Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở loài ong apis cerana nuôi tại xã phúc hà thành phố thái nguyên và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở ong Apis cerana tại Phúc Hà, Thái Nguyên, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Đỗ Thị Tuyến
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Đức Hoàn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Yếu Tố Ảnh Hưởng Tỉ Lệ Nhiễm Bệnh Thối Ấu Trùng Ở Loài Ong Apis Cerana Nuôi Tại Xã Phúc Hà TP Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CƢ́U
• 2.1. Cơ sở khoa học và pháp lý đề tài
• 2.2. Giới thiệu về ong nội (Apis cerana)
• 2.3. Cấu tạo cơ thể ong mật
• 2.3.1. Hình thái cấu tạo ngoài
• 2.3.1.1. Phần đầu ong
• 2.3.1.2. Phần ngực
• 2.3.1.3. Phần bụng ong
• 2.3.2. Cấu tạo trong
• 2.3.2.1. Hệ tiêu hoá
• 2.3.2.2. Cơ quan hô hấp
• 2.3.2.3. Cơ quan tuần hoàn
• 2.3.2.4. Hệ thần kinh
• 2.3.2.5. Cơ quan sinh dục của ong
• 2.4. Cấu trúc tổ ong mật
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kiểm tra đàn ong
• 3.4.2. Phương pháp đánh giá mức độ nhiễm
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi
• 3.4.4. Phương pháp điề u tri
• 3.4.5. Phương pháp xử lí số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Tình hình bệnh thối ấu trùng ong tại xã Phúc Hà - TP Thái Nguyên
• 4.2. Ảnh hưởng của thời tiết khí hậu
• 4.3. Ảnh hưởng của nguồn mật - phấn dự trữ đến tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ong
• 4.4. Ảnh hưởng quy mô đàn
• 4.5. Ảnh hưởng tuổi của ong chúa đến tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ong
• 4.6. Ảnh hưởng tình trạng vệ sinh đến tỷ nhiễm bệnh thối ấu trùng ong
• 4.7. Thử nghiệm và pháp đồ điều trị
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở loài ong Apis cerana tại xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên. Bệnh thối ấu trùng là một trong những bệnh phổ biến và nghiêm trọng nhất đối với nghề nuôi ong, gây thiệt hại lớn cho người nuôi. Mục tiêu chính của nghiên cứu là tìm hiểu các yếu tố như thời tiết, nguồn mật, quy mô đàn, tuổi ong chúa và tình trạng vệ sinh trong tổ ong. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho việc phòng trị bệnh, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nuôi ong tại địa phương.

1.1. Tình hình bệnh thối ấu trùng ong

Bệnh thối ấu trùng ong là một bệnh do vi khuẩn gây ra, ảnh hưởng đến ấu trùng ong. Tại xã Phúc Hà, tỷ lệ nhiễm bệnh đã được ghi nhận là khá cao, đặc biệt trong những tháng thời tiết ẩm ướt. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, thời tiết có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bệnh. Các yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ và nguồn thức ăn có thể làm gia tăng tỷ lệ nhiễm bệnh. Việc hiểu rõ tình hình bệnh tại địa phương sẽ giúp người nuôi ong có biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở ong Apis cerana. Thời tiết là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Nhiệt độ cao và độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Ngoài ra, nguồn mật và phấn hoa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dinh dưỡng cho ong. Nghiên cứu cho thấy rằng nguồn mật không đảm bảo chất lượng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Quy mô đàn cũng ảnh hưởng đến khả năng lây lan của bệnh. Đàn ong lớn có thể dễ dàng lây lan bệnh cho nhau hơn. Tuổi của ong chúa cũng là một yếu tố cần được xem xét, vì ong chúa già có thể không sản xuất đủ ong thợ khỏe mạnh để bảo vệ tổ khỏi bệnh tật.

2.1. Ảnh hưởng của thời tiết

Thời tiết có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bệnh thối ấu trùng. Nghiên cứu cho thấy rằng trong những tháng mưa nhiều, tỷ lệ nhiễm bệnh tăng cao. Độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, trong khi nhiệt độ thấp có thể làm giảm sức đề kháng của ong. Việc theo dõi thời tiết và điều chỉnh các biện pháp phòng ngừa là rất cần thiết để bảo vệ đàn ong khỏi bệnh tật.

2.2. Ảnh hưởng của nguồn mật

Nguồn mật và phấn hoa là yếu tố quan trọng trong việc cung cấp dinh dưỡng cho ong. Nghiên cứu cho thấy rằng nguồn mật không đảm bảo chất lượng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Việc đảm bảo nguồn thức ăn sạch và an toàn cho ong là rất cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh. Các hộ nuôi ong cần chú ý đến chất lượng nguồn mật và phấn hoa để bảo vệ sức khỏe cho đàn ong.

III. Biện pháp phòng trị bệnh

Để phòng trị bệnh thối ấu trùng ở ong Apis cerana, nghiên cứu đã đề xuất một số biện pháp phòng trị hiệu quả. Đầu tiên, việc duy trì vệ sinh trong tổ ong là rất quan trọng. Các hộ nuôi ong cần thường xuyên kiểm tra và làm sạch tổ ong để loại bỏ các yếu tố gây bệnh. Thứ hai, việc theo dõi sức khỏe của đàn ong và phát hiện sớm các triệu chứng bệnh cũng rất cần thiết. Nếu phát hiện bệnh, cần có biện pháp điều trị kịp thời để ngăn chặn sự lây lan. Cuối cùng, việc cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và chất lượng cho đàn ong sẽ giúp tăng cường sức đề kháng, từ đó giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.

3.1. Duy trì vệ sinh tổ ong

Vệ sinh tổ ong là một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh thối ấu trùng. Các hộ nuôi ong cần thường xuyên kiểm tra tổ ong, loại bỏ các phần tổ bị hư hỏng và vệ sinh sạch sẽ. Việc này không chỉ giúp ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn mà còn tạo môi trường sống tốt hơn cho đàn ong. Các biện pháp vệ sinh đơn giản như thay thế khay đựng thức ăn, làm sạch các dụng cụ nuôi ong cũng cần được thực hiện thường xuyên.

3.2. Theo dõi sức khỏe đàn ong

Theo dõi sức khỏe của đàn ong là một biện pháp quan trọng để phát hiện sớm các triệu chứng của bệnh thối ấu trùng. Các hộ nuôi ong cần chú ý đến hành vi của ong, sự phát triển của ấu trùng và tình trạng của ong chúa. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần có biện pháp điều trị kịp thời. Việc này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho đàn ong mà còn giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nghề nuôi ong lấy mật tại Việt Nam có lịch sử lâu đời, được hỗ trợ bởi điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa và thảm thực vật phong phú cho hoa nở quanh năm. Giống ong được nuôi phổ biến tại các tỉnh miền Bắc là giống ong nội địa (Apis cerana), với tổng quy mô ước tính trên phạm vi cả nước đạt khoảng 250.000 đàn và năng suất mật trung bình từ 10 đến 15 kg/đàn/năm. Bên cạnh việc cung cấp các sản phẩm có giá trị dinh dưỡng và y học như mật ong, phấn hoa, sữa ong chúa, sáp ong và nọc ong, đàn ong mật còn giữ vai trò sinh thái quan trọng trong việc thụ phấn cho cây trồng nông nghiệp và thực vật rừng. Theo các tài liệu chuyên ngành được tác giả trích dẫn, giá trị kinh tế gián tiếp thu được từ việc ong thụ phấn làm tăng năng suất cây trồng lớn gấp 10 đến 140 lần tổng giá trị của toàn bộ các sản phẩm khai thác từ ngành ong.

Tuy nhiên, nghề nuôi ong tại địa phương thường xuyên phải đối mặt với nhiều khó khăn liên quan đến biến động thời tiết, khí hậu, sự khan hiếm nguồn hoa theo mùa, kỹ thuật duy trì quy mô đàn, tuổi thọ của ong chúa và áp lực dịch bệnh. Trong số các bệnh truyền nhiễm gây hại nặng nề nhất cho loài Apis cerana, bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ (thối ấu trùng châu Âu) và bệnh thối ấu trùng tuổi lớn (bệnh ấu trùng túi/Sacbrood) là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng suy giảm năng suất mật từ 20% đến 80%, làm suy kiệt thế đàn hoặc kích thích hiện tượng ong bốc bay hàng loạt. Xuất phát từ thực tế sản xuất và yêu cầu kiểm soát dịch bệnh bảo vệ đàn ong, tác giả Đỗ Thị Tuyến đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở loài ong Apis cerana nuôi tại xã Phúc Hà - TP Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng nhiễm bệnh thối ấu trùng trên các đàn ong nội (Apis cerana) nuôi tại xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên.
2. Xác định ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh và kỹ thuật chăm sóc đến tỷ lệ nhiễm bệnh, bao gồm: điều kiện thời tiết - khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm); nguồn mật - phấn hoa dự trữ; quy mô đàn (số lượng cầu ong); độ tuổi của ong chúa; và điều kiện vệ sinh thùng nuôi.
3. Thử nghiệm và so sánh hiệu quả của hai phác đồ điều trị bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ (biện pháp sinh học và biện pháp dùng kháng sinh kết hợp).

Đối tượng nghiên cứu là các đàn ong mật giống nội (Apis cerana) được quản lý trong vụ Hè - Thu và Thu - Đông. Phạm vi không gian của đề tài giới hạn tại 11 xóm thuộc địa bàn xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên. Phạm vi thời gian theo dõi thực địa được tiến hành liên tục từ ngày 25 tháng 5 năm 2015 đến ngày 25 tháng 11 năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý luận, đề tài tổng hợp các đặc tính sinh học, phân loại học và hình thái giải phẫu của loài ong nội Apis cerana (thuộc ngành Arthropoda). Khóa luận mô tả chi tiết cấu tạo các phần cơ thể (đầu, ngực, bụng), cấu trúc các tuyến chức năng (tuyến sáp ở 4 đốt bụng cuối của ong thợ, tuyến Naxonop tiết feromol định danh đàn, cơ quan ngòi đốt có hạch thần kinh độc lập), các hệ cơ quan nội tạng (tiêu hóa, tuần hoàn hở với tim 5 ngăn đập 60-70 lần/phút khi nghỉ và 140 lần/phút khi bay, hệ thống khí quản trao đổi khí, hệ thần kinh và cơ quan sinh dục của 3 cấp ong: chúa, thợ, đực). Đề tài cũng hệ thống hóa các thông số kỹ thuật bánh tổ: "khoảng cách con ong" là 7,5 mm, khoảng cách tâm hai bánh tổ liền kề là 32 mm ở miền Bắc, đường kính lỗ tổ ong thợ từ 4,2 đến 4,8 mm, lỗ ong đực từ 5,1 đến 5,4 mm và mũ chúa từ 7,2 đến 8,0 mm. Cơ chế thông tin tìm kiếm nguồn thức ăn thông qua ngôn ngữ điệu múa của ong trinh sát (múa vòng tròn khi nguồn hoa dưới 7 m, múa lưỡi liềm khi trên 8 m, múa hình số 8 lắc lư khi cách tổ trên 50 m) được trình bày làm cơ sở phân tích tập tính kiếm ăn và lây lan dịch bệnh.

Về bệnh học ong, tác giả tập trung vào hai bệnh truyền nhiễm:

• Bệnh thối ấu trùng châu Âu (thối ấu trùng tuổi nhỏ/mở nắp): Tác nhân chính là liên cầu khuẩn Gram dương Melissococcus pluton (kích thước 0,7 - 1,5 µm), cùng các vi khuẩn bội nhiễm thứ phát như Bacillus alvei, Streptococcus. Bệnh làm chết ấu trùng ở giai đoạn 3 - 4 ngày tuổi, xác chết đổi màu từ trắng bệch sang vàng nhạt, nâu đậm rồi thối rữa dạng dấm chua hoặc khô thành vảy ở đáy lỗ tổ.
• Bệnh thối ấu trùng túi (Sacbrood/nhọn đầu): Tác nhân do vi rút Thai Sacbrood gây ra trên ấu trùng tuổi lớn và nhộng mới vít nắp, làm cơ thể ấu trùng tích dịch lỏng tạo thành túi nước không mùi, đầu nhọn nhô cao khỏi mặt lỗ tổ. Do tác nhân là vi rút nên các loại kháng sinh hoàn toàn không có hiệu lực điều trị.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra dịch tễ học được triển khai như sau:

• Phương pháp kiểm tra đàn ong: Kiểm tra bên ngoài định kỳ 3 lần/ngày (sáng, trưa, tối) nhằm phát hiện dấu hiệu ong làm việc thưa thớt, xác chết trước cửa tổ hoặc hiện tượng ong cướp mật; kiểm tra bên trong gồm kiểm tra điểm nhanh (thăm dò phát hiện sớm) và kiểm tra toàn bộ định kỳ 1 tháng/lần vào thời điểm chuyển vụ, thực hiện cầm cầu thẳng đứng ngang tầm mắt để đánh giá trạng thái ấu trùng, trứng, nhộng và lượng thức ăn.
• Phương pháp đánh giá mức độ nhiễm bệnh: Đếm trực tiếp số lượng ấu trùng chết trên từng bánh tổ để phân cấp cường độ nhiễm:
  • Nhiễm nhẹ (+): có từ 1 đến 3 ấu trùng chết/bánh tổ.
  • Nhiễm trung bình (++): có từ 4 đến 15 ấu trùng chết/bánh tổ.
  • Nhiễm nặng (+++): có từ 16 ấu trùng chết trở lên/bánh tổ.
• Thiết kế theo dõi các yếu tố ảnh hưởng: Sử dụng mẫu điều tra gồm 150 đàn ong có thế đàn và chế độ nuôi dưỡng đồng đều nhau tại xã Phúc Hà, chia thành các lô tương ứng:
  • Theo dõi thời tiết: Đánh số 150 đàn, theo dõi định kỳ từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2015 gắn với các chỉ tiêu nhiệt độ (°C), lượng mưa (mm) và ẩm độ không khí (%).
  • Theo dõi nguồn mật - phấn dự trữ: Kiểm tra lượng thức ăn 5 ngày/lần (tương ứng chu kỳ phát triển 5 ngày của ấu trùng ong thợ) từ tháng 6 đến tháng 10.
  • Theo dõi quy mô đàn: Chia 150 đàn thành 3 lô (50 đàn/lô) theo số lượng cầu ong (3 cầu, 4 cầu, 6 cầu), theo dõi từ tháng 6 đến tháng 8.
  • Theo dõi tuổi ong chúa: Chia 150 đàn thành 3 lô (50 đàn/lô) theo các nhóm tuổi (≤ 6 tháng, 6 - 12 tháng, > 12 tháng), theo dõi từ tháng 6 đến tháng 8.
  • Theo dõi tình trạng vệ sinh: Chia 150 đàn thành 3 lô (50 đàn/lô) theo điều kiện chăm sóc và vệ sinh thùng nuôi (Tốt, Trung bình, Kém), theo dõi trong tháng 7 và tháng 8.
• Phương pháp thử nghiệm điều trị: Thực hiện trên 7 đàn ong nhiễm bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ, so sánh 2 quy trình:
  • Phương pháp sinh học: Nhốt chúa cách ly từ 7 đến 10 ngày để cắt đứt lứa tuổi ấu trùng mẫn cảm, sau đó thả cho đẻ 3 ngày rồi tiếp tục nhốt chúa 5 ngày; kết hợp cho ăn xi-rô đường (tỷ lệ 1 kg đường : 1 lít nước sôi để nguội, định mức 100 ml/cầu/tối) và rút bớt cầu bệnh.
  • Phương pháp tổng hợp (dùng kháng sinh): Sử dụng hỗn hợp 1 gam Streptomycin kết hợp 1 triệu đơn vị Penicillin hòa tan trong 3 lít xi-rô đường, cho ăn với liều lượng tương ứng 30 cầu ong/tối, cho ăn liên tục trong 3 tối; kết hợp rút bớt cầu bệnh.
• Phương pháp xử lý số liệu: Ứng dụng phương pháp thống kê sinh vật học trong chăn nuôi của Nguyễn Văn Thiện (2000), xác định tỷ lệ phần trăm nhiễm bệnh và so sánh sai khác thống kê ở mức ý nghĩa $P < 0,05$.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của nghề nuôi ong nội Apis cerana trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp miền Bắc, phân tích mối liên hệ tương hỗ giữa nguồn hoa tự nhiên và năng suất đàn ong, chỉ ra thực trạng thiệt hại do hội chứng thối ấu trùng gây nên đối với kinh tế hộ gia đình tại địa phương. Chương này công bố rõ mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại xã Phúc Hà, đồng thời khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu dịch tễ thú y học và ý nghĩa thực tiễn cung cấp quy trình phòng trị cho các trại ong.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương tổng quan cung cấp cơ sở sinh học toàn diện về loài Apis cerana, phân tích đặc điểm hình thái, cấu tạo các hệ cơ quan nội tạng và chức năng chuyên hóa của từng đẳng cấp trong đàn (ong chúa, ong thợ, ong đực). Tác giả làm rõ vai trò của hệ thống feromol chúa trong việc kiểm soát hành vi thợ và ức chế buồng trứng ong thợ, cấu trúc bánh tổ và tập tính tích trữ mật - phấn. Chương này cũng tổng hợp danh mục và lịch nở hoa vụ Xuân - Hè của 9 loài cây nguồn mật - phấn chính tại xã Phúc Hà (dâu da xoan, dưa chuột, gioi, keo tai tượng, ngô, nhãn, vải nhỡ, vải thiều, lúa). Về bệnh học, tác giả phân tích sâu về đặc điểm vi khuẩn học của Melissococcus pluton, vi rút Thai Sacbrood, triệu chứng bệnh lý và cơ chế lây nhiễm. Cuối chương là phần lược khảo tài liệu nghiên cứu trong nước (Phùng Hữu Chính, Nguyễn Duy Hoan, Ngô Đắc Thắng, Nguyễn Khánh Quắc) và nghiên cứu quốc tế (Crane, Zhou Bingfeng, Hepburn, Zeng Zhi) về dịch tễ bệnh thối ấu trùng và hội chứng sụp đổ bầy đàn (Colony Collapse Disorder - CCD).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa bàn nghiên cứu tại 11 xóm của xã Phúc Hà, TP. Thái Nguyên cùng khung thời gian 6 tháng thực hiện (25/5/2015 – 25/11/2015). Tác giả quy định nghiêm ngặt quy trình kiểm tra đàn ong (thao tác mở nắp, tách ván ngăn, giữ cầu thẳng đứng, ghi chép sổ nhật ký theo dõi 10 tiêu chí). Chương này thiết lập tiêu chuẩn phân hạng mức độ nhiễm bệnh (+, ++, +++), quy chuẩn thiết kế thí nghiệm theo dõi 150 đàn ong theo 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng, quy trình pha chế kháng sinh (Streptomycin, Penicillin, Kanamycin) và công thức toán học tính toán tỷ lệ nhiễm theo phương pháp thống kê sinh học.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả

Tác giả phân tích số liệu điều tra dịch tễ trên 150 đàn ong nuôi tại xã Phúc Hà, chỉ ra tỷ lệ nhiễm thối ấu trùng châu Âu là 4,66% (7 đàn), hoàn toàn không ghi nhận bệnh thối ấu trùng túi. Chương này lần lượt mổ xẻ tác động của 5 nhóm nhân tố: biến động nhiệt độ - lượng mưa - ẩm độ qua các tháng (đặc biệt là tác động của hiện tượng El Nino gây mưa ngâu kéo dài trong tháng 7 và 8); mức độ dồi dào của nguồn mật phấn dự trữ; tương quan nghịch giữa số lượng cầu ong và tỷ lệ mắc bệnh; vai trò kiểm soát dịch bệnh của ong chúa trẻ dưới 6 tháng tuổi nhờ lượng feromol dồi dào; và tác động trực tiếp của điều kiện vệ sinh, khoảng cách đặt thùng tới cống rãnh bẩn đối với nguy cơ phát sinh sâu bánh tổ và mầm bệnh. Cuối cùng, chương phân tích kết quả thử nghiệm lâm sàng điều trị 7 đàn bệnh, chứng minh hiệu lực của từng phác đồ.

Phần 5: Kết luận, tồn tại và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng kết các chỉ số dịch tễ học và hiệu quả của các giải pháp kỹ thuật; thừa nhận các hạn chế về thời gian thực tập và kinh nghiệm thực tế; kiến nghị các biện pháp kỹ thuật then chốt đối với người chăn nuôi ong tại địa phương (thay chúa 6 tháng/lần, duy trì đàn từ 4 cầu trở lên, vệ sinh định kỳ đáy thùng, bổ sung thức ăn vụ hè thu) và đề xuất các cấp chuyên môn tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và xử lý hệ thống số liệu thực nghiệm hoàn chỉnh về tình hình dịch tễ bệnh thối ấu trùng ong tại xã Phúc Hà, được tổng hợp qua các bảng số liệu sau:

Bảng 1: Phân bố bệnh thối ấu trùng ong tại các xóm thuộc xã Phúc Hà

STT	Tên xóm điều tra	Tổng số đàn (đàn)	Số đàn mắc bệnh (đàn)	Tỷ lệ nhiễm (%)
1	Xóm 1	10	2	20,00
2	Xóm 2	30	0	0,00
3	Xóm 3	5	0	0,00
4	Xóm 4	9	0	0,00
5	Xóm 5	12	3	25,00
6	Xóm 6	10	0	0,00
7	Xóm 7	40	2	5,00
8	Xóm 8	6	0	0,00
9	Xóm 9	8	0	0,00
10	Xóm 10	15	0	0,00
11	Xóm 11	5	0	0,00
Tổng	Toàn xã	150	7	4,66

Toàn bộ 7 đàn bị bệnh đều nhiễm bệnh thối ấu trùng châu Âu (thối ấu trùng tuổi nhỏ), không phát hiện ca nhiễm bệnh thối ấu trùng tuổi lớn (thối ấu trùng túi/Sacbrood). Các hộ nuôi quy mô lớn (20 - 40 đàn/trại) có tỷ lệ mắc bệnh rất thấp hoặc không mắc do quản lý kỹ thuật tốt; ngược lại, bệnh tập trung tại các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ (Xóm 5 đạt 25,00%, Xóm 1 đạt 20,00%).

Bảng 2: Tác động của các yếu tố sinh thái và kỹ thuật đến tỷ lệ nhiễm bệnh

Yếu tố khảo sát	Phân nhóm chỉ tiêu	Số đàn theo dõi	Số đàn mắc bệnh	Tỷ lệ nhiễm (%)	Mức ý nghĩa thống kê
Khí hậu theo tháng	Tháng 6 (33,80°C; 136,5 mm; 83,00%)	30	0	0,00	$P < 0,05$
	Tháng 7 (33,53°C; 195,3 mm; 80,76%)	30	4	13,33
	Tháng 8 (32,67°C; 201,5 mm; 85,09%)	30	2	6,66
	Tháng 9 (31,06°C; 170,1 mm; 85,00%)	30	1	3,33
	Tháng 10 (30,16°C; 123,2 mm; 80,41%)	30	0	0,00
Nguồn mật - phấn	Nhiều (+++) - Tháng 6 & Tháng 10	60	0	0,00	$P < 0,05$
	Trung bình (++) - Tháng 9	30	1	3,33
	Ít (+) - Tháng 7 & Tháng 8	60	6	10,00
Quy mô đàn	3 cầu ong	50	4	8,00	$P < 0,05$
	4 cầu ong	50	2	4,00
	6 cầu ong	50	1	2,00
Tuổi ong chúa	Ong chúa ≤ 6 tháng tuổi	50	0	0,00	$P < 0,05$
	Ong chúa 6 - 12 tháng tuổi	50	3	6,00
	Ong chúa > 12 tháng tuổi	50	4	8,00
Điều kiện vệ sinh	Tốt (vệ sinh sạch, xa nguồn ô nhiễm)	50	0	0,00	$P < 0,05$
	Trung bình	50	2	4,00
	Kém (gần cống rãnh, có sâu bánh tổ)	50	5	10,00

Bảng 3: So sánh kết quả thử nghiệm hai phác đồ điều trị bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ

Phương pháp điều trị	Số đàn điều trị (đàn)	Số đàn khỏi bệnh (đàn)	Tỷ lệ khỏi bệnh (%)	Ghi chú kỹ thuật
Biện pháp sinh học	7	5	71,42	Nhốt chúa 7-10 ngày, thả 3 ngày, nhốt tiếp 5 ngày; cho ăn xi-rô đường 1:1, rút bớt cầu bệnh
Dùng thuốc kháng sinh	7	6	85,71	1g Streptomycin + 1 triệu UI Penicillin trong 3 lít nước đường (cho 30 cầu/tối x 3 tối), rút cầu bệnh

Sự sai khác về hiệu quả giữa hai phương pháp có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$). Phác đồ kháng sinh kết hợp rút cầu bệnh cho tỷ lệ khỏi bệnh cao hơn (85,71%) so với biện pháp sinh học đơn thuần (71,42%).

Các giải pháp và kiến nghị kỹ thuật do tác giả đề xuất bao gồm:

• Định kỳ thay ong chúa mới 6 tháng một lần nhằm bảo đảm sức đẻ trứng và duy trì lượng feromol quản lý đàn cao.
• Áp dụng các biện pháp kỹ thuật duy trì thế đàn mạnh từ 4 đến 6 cầu quân đông; chủ động loại bỏ cầu cũ, cầu bệnh, ghép các đàn yếu để tăng khả năng tự vệ sinh bánh tổ của ong thợ.
• Chủ động cho ăn bổ sung xi-rô đường và bột đậu tương/phấn hoa nhân tạo trong các tháng giáp hạt hè thu (tháng 7 và tháng 8) khi thời tiết nắng nóng, mưa kéo dài và nguồn hoa tự nhiên cạn kiệt.
• Vệ sinh định kỳ đáy thùng nuôi, đặt thùng ong nơi khô ráo, thoáng mát, cách xa cống rãnh nước thải bẩn; thường xuyên diệt trừ các loài thiên địch nguy hại như sâu bánh tổ, gián, kiến và ong bắp cày (ong bò vẽ).
• Khi đàn ong mắc bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ, cần phối hợp rút bớt cầu bệnh, thu hẹp thể tích tổ và sử dụng phác đồ kháng sinh Streptomycin kết hợp Penicillin cho ăn đúng liều lượng vào buổi tối trong 3 đêm liên tiếp; trường hợp gần vụ khai thác mật thì ưu tiên biện pháp sinh học nhốt chúa hoặc phun thuốc để tránh dư lượng kháng sinh trong mật ong.

Về mặt đóng góp khoa học, công trình đã xác lập được bộ dẫn liệu thực địa về tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng và các nhân tố sinh thái chi phối tại địa bàn xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên; đồng thời kiểm chứng thực tế tính khả thi và hiệu lực của các biện pháp can thiệp thú y trên giống ong nội Apis cerana.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ những hạn chế khách quan trong quá trình thực hiện:

• Thời gian nghiên cứu thực địa chỉ kéo dài 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2015), tập trung chủ yếu vào vụ Hè - Thu và giai đoạn đầu vụ Thu - Đông, chưa bao quát được trọn vẹn chu kỳ dịch tễ cả năm (đặc biệt là vụ Đông - Xuân khi nhiệt độ xuống thấp).
• Trình độ và kinh nghiệm thực tiễn của tác giả tại thời điểm thực tập tốt nghiệp còn hạn chế; số lượng đàn ong mắc bệnh được đưa vào thử nghiệm điều trị lâm sàng còn khiêm tốn ($n = 7$ đàn/thí nghiệm).

Hướng mở nghiên cứu tiếp được đề xuất dựa trên phạm vi nghiên cứu:

• Cần mở rộng quy mô điều tra dịch tễ học bệnh ong trên toàn bộ các xã, phường của thành phố Thái Nguyên và các vùng sinh thái lân cận trong thời gian liên tục từ 12 đến 24 tháng.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mức độ tồn dư kháng sinh trong mật ong sau điều trị, khảo sát các loại kháng sinh thảo mộc hoặc chế phẩm vi sinh nhằm thay thế kháng sinh hóa dược trong phòng trị bệnh cho ong mật.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu học thuật và kỹ thuật thực hành có giá trị đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, Nông học tại các trường đại học, cao đẳng nông lâm nghiệp cần tài liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học côn trùng và kỹ thuật chẩn đoán bệnh đàn ong.
• Cán bộ kỹ thuật khuyến nông, trạm thú y địa phương và người chăn nuôi ong mật giống Apis cerana tại khu vực trung du, miền núi phía Bắc.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo ứng dụng trực tiếp bao gồm:

• Quy trình kiểm tra đàn ong bên trong - bên ngoài và mẫu sổ theo dõi nhật ký phát triển đàn ong (mục 3.4.1).
• Tiêu chuẩn phân hạng cường độ nhiễm bệnh ấu trùng qua số lượng ấu trùng chết trên bánh tổ (mục 3.4.2).
• Bảng lịch nở hoa của 9 loài cây nguồn phấn, nguồn mật vụ Xuân - Hè tại Thái Nguyên (mục 2.1.6).
• Quy trình kỹ thuật nhốt chúa ngắt lứa kết hợp liều lượng phối chế Streptomycin (1g) và Penicillin (1 triệu đơn vị) trong điều trị bệnh thối ấu trùng châu Âu (mục 3.4.4 và 4.7).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận đàn ong nuôi tại xã Phúc Hà mắc loại bệnh thối ấu trùng nào và tác nhân gây bệnh chính là gì? Khóa luận xác định 100% các ca mắc bệnh trên địa bàn xã Phúc Hà (7/150 đàn, tỷ lệ 4,66%) đều là bệnh thối ấu trùng châu Âu (thối ấu trùng tuổi nhỏ), hoàn toàn không xuất hiện bệnh thối ấu trùng túi (thối ấu trùng tuổi lớn). Tác nhân vi sinh vật chính gây bệnh thối ấu trùng châu Âu được xác định là liên cầu khuẩn Gram dương Melissococcus pluton (kích thước 0,7 - 1,5 µm), có thể kèm theo các vi khuẩn thứ phát như Bacillus alvei và Streptococcus.

2. Phân bố tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng giữa các xóm tại xã Phúc Hà có đặc điểm gì? Trong tổng số 11 xóm điều tra với 150 đàn, bệnh chỉ xuất hiện cục bộ tại 3 xóm: Xóm 5 có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 25,00% (3/12 đàn), tiếp đến là Xóm 1 đạt 20,00% (2/10 đàn) và Xóm 7 đạt 5,00% (2/40 đàn). Tám xóm còn lại (Xóm 2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 11) có tỷ lệ nhiễm bệnh là 0,00%. Nguyên nhân là do các hộ nuôi quy mô nhỏ lẻ ở Xóm 1 và Xóm 5 chăm sóc kém, trong khi các trại quy mô lớn (20-40 đàn) nắm vững kỹ thuật phòng bệnh.

3. Yếu tố quy mô đàn (số cầu ong) và tuổi của ong chúa tác động như thế nào đến tỷ lệ mắc bệnh? Số liệu thực nghiệm cho thấy tương quan nghịch rõ rệt giữa thế đàn và tỷ lệ bệnh ($P < 0,05$): đàn 3 cầu có tỷ lệ nhiễm cao nhất là 8,00%, giảm xuống 4,00% ở đàn 4 cầu và chỉ còn 2,00% ở đàn 6 cầu. Về tuổi chúa ($P < 0,05$): đàn có ong chúa dưới 6 tháng tuổi hoàn toàn không bị bệnh (0,00%); tỷ lệ nhiễm tăng lên 6,00% ở nhóm chúa 6 - 12 tháng tuổi và đạt cao nhất 8,00% ở nhóm chúa trên 12 tháng tuổi do lượng feromol và sức đẻ trứng của chúa già suy giảm.

4. Phác đồ sử dụng thuốc kháng sinh điều trị bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ trong khóa luận được tiến hành ra sao và đạt hiệu quả bao nhiêu? Phác đồ kháng sinh được thực hiện bằng cách hòa tan hỗn hợp 1 gam Streptomycin kết hợp 1 triệu đơn vị Penicillin vào 3 lít nước đường (pha tỷ lệ 1 kg đường : 1 lít nước sôi để nguội), định mức cho ăn tương ứng 30 cầu ong/tối, cho ăn vào buổi tối liên tục trong 3 đêm, đồng thời kết hợp loại bỏ các cầu bệnh nặng. Kết quả thử nghiệm trên 7 đàn bệnh đạt tỷ lệ khỏi 85,71% (6/7 đàn), cao hơn so với biện pháp sinh học đơn thuần (71,42%) với mức sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$).

5. Biện pháp điều trị sinh học không dùng kháng sinh được tác giả thực hiện theo chu kỳ thời gian nào? Biện pháp sinh học được tiến hành bằng thao tác: nhốt ong chúa cách ly trong lồng từ 7 đến 10 ngày để cắt đứt lứa tuổi ấu trùng mẫn cảm trong tổ, sau đó thả chúa cho đẻ trứng trong 3 ngày rồi tiếp tục nhốt chúa lại 5 ngày. Trong thời gian này, người nuôi kết hợp rút bớt cầu bệnh để tập trung quân và cho đàn ong ăn bổ sung xi-rô đường (tỷ lệ 1 đường : 1 nước) với liều lượng 100 ml/cầu vào buổi tối. Biện pháp này giúp đàn ong tự dọn sạch mầm bệnh và đạt tỷ lệ khỏi bệnh 71,42% (5/7 đàn).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Thị Tuyến đã phản ánh bức tranh dịch tễ học bệnh thối ấu trùng trên đàn ong mật nội địa Apis cerana tại xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm bệnh chung là 4,66% (hoàn toàn là thối ấu trùng châu Âu). Công trình đã chứng minh bằng thực nghiệm sự phụ thuộc chặt chẽ của tỷ lệ mắc bệnh vào điều kiện thời tiết mùa vụ hè thu, nguồn thức ăn phấn mật dự trữ, thế đàn, độ tuổi ong chúa và tình trạng vệ sinh cơ sở nuôi dưỡng ($P < 0,05$). Kết quả thử nghiệm lâm sàng xác nhận phác đồ phối hợp kháng sinh Streptomycin và Penicillin kết hợp rút cầu bệnh mang lại hiệu quả chữa khỏi bệnh cao nhất đạt 85,71%, đóng góp cơ sở khoa học và quy trình thực tiễn hữu ích cho nghề nuôi ong mật tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới, thảm thực vật rất phong phú và đa dạng, hoa ở quanh năm, đây là điều kiện tốt để phát triển nghề nuôi ong lấy mật. Chính vì vậy nghề nuôi ong đã có từ rất lâu đời, các giống ong được nuôi chủ yếu là giống ong nội (Apis cerana), hiện nay được nuôi nhiều ở các tỉnh Miền Bắc và từ những năm 60 của thế kỷ 20 chúng ta đã nhập thêm giống ong ý (Apis mellifera). Hiện tại giống ong ý chủ yếu được nuôi ở các tỉnh phía Nam. Ong mật còn cung cấp cho con người nhiều sản phẩm quý: Phấn hoa, sữa ong chúa, sáp ong, nọc ong.

Đây là những sản phẩm sinh học rất độc đáo, có giá trị dinh dưỡng cao dùng để bồi bổ sức khỏe cho con người, sử dụng trong y học và nhiều ngành công nghiệp khác. Nuôi ong có nhiều lợi thế vì mọi người ai cũng có thể nuôi được, con ong không đòi hỏi vốn lớn vì chúng tự kiếm được thức ăn và có thể tận dụng được các vật liệu sẵn có để làm thùng ong, đồng thời có thể sử dụng được thời gian và công lao động nhàn rỗi ở mọi gia đình. Ong mật ít bệnh hơn các giống vật nuôi khác, kỹ thuật tạo giống nhân đàn đơn giản và điều quan trọng nữa là ong làm tăng sự đa dạng sinh học của cây trồng và cây rừng, góp phần bảo vệ thiên nhiên, môi trường và còn lợi ích mà ít người nhận thấy được đó là dùng ong để thụ phấn cho cây trồng là một biện pháp thâm canh tăng năng suất đạt hiệu quả cao. Theo tính toán của các chuyên gia thì lợi nhuận do ong thụ phấn cho cây trồng lớn hơn lợi nhuận toàn bộ các sản phẩm ngành ong từ 10 đến 140 lần.

Để đạt được hiệu quả kinh tế cao cho người nuôi ong thì ngoài những yếu tố thuận lợi ở trên còn có những khó khăn mà nghề nuôi ong thường gặp e 2 như: Thời tiết, khí hậu, nguồn hoa, quy mô đàn, tuổi ong chúa, đặc biệt là sâu bệnh gây thiệt hại lớn nhất là bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ và bệnh thối ấu trùng tuổi lớn. Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở loài ong Apis cerana nuôi tại xã Phúc Hà - TP Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”. Mục tiêu nghiên cứu Xác định một số yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở loài ong Apis cerana tại xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên 1. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học của đề tài Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học bổ sung và hoàn thiện thêm các nghiên cứu về một số yếu tố ảnh hưởng tỉ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng ở loài ong Apis cerana và đề xuất biện pháp điều trị. Ý nghĩa trong thực tiễn của đề tài Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo những hộ gia đình nuôi ong tại xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên và các địa phương khác trong việc phòng trị bệnh thối ấu trùng ở loài ong Apis cerana, nhằ m ngăn chă ̣n và giảm thiê ̣t ha ̣i kinh tế cho người nuôi ong. e 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CƢ́U 2. Cơ sở khoa học và pháp lý đề tài 2.

Giới thiệu về ong nội (Apis cerana) Theo Phùng Hữu Chính, Vũ Văn Luyện (1999) [2], ong có nguồn gốc từ ngành động vật chân đốt, tên khoa học là Arthropoda, chân đốt có nguồn gốc từ giun đốt (Annelides) xuất phát từ lớp giun nhiều tơ (Polychaeta). Trong lịch sử phát triển của sinh giới thì động vật có hai hướng tiến hoá đó là động vật không xương sống và động vật có xương sống. Trong động vật không có xương sống thì phát triển nhất là ngành chân đốt, trong đó có loài ong. Ong bắt nguồn từ ngành chân đốt, chân đốt bắt nguồn từ lớp giun nhiều tơ.

Quá trình chuyển hoá từ giun nhiều tơ sang ngành chân đốt là một quá trình phức tạp hoá về mặt cấu tạo. Theo Nguyễn Văn Niê ̣m (1991) [10], ong A.cerana đây là các loài ong đã được nuôi hàng nghìn năm ở các nước châu Á. Trong tự nhiên chúng phân bố rất rộng rãi, chính vì phạm vi phân bố rộng như vậy nên ong A.cerana khác nhau nhiều về kích thước cơ thể, lỗ tổ, lượng mật dự trữ và một số đặc tính khác.cerana có đặc tính xây một vài bánh tổ song song với nhau và vuông góc với mặt đất, chúng xây tổ ở những nơi kín đáo như trong hốc cây, hốc đá. Do đặc điểm này mà người dân châu Á nuôi ong trong các hốc tường, đõ, hộp vuông rỗng.

Ở Việt Nam, ong A.cerana cũng đã được người dân nuôi từ hàng nghìn năm nay chủ yếu là nuôi trong các đõ. Đến nay ở nước ta cũng như một số nước trên thế giới đã chuyển loài ong này sang nuôi trong thùng có cầu di động, do đó mà năng suất mật tăng lên đáng kể. Hiện nay Việt Nam có e 4 khoảng 250.000 đàn ong nội. Năng suất mật đạt trung bình khoảng từ 10 - 15 kg/ đàn/năm.

Cấu tạo cơ thể ong mật 2. Hình thái cấu tạo ngoài - Theo Nguyễn Văn Niê ̣m (1991) [10], Cơ thể ong chia làm 3 phần rõ rệt: Đầu, ngực và phần bụng, các phần này được nối với nhau bằng các khớp động. - Có 3 đôi chân và 2 đôi cánh. - Bên ngoài có lớp vỏ kinh gồm nhiều tấm nối với nhau tạo lên bộ xương ngoài.

- Trong một tổ có 3 cấp ong: Ong chúa kích thước lớn nhất, cánh ngắn, bụng dài có màu nâu đen; ong thợ có màu nâu nhạt hoặc vàng, có một khoanh vàng, ong đực có màu đen, cánh dài, bụng ngắn * Phần đầu ong Đầu ong có cấu tạo hình hộp được bao bọc bởi lớp vỏ kitin, đầu được tách biệt với phần ngực. Phía trước hình tam giác có mắt kép to màu đen, đầu được phủ bởi 1 lớp lông mịn, mắt kép ở ong đực lớn, giữa 2 mắt kép là trán, dưới trán gọi là hốc môi, ở giữa trán có 3 mắt đơn đó là 3 chấm đen xếp hình tam giác giữa đôi mắt kép là 1 đôi râu (anten), đây là một cơ quan cảm giác rất nhậy bén, ong dùng râu để phân biệt mùi vị trong - ngoài tổ và xác định dao động sóng trong không gian, râu ong đực có 13 đốt, ong thợ có 12 đốt. Phần phụ miệng của ong xếp xung quanh miệng thích ứng với chức năng nghiền hút. Phần miệng có hàm trên, hàm dưới, môi dưới, 2 tấm môi trong dính lại với nhau kéo dài thành lưỡi, trên lưỡi có nhiều lông tơ có tác dụng liếm các thức ăn lỏng.

Các phần phụ miệng có xu hướng kéo dài thành vòi để luồn sâu vào hoa hút mật, ong thợ có lưỡi dài và nhiều lông hơn lưỡi ong đực và ong chúa. e 5 * Phần ngực Phần ngực của ong gồm 3 đốt: đốt trước, đốt giữa và đốt sau. Ở trên cánh có các gân dọc và gân ngang được phủ một lớp lông mịn, bờ trước của cánh sau có móc để móc vào bờ sau của cánh trước để tạo mặt bằng cho 2 cánh khi bay. Khi ong vỗ cánh thì nó sẽ làm cho mặt bằng này bị thay đổi, khi nghiêng cánh ong tạo ra một lực lớn ở phía sau đẩy ong về phía trước.

Ong càng vỗ cánh nhanh thì độ nghiêng cánh càng lớn, lực càng lớn, ong bay càng nhanh, ong bay được là nhờ một hệ cơ trực tiếp gắn liền với cánh, hệ cơ có tính co giãn để nâng cánh hoặc hạ cánh xuống, cơ càng khoẻ thì ong bay càng nhanh, có thể đạt tốc độ 50 km/giờ. Mỗi đốt ngực có một đôi chân, mỗi chân gồm các đốt: đốt háng, đốt chuyển, đùi, ống, bàn chân, cuối đốt bàn chân có 2 vuốt nhọn và 1 tấm đệm ở giữa. Mỗi một đôi chân có cấu tạo riêng phù hợp với việc thu lượm phấn và mật. * Phần bụng ong Bụng ong mật không có phần phụ, gồm 6 đốt và nối với phần ngực qua đốt chuyển tiếp riêng bụng ong đực có 7 đốt.

Các đốt bụng được nối với nhau bằng các màng kitin mỏng do vậy ong có thể thay đổi được thể tích bụng, ở ong thợ đốt bụng số 2 và 3 có các lỗ thở ở bên cạnh, 4 đốt bụng cuối mỗi đốt có 1 đôi tuyến sáp. Ở giữa đốt bụng 5 và 6 có tuyến Naxonop (Tên nhà bác học Nga tìm ra), tuyến này tiết ra hương vị đặc trưng của mỗi đàn ong. Riêng ở ong chúa, tuyến Naxonop rất phát triển và tiết ra các feromol đặc trưng để điều khiển mọi hoạt động của đàn. Ở phần cuối bụng ong thợ có cơ quan tự vệ là ngòi đốt, ong đực không có ngòi.

Đây là bộ phận rất phức tạp, bộ phận chính là kim dẫn thông với tuyến độc trong xoang bụng, khi ong thợ đốt ngòi thường bị đứt ra khỏi bụng và ong thợ sẽ bị chết. Việc ong thợ đốt có ý nghĩa sinh học là: Bảo vệ tổ và làm cho đối thủ đau do vẫn có các hạch thần kinh dù ngòi đã bị đứt ra khỏi cơ thể, bên cạnh đó chúng tiết ra feromol báo động các ong thợ khác cùng tấn công kẻ thù. Cấu tạo trong * Hệ tiêu hoá Theo Phùng Hữu Chính (1994) [3] ong mật thuộc vào các côn trùng dinh dưỡng chuyên hoá, cơ quan tiêu hoá của ong còn là nơi dự trữ tạm thời mật hoa khi thu nhận và vận chuyển về tổ. Cơ quan tiêu hoá bao gồm: Miệng, hầu, thực quản, diều, ruột trước và ruột sau.

Tuyến tiêu hoá gồm có 4 đôi: - Đôi tuyến tiết sữa. - Đôi tuyến tiết chất làm ướt lưỡi. - Đôi tuyến tiết men tiêu hoá. - Đôi tuyến tiết chất luyện mật.

Phần diều mật có dạng hình quả lê, là nơi dự trữ mật, có tính co giãn, diều có thể chứa được 0,7 gam mật. Ruột là bộ phận rất quan trọng, mọi quá trình tiêu hoá và hấp thu chất dinh dưỡng đều diễn ra ở đây. Thức ăn được đưa vào cơ thể qua miệng, quá trình tiêu hoá hấp thu xảy ra ở ruột, các chất cặn bã được tập trung ở phần ruột sau và được thải ra ngoài qua hậu môn. * Cơ quan hô hấp Cơ quan hô hấp của ong gồm các lỗ thở, hệ thống ống khí phân nhiều nhánh, các túi khí và hệ thống mao quản trao đổi khí với các tế bào, các mô trong cơ thể.

Các lỗ thở nằm hai bên cơ thể, có 3 đôi lỗ thở nằm ở phần ngực và 6 đôi lỗ thở nằm ở phần bụng.