Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Giun Đũa Bê, Nghé Và Biện Pháp Phòng Trị Tại Sơn La

Nghiên cứu đặc điểm bệnh giun đũa bê nghé và biện pháp phòng trị tại các xã miền núi tỉnh Sơn La, góp phần nâng cao sức khỏe vật nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Đức Lâm
• Người hướng dẫn: TS. Mai Anh Khoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Bệnh Giun Đũa Bê, Nghé Tại Sơn La: Đặc Điểm Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN I MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.3.2. Ý nghĩa khoa học
• 2. PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Đặc điểm sinh học của giun đũa kí sinh ở bê, nghé
• 2.1.1.1. Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật
• 2.1.1.2. Đặc điểm hình thái của Neoascris vitulorum
• 2.1.1.3. Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum
• 2.1.2. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 2.1.2.1. Cơ chế sinh bênh
• 2.1.2.2. Biểu hiện lâm sàng và bệnh tích
• 2.1.3. Chẩn đoán bệnh giun đũa bê, nghé
• 2.1.4. Biện pháp phòng trị bệnh
• 2.1.4.1. Phòng bệnh
• 2.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 3.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU VÀ CÁC CHỈ TIÊU THEO DÕI
• 3.2.1. Nghiên cứu đặc điểm bệnh giun đũa bê, nghé ở 2 bản Hộc, xã Tà Hộc, huyện Mai Sơn và bản Nông Cốc A, xã Long Hẹ, Huyện Thuận Châu thuộc tỉnh Sơn La
• 3.2.2. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé từ 1-3 tháng tuổi
• 3.2.3. Xác định tình trạng nhiễm trứng giun đũa bê, nghé ở nền chuồng trại, khu vực đất xung quanh chuồng trại
• 3.2.4. Bệnh lý và biểu hiện lâm sàng của bê, nghé khi bị bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.2.4.1. Ảnh hưởng của giun đũa trong hội chứng tiêu chảy của bê, nghé
• 3.2.4.2. Triệu chứng lâm sàng của bê, nghé khi bị bệnh giun đũa
• 3.2.5. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.2.5.1. Sử dụng công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt cao để diệt trứng giun đũa bê, nghé
• 3.2.5.2. Xác định hiệu lực của một số thuốc để tẩy giun đũa bê, nghé
• 3.2.5.3. Đề xuất quy trình phòng, trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• 3.3. BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Bố trí điều tra và phương pháp nghiên cứu đặc điểm bệnh giun đũa bê, nghé ở hai bản Hộc và Nông Cốc A thuộc tỉnh Sơn La
• 3.3.2. Bố trí điều tra và phương pháp nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi
• 3.3.3. Bố trí điều tra và phương pháp nghiên cứu tình trạng nhiễm trứng giun đũa bê, nghé ở nền chuồng nuôi, khu vực đất xung quanh chuồng nuôi
• 3.3.4. Phương pháp nghiên cứu bệnh lý và biểu hiện lâm sàng của bê, nghé khi bị bệnh giun đũa bê nghé
• 3.3.4.1. Bố trí xác định vai trò của giun đũa trong hội chứng tiêu chảy của bê, nghé
• 3.3.4.2. Bố trí theo dõi triệu chứng lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa
• 3.3.5. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng, trị bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.3.5.1. Phương pháp sử dụng công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt cao để diệt trứng giun đũa bê, nghé
• 3.3.5.2. Phương pháp sử dụng một số thuốc tẩy giun đũa bê, nghé
• 4. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM BỆNH GIUN ĐŨA BÊ, NGHÉ TẠI HAI BẢN HỘC VÀ NÔNG CỐC A THUỘC TỈNH SƠN LA
• 5.1.1. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé
• 5.1.1.1. Tỉ lệ và cường độ nhiễm giun đũa bê, nghé
• 5.1.1.2. Tỉ lệ và cường độ nhiễm giun đũa bê, nghé theo tháng
• 5.1.1.3. Tỉ lệ và cường độ nhiễm giun đũa theo tuổi bê nghé
• 5.1.1.4. Tỉ lệ và cường độ nhiễm giun đũa bê, nghé theo tính biệt
• 5.1.1.5. Tỉ lệ và cường độ nhiễm giun đũa bê, nghé theo loại gia súc (bê, nghé)
• 5.1.2. Xác định tình trạng nhiễm trứng giun đũa bê, nghé ở nền chuồng trại, khu vực đất xung quanh chuồng trại
• 5.1.3. BỆNH LÝ VÀ BIỂU HIỆN LÂM SÀNG CỦA BÊ, NGHÉ KHI BỊ BỆNH GIUN ĐŨA BÊ, NGHÉ
• 5.1.3.1. Ảnh hưởng của giun đũa trong hội chứng tiêu chảy của bê, nghé
• 5.1.3.2. Tỉ lệ bê, nghé có biểu hiện lâm sàng khi bị bệnh giun đũa
• 5.1.4. BIỆN PHÁP PHÒNG, TRỊ BỆNH GIUN ĐŨA BÊ, NGHÉ
• 5.1.4.1. Sử dụng công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt cao để diệt trứng giun đũa bê, nghé
• 5.1.4.2. Sử dụng một số thuốc để tẩy giun đũa bê, nghé
• 6. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Bệnh Giun Đũa Bê Nghé Tại Sơn La

Nghiên cứu về bệnh giun đũa ở bê nghé là một vấn đề cấp thiết trong chăn nuôi gia súc, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Sơn La. Bệnh không gây ra các ổ dịch lớn nhưng lại kéo dài âm ỉ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và sự phát triển của bê nghé. Theo thống kê, giun đũa Neoascaris vitulorum là nguyên nhân gây tiêu chảy ở bê nghé với tỷ lệ tử vong có thể lên đến 38,97%. Do đó, việc nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học và xây dựng quy trình phòng trị bệnh hiệu quả là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định nguyên nhân gây tiêu chảy, bổ sung thông tin khoa học về dịch tễ học và xây dựng quy trình phòng chống bệnh, góp phần phát triển chăn nuôi trâu bò bền vững tại Sơn La.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé

Việc nghiên cứu bệnh giun đũa ở bê nghé có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe đàn gia súc và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Bệnh gây ra nhiều tác hại như tổn thương ruột non, suy dinh dưỡng, và thậm chí gây tử vong. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu còn góp phần vào việc hoàn thiện kiến thức về dịch tễ học của bệnh, từ đó có thể đưa ra các dự báo và cảnh báo sớm về nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Bệnh Giun Đũa Bê Nghé Sơn La

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định nguyên nhân gây tiêu chảy ở bê nghé từ 1-3 tháng tuổi do giun đũa, đồng thời bổ sung thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ học của bệnh trong điều kiện sinh thái hiện nay. Mục tiêu chính là xây dựng quy trình phòng chống bệnh giun đũa hiệu quả, giúp hạn chế tỷ lệ nhiễm và giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc khảo sát tình hình nhiễm giun đũa tại một số xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La, đánh giá các biện pháp phòng trị hiện có và đề xuất các giải pháp cải tiến.

II. Đặc Điểm Dịch Tễ Học Bệnh Giun Đũa Bê Nghé Tại Sơn La

Bệnh giun đũa bê nghé do loài giun Neoascaris vitulorum gây ra, là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến ở gia súc non. Giun trưởng thành ký sinh trong ruột non, gây tổn thương và ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của bê nghé. Trứng giun theo phân ra ngoài, phát triển thành ấu trùng và lây nhiễm cho vật chủ mới. Theo nghiên cứu của Trịnh Văn Thịnh (1993), bệnh thường xuất hiện ở nhiều vùng miền, nhưng phổ biến nhất là ở miền núi. Điều kiện khí hậu và tập quán chăn nuôi có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển và lây lan của bệnh. Tại Sơn La, bệnh thường phát vào vụ đông - xuân, ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi.

2.1. Vòng Đời Và Cơ Chế Lây Nhiễm Của Giun Đũa Ở Bê Nghé

Vòng đời của giun đũa Neoascaris vitulorum khá phức tạp, bao gồm giai đoạn phát triển trong cơ thể vật chủ và giai đoạn phát triển ngoài môi trường. Bê nghé có thể bị nhiễm bệnh qua hai con đường chính: lây nhiễm qua bào thai và lây nhiễm trực tiếp từ môi trường. Sau khi trứng giun có sức cảm nhiễm được nuốt vào, ấu trùng sẽ di chuyển đến gan, phổi và cuối cùng định cư ở ruột non, phát triển thành giun trưởng thành. Thời gian từ khi nhiễm bệnh đến khi xuất hiện giun trưởng thành là khoảng 43 ngày. Gia súc lớn có thể mang ấu trùng giun đũa trong cơ thể và truyền sang bê nghé qua nhau thai.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Nhiễm Giun Đũa Bê Nghé

Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện vệ sinh chuồng trại, tập quán chăn nuôi, và tình trạng miễn dịch của vật chủ. Chuồng trại ẩm ướt, không được vệ sinh thường xuyên tạo điều kiện thuận lợi cho trứng giun phát triển và lây lan. Bê nghé chăn thả tự do, tiếp xúc với môi trường ô nhiễm có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Ngoài ra, bê nghé có sức đề kháng yếu, đặc biệt là trong giai đoạn bú sữa, dễ bị nhiễm bệnh hơn. Việc quản lý và cải thiện các yếu tố này có thể giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm giun đũa trong đàn gia súc.

III. Dấu Hiệu Nhận Biết Và Tác Hại Của Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé

Bệnh giun đũa gây ra nhiều tác hại cho bê nghé, ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất chăn nuôi. Các dấu hiệu lâm sàng thường gặp bao gồm tiêu chảy, gầy yếu, chậm lớn, và lông xù. Trong trường hợp nặng, bê nghé có thể bị tắc ruột, viêm phổi, hoặc thậm chí tử vong. Giun đũa không chỉ chiếm đoạt chất dinh dưỡng của vật chủ mà còn gây tổn thương niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho các vi khuẩn gây bệnh xâm nhập. Theo Phạm Văn Khuê và cộng sự (1996), giun đũa còn tiết ra chất độc, gây trúng độc và làm suy giảm hệ miễn dịch của bê nghé.

3.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Của Bệnh Giun Đũa Bê Nghé

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh giun đũa ở bê nghé có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và sức khỏe tổng thể của vật chủ. Tiêu chảy là triệu chứng phổ biến nhất, phân thường loãng, có màu vàng hoặc xanh, và có thể lẫn máu. Bê nghé bị nhiễm bệnh thường gầy yếu, chậm lớn, lông xù, và da khô. Trong một số trường hợp, có thể thấy giun đũa trong phân. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như tắc ruột, viêm phổi, và suy dinh dưỡng nặng.

3.2. Tác Động Của Giun Đũa Đến Sức Khỏe Và Năng Suất Bê Nghé

Giun đũa gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe và năng suất của bê nghé. Chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, làm suy giảm khả năng hấp thụ thức ăn, và gây tổn thương niêm mạc ruột. Điều này dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng, chậm lớn, và giảm sức đề kháng. Bê nghé bị nhiễm giun đũa thường dễ mắc các bệnh nhiễm trùng khác, làm tăng chi phí điều trị và giảm hiệu quả chăn nuôi. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như tắc ruột, viêm phổi, và thậm chí tử vong, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi.

IV. Phương Pháp Phòng Và Trị Bệnh Giun Đũa Bê Nghé Hiệu Quả

Việc phòng và trị bệnh giun đũa cho bê nghé cần được thực hiện một cách toàn diện, kết hợp các biện pháp vệ sinh, dinh dưỡng, và sử dụng thuốc tẩy giun. Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, khô ráo là yếu tố quan trọng hàng đầu để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh. Cung cấp chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối giúp tăng cường sức đề kháng cho bê nghé. Sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn của thú y để loại bỏ giun đũa trong cơ thể vật chủ. Ngoài ra, cần chú ý đến việc quản lý và chăm sóc bê nghé trong giai đoạn đầu đời, khi chúng dễ bị nhiễm bệnh nhất.

4.1. Biện Pháp Vệ Sinh Chuồng Trại Và Quản Lý Chăn Nuôi

Vệ sinh chuồng trại là biện pháp quan trọng nhất trong việc phòng ngừa bệnh giun đũa cho bê nghé. Chuồng trại cần được dọn dẹp thường xuyên, loại bỏ phân và chất thải, đảm bảo khô ráo và thoáng mát. Sử dụng các chất sát trùng để tiêu diệt trứng giun và mầm bệnh khác. Quản lý chăn nuôi hợp lý, tránh chăn thả bê nghé ở những khu vực ô nhiễm. Đảm bảo nguồn nước uống sạch sẽ và thức ăn chất lượng cao. Thực hiện cách ly bê nghé mới nhập đàn để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh.

4.2. Sử Dụng Thuốc Tẩy Giun An Toàn Và Hiệu Quả Cho Bê Nghé

Sử dụng thuốc tẩy giun là biện pháp quan trọng để điều trị bệnh giun đũa cho bê nghé. Tuy nhiên, cần lựa chọn các loại thuốc an toàn, hiệu quả và tuân thủ đúng liều lượng theo hướng dẫn của thú y. Nên tẩy giun định kỳ cho bê nghé, đặc biệt là trong giai đoạn đầu đời. Kết hợp việc sử dụng thuốc tẩy giun với các biện pháp vệ sinh và dinh dưỡng để đạt hiệu quả tốt nhất. Theo tài liệu nghiên cứu, một số loại thuốc tẩy giun có hiệu quả cao trong việc tiêu diệt giun đũa ở bê nghé.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn Chăn Nuôi Tại Sơn La

Kết quả nghiên cứu về bệnh giun đũa bê nghé tại Sơn La có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện công tác phòng và trị bệnh cho đàn gia súc. Các thông tin về đặc điểm dịch tễ học, dấu hiệu lâm sàng, và biện pháp phòng trị hiệu quả có thể được chuyển giao cho người chăn nuôi thông qua các chương trình tập huấn, hội thảo, và tài liệu hướng dẫn. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời sẽ giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm giun đũa, nâng cao sức khỏe và năng suất của bê nghé, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La.

5.1. Xây Dựng Quy Trình Phòng Bệnh Giun Đũa Phù Hợp Với Điều Kiện Sơn La

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần xây dựng quy trình phòng bệnh giun đũa phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại Sơn La. Quy trình này cần bao gồm các biện pháp vệ sinh chuồng trại, quản lý chăn nuôi, dinh dưỡng, và sử dụng thuốc tẩy giun. Cần chú trọng đến việc tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc phòng bệnh và cách thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Quy trình cần được điều chỉnh và cập nhật thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Biện Pháp Phòng Trị Đã Áp Dụng

Sau khi áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh giun đũa, cần đánh giá hiệu quả của chúng thông qua việc theo dõi tỷ lệ nhiễm bệnh, sức khỏe và năng suất của bê nghé. So sánh kết quả trước và sau khi áp dụng các biện pháp để xác định mức độ cải thiện. Thu thập ý kiến phản hồi từ người chăn nuôi để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp. Dựa trên kết quả đánh giá, điều chỉnh và cải tiến các biện pháp để đạt hiệu quả tốt nhất.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Giun Đũa

Nghiên cứu về bệnh giun đũa bê nghé tại Sơn La đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm dịch tễ học, dấu hiệu lâm sàng, và biện pháp phòng trị hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như tìm hiểu về sự kháng thuốc của giun đũa, đánh giá hiệu quả của các loại thuốc tẩy giun mới, và nghiên cứu về các biện pháp phòng bệnh sinh học. Việc tiếp tục nghiên cứu về bệnh giun đũa sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng và trị bệnh, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.

6.1. Tóm Tắt Những Kết Quả Chính Của Nghiên Cứu Về Giun Đũa Bê Nghé

Nghiên cứu đã xác định được tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé tại một số xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La, đồng thời xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Nghiên cứu cũng đã mô tả các dấu hiệu lâm sàng thường gặp của bệnh giun đũa và đánh giá hiệu quả của một số biện pháp phòng trị. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng quy trình phòng bệnh phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại Sơn La.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Mới Về Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng và trị bệnh giun đũa, cần tiếp tục nghiên cứu về các vấn đề sau: Nghiên cứu về sự kháng thuốc của giun đũa đối với các loại thuốc tẩy giun hiện có. Đánh giá hiệu quả của các loại thuốc tẩy giun mới và các biện pháp phòng bệnh sinh học. Nghiên cứu về vai trò của hệ miễn dịch trong việc phòng chống bệnh giun đũa. Nghiên cứu về tác động của bệnh giun đũa đến năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành chăn nuôi tại các tỉnh miền núi phía Bắc, đàn trâu bò đóng vai trò cung cấp sức kéo, thực phẩm và tạo nguồn thu nhập cho nông hộ. Tuy nhiên, tình trạng dịch bệnh trên đàn gia súc non (bê, nghé) thường xuyên diễn ra, đặc biệt là bệnh giun đũa do ký sinh trùng đường ruột gây ra. Bệnh không bùng phát thành dịch dữ dội như các bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn hay virus nhưng kéo dài âm ỉ, làm suy giảm khả năng tăng trọng, gây còi cọc và có thể dẫn đến tỷ lệ chết lên tới 38,97% trên tổng số bê nghé mắc bệnh.

Tại tỉnh Sơn La, tập quán chăn nuôi của đồng bào phần lớn vẫn mang tính chất quảng canh, chăn thả tự nhiên, chuồng trại ẩm thấp và công tác chăm sóc thú y cho gia súc sơ sinh còn nhiều hạn chế. Hội chứng tiêu chảy ở bê nghé xảy ra phổ biến trong mùa mưa, gây tổn thất kinh tế. Thêm vào đó, những biến đổi về khí hậu và thời tiết có thể làm thay đổi quy luật sinh tồn và đặc điểm dịch tễ của ký sinh trùng.

Để giải quyết vấn đề thực tiễn trên, khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Nghiên cứu nguyên nhân gây tiêu chảy trên đàn bê nghé từ 1 đến 3 tháng tuổi do giun đũa.
2. Bổ sung các thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê nghé trong điều kiện sinh thái tại địa bàn khảo sát.
3. Xây dựng quy trình phòng chống bệnh giun đũa bê nghé, giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và hạn chế thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

• Đối tượng nghiên cứu: Bê và nghé dưới 3 tháng tuổi được nuôi tại nông hộ, trang trại gia đình; mầm bệnh giun đũa bê nghé (Neoascaris vitulorum).
• Phạm vi không gian: Bản Hộc (xã Tà Hộc, huyện Mai Sơn) và bản Nông Cốc A (xã Long Hẹ, huyện Thuận Châu), tỉnh Sơn La; phòng thí nghiệm Khoa Nông Lâm, Trường Đại học Tây Bắc.
• Phạm vi thời gian: Từ ngày 09/06/2014 đến ngày 24/11/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và phân loại học

Bệnh giun đũa ở bê nghé do loài Neoascaris vitulorum (Goeze, 1782) — hay còn gọi là Toxocara vitulorum thuộc họ Anisakidae, bộ Ascaridida, lớp Nematoda gây ra. Giun trưởng thành có thân màu vàng nhạt/vàng óng, đầu có 3 lá môi với rìa răng cưa. Giun đực dài 13–15 cm, rộng 0,35 cm, không có cánh đuôi, có 2 gai giao hợp dài 0,95–1,20 mm; giun cái dài 19–23 cm (có thể đạt tới 30 cm), đường kính thân khoảng 0,5 cm. Trứng giun hình bầu dục hoặc hơi tròn (kích thước 0,08–0,09 mm x 0,7–0,75 mm), vỏ dày 4 lớp với lớp ngoài là protein sần sùi màu vàng cánh gián.

Vòng đời của Neoascaris vitulorum phát triển trực tiếp không qua ký chủ trung gian. Trứng theo phân ra môi trường ngoài, phát triển thành trứng mang ấu trùng có sức gây bệnh (thời gian phát triển phụ thuộc nhiệt độ: 15–17°C mất 38 ngày; 28–30°C mất 7 ngày; trên 32°C ngừng phát triển). Con đường truyền nhiễm chủ yếu diễn ra qua nhau thai khi ấu trùng di hành vào bào thai của trâu bò mẹ có chửa và khu trú tại gan thai nhi, sau khi con non sinh ra ấu trùng mới tiếp tục di hành lên phổi, khí quản, hầu rồi trở lại ruột non phát triển thành giun trưởng thành sau ít nhất 43 ngày.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu chùm nhiều bậc đối với 113 bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại 2 bản nghiên cứu; phân chia theo nhóm tuổi (≤15 ngày, >15–30 ngày, >30–45 ngày, >45–60 ngày, >60–90 ngày), theo tháng điều tra (đợt 1: tháng 7–9; đợt 2: tháng 10–11), theo tính biệt (đực/cái) và theo loại gia súc (bê/nghé).
• Phương pháp thu thập mẫu môi trường: Lấy mẫu cặn nền chuồng tại 4 góc và tâm chuồng (80–100 g/mẫu, tổng 64 mẫu) và mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng nuôi (tổng 64 mẫu).
• Phương pháp xét nghiệm định tính: Kỹ thuật phù nổi Fulleborn sử dụng dung dịch NaCl bão hòa để phát hiện trứng giun dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 100 lần.
• Phương pháp xét nghiệm định lượng: Đếm số trứng/gam phân (EPG - Eggs Per Gram) bằng buồng đếm McMaster kép (dung tích mỗi buồng 0,5 ml). Phân loại cường độ nhiễm: nhẹ (<500 EPG), trung bình (500–800 EPG), nặng (800–1200 EPG), rất nặng (>1200 EPG).
• Phương pháp theo dõi lâm sàng: Đo thân nhiệt bằng nhiệt kế thú y 43°C, quan sát thể trạng lông da, màu sắc niêm mạc, kiểm tra trạng thái phân, màu sắc phân và tần suất đi tiêu trên các cá thể chỉ nhiễm đơn thuần giun đũa.
• Phương pháp thực nghiệm sinh nhiệt diệt mầm bệnh: Ủ phân yếm khí sinh nhiệt bằng công thức phối trộn: 60–100 kg phân chuồng + 20 kg lá xanh băm nhỏ + 3 kg tro bếp + 4 kg vôi bột. Đặt các túi vải chứa 10–15 g phân nhiễm giun nặng vào các vị trí trong bao ủ; theo dõi nhiệt độ hàng ngày bằng nhiệt kế 100°C và định kỳ lấy mẫu kiểm tra sức sống của trứng giun.
• Phương pháp thử nghiệm thuốc tẩy giun: Thử nghiệm ngẫu nhiên trên các lô bê nghé nhiễm nặng bằng các hoạt chất: Bivermectin 1% (Ivermectin 0,2 mg/kg thể trọng tiêm dưới da, n=22), Levavet (Levamisol 7,5 mg/kg thể trọng tiêm bắp, n=22), Dectomax (Doramectin 0,02 mg/kg thể trọng tiêm bắp/dưới da, n=21); tái kiểm tra phân sau 15 ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả (tính tỷ lệ %, giá trị trung bình, độ lệch tiêu chuẩn $S_X$, sai số trung bình $m_X$) trên phần mềm Microsoft Excel 2003 theo phương pháp nghiên cứu chăn nuôi của Nguyễn Văn Thiện (1997).

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết xuất phát từ hiện trạng dịch bệnh giun đũa ở gia súc non vùng núi cao Tây Bắc, nơi người dân nuôi thả quảng canh khiến tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy tăng cao trong mùa mưa. Đề tài xác lập 3 mục tiêu trọng tâm, đồng thời nêu rõ ý nghĩa thực tiễn là làm cơ sở khuyến cáo các biện pháp quản lý vệ sinh thú y, điều trị giun sán cho hộ nông dân; ý nghĩa khoa học là cung cấp dữ liệu dịch tễ học cập nhật về bệnh Neoascaris vitulorum tại Sơn La.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Tập trung phân tích các công trình nghiên cứu trong nước (Trịnh Văn Thịnh, Nguyễn Thị Kim Lan, Phan Địch Lân, Phạm Văn Khuê) và quốc tế (Taira & Fujita, Urquhart, Davlian, Vichitr Sukhapesna, Horak) về:

• Phân loại học, hình thái học chi tiết của giun đực, giun cái và cấu tạo 4 lớp vỏ của trứng giun.
• Vòng đời sinh học hai giai đoạn (ngoại cảnh và cơ thể ký chủ), khẳng định đường truyền lây qua nhau thai là phương thức chủ yếu.
• Cơ chế bệnh sinh gồm 3 tác động chính: tác động cơ giới (ấu trùng phá hủy mô gan, phổi; giun trưởng thành làm tổn thương niêm mạc ruột non, tắc ruột, thủng ruột, tắc ống mật), tác động chiếm đoạt chất dinh dưỡng và tác động độc tố gây viêm ruột cata, ỉa chảy phân trắng, nhiễm độc toàn thân.
• Tổng kết các phác đồ hoá dược (Piperazin, Tetramisole, Levamisole, Mebenvet, Ivermectin, Doramectin) và kinh nghiệm dân gian (hạt cau, vỏ xoan).

Phần III: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm, thời gian, cơ số mẫu và toàn bộ quy trình thực nghiệm:

• Bố trí theo dõi 113 bê nghé (51 con tại bản Hộc, 62 con tại bản Nông Cốc A) theo các biến số thời gian, nhóm tuổi, giới tính và loài ký chủ.
• Quy trình lấy mẫu cặn chuồng và mẫu đất xung quanh (64 mẫu mỗi loại).
• Tiêu chuẩn hóa phương pháp đếm McMaster và thang đánh giá cường độ nhiễm.
• Thiết kế mô hình ủ phân sinh nhiệt diệt trứng ký sinh trùng và bố trí 3 lô thử nghiệm hoạt chất trị giun đũa.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tổng hợp các kết quả thực nghiệm và điều tra thực địa qua các bảng số liệu chi tiết:

1. Tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé tại địa bàn nghiên cứu

Tổng hợp tỷ lệ và cường độ nhiễm tại 2 địa phương được thể hiện trong bảng sau:

Địa điểm (bản)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhẹ <500 EPG (%)	Cường độ trung bình 500–800 EPG (%)	Cường độ nặng 800–1200 EPG (%)	Cường độ rất nặng >1200 EPG (%)
Bản Hộc	51	30	58,82	50,00	20,00	30,00	0
Bản Nông Cốc A	62	35	56,45	48,58	25,71	25,71	0
Tổng số	113	65	57,52	49,23	23,08	27,69	0

• Theo thời gian khảo sát: Tỷ lệ nhiễm từ tháng 7 đến tháng 9 đạt 44,78% (30/67 con), trong khi giai đoạn tháng 10 đến tháng 11 tăng vọt lên 76,09% (35/46 con).
• Theo nhóm tuổi: Tỷ lệ nhiễm cao nhất ở nhóm sơ sinh ≤15 ngày tuổi (90,48%), tiếp đến là nhóm >30–45 ngày tuổi (71,43%), nhóm >15–30 ngày tuổi (59,09%), nhóm >45–60 ngày tuổi (41,67%) và thấp nhất ở nhóm >60–90 ngày tuổi (32,00%). Cường độ nhiễm nặng tập trung cao ở giai đoạn dưới 30 ngày tuổi.
• Theo tính biệt: Tỷ lệ nhiễm ở con đực là 57,58% (38/66 con) và con cái là 57,45% (27/47 con), không có sự khác biệt rõ rệt.
• Theo loài gia súc: Bê có tỷ lệ nhiễm 61,43% (43/70 con), nghé có tỷ lệ nhiễm 51,16% (22/43 con); khác biệt không mang ý nghĩa thống kê do cơ chế sinh học đường tiêu hóa tương đồng.

2. Tình trạng ô nhiễm trứng giun đũa ở môi trường chuồng trại

Khảo sát 64 mẫu cặn nền chuồng và 64 mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng ghi nhận tỷ lệ nhiễm trứng Neoascaris vitulorum lần lượt là 40,63% (26/64 mẫu) và 39,06% (25/64 mẫu). Tại bản Hộc, tỷ lệ nhiễm ở nền chuồng là 36,36%, đất xung quanh là 45,45%; tại bản Nông Cốc A, tỷ lệ ở nền chuồng là 45,16% và đất xung quanh là 39,06%.

3. Bệnh lý và biểu hiện lâm sàng

Trong 113 cá thể kiểm tra:

• Nhóm phân bình thường (n=77) có 41 con nhiễm giun đũa (tỷ lệ 53,25%), trong đó nhiễm nặng chiếm 21,95%.
• Nhóm phân tiêu chảy (n=36) có 24 con nhiễm giun đũa (tỷ lệ 66,67%), trong đó nhiễm nặng chiếm 37,50%.
• Tỷ lệ xuất hiện triệu chứng lâm sàng ở gia súc nhiễm giun là 36,92% (24/65 con); 100% cá thể có biểu hiện lâm sàng đều thuộc nhóm nhiễm giun ở cường độ nặng. Triệu chứng đặc trưng gồm: phân màu trắng ngà, mùi thối khắm, ỉa chảy vọt cần câu, phân dính bết khoeo chân và quanh hậu môn, cơ thể còi cọc, xù lông.

4. Biện pháp phòng trị bằng ủ phân sinh nhiệt và dùng thuốc

Thực nghiệm theo dõi diễn biến nhiệt độ và tỷ lệ diệt trứng giun trong túi ủ phối trộn phân chuồng, lá xanh, vôi bột và tro bếp được ghi nhận qua các mốc thời gian:

Thời gian ủ (ngày)	Nhiệt độ bình quân (°C) ($X \pm m_X$)	Số trứng/vi trường ($X \pm m_X$)	Số trứng chết/vi trường ($X \pm m_X$)	Tỷ lệ chết (%)
1	27,66 ± 2,14	6,33 ± 0,58	0	0
5	35,21 ± 1,37	5,67 ± 0,58	0	0
10	42,89 ± 2,56	6,00 ± 0,33	1,33 ± 0,33	22,17
15	46,67 ± 1,73	6,67 ± 0,58	3,33 ± 0,58	49,93
20	49,48 ± 2,33	6,33 ± 0,58	4,67 ± 0,58	73,78
25	53,59 ± 1,95	6,00 ± 0,33	6,00 ± 0,33	100,00

Sau 25 ngày ủ, nhiệt độ khối phân đạt cực đại 53,59°C, tiêu diệt hoàn toàn 100% trứng giun đũa.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa chung ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi tại 2 xã miền núi tỉnh Sơn La là 57,52%, trong đó cường độ nhiễm nhẹ chiếm 49,23%, trung bình chiếm 23,08% và nặng chiếm 27,69%.
• Tỷ lệ nhiễm tăng mạnh vào các tháng 10–11 (76,09%) so với các tháng 7–9 (44,78%). Nhóm bê nghé sơ sinh ≤15 ngày tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (90,48%), sau đó giảm dần theo tuổi.
• Môi trường chuồng trại có mức độ ô nhiễm trứng giun cao (nền chuồng 40,63%, đất xung quanh 39,06%), đóng vai trò là nguồn tái nhiễm liên tục.
• Chứng minh giun đũa là một trong những căn nguyên chính liên quan mật thiết đến hội chứng tiêu chảy phân trắng ở gia súc non (tỷ lệ nhiễm ở nhóm tiêu chảy đạt 66,67%).
• Khẳng định công thức ủ phân kết hợp vôi bột (4 kg) và tro bếp (3 kg) sinh nhiệt đạt trên 53°C và diệt 100% trứng giun sau 25 ngày.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Thu gom toàn bộ phân và chất độn chuồng hàng ngày để ủ nhiệt sinh học yếm khí có bổ sung vôi bột và tro bếp; chỉ sử dụng bón cây sau khi đã ủ đủ từ 25 ngày trở lên.
• Thực hiện vệ sinh định kỳ, giữ nền chuồng khô ráo, phát quang bụi rậm và phun thuốc sát trùng tiêu độc chuồng trại nhằm tiêu diệt mầm bệnh ngoại cảnh.
• Chăm sóc tốt trâu bò mẹ thời kỳ mang thai; áp dụng phác đồ tẩy giun chủ động bằng thuốc (Bivermectin 1%, Levavet hoặc Dectomax) cho bê nghé ở giai đoạn từ 30 đến 60 ngày tuổi trước khi xuất hiện triệu chứng nặng.

Đóng góp của đề tài

Bổ sung hệ thống dữ liệu điều tra dịch tễ học thực địa về ký sinh trùng đường ruột trên gia súc non tại vùng cao tỉnh Sơn La trong điều kiện sinh thái biến đổi; cung cấp dẫn liệu thực nghiệm về khả năng sinh nhiệt diệt mầm bệnh của công thức ủ phân tận dụng nguyên liệu địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian theo dõi thực địa chỉ kéo dài gần 6 tháng (từ tháng 6 đến tháng 11/2014), chưa bao quát trọn vẹn cả chu kỳ 12 tháng của năm để so sánh đầy đủ 4 mùa; phạm vi lấy mẫu tập trung tại 2 bản thuộc 2 huyện nên chưa đại diện cho toàn bộ các tiểu vùng khí hậu của tỉnh Sơn La; nghiên cứu chưa thực hiện mổ khám bệnh tích giải phẫu bệnh học vi thể do điều kiện nông hộ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát dịch tễ học ký sinh trùng quanh năm trên diện rộng; đánh giá sâu hơn về biến động miễn dịch kháng thể của trâu bò mẹ truyền qua sữa đầu cho bê con.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi thú y; cán bộ kỹ thuật thú y tuyến cơ sở; các hộ chăn nuôi trâu bò sinh sản tại khu vực miền núi.
• Nội dung giá trị: Phương pháp chẩn đoán đếm trứng McMaster; kỹ thuật xử lý chất thải chuồng nuôi bằng phương pháp ủ nhiệt sinh học phối trộn tro bếp - vôi bột; quy trình phân loại dịch tễ và phác đồ can thiệp bệnh tiêu chảy phân trắng ở bê nghé.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi tại địa bàn nghiên cứu là bao nhiêu?
Tỷ lệ nhiễm trung bình ghi nhận được là 57,52% (65/113 con); trong đó tại bản Hộc là 58,82% (30/51 con) và bản Nông Cốc A là 56,45% (35/62 con).

2. Lứa tuổi nào của bê nghé có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao nhất?
Giai đoạn sơ sinh từ ≤15 ngày tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, đạt 90,48% (19/21 con). Tỷ lệ này giảm dần ở các lứa tuổi tiếp theo: 15–30 ngày tuổi (59,09%), 30–45 ngày tuổi (71,43%), 45–60 ngày tuổi (41,67%) và thấp nhất ở nhóm 60–90 ngày tuổi (32,00%).

3. Vì sao bê nghé có thể nhiễm giun đũa và phát bệnh ngay từ những tuần đầu sau sinh?
Theo vòng đời của Neoascaris vitulorum, phương thức truyền lây chủ yếu diễn ra qua nhau thai: trâu bò mẹ mang thai nuốt phải trứng giun có ấu trùng, ấu trùng di hành vào cơ thể thai nhi và khu trú trong gan. Khi bê nghé sinh ra, ấu trùng tiếp tục di hành lên phổi rồi về ruột non để phát triển thành giun trưởng thành.

4. Mức độ ô nhiễm trứng giun đũa tại khu vực chuồng trại được ghi nhận ra sao?
Xét nghiệm 64 mẫu cặn nền chuồng cho thấy tỷ lệ nhiễm trứng giun là 40,63% (26 mẫu dương tính); xét nghiệm 64 mẫu đất bề mặt xung quanh khu vực chuồng nuôi cho thấy tỷ lệ nhiễm là 39,06% (25 mẫu dương tính).

5. Công thức ủ phân nhiệt sinh học cần thời gian bao lâu để tiêu diệt hoàn toàn trứng giun đũa?
Khi ủ theo công thức phối trộn phân chuồng (60–100 kg) + lá xanh (20 kg) + tro bếp (3 kg) + vôi bột (4 kg) trong điều kiện yếm khí, nhiệt độ khối ủ tăng dần và đạt 53,59°C vào ngày thứ 25. Tại thời điểm này, tỷ lệ tiêu diệt trứng giun đũa đạt tuyệt đối 100%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Đức Lâm đã xác định đặc điểm dịch tễ học và mức độ lưu hành của bệnh giun đũa Neoascaris vitulorum trên đàn bê nghé dưới 3 tháng tuổi tại hai xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La với tỷ lệ nhiễm chung là 57,52%. Nghiên cứu làm rõ mối liên hệ giữa giun đũa với hội chứng tiêu chảy phân trắng và tình trạng ô nhiễm mầm bệnh tại chuồng nuôi. Đồng thời, đề tài đã kiểm chứng thành công công thức ủ phân nhiệt sinh học bổ sung tro bếp và vôi bột, giúp nâng nhiệt độ khối ủ lên trên 53°C để diệt sạch 100% trứng giun sau 25 ngày, đưa ra giải pháp phòng ngừa dịch bệnh cho các nông hộ chăn nuôi vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trong những năm gần đây việc phát triển đàn trâu, bò về cả số lượng lẫn chất lượng là một vấn đề quan trọng, nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho người tiêu dùng, ổn định nền kinh tế, góp phần nâng cao đời sống xã hội. Tuy nhiên, các bệnh xảy ra ở lứa tuổi bê, nghé đã gây ảnh hưởng rất lớn đến công tác phát triển chăn nuôi trâu bò, trong đó phải kể đến bệnh giun đũa bê nghé. Bệnh giun đũa bê nghé nói riêng và bệnh ký sinh trùng nói chung không gây thành ổ dịch lớn như các bệnh do vi khuẩn và virus, nhưng nó thường kéo dài âm ỉ, làm giảm năng suất chăn nuôi, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của bê nghé. Theo Trịnh Văn Thịnh và cs (1993) [18], giun đũa Neoascaris vitulorum gây tiêu chảy chiếm tỷ lệ cao trong tổng số bê nghé sinh ra, tỷ lệ chết có thể tới 38,97% trong tổng số bê nghé bị bệnh.

Bệnh giun đũa là bệnh khá phổ biến ở bê nghé của nước ta. Bệnh thường phát vào vụ đông - xuân, ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi. Bê nghé ở miền núi nhiễm giun đũa cao hơn trung du và đồng bằng. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [3], Phan Địch Lân và cs (2005) [7], bệnh do giun Neoascaris vitulorum gây ra, chúng ký sinh trong ruột non của bê nghé và gây ra các tác hại như: gây tổn thương ruột non, một số cơ quan (gan, phổi,… ) do ấu trùng di hành, giun lấy chất dinh dưỡng làm cho bê nghé gầy còm, chậm lớn.

Ngoài ra, giun đũa còn tiết độc tố làm cho bê nghé bị trúng độc, sốt cao, ỉa chảy, gầy sút và dễ chết nếu không được điều trị kịp thời. Sơn La là tỉnh thuộc vùng núi Tây Bắc có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển chăn nuôi trâu bò, bê, nghé. Tuy nhiên, do tập quán chăn nuôi của người dân còn mang tính chất quảng canh, chăn thả tự nhiên là chính, do vậy công tác chăm 2 sóc sức khỏe cho đàn gia súc, đặc biệt là gia súc non còn nhiều hạn chế, bệnh tật thường xảy ra nhiều, trong đó, bệnh tiêu chảy trên bê nghé thường xuyên diễn ra trong mùa mưa gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Trong những năm gần đây, điều kiện tự nhiên và thời tiết khí hậu ở nước ta nói chung và ở các tỉnh miền trung nói riêng có nhiều biến đổi.

Điều đó có thể ảnh hưởng và làm thay đổi quy luật sinh tồn của ký sinh trùng, từ đó ảnh hưởng đến đặc điểm dịch tễ của bệnh. Xuất phát từ nhu cầu cấp thiết của thực tế chăn nuôi ở tỉnh Sơn La, từ những đề cập ở trên, tôi thực hiện đề tài: ” Nghiên cứu đặc điểm bệnh giun đũa bê, nghé và biện pháp phòng, trị tại một số xã miền núi thuộc tỉnh Sơn La ”.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu nguyên nhân gây tiêu chảy trên đàn bê nghé từ 1 – 3 tháng tuổi do giun đũa. - Nghiên cứu để bổ sung những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê nghé trong điều kiện sinh thái hiện nay. - Xây dựng quy trình phòng chống bệnh giun đũa bê nghé để hạn chế tỷ lệ nhiễm giun đũa, giảm thiệt hại do bệnh giun đũa gây ra, góp phần phát triển chăn nuôi trâu bò.3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 1.1 Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở để khuyến cáo người chăn nuôi trâu bò áp dụng biện pháp phòng trị bệnh giun đũa cho bê nghé, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm giun đũa, hạn chế thiệt hại do giun đũa gây ra, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La.2 Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài làm hoàn thiện hơn những thông tin khoa học về bệnh giun đũa bê nghé tại một số địa phương của tỉnh Sơn La, đồng thời là cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh giun đũa cho bê nghé.

3 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2.1 Đặc điểm sinh học của giun đũa kí sinh ở bê, nghé 2.1 Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật Bệnh giun đũa do loài giun Neoascaris vitulorum (Goeze, 1782), hay còn có tên gọi khác là Toxocara vitulorum thuộc họ Anikidae gây ra. Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [23], giun đũa bê nghé có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Nghành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Neoascaris Travassos, 1927 Loài Neoascaris vitulorum Goeze, 1782.2 Đặc điểm hình thái của Neoascris vitulorum. Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [3], giun tròn Neoascaris vitulorum có thân màu vàng nhạt, đầu có ba lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, thực quản dài 3 - 4,5 mm, chỗ nối tiếp với ruột phình thành dạ dày nhỏ, vòng thần kinh và lỗ bài tiết ở ngang nhau phần đầu. + Giun đực không có cánh đuôi, dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm, đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon tròn, trước và sau hậu môn ở phía bụng có 20 - 27 gai, có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm.

4 + Giun cái dài 19 - 23 cm, chỗ rộng nhất là 0,5 cm, âm hộ ở khoảng 1/8 trƣớc thân, đuôi hình nón dài 0,37 - 0,42 mm, đuôi có nhiều gai bao phủ. Trứng giun hơi tròn, có vỏ với. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [3]. Bệnh giun đũa rất phổ biến gây thiệt hại nhiều ở gia súc non giai đoạn bú sữa, đặc biệt từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi.

+ Giun đũa bê, nghé có màu vàng óng hình ống 2 đầu hơi nhọn có 3 môi bao quanh miệng( một môi phía lưng, hai môi phía bụng). Trên rìa môi có một hàm răng cửa rất rõ. Giun đực dài từ 13 đến 15cm, rộng nhất là 0,35cm, đuôi dài 0,21 - 0,46mm thon tròn. Giun cái dài 19 đến 23cm đường kính 0,5cm, đuôi thẳng.

+ Giun đực có hai gai giao hợp dài bằng nhau 0,95mm và không có túi giao hợp, trứng giun đũa hình bầu dục, hơi ngắn, kích thước 0,08 - 0,09mm x 0,7 - 0,75mm vỏ dày gồm 4 lớp, lớp ngoài là protit, màu vàng cánh gián nhấp nhô. Theo những nghiên cứu của Taira và Fujita (1991) [27] từ năm 1982 - 1988, về giun tròn ở hai huyện Kyushu và Okinawa, Nhật bản. Hai tác giả đã nghiên cứu 7 giun đũa đực và 21 giun đũa cái về hình thái học, cho thấy độ dài trung bình của giun đực là 15,64cm ( 14,0 - 18,0cm), giun cái 25,75cm ( 16,5 - 34,0cm). Thân trắng đục và mềm.

Trứng giun dài 81,6µm và rộng 71,8µm, bề mặt vỏ trứng trơn nhẵn, không nhăn nheo. Theo mô tả của Urquhart G. và cs (1996) [28] thì giun đũa T.viturlorum là ký sinh trùng đường ruột lớn nhất của ở bê nghé, giun cái dài có thể đến 30cm. Giun đũa có thân dày, màu hơi hồng khi còn sống, và lớp biểu bì khá trong suốt nên có thể nhìn thấy được các cơ quan nội tạng.

Trứng giun đũa có một lớp vỏ dày và trong suốt.1: Cấu tạo giun đũa bê, nghe Neoascaris vitulorum. a) Miệng: 1- Đỉnh đầu; 2- Môi phía lưng; 3- Môi phía cạnh giáp bụng. b) Đầu, đuôi: 1- Đoạn đầu; 2- Gai giao hợp; 3- Đoạn đuôi con cái( phía cạnh). c) 1- Đoạn thân trước; 2.3 Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum.

Giun đũa bê, nghé có tên là Neoascaris vitulorum thuộc họ Anisakidae, phát triển trực tiếp không qua ký chủ trung gian, giun trưởng thành sống trong ruột non của bê, nghé giun đẻ trứng theo phân ra ngoài phát triển phôi thai trong trứng. Sau đó lại vào cơ thể bê, nghé và phát triển qua 2 giai đoạn: + Giai đoạn ngoài môi trường: Giun cái trưởng thành đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài ( trứng có phôi không phân chia) gặp điều kiện ngoại cảnh thích hợp như ( nhiệt độ, độ ẩm, oxy…). Phôi bắt đầu phân chia và phát triển thành trứng có sức miễn cảm ( trứng có ấu trùng). Theo dõi quá trình hình thành phôi thai ta thấy quá trình phát triển của trứng ngoài môi trường, đến giai đoạn cảm nhiễm phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ.

Ở nhiệt độ từ 15oC đến 17oC quá trình cần 38 ngày Ở nhiệt độ từ 18oC đến 20oC quá trình cần 20 ngày Ở nhiệt độ từ 21oC đến 25oC quá trình cần 10 đến 12 ngày Ở nhiệt độ từ 28oC đến 30oC quá trình cần 7 ngày Ở nhiệt độ từ 31oC đến 32oC quá trình cần 6 ngày Ở nhiệt độ cao hơn 32oC trứng không phát triển. Qua thực nghiệm trứng bị phân hủy ở nhiệt độ cao hay dưới tác dụng của các chất sát trùng. Còn ở điều kiện khô hanh thì trứng phát triển kém và có khả năng bị tiêu diệt, khi trứng phát triển đến giai đoạn cảm nhiễm ( trứng có ấu trùng) nó có khả năng sống ở nhiệt độ từ 0oC đến 62oC. Ở điều kiện ngoại cảnh thích hợp, nó có thể tồn tại 1 năm.

Trứng có sức cảm nhiễm bị phân hủy dưới tác dụng của nước sôi. + Giai đoạn trong cơ thể: Bệnh giun đũa bê, nghé có 2 hình thức gây nhiễm đó là hình thức nhiễm qua bào thai và nhiễm trực tiếp nhưng chủ yếu nhiễm qua bào thai. Sau khi trứng giun đũa có sức cảm nhiễm, nhiễm vào cơ thể trâu, bò me do 7 ăn phải, dưới tác dụng của dịch vị và ruột non làm tăng sự phát triển của trứng. Vỏ trứng bị phân hủy và ấu trung thoát ra ngoài ( nếu ở lâu trong môi trường dịch vị ấu trùng sẽ bị chết) di chuyển xuống ruột non và sau đó chui qua thành ruột vào các mạch máu tới gan, tim và theo vòng tuần hoàn lên phổi.

Nếu ở bê, nghé ấu trùng sẽ từ phổi qua khí quản về yết hầu rồi trở lại đường tiêu hóa. Đến ruột non ấu trung qua nhiều bến đổi phát triển thành giun trưởng thành. Thời gian từ khi bê, nghé nuốt phải trứng giun có sức cảm nhiễm đến khi phát triển thành giun trưởng thành ít nhất là 43 ngày. Đối với gia súc lớn ấu trùng tự phá vỡ các mao mạch và phế nang phổi sau đó theo tĩnh mạch về tim trái và theo vòng tuần hoàn lớn đi khắp cơ thể.

Phần lớn các ấu trùng đến các mô và phủ tạng như: Cơ, thận, gan, não ở đó chúng đóng kén và tồn tại 5 đến 6 tháng.