Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bệnh cầu trùng ở gà và biện pháp phòng trị tại huyện trùng khánh tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bệnh cầu trùng ở gà và biện pháp phòng trị tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Lý Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi - Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Cầu Trùng Ở Gà Và Biện Pháp Phòng Trị Tại Huyện Trùng Khánh, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. Điều tra cơ bản
• 1.1.1. Điều tra tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình, đất đai
• 1.1.1.3. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 1.1.1.4. Hệ thống giao thông thủy lợi
• 1.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.1.2.1. Điều kiện kinh tế
• 1.1.2.2. Điều kiện xã hội
• 1.1.2.2.1. Văn hóa
• 1.1.2.2.2. Giáo dục
• 1.1.2.2.3. Y tế và chăm sóc sức khỏe
• 1.1.2.2.4. Giao thông
• 1.1.2.2.5. Thủy lợi
• 1.1.3. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.1.3.1. Ngành trồng trọt
• 1.1.3.2. Ngành chăn nuôi
• 1.1.3.2.1. Chăn nuôi trâu bò
• 1.1.3.2.2. Chăn nuôi lợn
• 1.1.3.2.3. Chăn nuôi gia cầm
• 1.1.3.3. Công tác thú y
• 1.1.4. Nhận xét chung
• 1.1.4.1. Thuận lợi
• 1.1.4.2. Khó khăn
• 1.1.5. Nội dung, phương pháp thực hiện tốt nghiệp
• 1.1.5.1. Nội dung thực tập tốt nghiệp
• 1.1.5.2. Biện pháp tiến hành
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2.2. Mục tiêu của đề tài
• 2.3. Mục đích nghiên cứu
• 2.4. Tổng quan tài liệu
• 2.5. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.5.1. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa và trao đổi chất ở gia cầm
• 2.5.2. Đặc tính chung của bệnh cầu trùng ở gia súc, gia cầm
• 2.5.3. Tác nhân gây bệnh cầu trùng gà
• 2.5.4. Vòng đời của cầu trùng gà
• 2.5.5. Dịch tễ học bệnh cầu trùng gà
• 2.5.6. Bệnh lý lâm sàng
• 2.5.7. Phương pháp chẩn đoán bệnh cầu trùng gà
• 2.5.8. Phòng trị bệnh cầu trùng gà
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.6.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.6.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2.7. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 2.7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.2.1. Phương pháp lấy mẫu phân
• 2.7.2.2. Phương pháp kiểm tra mẫu phân
• 2.7.2.3. Phương pháp đánh giá cường độ nhiễm cầu trùng
• 2.7.2.4. Phương pháp theo dõi biểu hiện triệu chứng lâm sàng
• 2.7.2.5. Phương pháp mổ khám và xác định bệnh tích
• 2.7.2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.8. Kết quả và phân tích kết quả
• 2.8.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà ở các địa điểm của một số xã thuộc huyện Trùng Khánh
• 2.8.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng theo giống gà
• 2.8.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà theo lứa tuổi
• 2.8.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà theo mùa vụ
• 2.8.5. Kết quả theo dõi triệu chứng lâm sàng khi gà bị bệnh cầu trùng
• 2.8.6. Tỷ lệ gà chết do cầu trùng theo độ tuổi
• 2.8.7. Bệnh tích gà nghi mắc cầu trùng
• 2.8.8. Kết quả điều trị bệnh cầu trùng gà
• 2.9. Kết luận, tồn tại và đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• appendix.1. Tài liệu Tiếng Việt
• appendix.2. Tài liệu dịch từ tiếng nước ngoài
• appendix.3. Tài liệu nước ngoài

Tóm tắt

I. Bệnh cầu trùng ở gà

Bệnh cầu trùng là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở gà, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Bệnh do ký sinh trùng Eimeria gây ra, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa của gà. Triệu chứng bệnh cầu trùng bao gồm tiêu chảy, phân có máu, gà ủ rũ, giảm ăn và chậm lớn. Bệnh thường xuất hiện ở gà từ 2-8 tuần tuổi, đặc biệt trong điều kiện vệ sinh kém. Dịch bệnh này có thể lây lan nhanh trong đàn, gây tỷ lệ chết cao nếu không được điều trị kịp thời.

1.1. Nguyên nhân bệnh cầu trùng

Nguyên nhân bệnh cầu trùng chủ yếu do ký sinh trùng Eimeria xâm nhập vào cơ thể gà qua đường tiêu hóa. Môi trường ẩm ướt, chuồng trại không được vệ sinh sạch sẽ là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của bệnh. Chăn nuôi gà với mật độ cao cũng làm tăng nguy cơ lây lan bệnh. Ngoài ra, việc sử dụng thức ăn và nước uống bị nhiễm ký sinh trùng cũng là yếu tố quan trọng gây bệnh.

1.2. Triệu chứng bệnh cầu trùng

Triệu chứng bệnh cầu trùng bao gồm tiêu chảy nặng, phân có máu, gà ủ rũ, giảm ăn và chậm lớn. Gà bị bệnh thường có biểu hiện mệt mỏi, lông xù và giảm sản lượng trứng. Trong trường hợp nặng, bệnh có thể gây tử vong do mất nước và suy kiệt. Bệnh tích khi mổ khám thường thấy ruột sưng to, xuất huyết và có nhiều điểm hoại tử.

II. Biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng

Biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng ở gà bao gồm cả phòng bệnh và điều trị. Phòng bệnh là yếu tố quan trọng nhất, bao gồm việc vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống sạch sẽ. Sử dụng vaccine phòng bệnh cũng là một phương pháp hiệu quả. Điều trị bệnh cần được thực hiện ngay khi phát hiện triệu chứng, sử dụng các loại thuốc đặc trị như sulfamid, amprolium và toltrazuril. Việc kết hợp giữa phòng bệnh và điều trị sẽ giúp kiểm soát hiệu quả bệnh cầu trùng.

2.1. Phòng bệnh cầu trùng

Phòng bệnh cầu trùng đòi hỏi sự chú trọng vào vệ sinh chuồng trại và quản lý thức ăn. Chuồng trại cần được vệ sinh thường xuyên, tránh ẩm ướt và tích tụ phân. Sử dụng vaccine phòng bệnh là biện pháp hiệu quả, đặc biệt trong các trang trại chăn nuôi lớn. Ngoài ra, việc quản lý mật độ nuôi và cung cấp thức ăn, nước uống sạch sẽ cũng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

2.2. Điều trị bệnh cầu trùng

Điều trị bệnh cầu trùng cần được thực hiện ngay khi phát hiện triệu chứng. Các loại thuốc đặc trị như sulfamid, amprolium và toltrazuril được sử dụng phổ biến. Việc điều trị cần kết hợp với cải thiện điều kiện chuồng trại và chế độ dinh dưỡng để tăng cường sức khỏe gà. Trong trường hợp nặng, cần cách ly gà bệnh để tránh lây lan trong đàn.

III. Nghiên cứu bệnh cầu trùng tại Cao Bằng

Nghiên cứu bệnh cầu trùng tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng đã chỉ ra rằng bệnh này là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại cho ngành chăn nuôi gà tại địa phương. Cầu trùng ở gà xuất hiện phổ biến trong điều kiện khí hậu ẩm ướt và vệ sinh kém. Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả, bao gồm cải thiện điều kiện chuồng trại, sử dụng vaccine và thuốc đặc trị. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

3.1. Tình hình dịch bệnh tại Cao Bằng

Tình hình dịch bệnh tại Cao Bằng cho thấy bệnh cầu trùng xuất hiện phổ biến ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Điều kiện khí hậu ẩm ướt và vệ sinh kém là yếu tố thuận lợi cho sự phát triển của bệnh. Dịch bệnh thường bùng phát vào mùa mưa, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người dân. Nghiên cứu đã chỉ ra sự cần thiết của việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh và điều trị kịp thời.

3.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Kết quả nghiên cứu tại Cao Bằng đã chỉ ra hiệu quả của các biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng. Việc cải thiện điều kiện chuồng trại, sử dụng vaccine và thuốc đặc trị đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp lâu dài như nâng cao nhận thức của người dân về phòng bệnh và tăng cường công tác thú y tại địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Tuy nhiên, hình thức chăn nuôi tại địa phương chủ yếu mang quy mô nông hộ nhỏ lẻ, tận dụng bãi thả tự nhiên và nuôi các giống gà địa phương, chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp an toàn sinh học. Phương thức chăn thả kết hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi cao (độ ẩm cao, mưa phùn mùa xuân và mùa hạ ẩm ướt) tạo môi trường thuận lợi cho các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa phát sinh và lây lan, trong đó bệnh cầu trùng gà là một trong những nguyên nhân gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Đơn bào cầu trùng ký sinh phá hủy niêm mạc ruột, làm suy giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, khiến gà còi cọc, giảm trọng lượng từ 12% đến 30%, giảm sản lượng trứng từ 20% đến 40% ở gà lớn và gây tỷ lệ tử vong cao ở gà con nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể sau:

1. Xác định tỷ lệ và cường độ gà nhiễm cầu trùng tại địa bàn huyện Trùng Khánh.
2. Xác định ảnh hưởng của mùa vụ tới tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở đàn gà.
3. Xác định ảnh hưởng của lứa tuổi tới tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở đàn gà.
4. Xác định ảnh hưởng của giống gà tới tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở đàn gà.
5. Xác định hiệu quả của các loại thuốc hóa dược trong công tác phòng và điều trị bệnh cầu trùng gà.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học thực tiễn về tình hình dịch tễ bệnh cầu trùng tại địa phương, từ đó đề xuất các biện pháp kỹ thuật vệ sinh thú y và phác đồ điều trị bằng thuốc đạt hiệu quả cao, góp phần giảm thiểu rủi ro cho người chăn nuôi gia cầm.

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà ở các nhóm tuổi, giống nuôi tại các nông hộ trên địa bàn huyện Trùng Khánh; các loại thuốc hóa dược phòng trị cầu trùng gồm Rigecoccin-WS, HanEba 30% và Anticoccid.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại các nông hộ thuộc một số xã trên địa bàn huyện Trùng Khánh và thực hiện xét nghiệm mẫu tại Phòng thí nghiệm của Trạm Thú y huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra dịch tễ, thu thập mẫu và thử nghiệm thực địa được tiến hành từ ngày 09 tháng 12 năm 2013 đến ngày 31 tháng 05 năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Đặc điểm giải phẫu - sinh lý tiêu hóa gia cầm: Gia cầm có cường độ trao đổi chất mạnh, thân nhiệt cao (40°C – 42°C). Ống tiêu hóa có cấu tạo đặc thù gồm mỏ, khoang miệng không có răng, thực quản phình to tạo thành diều, dạ dày tuyến tiết dịch tiêu hóa, dạ dày cơ nghiền nát thức ăn, ruột non, đôi manh tràng và trực tràng. Thời gian thức ăn di chuyển qua ống tiêu hóa ngắn (ở gà con từ 2 đến 4 giờ, ở gà trưởng thành từ 4 đến 5 giờ). Khi gà ăn phải noãn nang gây nhiễm, noãn nang nhanh chóng di chuyển xuống ruột non và manh tràng, phóng thích bào tử trùng xâm nhập vào tế bào biểu mô chỉ trong vài giờ.
• Tác nhân gây bệnh và vòng đời: Cầu trùng gà là đơn bào thuộc bộ Coccidia, họ Eimeriidae, giống Eimeria. Văn bản tổng quan 9 loài cầu trùng gây bệnh cho gà: Eimeria tenella, Eimeria acervulina, Eimeria maxima, Eimeria mitis, Eimeria necatrix, Eimeria praecox, Eimeria hagani, Eimeria brunetti, Eimeria mivati. Vòng đời phát triển của Eimeria gồm hai giai đoạn: giai đoạn sinh sản vô tính và hữu tính nội sinh trong tế bào biểu mô đường ruột vật chủ, và giai đoạn ngoại sinh ngoài môi trường tự nhiên (noãn nang theo phân ra ngoài, gặp nhiệt độ và độ ẩm thích hợp sẽ phân chia thành 4 bào tử nang, mỗi bào tử nang chứa 2 bào tử trùng để trở thành noãn nang cảm nhiễm trong vòng 18 đến 48 giờ). Vòng đời hoàn chỉnh kéo dài từ 5 đến 7 ngày.
• Cơ chế bệnh sinh và miễn dịch: Bào tử trùng xâm nhập phá vỡ tế bào biểu mô ruột, gây viêm xuất huyết, hoại tử niêm mạc, làm mất cân bằng thẩm thấu và tạo điều kiện cho vi khuẩn kế phát như Escherichia coli. Gà sau khi khỏi bệnh có khả năng hình thành miễn dịch đặc hiệu theo loài, tuy nhiên mức độ và thời gian miễn dịch phụ thuộc vào loài cầu trùng, liều lượng cảm nhiễm và trạng thái sức khỏe của cơ thể.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp lấy mẫu phân: Mẫu phân tươi được thu thập vào buổi sáng sớm tại các chuồng nuôi theo các tuần tuổi (tuần 1, tuần 2, tuần 3...). Phân được bảo quản riêng biệt trong túi nilon có ghi nhãn số thứ tự, lô gà, giống, lứa tuổi và ngày lấy mẫu.
• Phương pháp kiểm tra mẫu phân (Kỹ thuật phù nổi Fülleborn): Dựa trên nguyên lý chênh lệch tỷ trọng giữa dung dịch nước muối bão hòa (NaCl ~380g/lít nước sôi) và noãn nang cầu trùng. Phân được nghiền hòa tan trong 40–50 ml nước muối bão hòa trong cốc thủy tinh 100–150 ml, lọc bỏ cặn qua lưới thép, đổ vào lọ penicillin đến sát miệng, đậy phiến kính sạch lên trên trong 30 phút rồi lấy phiến kính soi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100 lần (vật kính 10x, thị kính 10x).
• Phương pháp đánh giá cường độ nhiễm: Xác định mật độ noãn nang trên một vi trường kính hiển vi theo 4 mức độ quy ước:
  • Nhiễm nhẹ (+): 1 – 3 noãn nang/vi trường.
  • Nhiễm trung bình (++): 4 – 6 noãn nang/vi trường.
  • Nhiễm nặng (+++): 7 – 9 noãn nang/vi trường.
  • Nhiễm rất nặng (++++): Trên 9 noãn nang/vi trường.
• Phương pháp theo dõi lâm sàng và mổ khám bệnh tích: Quan sát tình trạng sức khỏe tổng thể, tập tính ăn uống, dáng đi, trạng thái phân (phân sáp, phân lẫn máu tươi, phân sống). Tiến hành mổ khám xác chết hoặc gà bệnh theo quy trình giải phẫu bệnh lý đường tiêu hóa: bộc lộ cơ quan nội tạng, tách riêng ống tiêu hóa, rạch dọc quan sát niêm mạc tá tràng, không tràng, hồi tràng, manh tràng và trực tràng nhằm định vị tổn thương đặc trưng của từng loài cầu trùng.
• Phương pháp thử nghiệm điều trị: Khảo sát hiệu lực của các hoạt chất và phác đồ thuốc thú y thông qua việc theo dõi tỷ lệ khỏi bệnh lâm sàng, thời gian cắt triệu chứng và sự biến mất của noãn nang trong phân.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Trùng Khánh (giai đoạn 2011–2013), số liệu theo dõi thực địa tại các nông hộ và kết quả xét nghiệm vi thể tại Trạm Thú y huyện.

---

Nội dung chính theo từng phần

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Phần này trình bày kết quả điều tra cơ bản về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Trùng Khánh và các hoạt động chuyên môn thú y thực tế mà tác giả đã thực hiện trong thời gian 6 tháng thực tập:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Huyện Trùng Khánh nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Cao Bằng, có 62 km đường biên giới giáp Trung Quốc, diện tích tự nhiên 466,93 km² với 20 đơn vị hành chính (19 xã, 1 thị trấn). Dân số toàn huyện là 49.271 người thuộc 3 dân tộc chính (Tày, Nùng, Kinh). Tỷ trọng nông - lâm nghiệp chiếm 85,62% cơ cấu kinh tế. Năm 2013, tổng đàn trâu đạt 14.349 con (bình quân 1,89 con/hộ), đàn bò đạt 8.728 con (1,48 con/hộ), đàn lợn đạt 40.397 con (3,32 con/hộ) và đàn gia cầm đạt 141.056 con.
• Kết quả thực hiện công tác thú y tại cơ sở: Tác giả trực tiếp tham gia tiêm phòng vaccine định kỳ cho đàn vật nuôi đạt tỷ lệ an toàn 100%, đồng thời chẩn đoán và điều trị lâm sàng các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng thường gặp trên gia súc, gia cầm.

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Phần này tập trung nghiên cứu sâu về bệnh cầu trùng gà tại địa bàn thực tập với các nội dung trọng tâm:

• Đặc điểm sinh học của các loài cầu trùng: Tổng hợp hình thái và đặc tính sinh học của 9 loài Eimeria, phân tích vị trí ký sinh đặc hiệu (E. tenella gây xuất huyết manh tràng; E. acervulina gây tổn thương tá tràng; E. maxima và E. necatrix ký sinh ở ruột non; E. brunetti ký sinh ở phần cuối ruột non, cổ manh tràng và trực tràng).
• Đặc điểm dịch tễ học và bệnh lý học: Phân tích 3 thể biểu hiện của bệnh cầu trùng gà (thể cấp tính ở gà con gây chết nhanh với tỷ lệ 90–95%; thể mãn tính ở gà 4–6 tháng tuổi gây còi cọc, tỷ lệ chết 25–45%; thể không triệu chứng ở gà trưởng thành đóng vai trò vật mang trùng làm giảm sản lượng trứng).
• Quy trình chẩn đoán phân biệt: Thiết lập các tiêu chí phân biệt bệnh cầu trùng với bệnh Gumboro (chỉ sưng túi Fabricius, không sưng manh tràng), bệnh Bạch lỵ/Thương hàn (ruột không sưng, phân trắng) và bệnh Tụ huyết trùng (xuất huyết vành tim, chết nhanh ở gà trên 1 tháng tuổi).
• Khảo nghiệm biện pháp phòng trị: Tổng kết các phác đồ vệ sinh tiêu độc chuồng trại bằng Formol 1,5%, dung dịch Crezin 5%, khử trùng bằng hỗn hợp thuốc tím kết hợp Formol (10g thuốc tím + 10ml Formol cho 10 m³ chuồng) và áp dụng các phác đồ thuốc hóa dược điều trị thực nghiệm.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả công tác chuyên môn và thực nghiệm điều trị

Trong quá trình thực tập và thực hiện đề tài tại cơ sở, các kết quả can thiệp thú y và điều trị bệnh đã được thống kê chi tiết:

Nhóm công việc	Nội dung công việc	Đơn vị	Số lượng thực hiện	Số lượng an toàn/khỏi	Tỷ lệ thành công (%)
1. Phòng bệnh bằng vaccine	Vaccine Marek	Con	1.000	1.000	100,00
	Vaccine Gumboro	Con	1.000	1.000	100,00
	Chủng đậu gia cầm	Con	1.000	1.000	100,00
	Vaccine Newcastle (hệ I)	Con	1.100	1.100	100,00
	Tụ huyết trùng trâu, bò	Con	550	550	100,00
	Lở mồm long móng trâu, bò	Con	550	550	100,00
	Tụ huyết trùng lợn	Con	780	780	100,00
	Dịch tả lợn	Con	780	780	100,00
2. Chẩn đoán và điều trị	Bệnh cầu trùng gà	Con	81	73	90,12
	Bệnh bạch lỵ gà	Con	67	60	89,55
	Bệnh CRD (hen gà)	Con	82	70	85,36
	Bệnh phân trắng lợn con	Con	57	46	80,70
3. Thủ thuật ngoại khoa	Thiến lợn đực	Con	20	20	100,00
	Mổ hecni cho lợn	Con	4	4	100,00
	Thụ tinh nhân tạo cho lợn	Con	3	3	100,00
	Đỡ đẻ cho lợn nái	Con	10	10	100,00
	Tiêu độc chuồng trại	m²	150	150	100,00

Tổng hợp đặc tính sinh học của 9 loài cầu trùng gà

Khóa luận hệ thống hóa các thông số hình thái và sinh học của các loài cầu trùng thuộc giống Eimeria:

Loài cầu trùng	Kích thước noãn nang (µm)	Hình thái	Màu sắc noãn nang	Thời gian tạo bào tử con (giờ)	Sức gây bệnh
E. acervulina	19,5 × 14,3	Hình trứng	Không màu	21	Không mạnh
E. brunetti	24,6 × 18,8	Hình trứng	Không màu	-	Không mạnh
E. maxima	29,3 × 22,6	Bầu dục	Vàng nhạt	48	Mạnh
E. mitis	16,2 × 15,5	Hình cầu	Không màu	48	Yếu
E. mivati	15,6 × 13,4	Hình cầu	Không màu	-	Không mạnh
E. necatrix	16,7 × 14,2	Bầu dục	Không màu	48	Mạnh
E. praecox	21,2 × 17,0	Không tròn	Không màu	24 – 48	Yếu
E. tenella	22,6 × 19,0	Bầu dục	Xanh nhạt	24 – 48	Rất mạnh
E. hagani	19,1 × 17,6	Hơi tròn	Không màu	24 – 48	Không mạnh

Đóng góp thực tiễn và phác đồ điều trị

• Hiệu quả điều trị: Khẳng định việc phối hợp thuốc đặc trị cầu trùng với thuốc bổ trợ nâng cao sức đề kháng (chất điện giải, Vitamin C, Vitamin K chống xuất huyết, B-complex, Glucose) giúp nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh cầu trùng lên 90,12%.
• Quy trình sử dụng thuốc:
  • Giai đoạn điều trị: Dùng Rigecoccin-WS (1g/4 lít nước), Anticoccid (1g/1 lít nước) hoặc HanEba 30% (1g/1 lít nước) liên tục trong 5–7 ngày.
  • Giai đoạn củng cố: Chuyển sang liều phòng bằng 1/2 liều điều trị theo liệu trình 2 ngày dùng - 3 ngày nghỉ nhằm khống chế chu trình phát triển sinh học của cầu trùng.
• Đóng góp kỹ thuật: Cung cấp quy trình thực hành chẩn đoán nhanh tại chỗ bằng phương pháp Fülleborn và quy trình mổ khám định vị tổn thương giải phẫu cho hệ thống thú y tuyến xã, huyện vùng cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Thời gian thực tập tốt nghiệp và triển khai đề tài bị giới hạn trong 6 tháng (từ tháng 12/2013 đến tháng 05/2014), chưa theo dõi trọn vẹn chu kỳ dịch tễ qua cả 4 mùa trong năm.
  • Địa bàn nghiên cứu thuộc huyện miền núi có địa hình phức tạp, giao thông đi lại giữa các thôn xóm khó khăn, tỷ lệ đường bê tông hóa còn thấp (chỉ đạt khoảng 40%), gây trở ngại cho việc mở rộng quy mô thu thập mẫu.
  • Điều kiện trang thiết bị xét nghiệm tại phòng thí nghiệm trạm thú y cấp huyện còn đơn giản, chưa thực hiện được các kỹ thuật sinh học phân tử để giám định loài chuyên sâu.
• Hướng nghiên cứu và đề xuất tiếp theo:
  • Chính quyền và cơ quan chuyên môn địa phương cần tăng cường công tác tiêm phòng định kỳ hàng năm 2 đợt (đợt 1 vào tháng 3–4; đợt 2 vào tháng 9–10) cho đàn gia súc, gia cầm; tăng cường kiểm dịch và vệ sinh tiêu độc chuồng trại để xây dựng vùng an toàn dịch bệnh.
  • Đẩy mạnh công tác khuyến nông, tập huấn kỹ thuật chuyển giao quy trình vệ sinh phòng dịch và hướng dẫn nông hộ sử dụng đúng phác đồ thuốc thú y, hạn chế hiện tượng kháng thuốc.
  • Tiếp tục tạo điều kiện cho sinh viên các khóa sau thực hiện các nghiên cứu mở rộng về cơ cấu thành phần loài cầu trùng phân lập trên từng giống gia cầm và đánh giá độ mẫn cảm của vi sinh vật kế phát tại địa phương.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu chi tiết về đặc điểm giải phẫu - sinh lý đường tiêu hóa gia cầm, phân loại học và chu trình phát triển của 9 loài cầu trùng thuộc giống Eimeria. Phần quy trình thao tác kỹ thuật xét nghiệm phân Fülleborn và quy trình mổ khám định khu bệnh tích đường tiêu hóa là tài liệu tham khảo trực quan cho các học phần Ký sinh trùng thú y, Chẩn đoán bệnh gia súc gia cầm và Bệnh truyền nhiễm.
• Đối với cán bộ thú y cơ sở và kỹ thuật viên nông nghiệp: Cung cấp thông tin tham khảo về lịch phòng vaccine tiêu chuẩn cho đàn gà (từ 1 đến 45 ngày tuổi) và các phác đồ điều trị thực nghiệm đã được kiểm chứng hiệu quả trên thực tế đối với bệnh cầu trùng (Rigecoccin-WS, Anticoccid, HanEba 30%), bệnh hen gà CRD (phác đồ Tylosin 98% kết hợp B-complex đạt tỷ lệ khỏi 99%), bệnh phân trắng lợn con và viêm tử cung trên lợn nái.
• Đối với người chăn nuôi gia cầm: Hướng dẫn các biện pháp vệ sinh chuồng trại, kỹ thuật tiêu độc khử trùng bằng vôi bột, Formol kết hợp thuốc tím và nguyên tắc phòng bệnh bằng thuốc theo định kỳ để hạn chế thiệt hại do cầu trùng gây ra.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên lý và quy trình thực hiện phương pháp phù nổi Fülleborn tìm noãn nang cầu trùng trong khóa luận như thế nào?

Phương pháp dựa trên nguyên lý tỷ trọng của dung dịch nước muối bão hòa lớn hơn tỷ trọng của noãn nang cầu trùng, làm noãn nang nổi lên bề mặt. Tác giả pha nước muối bão hòa bằng cách hòa tan khoảng 380g muối ăn (NaCl) vào 1 lít nước sôi rồi lọc bỏ cặn. Khi tiến hành, lấy mẫu phân nghiền kỹ với 40–50 ml dung dịch nước muối bão hòa trong cốc thủy tinh 100–150 ml, lọc qua lưới thép vào lọ penicillin đến sát miệng lọ, đặt phiến kính sạch tiếp xúc bề mặt dung dịch trong 30 phút, sau đó lấy phiến kính soi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100 lần (vật kính 10x, thị kính 10x).

2. Thang tiêu chuẩn đánh giá cường độ nhiễm cầu trùng trên vi trường kính hiển vi được quy định ra sao?

Cường độ nhiễm được phân cấp dựa trên số lượng noãn nang đếm được trên một vi trường quan sát:

• Mức độ nhẹ (+): 1 – 3 noãn nang.
• Mức độ trung bình (++): 4 – 6 noãn nang.
• Mức độ nặng (+++): 7 – 9 noãn nang.
• Mức độ rất nặng (++++): Trên 9 noãn nang.

3. Bệnh tích đặc trưng của loài Eimeria tenella khi mổ khám gà bệnh là gì?

Eimeria tenella ký sinh và gây tổn thương nặng nề nhất tại đôi manh tràng. Manh tràng bị viêm xuất huyết nghiêm trọng, sưng phồng to, bên trong chứa đầy dịch nhầy lẫn máu tươi hoặc có các cục máu đông xốp. Lớp màng niêm mạc manh tràng bị phá hủy hoàn toàn, trở nên mỏng đi và xuất hiện nhiều ổ hoại tử, vết loét có thể quan sát thấy rõ từ bề mặt bên ngoài.

4. Liệu trình và liều lượng các loại thuốc hóa dược được tác giả sử dụng điều trị bệnh cầu trùng đạt hiệu quả 90,12% gồm những gì?

Tác giả áp dụng một trong các loại thuốc sau:

• Rigecoccin-WS: Pha với liều 1g/4 lít nước uống (hoặc 1g/10–20 lít nước uống, hoặc trộn 1g/8 kg thức ăn).
• Anticoccid: Pha với liều 1g/1 lít nước uống (hoặc trộn 1g/2 kg thức ăn).
• HanEba 30%: Pha với liều 1g/1 lít nước uống (hoặc trộn 1g/2 kg thức ăn). Gà được cho uống thuốc liên tục trong 5–7 ngày kết hợp bổ sung chất điện giải (2ml/con), Vitamin C, Vitamin K và B-complex. Sau khi khỏi triệu chứng lâm sàng, duy trì liều phòng bằng một nửa liều điều trị theo chu kỳ 2 ngày dùng thuốc - 3 ngày nghỉ.

5. Lịch tiêm phòng vaccine cho đàn gà tại cơ sở thực tập được xây dựng theo các mốc thời gian nào?

Lịch phòng bệnh bằng vaccine cho gà được áp dụng như sau:

• 1 ngày tuổi: Tiêm vaccine Marek (0,1 ml/con, tiêm dưới da cổ).
• 7 ngày tuổi: Vaccine Lasota ND + IB lần 1 (nhỏ 1 giọt vào mắt hoặc mũi).
• 10 ngày tuổi: Vaccine Gumboro lần 1 (nhỏ 1 giọt vào miệng) kết hợp chủng đậu (chủng màng cánh).
• 21 ngày tuổi: Vaccine Lasota ND + IB lần 2 (nhỏ 1 giọt vào mắt hoặc mũi).
• 25 ngày tuổi: Vaccine Gumboro lần 2 (nhỏ 1 giọt vào miệng).
• 45 ngày tuổi: Vaccine Newcastle hệ I (tiêm dưới da).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lý Thu Hà đã phản ánh toàn diện tình hình chăn nuôi và thực trạng công tác thú y tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 2013–2014. Đề tài đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý thuyết về 9 loài cầu trùng gà thuộc giống Eimeria, chuẩn hóa quy trình chẩn đoán xét nghiệm phân bằng kỹ thuật Fülleborn và quy trình giải phẫu mổ khám bệnh tích đường ruột. Kết quả thử nghiệm thực tế khẳng định phác đồ điều trị phối hợp thuốc đặc trị (Rigecoccin-WS, Anticoccid, HanEba 30%) cùng các biện pháp hồi sức, trợ lực đạt tỷ lệ khỏi bệnh 90,12%, cung cấp căn cứ khoa học và giải pháp kỹ thuật hữu ích phục vụ trực tiếp cho hoạt động chăn nuôi gia cầm tại các nông hộ miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LÝ THU HÀ Tên đề tài: NGHIÊN CỨU BỆNH CẦU TRÙNG Ở GÀ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ TẠI HUYỆN TRÙNG KHÁNH, TỈNH CAO BẰNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi - Thú y Khoa : Chăn nuôi - Thú y Khoá học : 2010 - 2014 Thái Nguyên, 2014 n ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LÝ THU HÀ Tên đề tài: NGHIÊN CỨU BỆNH CẦU TRÙNG Ở GÀ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ TẠI HUYỆN TRÙNG KHÁNH, TỈNH CAO BẰNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Chăn nuôi - Thú y Khoa : Chăn nuôi - Thú y Khoá học : 2010 - 2014 Giảng viên hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu Khoa Chăn nuôi - Thú y - trường ĐHNL Thái Nguyên Thái Nguyên, 2014 n LỜI CẢM ƠN Sau quá trình học tập tại trường và sau 6 tháng thực tập tốt nghiệp tại cơ sở, đến nay em đã hoàn thành bản khoá luận tốt nghiệp này. Để làm được điều đó, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, các thầy cô giáo đã tận tình dạy dỗ và dìu dắt em trong suốt thời gian học tập tại trường. Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo TS.

Nguyễn Văn Sửu đã hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập tốt nghiệp. Em xin chân thành cảm ơn Trạm thú y huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, cùng toàn thể nhân dân địa phương đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để em thực hiện đề tài tốt nghiệp được tốt hơn. Cuối cùng em xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè, những người đã thường xuyên giúp đỡ, tạo mọi điều kiện và dành cho em sự động viên quý báu nhất trong suốt quá trình học tập. Thái nguyên, ngày tháng năm 2014 Sinh viên Lý Thu Hà n LỜI NÓI ĐẦU Thực tập tốt nghiệp là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo của Nhà trường.

Thực tập tốt nghiệp là thời gian giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với thực tiễn sản xuất, giúp sinh viên hệ thống lại kiến thức, củng cố tay nghề, học hỏi kinh nghiệm, nắm vững phương pháp nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất. Đồng thời, tạo cho mình sự tự lập, tự tin vào bản thân, lòng yêu nghề, có phong cách làm việc đúng đắn, có lối sống lành mạnh để trở thành người cán bộ có trình độ chuyên môn vững vàng, có năng lực làm việc độc lập đáp ứng nhu cầu thực tiễn sản xuất. Được sự nhất trí của Ban Giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi - Thú y, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo TS.Nguyễn văn Sửu và được sự tiếp nhận của trạm thú y, thực tập tại các nông hộ chăn nuôi của một số xã trong huyện, thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh cầu trùng ở gà và biện pháp phòng trị tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng”. Mặc dù em đã cố gắng rất nhiều nhưng do thời gian thực tập ngắn, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều, kiến thức còn hạn chế nên khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót.

Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn để bài khoá luận của em được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn! n DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT TT : Thể trọng E : Eimeria Cs : Cộng sự Nxb : Nhà xuất bản n MỤC LỤC Trang Phần 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT. Điều tra cơ bản. Điều tra tự nhiên.

Vị trí địa lý. Địa hình, đất đai. Đặc điểm khí hậu, thủy văn. Điều kiện kinh tế - xã hội.

Điều kiện kinh tế. Điều kiện xã hội. Tình hình sản xuất nông nghiệp. Ngành trồng trọt.

Ngành chăn nuôi. Nhận xét chung. Nội dung, phương pháp thực hiện tốt nghiệp. Nội dung thực tập tốt nghiệp.

Biện pháp tiến hành. Kết quả công tác phục vụ sản xuất. Công tác tuyên truyền. Công tác phòng bệnh.

Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh. Tham gia các công việc khác. Kết luận về công tác phục vụ sản xuất. Bài học kinh nghiệm.

13 n Phần 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở khoa học của đề tài. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa và trao đổi chất ở gia cầm. Đặc tính chung của bệnh cầu trùng ở gia súc, gia cầm.

Tác nhân gây bệnh cầu trùng gà. Vòng đời của cầu trùng gà. Dịch tễ học bệnh cầu trùng gà. Bệnh lý lâm sàng.

Phương pháp chẩn đoán bệnh cầu trùng gà. Phòng trị bệnh cầu trùng gà. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi. Nội dung nghiên cứu.

Các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu phân. Phương pháp kiểm tra mẫu phân.

Phương pháp đánh giá cường độ nhiễm cầu trùng. Phương pháp theo dõi biểu hiện triệu chứng lâm sàng. Phương pháp mổ khám và xác định bệnh tích. Phương pháp xử lý số liệu.

Kết quả và phân tích kết quả. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà ở các địa điểm của một số xã thuộc huyện Trùng Khánh. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng theo giống gà. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà theo lứa tuổi.

Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà theo mùa vụ. Kết quả theo dõi triệu chứng lâm sàng khi gà bị bệnh cầu trùng. Tỷ lệ gà chết do cầu trùng theo độ tuổi. Bệnh tích gà nghi mắc cầu trùng.

Kết quả điều trị bệnh cầu trùng gà. Kết luận, tồn tại và đề nghị. 51 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu Tiếng Việt.

Tài liệu dịch từ tiếng nước ngoài. Tài liệu nước ngoài. 53 n DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1: Tổng đàn gia súc, gia cầm qua các năm .2: Lịch phòng vaccine cho đàn gà .3: Kết quả công tác phục vụ sản xuất. Hình thái và đặc tính sinh học của 9 loại cầu trùng .2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà ở các địa điểm kiểm tra .3: Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng theo giống gà .4: Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà theo lứa tuổi.5: Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà theo mùa vụ .6: Triệu chứng lâm sàng của gà bị nhiễm bệnh cầu trùng .7: Tỷ lệ gà chết do cầu trùng theo độ tuổi .8: Bệnh tích gà nghi mắc cầu trùng .9: Kết quả điều trị bệnh cầu trùng gà.

50 n 1 Phần 1 CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT 1. Điều tra cơ bản 1. Điều tra tự nhiên 1. Vị trí địa lý Trùng Khánh là một huyện vùng cao biên giới nằm ở vùng Đông Bắc của tỉnh Cao Bằng, cách thành phố Cao Bằng 65 km theo quốc lộ 3 và tỉnh lộ 206.

Phía Bắc giáp với tỉnh Quảng Đông - Trung Quốc, phía Tây giáp với huyện Trà Lĩnh, phía Nam giáp với huyện Quảng Uyên, phía Đông giáp với huyện Hạ Lang đường biên giới giáp với Trung Quốc dài 62 km với tổng diện tích tự nhiên của huyện là 466,93 km2. Huyện có 20 đơn vị hành chính bao gồm 19 xã và 01 thị trấn trong đó có 7 xã giáp biên giới và 12 xã đặc biệt khó khăn, dân số của huyện là 49271 người được chia thành 230 xóm hành chính với 3 dân tộc chính (tày, nùng, kinh) mật độ dân số 106,3 người/km quy mô hộ là 5,22 người/hộ. Địa hình, đất đai Đất là tư liệu sản xuất, chủ yếu và đặc biệt không thể thay thế được nên diện tích đất đai nhiều hay ít, tốt hay xấu đều có ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Đất đai huyện Trùng Khánh nhìn chung màu mỡ, phì nhiêu thuận lợi cho việc gieo trồng các loại cây nông nghiệp và lâm nghiệp.

Với tổng diện tích đất tự nhiên là 46. Đất nông nghiệp 42.548 ha chiếm 91,12% diện tích đất tự nhiên. Đất phi lâm nghiệp 3.714 ha chiếm 7,96% diện tích đất tự nhiên. Đất chưa sử dụng 429 ha chiếm 0,92% diện tích đất tự nhiên.

Trong tổng diện tích đất nông nghiệp, đất để sản xuất nông nghiệp 9.372 ha, đất lâm nghiệp 33.120 ha, đất nuôi trồng thuỷ sản 56 ha. Huyện Trùng Khánh có địa hình rất đa dạng, mang đặc thù của địa hình miền núi, được phân bố từ cao xuống thấp, đất canh tác chủ yếu là đất dốc, trong đó núi đá chiếm một phần đáng kể. Do địa hình đồi núi như vậy làm cho việc đi lại của nhân dân gặp rất nhiều khó khăn đặc biệt là vào mùa mưa lũ. Đặc điểm khí hậu, thủy văn Huyện Trùng Khánh có khí hậu đặc trưng của vùng miền Đông Bắc Cao Bằng thuộc khí hậu vùng nhiệt đới gió mùa chia làm bốn mùa rõ rệt (Xuân, Hạ, Thu, Đông).

Mùa xuân từ tháng 1 đến tháng 3 có mưa phùn, độ ẩm cao. Mùa hạ từ tháng 4 đến tháng 6 có nắng gắt, mưa nhiều và thường kéo dài sang tháng 7, tháng 8 lượng mưa hàng năm từ 1500 - 1700. Mùa thu từ tháng 7 đến tháng 9 nhiệt độ không khí biến thiên giảm dần và thấp hơn nhiều so với nhiệt độ trung bình của mùa hạ, nhiệt độ mát dịu nhưng có sự chênh lệch lớn giữa nhiệt độ ban ngày và nhiệt độ ban đêm. Mùa đông trời khô hanh lượng nước bốc hơi mạnh, chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc nên không khí lạnh kéo dài sang cả tháng 1 và đầu tháng 2 có năm xuất hiện sương muối.

Huyện có 2 con sông chính chảy qua là Sông Quây Sơn và Sông Bắc Vọng cùng nhiều sông, suối lớn nhỏ khác chảy qua các khe núi đá. Hệ thống sông, suối phụ thuộc vào lượng mưa là chủ yếu.Về mùa khô lượng mưa giảm dần và còn rất ít không đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của người dân. * Hệ thống giao thông thủy lợi Nhìn chung cơ sở hạ tầng của huyện cũng tương đối hoàn chỉnh, thuận tiện cho thông thương. Hệ thống đường giao thông thủy lợi thuận tiện, đảm bảo phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.