng đến ổn định tài chính: quy mô ngân hàng, tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, tăng trưởng GDP, và lạm phát.

6.2. Giải Pháp Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro Cho Ngân Hàng

Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện, bao gồm nhận diện, đo lường, giám sát, và kiểm soát rủi ro. Họ cũng cần đầu tư vào đào tạo nhân lực và sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

6.3. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Ổn Định Hệ Thống Ngân Hàng

Chính phủ cần duy trì môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, có chính sách hỗ trợ các ngân hàng gặp khó khăn, và tăng cường giám sát hoạt động ngân hàng. Họ cũng cần khuyến khích các ngân hàng áp dụng các chuẩn mực quốc tế về quản trị rủi ro và vốn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò trung gian tài chính trọng yếu trong nền kinh tế, đặc biệt ở các quốc gia có thị trường tài chính đang phát triển như Việt Nam. P. S. Rose (2004) định nghĩa ngân hàng là tổ chức cung cấp danh mục dịch vụ tài chính đa dạng nhất, bao gồm tín dụng, tiết kiệm và thanh toán. Chính vì mối liên hệ rộng khắp với các chủ thể kinh tế, sự sụp đổ của một ngân hàng có thể lan truyền ra toàn hệ thống, gây tổn hại đến quyền lợi người gửi tiền và niềm tin công chúng. Áp lực từ đại dịch Covid-19 và xung đột Nga – Ukraine càng làm nổi bật tính dễ tổn thương của hệ thống tín dụng trước các cú sốc bên ngoài, biến ổn định tài chính ngân hàng trở thành ưu tiên hàng đầu trong hoạch định chính sách.

Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu cụ thể: hầu hết các công trình trước đây về chủ đề này (Hesse và Cihak, 2007; Fu, Lin và Philip, 2014; Khouri và Arouri, 2016) chỉ áp dụng ở khu vực ngoài lãnh thổ Việt Nam, hoặc các nghiên cứu trong nước như Lê Ngọc Quỳnh Anh và cộng sự (2020), Nguyễn Thị Như Quỳnh (2020) mới cập nhật đến năm 2019, chưa phản ánh được biến động gần đây của hệ thống ngân hàng sau giai đoạn tái cơ cấu.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định theo ba cấp độ cụ thể:

1. Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính của các NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2012–2021.
2. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến sự ổn định tài chính.
3. Đề xuất hàm ý chính sách cho nhà quản trị nhằm nâng cao sự ổn định tài chính của các NHTM trong tương lai.

Đối tượng nghiên cứu là sự ổn định tài chính và các nhân tố tác động đến sự ổn định đó tại các NHTM Việt Nam. Phạm vi không gian gồm 27 NHTM cổ phần (loại trừ nhóm 100% vốn nhà nước và 100% vốn nước ngoài do khó khăn thu thập số liệu). Phạm vi thời gian từ năm 2012 đến năm 2021 — giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế và tái cơ cấu ngành ngân hàng Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết

Nghiên cứu xây dựng nền tảng lý thuyết trên hai trường phái chính:

• Lý thuyết quyền lực thị trường (Market Power): bao gồm cách tiếp cận Structure–Conduct–Performance (Chamberlin, 1933; Bain, 1951) và Relative Market Power — ngụ ý rằng ngân hàng có thị phần lớn hoạt động hiệu quả hơn và duy trì ổn định tốt hơn.
• Lý thuyết cấu trúc hiệu quả (Efficient Structure): khởi xướng bởi Demsetz (1973), phát triển bởi Berger (1995) với hai giả thuyết X-efficiency và scale efficiency — tính ổn định ngân hàng chịu ảnh hưởng chủ yếu từ yếu tố quản trị nội bộ.

Khái niệm ổn định tài chính (Financial stability) được tiếp cận theo hai hướng: định nghĩa trực tiếp qua khả năng hấp thụ và vượt qua các cú sốc (Bundesbank, 2003; Schinasi, 2004) và định nghĩa gián tiếp qua bất ổn tài chính (Mishkin, 1999; Chant, 2003). Nghiên cứu tổng hợp định nghĩa của bảy ngân hàng trung ương lớn (Canada, Nhật Bản, Séc, Iceland, Đức, Châu Âu, Thụy Sĩ) trong Bảng 2.1.

Công cụ đo lường: Z-score theo công thức của Boyd and Runkle (1993) và Čihák and Hesse (2010), được phát triển bởi Berger và cộng sự (2009):

$$Z\text{-}score_{it} = \frac{ROA_{it} + (E/A){it}}{\sigma(ROA){it}}$$

Trong đó ROA là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, E/A là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, σ(ROA) là độ lệch chuẩn của ROA. Z-score càng cao, ngân hàng càng ổn định. Tác giả sử dụng logarit tự nhiên của Z-score (theo Čihák and Hesse, 2008; Leroy và Lucotte, 2015) để giảm lệch phân phối và tăng độ chính xác ước lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính (tổng hợp lý thuyết, lược khảo tài liệu) và phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel) của 27 NHTM trong 10 năm, tổng cộng 270 quan sát.

Quy trình phân tích định lượng gồm:

• Thống kê mô tả (giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, min, max)
• Phân tích tương quan và kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số VIF
• Hồi quy lần lượt ba mô hình: Pooled OLS, FEM (Fixed Effects Model) và REM (Random Effects Model)
• Kiểm định F-test để lựa chọn giữa OLS và FEM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM
• Kiểm định phương sai sai số thay đổi (Wald hoặc Lagrange) và tương quan chuỗi
• Khắc phục khuyết tật mô hình bằng phương pháp FGLS (Feasible Generalized Least Squares)

Phần mềm xử lý: Stata 14.

Nguồn dữ liệu

• Dữ liệu vi mô: báo cáo tài chính của 27 NHTM thu thập từ website các ngân hàng và Vietstock.
• Dữ liệu vĩ mô: chỉ tiêu tăng trưởng GDP và lạm phát CPI từ Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội của Tổng cục Thống kê.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về nghiên cứu

Chương giới thiệu vai trò của NHTM trong nền kinh tế, luận giải tính cấp thiết từ bối cảnh Việt Nam hậu khủng hoảng và các áp lực hiện tại (Covid-19, xung đột địa chính trị), trình bày mục tiêu, câu hỏi, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài được xác định ở hai cấp độ: bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho hệ thống NHTM Việt Nam (đại diện cho các nước đang phát triển lấy ngân hàng làm trụ cột tài chính) và cung cấp cơ sở tham khảo chính sách điều hành tiền tệ.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan

Chương hệ thống hóa khái niệm, vai trò và phương pháp đo lường ổn định tài chính; trình bày hai lý thuyết nền tảng (quyền lực thị trường và cấu trúc hiệu quả). Các nhân tố tác động được phân thành hai nhóm:

Nhóm	Biến	Ký hiệu	Dấu kỳ vọng
Vi mô	Quy mô ngân hàng	SIZE	−
Vi mô	Tỷ suất sinh lời trên VCSH	ROE	+
Vi mô	Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên	NIM	+
Vi mô	Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng	LLP	+
Vi mô	Tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản	LAR	+
Vi mô	Tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi	LTD	−
Vi mô	Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận sau thuế	ΔEAT	+
Vĩ mô	Tăng trưởng kinh tế	GDP	+
Vĩ mô	Tỷ lệ lạm phát	INF	+/−

Chương lược khảo 10 nghiên cứu trong và ngoài nước tiêu biểu, bao gồm Čihák và Hesse (2010) trên 474 ngân hàng tại 20 quốc gia; Fu, Lin và Philip (2014) trên 14 nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (2003–2009); Ozili (2018) trên 48 quốc gia châu Phi (1996–2015); và các nghiên cứu Việt Nam của Nguyễn Minh Hà và Nguyễn Bá Hướng (2016), Lê Ngọc Quỳnh Anh và cộng sự (2020).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương xây dựng mô hình hồi quy dạng:

Z-SCOREi,t = α₀ + α₁SIZEi,t + α₂ROEi,t + α₃NIMi,t + α₄LLPi,t + α₅LARi,t + α₆LTDi,t + α₇ΔEATi,t + α₈GDPt + α₉INFt + εi

Chín giả thuyết nghiên cứu (H1–H9) được phát biểu tương ứng với từng biến độc lập. Quy trình kiểm định mô hình được trình bày chi tiết: F-test → Hausman → kiểm định khuyết tật → FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Thống kê mô tả cho thấy Z-score trung bình đạt 3,320, cao nhất 6,462 và thấp nhất 1. ROE bình quân 9,7%, phản ánh khả năng sinh lời còn hạn chế. Quy mô ngân hàng (logarit tổng tài sản) trung bình 18,715, trong đó ngân hàng lớn nhất là BIDV năm 2021 với tổng tài sản 1.792 triệu đồng và nhỏ nhất là Saigonbank năm 2013 với 14.739 triệu đồng. Tỷ lệ dư nợ trên tiền gửi bình quân 86,6%, tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản trung bình 58%, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận sau thuế bình quân 44%.

Kiểm định VIF xác nhận không có đa cộng tuyến nghiêm trọng (tất cả VIF < 5). Sau khi thực hiện F-test, Hausman và kiểm định khuyết tật, mô hình cuối cùng được ước lượng bằng FGLS để xử lý phương sai sai số thay đổi và tương quan chuỗi.

Tổng tài sản toàn hệ thống 27 NHTM tăng liên tục trong giai đoạn 2012–2021, tăng từ mức 3.523 triệu đồng lên đến 11.xxx triệu đồng — tín hiệu tích cực về quy mô, nhưng vẫn còn khiêm tốn so với khu vực.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

Mô hình FGLS cuối cùng xác định năm biến có ý nghĩa thống kê:

Biến	Chiều tác động	Giải thích
SIZE (Quy mô ngân hàng)	Ngược chiều (−)	Ngân hàng lớn tham gia hoạt động rủi ro cao hơn (cho vay dự án lớn, trái phiếu rủi ro), phù hợp với kết quả của Čihák and Hesse (2007, 2008)
LAR (Dư nợ/Tổng tài sản)	Ngược chiều (−)	Tỷ lệ cho vay cao làm tăng nguy cơ nợ xấu, phù hợp với Hesse và Čihák (2007)
LLP (Dự phòng rủi ro tín dụng)	Cùng chiều (+)	Trích lập dự phòng cao đồng nghĩa với đảm bảo an toàn lớn hơn, phù hợp kết quả Nguyễn Minh Hà và Nguyễn Bá Hướng (2016)
GDP (Tăng trưởng kinh tế)	Cùng chiều (+)	Kinh tế tăng trưởng tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động ngân hàng, phù hợp Okumus & Artar (2012), Leroy & Lucotte (2015)
INF (Lạm phát)	Tác động có ý nghĩa	Lạm phát tăng buộc ngân hàng nâng lãi suất, làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận, ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định

Bốn biến còn lại (ROE, NIM, LTD, ΔEAT) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình cuối cùng.

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất

Dựa trên kết quả hồi quy, tác giả đề xuất các khuyến nghị hướng đến: (1) kiểm soát quy mô tăng trưởng tín dụng gắn với chất lượng tài sản thay vì chạy theo quy mô; (2) tăng cường trích lập dự phòng rủi ro tín dụng đầy đủ và minh bạch; (3) các nhà hoạch định chính sách cần theo dõi sát biến động GDP và lạm phát để điều chỉnh chính sách tiền tệ kịp thời, bảo vệ sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Đóng góp so với nghiên cứu trước

Tác giả tự nêu hai đóng góp mới: về mặt khoa học, nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm cập nhật đến năm 2021 cho hệ thống NHTM Việt Nam — đại diện cho nhóm nước đang phát triển lấy ngân hàng làm trụ cột tài chính; về mặt thực tiễn, kết quả giúp các nhà quản trị ngân hàng định hình chính sách phù hợp trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả thừa nhận hai hạn chế chính xuất phát từ giới hạn về kiến thức và thời gian. Thứ nhất, mẫu nghiên cứu chỉ gồm 27 NHTM cổ phần, bỏ qua nhóm ngân hàng 100% vốn nhà nước và 100% vốn nước ngoài do khó khăn thu thập số liệu, do đó kết quả chưa phản ánh toàn bộ hệ thống. Thứ hai, nghiên cứu chưa kiểm soát một số nhân tố vi mô tiềm năng khác như mức độ đa dạng hóa thu nhập, cấu trúc sở hữu hay tỷ lệ nợ xấu trực tiếp.

Hướng mở rộng được đề xuất: mở rộng mẫu sang các nhóm ngân hàng chưa được nghiên cứu; bổ sung thêm biến đặc trưng ngân hàng (đa dạng thu nhập, sở hữu nhà nước, niêm yết); và cập nhật dữ liệu theo thời gian để theo dõi xu hướng ổn định tài chính trong môi trường hội nhập.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận phù hợp tham khảo cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng đang thực hiện đề tài về ổn định tài chính, rủi ro phá sản ngân hàng hoặc hiệu quả hoạt động NHTM, đặc biệt là phần xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng và lựa chọn giữa OLS/FEM/REM/FGLS.
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học cần tài liệu tổng hợp hệ thống về khái niệm, lý thuyết và phương pháp đo lường ổn định tài chính ngân hàng (đặc biệt Chương 2 với bảng so sánh định nghĩa của 7 NHTW và bảng tổng hợp biến nghiên cứu).
• Nhà nghiên cứu thực hiện đề tài tương tự với bộ dữ liệu Việt Nam giai đoạn khác có thể kế thừa mô hình Z-score, danh sách 27 ngân hàng mẫu và quy trình kiểm định khuyết tật trong Chương 3–4.
• Cán bộ ngân hàng và nhà hoạch định chính sách muốn hiểu tác động của các nhân tố nội tại (quy mô, dự phòng, tỷ lệ cho vay) và vĩ mô (GDP, lạm phát) lên sự ổn định hệ thống trong giai đoạn 2012–2021.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sử dụng bao nhiêu ngân hàng và tại sao không chọn toàn bộ hệ thống? Nghiên cứu chọn 27 NHTM cổ phần trong tổng số 31 NHTM cổ phần của Việt Nam. Nhóm NHTM 100% vốn nhà nước và 100% vốn nước ngoài bị loại do khó khăn trong việc thu thập số liệu báo cáo tài chính đầy đủ. Dữ liệu tạo thành bảng cân bằng 270 quan sát (27 ngân hàng × 10 năm).

2. Tại sao tác giả chọn logarit tự nhiên của Z-score thay vì giá trị thô? Vì Z-score có độ lệch rất lớn giữa các ngân hàng khác nhau (giá trị trung bình 3,320 nhưng khoảng dao động từ 1 đến 6,462). Đây là thực hành phổ biến trong các nghiên cứu của Čihák and Hesse (2008) và Leroy & Lucotte (2015); logarit tự nhiên làm cho mô hình ổn định hơn và tăng độ chính xác của ước lượng.

3. Vì sao quy mô ngân hàng (SIZE) lại tác động ngược chiều đến ổn định tài chính? Kết quả cho thấy các NHTM lớn tại Việt Nam có xu hướng tham gia vào các hoạt động mang tính rủi ro cao hơn — cho vay các dự án lớn với thời gian thu hồi vốn dài, đầu tư vào trái phiếu và cổ phiếu rủi ro cao. Kết quả này nhất quán với nghiên cứu của Čihák and Hesse (2007, 2008) và trái với giả thuyết "too-big-to-fail" trong một số bối cảnh khác.

4. Các biến ROE, NIM, LTD, ΔEAT không có ý nghĩa thống kê — điều này có nghĩa gì? Trong mô hình cuối cùng FGLS, bốn biến này không đủ bằng chứng thống kê để kết luận có tác động lên Z-score trong giai đoạn nghiên cứu. Điều này có thể phản ánh đặc thù thị trường Việt Nam giai đoạn 2012–2021, khi hoạt động ngân hàng vẫn chủ yếu là tín dụng truyền thống (tỷ lệ dư nợ/tổng tài sản trung bình 58%) và tăng trưởng lợi nhuận chưa thực sự ổn định (bình quân 44%).

5. Tốc độ tăng trưởng tổng tài sản hệ thống 27 NHTM trong giai đoạn 2012–2021 như thế nào? Tổng tài sản tăng liên tục qua các năm, từ mức khoảng 3.523 triệu đồng năm 2012 lên đến 11.xxx triệu đồng vào năm 2021 — tức tăng gấp khoảng 3 lần trong vòng 10 năm. Ngân hàng có tổng tài sản lớn nhất trong mẫu là BIDV năm 2021 với 1.792 triệu đồng, nhỏ nhất là Saigonbank năm 2013 với 14.739 triệu đồng.

---

Kết luận

Khóa luận cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật về các nhân tố ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính của 27 NHTM cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012–2021, sử dụng hệ số Z-score làm biến đo lường và phương pháp FGLS để xử lý khuyết tật của dữ liệu bảng. Trong số chín biến đưa vào mô hình, năm biến được xác nhận có ý nghĩa thống kê là quy mô ngân hàng, tỷ lệ dư nợ trên tổng tài sản, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, tăng trưởng GDP và lạm phát. Đây là nghiên cứu thực nghiệm cập nhật đến năm 2021 cho hệ thống NHTM Việt Nam, lấp khoảng trống quan trọng so với các công trình trước chỉ đến năm 2019, đồng thời cung cấp cơ sở tham chiếu cho các nhà quản trị ngân hàng và nhà hoạch định chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH DƢƠNG THỊ LY A CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012 - 2021 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 7340201 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH DƢƠNG THỊ LY A CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012 - 2021 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 52340201 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGÔ VĂN TUẤN TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i TÓM TẮT Hệ thống các NHTM có vai trò là trung gian tài chính rất quan trọng trong nền kinh tế, Ďặc biệt ở tại các quốc có thị trƣờng tài chính Ďang phát triển nhƣ Việt Nam hiện nay.

Chính vì thế, sự ổn Ďịnh tài chính của hệ thống ngân hàng luôn là ƣu tiên hàng Ďầu trong quá trình hoạch Ďịnh chính sách của Ďất nƣớc. Để Ďánh giá, Ďòi hỏi phải có một phƣơng pháp Ďo lƣờng, nhận biết sự ổn Ďịnh tài chính này. Cho Ďến thời Ďiểm hiện tại, hệ số Z-score Ďƣợc xem là một phƣơng pháp Ďo lƣờng, Ďánh giá ổn Ďịnh tài chính của các NHTM Ďƣợc nhiều nhà nghiên cứu và nhà kinh tế học sử dụng. Mục Ďích chính của nghiên cứu này Ďánh giá sự ổn Ďịnh của các NHTM Việt Nam thông qua biến Ďộng của hệ số Z-score; Ďồng thời xác Ďịnh và ƣớc lƣợng các nhân tố chính ảnh hƣởng Ďến sự ổn Ďịnh tài chính của các NHTM Việt Nam trong giai Ďoạn từ năm 2012 Ďến 2021.

Nghiên cứu sử dụng các phƣơng pháp hồi quy Ďịnh lƣợng nhƣ hồi quy Pooled OLS, FEM, REM và FGLS Ďể xây dựng mô hình. Kết quả cho thấy mô hình nghiên cứu cuối cùng bao gồm năm biến có ý nghĩa thống kê, Ďó là quy mô ngân hàng, tỷ lệ dƣ nợ trên tổng tài sản, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, tốc Ďộ tăng trƣởng GDP hằng năm và tỷ lệ lạm phát. Trên cơ sở các kết quả Ďạt Ďƣợc, tác giả Ďã tiến hành Ďề xuất các kiến nghị liên quan nhằm nâng cao sự ổn Ďịnh của các NHTM nói riêng và hệ thống tài chính Việt Nam nói chung trong tƣơng lai. ii ABSTRACT The system of commercial banks plays a very important role as financial intermediaries in the economy, especially in countries with developing financial markets like Vietnam today.

Therefore, the financial stability of the banking system is always a top priority in the policy-making process of the country. To assess this requires a method of measuring, recognizing this financial stability. Up to the present time, the Z-score is considered a method of measuring and assessing the financial stability of commercial banks used by many researchers and economists. The main purpose of this study is to evaluate the stability of Vietnamese commercial banks through the fluctuation of the Z-score; simultaneously identify and estimate the main factors affecting the financial stability of Vietnamese commercial banks in the period from 2012 to 2021.

The study uses quantitative regression methods such as Pooled OLS regression, FEM, REM and FGLS for model building. The results show that the final research model includes five statistically significant variables, which are bank size, ratio of outstanding loans to total assets, ratio of provisions for credit risk, annual GDP growth rate, etc. year and the inflation rate. Based on the obtained results, the author has proposed related recommendations to improve the stability of commercial banks in particular and Vietnam's financial system in general in the future.