Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu biến động các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự biến động các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương, phân tích và đánh giá thực trạng.

• Tác giả: Dương Quỳnh Mai
• Người hướng dẫn: GS.TS Đặng Văn Minh
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên cứu sự biến động các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014 - 2017
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp
• 1.2. Khái niệm và quá trình hình thành đất
• 1.3. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
• 1.4. Loại sử dụng đất đai
• 1.5. Sử dụng đất và quan điểm về sử dụng đất bền vững
• 1.6. Khái niệm về sử dụng đất. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất
• 1.7. Cơ cấu cây trồng trong sử dụng đất
• 1.8. Vấn đề suy thoái tài nguyên đất và quan điểm sử dụng đất bền vững
• 1.8.1. Vấn đề suy thoái
• 1.8.2. Quan điểm về sử dụng đất bền vững
• 1.9. Đánh giá biến động sử dụng đất
• 1.9.1. Khái quát biến động sử dụng đất. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu biến động sử dụng đất
• 1.9.2. Chỉ tiêu phản ánh biến động sử dụng đất
• 1.9.3. Các hình thức biến động đất đai ở Việt Nam
• 1.9.4. Tình hình nghiên cứu đánh giá biến động sử dụng đất trên Thế giới và Việt Nam
• 1.9.4.1. Trên thế giới
• 1.9.4.2. Tại Việt Nam
• 1.9.5. Những nghiên cứu về thay đổi loại hình sử dụng đất
• 1.9.5.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sử dụng đất huyện Phú Lương
• 2.5. Xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính của huyện Phú Lương, đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất chính
• 2.6. Đánh giá sự biến động các loại hình sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2014 – 2017 và Các yếu tố tác động đến sự biến động loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương
• 2.7. Đề xuất một số giải pháp về công tác quản lý đất đai và chính sách hỗ trợ đời sống người dân sau khi biến động đất đai trên địa bàn huyện Phú Lương
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu về sự biến động các loại hình sử dụng đất huyện Phú Lương
• 2.8.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu về hiệu quả sử dụng các loại hình sử dụng đất huyện Phú Lương
• 2.8.3. Phương pháp tổng hợp và đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng sử dụng đất huyện Phú Lương
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Phú Lương
• 3.2. Xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính của huyện Phú Lương, đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất chính
• 3.2.1. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính huyện Phú Lương
• 3.2.2. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp huyện Phú Lương
• 3.3. Đánh giá sự biến động các loại hình sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2014 – 2017 và các yếu tố tác động đến sự biến động loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương
• 3.3.1. Đánh giá tình hình biến động diện tích đất nông nghiệp huyện Phú Lương giai đoạn 2014 - 2017
• 3.3.2. Các yếu tố tác động đến sự biến động loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp về công tác quản lý đất đai và chính sách hỗ trợ đời sống người dân sau khi biến động đất đai trên địa bàn huyện Phú Lương
• 3.4.1. Nhóm giải pháp về chính sách
• 3.4.2. Nhóm giải pháp về kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến động sử dụng đất nông nghiệp huyện Phú Lương giai đoạn 2014 2017

Nghiên cứu biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương giai đoạn 2014-2017 là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp hiện nay. Đất nông nghiệp không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố quyết định đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Việc hiểu rõ về tình hình biến động này giúp đưa ra các chính sách quản lý đất đai hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đất nông nghiệp

Đất nông nghiệp được định nghĩa là loại đất chủ yếu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, bao gồm đất trồng cây hàng năm, cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản. Vai trò của đất nông nghiệp là cung cấp lương thực, thực phẩm và nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến.

1.2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương

Huyện Phú Lương có diện tích đất nông nghiệp lớn, nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức như đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Việc quản lý và sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong biến động sử dụng đất nông nghiệp

Biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương giai đoạn 2014-2017 gặp nhiều vấn đề và thách thức. Sự gia tăng dân số và nhu cầu về lương thực đã tạo áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp. Bên cạnh đó, các yếu tố như chính sách quản lý đất đai và biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến tình hình sử dụng đất.

2.1. Tác động của đô thị hóa đến đất nông nghiệp

Đô thị hóa nhanh chóng đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, gây ra tình trạng thiếu đất canh tác. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

Biến đổi khí hậu dẫn đến thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Huyện Phú Lương cần có các biện pháp ứng phó hiệu quả để bảo vệ sản xuất nông nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu biến động sử dụng đất nông nghiệp

Để nghiên cứu biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương, các phương pháp điều tra, thu thập số liệu và phân tích dữ liệu được áp dụng. Việc sử dụng các công cụ GIS và phân tích thống kê giúp đánh giá chính xác tình hình biến động.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn như báo cáo của UBND huyện, số liệu thống kê và khảo sát thực địa. Điều này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá kết quả

Sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu để đánh giá sự biến động trong sử dụng đất. Kết quả sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc lập kế hoạch quản lý đất đai.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương giai đoạn 2014-2017 có xu hướng giảm diện tích đất canh tác. Các giải pháp quản lý đất đai cần được áp dụng để cải thiện tình hình này.

4.1. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho thấy nhiều loại hình canh tác không đạt hiệu quả kinh tế cao. Cần có các biện pháp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.2. Đề xuất giải pháp quản lý đất đai

Đề xuất các giải pháp như cải thiện chính sách quản lý đất đai, khuyến khích sử dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của đất nông nghiệp

Kết luận cho thấy việc nghiên cứu biến động sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương là cần thiết để đảm bảo phát triển bền vững. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào các chính sách quản lý đất đai hiệu quả và sự thích ứng với biến đổi khí hậu.

5.1. Tương lai của đất nông nghiệp huyện Phú Lương

Tương lai của đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương sẽ phụ thuộc vào khả năng quản lý và sử dụng đất hiệu quả. Cần có các chiến lược dài hạn để bảo vệ tài nguyên đất.

5.2. Khuyến nghị cho chính sách quản lý đất đai

Khuyến nghị cần thiết cho chính sách quản lý đất đai bao gồm việc tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ đất nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quỹ đất nông nghiệp Việt Nam đang chịu áp lực suy giảm nghiêm trọng với mức giảm bình quân gần 100 nghìn ha mỗi năm do tác động của đô thị hóa và công nghiệp hóa, đưa diện tích đất canh tác bình quân đầu người xuống mức thấp khoảng 0,12 ha/người. Tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên – một địa bàn miền núi với địa hình đồi dốc phức tạp, tài nguyên đất đóng vai trò then chốt trong sinh kế của hơn 107 nghìn người dân nhưng đang đối mặt với nguy cơ thoái hóa và xói mòn mạnh. Vấn đề cấp bách đặt ra là làm thế nào để vừa duy trì an ninh lương thực, vừa chuyển dịch cơ cấu cây trồng nhằm nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục tiêu xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính, đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của từng loại hình canh tác. Đồng thời, đề tài phân tích sâu sắc các chiều hướng biến động sử dụng đất trong giai đoạn 2014 - 2017 và chỉ ra các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động trực tiếp đến sự chuyển dịch này. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích tự nhiên 35.071,2 ha của 16 đơn vị hành chính trực thuộc huyện Phú Lương. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để tối ưu hóa 28.973,6 ha đất nông nghiệp (chiếm 82,61% tổng diện tích đất tự nhiên), góp phần nâng cao giá trị sản xuất bình quân vượt mốc 63 triệu đồng/ha/năm và duy trì ổn định tỷ lệ che phủ rừng ở mức 45%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các nền tảng lý luận kinh tế và sinh thái học đất đai:

• Khung đánh giá đất đai của FAO (1976): Tiếp cận đất đai như một thể tổng hợp các thuộc tính tự nhiên và sinh thái, làm cơ sở phân hạng mức độ thích hợp đất đai cho từng phương thức sản xuất.
• Quan điểm quản lý và sử dụng đất bền vững (Nairobi 1991, FAO 1994): Đánh giá việc khai thác đất dựa trên sự cân bằng hài hòa giữa ba trụ cột: hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.
• Lý thuyết địa tô của Các Mác và David Ricardo: Phân tích giá trị kinh tế sinh ra từ độ phì nhiêu tự nhiên, vị trí địa lý và mức độ đầu tư thâm canh của các nhóm đất.

Hệ thống khái niệm chuyên ngành được chuẩn hóa bao gồm: Loại hình sử dụng đất (LUT), Hệ thống sử dụng đất (LUS), Biến động sử dụng đất (BĐSDĐ), Giá trị sản xuất (GTSX) và Thu nhập thuần (TNT).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập đồng bộ từ hai kênh chính:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập hồ sơ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất, báo cáo kiểm kê đất đai giai đoạn 2014 - 2017 theo quy định của Luật Đất đai năm 2013 từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Lương cùng các niên giám thống kê liên quan.
• Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành điều tra điều tra xã hội học và khảo sát nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) trên cỡ mẫu 90 hộ nông dân (chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng 30 hộ/xã tại 3 tiểu vùng sinh thái đại diện) và phỏng vấn chuyên sâu 30 cán bộ quản lý đất đai cấp huyện, xã. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao cho các vùng địa hình từ vùng núi cao phía Bắc đến vùng bằng phẳng phía Nam.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp xử lý thống kê chuỗi thời gian trên phần mềm chuyên dụng và phương pháp ma trận biến động. Việc lựa chọn phương pháp phân tích đa tiêu chí cho phép lượng hóa chính xác hiệu quả đồng vốn (HQĐV = TNT/CPSX), công lao động và mức độ che phủ đất, giúp các kết luận đạt độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ bức tranh hiện trạng và xu hướng chuyển dịch đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Phú Lương qua các số liệu nổi bật:

• Cơ cấu đất đai tổng thể: Năm 2017, toàn huyện có 28.973,6 ha đất nông nghiệp (chiếm 82,61% tổng diện tích tự nhiên), đất phi nông nghiệp đạt 5.846,0 ha (chiếm 16,67%) và đất chưa sử dụng chỉ còn 251,6 ha (chiếm 0,72%).
• Chuyển dịch nội bộ đất nông nghiệp: Trong tổng số 11.955,0 ha đất sản xuất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm chiếm ưu thế với 6.810,1 ha (chiếm 56,96%), trong khi đất trồng cây hàng năm chiếm 5.144,9 ha (chiếm 43,04%). Đất chuyên trồng lúa nước đạt 3.864,8 ha. Diện tích cây chè khẳng định vị thế cây trồng chủ lực với 4.377 ha, sản lượng năm 2017 đạt 41.580 tấn, tăng 14,7% so với đầu kỳ.
• Hiệu quả kinh tế vượt trội của cây công nghiệp: Các loại hình sử dụng đất trồng chè chuyên canh và chè xen cây ăn quả tại các xã Tức Tranh, Vô Tranh, Phú Đô mang lại thu nhập thuần cao gấp 2,5 đến 3,2 lần so với loại hình chuyên trồng lúa truyền thống, đóng góp lớn vào mức giá trị sản xuất trồng trọt bình quân 63 triệu đồng/ha/năm.
• Quy mô và tính ổn định của đất lâm nghiệp: Đất lâm nghiệp chiếm diện tích lớn nhất với 16.215,5 ha (chiếm 46,24% diện tích tự nhiên), trong đó đất rừng sản xuất đạt 15.559,5 ha. Tốc độ trồng rừng mới đạt bình quân 1.006 ha/năm (tổng 3.019 ha trong 3 năm), giữ vững độ che phủ rừng ở mức 45%.

Thảo luận kết quả

Sự biến động các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại Phú Lương phản ánh xu hướng tái cơ cấu nông nghiệp đúng hướng. Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy chuyển dịch là sự thay đổi cơ cấu kinh tế huyện (Nông lâm thủy sản chiếm 45,17%, Dịch vụ chiếm 41,68%, Công nghiệp - Xây dựng chiếm 13,15%) cùng với sự phát triển của 23 làng nghề chè truyền thống thu hút hơn 5.500 lao động.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại các huyện trung du lân cận, Phú Lương có tốc độ mở rộng diện tích chè và cây ăn quả nhanh hơn nhờ tận dụng tốt vùng đất đỏ vàng trên đá phiến sét chiếm trên 50% diện tích tự nhiên. Trong trình bày học thuật, dữ liệu biến động này rất thích hợp để mô hình hóa thông qua biểu đồ tròn biểu diễn cơ cấu đất đai và bảng ma trận chuyển dịch đất (Land Use Transition Matrix) nhằm minh họa trực quan dòng dịch chuyển từ đất lúa một vụ kém hiệu quả sang đất trồng cây lâu năm có giá trị kinh tế cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực quản lý đất đai và đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân sau các biến động đất đai, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Rà soát và khoanh vùng quy hoạch sử dụng đất: Ủy ban nhân dân huyện Phú Lương cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường thực hiện rà soát 100% hồ sơ địa chính giai đoạn 2020 - 2025; bảo vệ nghiêm ngặt 3.864,8 ha đất lúa chuyên canh màu mỡ, đồng thời phê duyệt chuyển đổi linh hoạt khoảng 15% diện tích đất lúa trũng, bạc màu sang mô hình lúa - cá hoặc trồng cây ăn quả chuyên canh.
2. Nâng cao giá trị gia tăng ngành chè và cây đặc sản: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Trạm Khuyến nông huyện mở rộng thêm 500 ha diện tích chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP tại các xã trọng điểm Phú Đô, Vô Tranh, phấn đấu nâng giá trị sản xuất bình quân từ 63 triệu đồng/ha lên trên 90 triệu đồng/ha/năm trước năm 2025.
3. Thực thi chính sách an sinh xã hội và hỗ trợ sinh kế: Ủy ban nhân dân các xã phối hợp Ngân hàng Chính sách Xã hội triển khai các gói tín dụng ưu đãi, đặt mục tiêu giải quyết việc làm mới cho 1.500 lao động nông thôn mỗi năm, ưu tiên đào tạo nghề chuyển đổi cho các hộ dân bị thu hồi đất phục vụ các dự án hạ tầng và cụm công nghiệp.
4. Bảo vệ môi trường đất dốc và phát triển lâm nghiệp bền vững: Hạt Kiểm lâm huyện và Ban Quản lý rừng duy trì ổn định tỷ lệ che phủ rừng 45%, áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp kỹ thuật canh tác đường đồng mức, trồng băng cây xanh chắn xói mòn trên các sườn đồi có độ dốc trên 15 độ, giảm thiểu 35% lượng đất mặt bị rửa trôi hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nguồn tư liệu thực nghiệm và hệ thống phân tích trong luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Lãnh đạo và chuyên viên Phòng Tài nguyên và Môi trường, cán bộ địa chính xã sử dụng dữ liệu thực trạng 28.973,6 ha đất nông nghiệp làm căn cứ lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kỳ tiếp theo.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giới học thuật ngành Quản lý đất đai, Nông nghiệp, Địa lý kinh tế khai thác khung phương pháp đánh giá hiệu quả đa mục tiêu kết hợp khảo sát PRA 90 hộ dân và phân tích chuỗi số liệu thời gian.
• Hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến nông lâm sản: Các đơn vị kinh doanh chè và gỗ nguyên liệu định vị chính xác vùng nguyên liệu 4.377 ha chè và 15.559,5 ha rừng sản xuất để xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm.
• Cộng đồng nông hộ và khuyến nông viên cơ sở: Nông dân tại các vùng gò đồi tham khảo các mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng có hệ số sinh lời cao để áp dụng trực tiếp vào diện tích canh tác gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết vấn đề cốt lõi nào trong quản lý đất nông nghiệp tại huyện Phú Lương?
Luận văn giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa suy giảm diện tích đất canh tác do chuyển đổi mục đích với yêu cầu gia tăng thu nhập của người dân, thông qua việc đánh giá toàn diện hiệu quả 3 mặt của các loại hình sử dụng đất chính.

Loại hình sử dụng đất nông nghiệp nào mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất tại địa phương?
Loại hình chuyên trồng chè và chè thâm canh chất lượng cao tại các xã Tức Tranh, Vô Tranh mang lại thu nhập thuần cao nhất, đóng góp chủ lực vào sản lượng 41.580 tấn chè búp tươi toàn huyện trong năm 2017.

Phương pháp điều tra thực địa trong nghiên cứu được triển khai như thế nào?
Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng điển hình, điều tra chi tiết 90 hộ nông dân (30 hộ/xã tại 3 vùng sinh thái đại diện) kết hợp phỏng vấn sâu 30 cán bộ quản lý đất đai để thu thập dữ liệu đầu vào.

Những yếu tố chính nào thúc đẩy sự biến động đất nông nghiệp giai đoạn 2014 - 2017?
Yếu tố thúc đẩy chính gồm sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế với tỷ trọng ngành nông lâm thủy sản chiếm 45,17%, sự hình thành các thương hiệu làng nghề chè và chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi của huyện.

Giải pháp nào giúp hạn chế xói mòn và suy thoái đất dốc tại huyện Phú Lương?
Giải pháp then chốt là duy trì ổn định 16.215,5 ha đất lâm nghiệp, giữ tỷ lệ che phủ rừng 45%, kết hợp mô hình nông lâm kết hợp và trồng cây che phủ trên các diện tích đất canh tác có độ dốc trên 15 độ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ hiện trạng 28.973,6 ha đất nông nghiệp (chiếm 82,61% diện tích tự nhiên) của huyện Phú Lương trong bối cảnh nông nghiệp chiếm 45,17% cơ cấu kinh tế địa phương.
• Phát hiện xu hướng chuyển dịch tích cực từ đất cây hàng năm sang đất trồng cây lâu năm đạt 6.810,1 ha, với hạt nhân là 4.377 ha chè đạt sản lượng 41.580 tấn năm 2017.
• Đánh giá định lượng hiệu quả sử dụng đất, khẳng định các mô hình canh tác chè đặc sản và lâm nghiệp bền vững giúp duy trì giá trị sản xuất trồng trọt 63 triệu đồng/ha/năm và giữ vững độ che phủ rừng 45%.
• Đóng góp hệ thống cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác và bộ 4 nhóm giải pháp quản lý đất đai mang tính ứng dụng cao cho chính quyền địa phương và ngành tài nguyên môi trường.
• Kế hoạch tiếp nối định hướng mở rộng ứng dụng công nghệ GIS trong quan trắc biến động đất đai tự động và nhân rộng các vùng chuyên canh chè đạt chuẩn VietGAP đến năm 2025.

Quý độc giả, các nhà quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm đến lĩnh vực quản lý đất đai có thể tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận trọn vẹn các phương pháp tính toán và hệ thống bảng biểu số liệu chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp 1. Khái niệm và quá trình hình thành đất 1. Khái niệm về đất Đất là nguồn tài nguyên quý giá mà thiên nhiên đã ban tặng con người.Con người chúng ta sinh sống và phát triển được là nhờ có đất.

Vậy đất là gì và có nguồn gốc từ đâu? Ngay từ xa xưa cho đến nay, trong quá trình lao động sản xuất, con người đã có những hiểu biết nhất định về đất, những quan điểm và định nghĩa về đất khác nhau. Đất đai được định nghĩa là một khu vực cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các thuộc tính ngay ở trên và dưới bề mặt bao gồm khí hậu, thổ nhưỡng, địa hình, hệ thống thủy văn bề mặt, lớp trầm tích gần bề mặt, nước ngầm, quần thể động thực vật và mọi hoạt động của con người trong quá khứ và hiện tại như ruộng bậc thang, hệ thống thủy lợi, đường giao thông, các tòa nhà… Đất là một vật thể sống, một “vật mang” của các hệ sinh thái tồn tại trên trái đất, con người tác động vào đất cũng chính là tác động vào các hệ sinh thái. Đất là tài nguyên không tái tạo là thành phần của môi trường thiên nhiên, của sinh quyển và có mối quan hệ mật thiết với các tài nguyên thiên nhiên khác (như khoáng sản, nước, thực vật,. Trong nghiên cứu về sử dụng đất, đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất (Nguyễn Thị Nhường, 2002).

Theo Các Mác – Ăng-ghen (1979): “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản phổ biến, quý báu nhất của sản xuất nông nghiệp, là điều kiện không thể thiếu được của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạt thế hệ loài người kế tiếp nhau”. Theo Nguyễn Ngọc Nông và cs (2016): “Đất là một phần của vỏ trái đất, nó là lớp phủ lục địa mà bên dưới nó là đá và khoáng sinh ra nó, bên trên là thảm thực bì và khí quyển”. Đất là lớp phủ thổ nhưỡng, là thổ quyển, là một vật thể tự nhiên, mà nguồn gốc của thể tự nhiên đó là do hợp điểm của 4 thể tự nhiên khác của hành LUAN VAN CHAT Số hóa bởiLUONG Trung tâm Họcdownload liệu và Công nghệ:thông add tin –[e-mail] ĐHTN http://lrc.vn 4 tinh là thạch quyển, khí quyển, thủy quyển và sinh quyển. Sự tác động qua lại của bốn quyển trên và thổ quyển có tính thường xuyên và cơ bản.

Học giả người Nga Docutraiep năm 1987 cho rằng “Đất là một vật thể thiên nhiên cấu tạo độc lập lâu đời do kết quả quá trình hoạt động của 5 yếu tố hình thành đất đó là: sinh vật, đá mẹ, địa hình, khí hậu và thời gian”. Sau này người ta bổ sung thêm yếu tố thứ sáu đó là con người. Theo FAO (1976), đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái. Với khái niệm này, đất đai bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất.

Đất theo nghĩa đất đai bao gồm: khí hậu, dáng đất, địa hình địa mạo, thủy nhưỡng, thủy văn, thảm thực vật tự nhiên bao gồm cả rừng, cỏ dại trên đồng ruộng, động vật tự nhiên, những biến đổi của đất do các hoạt động của con người. Theo các nhà kinh tế, thổ nhưỡng và quy hoạch việt Nam cho rằng: “Đất đai là một phần trên mặt của vỏ trái đất mà ở đó cây cối có thể mọc được”. Như vậy, đã có rất nhiều khái niệm và định nghĩa khác nhau về đất nhưng khái niệm chung nhất có thể hiểu: Đất đai là một khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng gồm: lớp đất bề mặt, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nước,mặt nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất theo chiều nằm ngang – trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật, cùng với các thành phần quan khác) giữ vai trọng và có ý nghĩa hết sức to lớn đối với hoạt động sản xuất và cuộc sống của xã hội loài người (Đường Hồng Dật và cs, 1994). Khái niệm về đất nông nghiệp Theo luật đất đai 2013 quy định “đất nông nghiệp bao gồm đất trồng cây hàng năm (đất trồng lúa và cây hàng năm khác); đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất; đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất làm muối; đất nuôi trồng thủy sản và đất nông nghiệp khác theo quy định của chính phủ”.

Đặc điểm đất nông nghiệp Đất nông nghiệp thuộc loại đất người ta chủ yếu sử dụng vào mục đích nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra còn có loại đất thuộc nông nghiệp nhưng thực tế không thuộc đất sản xuất nông nghiệp mà nó phục vụ LUAN VAN CHAT Số hóa bởiLUONG Trung tâm Họcdownload liệu và Công nghệ:thông add tin –[e-mail] ĐHTN http://lrc.vn 5 cho ngành khác. Vì vậy chỉ có loại đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp mới được coi là đất nông nghiệp. Người ta chia đất nông nghiệp thành 4 loại: + Đất nông nghiệp hàng năm: Bao gồm phần diện tích đất nông nghiệp dành để trồng các loại cây ngắn ngày bao gồm: Diện tích đất trồng lúa, diện tích đất trồng lúa cộng với trồng màu, diện tích đất gieo mạ, diện tích đất nương rẫy, diện tích đất trồng cây hàng năm khác.

+ Đất trồng có dùng trong chăn nuôi: Là loại đất dùng chủ yếu cho chăn nuôi đó là diện tích đất chuyên trồng có cho chăn nuôi, đất đồng cỏ tự nhiên đã được quy hoạch, cải tạo và chăm sóc nhằm mục đích nuôi gia súc. + Đất mặt nước nuôi trồng thủy sản: Là toàn bộ diện tích mặt nước sử dụng vào mục đích nuôi tôm cá, nuôi trồng thủy sản khác như: ao, hồ, đầm. Ngoài ra các loại đất mặt nước có thể nuôi thủy sản nhưng không nhằm mục đích thủy sản như các hồ sông phục vụ chủ yếu cho thủy lợi trong nông nghiệp. + Đất trông cây lâu năm: Là toàn bộ diện tích đất dùng để trồng các cây dài ngày, trồng một lần có thể thu hoạch nhiều lần và có chi phí kiến thiết cơ bản đáng kể như trồng dừa, mía, chuối.

Đất nông nghiệp ở nước ta phân bổ không đều giữa các vùng trong cả nước. Vùng đồng Bằng sông Cửu Long có tỷ trọng lớn nhất của cả nước chiếm 67,1% diện tích toàn vùng và vùng đất trũng. Độ phì và độ màu mỡ của các vùng khác nhau, trong đó vùng đồng bằng Sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long có độ màu mỡ cao chủ yếu là đất phù sa chiếm tỷ lệ lớn so với các vùng khác. Còn vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên phần lớn là đất bazan.

Đất nông nghiệp Việt Nam chiếm tỷ lệ rất lớn tổng diện tích đất tự nhiên của cả nước. Với quỹ đất như vậy sẽ bảo đảm cho nguồn lương thực, thực phẩm tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Do đó đặc điểm tự nhiên kí hậu cận nhiệt đới lên thực vật Việt Nam rất đa dạng nên sản xuất nông nghiệp ở nước ta còng rất đa dạng và phong phú. Ở miền Bắc nước ta có 4 mùa rõ rệt vì vậy sản xuất nông nghiệp mang tính mùa vụ.

ở miền Nam có 2 mùa (mùa mưa và mùa khô) nên việc sản xuất nông nghiệp rất thuận lợi (Đường Hồng Dật và cs, 1994) LUAN VAN CHAT Số hóa bởiLUONG Trung tâm Họcdownload liệu và Công nghệ:thông add tin –[e-mail] ĐHTN http://lrc. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp Đất đai là một tài nguyên thiên nhiên qúy giá của mỗi quốc gia và nó cũng là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên trái đất. Theo Các Mác - Ăng-ghen (1979): “Đất đai là tài sản mãi mãi của loài người,là điều kiện để sinh tồn,là điều kiện không thể thiếu được để sản xuât, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp”. Đất là khoảng không gian lãnh thổ cần thiết đối với mọi quá trình sản xuất trong các ngành kinh tế quốc dân và hoạt động của con người.

Sản xuất nông nghiệp có vai trò rất quan trọng, không những cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảm bảo nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm mà còn tạo ra những mặt hàng có giá trị xuất khẩu, tăng thêm thu nhập ngoại tệ. Hiện nay với trên 70% dân số và lao động xã hội đang sống ở vùng nông thôn, ngành nông nghiệp có vai trò vị trí đặc biệt trong nền kinh tế nước ta, vì vậy việc sử dụng đất nông nghiệp hợp lí, đạt hiệu quả cao là vô cùng quan trọng. Trong nông nghiệp ngoài vai trò là không gian đất còn có hai chức năng đặc biệt quan trọng: - Là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của con người trong quá trình sản xuất. - Tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng nước, muối khoáng, không khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng sinh trưởng và phát triển.

Đất tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng nước, không khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng sinh trưởng và phát triển. Như vậy, đất gần như trở thành một công cụ sản xuất. Năng suất và chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào độ phì nhiêu của đất. Trong tất cả các tư liệu sản xuất dùng trong nông nghiệp chỉ có đất mới có chức năng này.

Loại sử dụng đất đai - Loại sử dụng đất đai chính: Đất đai là nguồn tài nguyên cơ bản cho nhiều phương thức sử dụng, sử dụng trên cơ sở sản xuất trực tiếp (làm đất canh tác để trồng trọt, làm đồng cỏ, trồng rừng lấy gỗ), sử dụng trên cơ sở sản xuất gián tiếp LUAN VAN CHAT Số hóa bởiLUONG Trung tâm Họcdownload liệu và Công nghệ:thông add tin –[e-mail] ĐHTN http://lrc. Các hình thức sử dụng đất vừa nêu được coi là loại hình sử dụng đất chính. ở thời kì bình minh của nhân loại khi con người mới chỉ tạo ra sản phẩm nông nghiệp bằng hình thức tra lỗ bỏ hạt hay thả rông gia súc trên đồng cỏ tự nhiên, đó là các hình thức của loại sử dụng đất chính được gọi là “canh tác nhờ nước mưa”. Sau này khi thủy lợi được áp dụng, con người biết đưa nước từ sông hồ vào đồng ruộng để canh tác lúa và hoa màu.